'De Franse verleiding'
op zoek naar de geschiedenis van het reizen naar en in Frankrijk.

O

THE FRENCH SEDUCTIONBibliography

LA SÉDUCTION FRANÇAISEBibliographie

DIE VERFÜHRUNG FRANKREICHS - Bibliografie

DE FRANSE VERLEIDING - Literatuur

000

REIZEN, HET ZICH VERPLAATSEN, IS VAN ALLE TIJDEN. NEEM MIGRATIE.

ZO ZIJN 'WE' HIER IMMERS TOCH OOK UITEINDELIJK TERECHT GEKOMEN?

NEEM bIJVOORBEELD DE STAMMEN IN 'HET FRANSE' TIJDENS DE GALLIERS?

EN DAN BEGINNEN WE ALLEEN NOG MAAR BIJ DE A:

OOIT GEHOORD VAN DE ABRINCATUENS IN NORMANDIE?

VAN DE ADUNICATES IN DE ALPEN OF DE ALBIQUES IN DE VAUCLUSE?

EN ZO VOLGENS WE DE A VERDER EN OP NAAR DE B TOT AAN DE V.

DE VOCONTIL IN DE VAUCLUSE, DE VOLQUES ARECOMICI EN DE

VOLQUES TECTOSAGES IN DE LANGUEDOC TOT EN MET DE

DE VORDENSES EN VULGIENTES, WEER IN DIE VAUCLUSE.

DAAR GINGEN DE ROMEINEN OVER HEEN EN DE MOREN OOK.

MIGRATIE? OORLOGSVOERING? STAMMENSTRIJD?

EDOCH, HEEL GELEIDELIJK ONSTONDEN MACHTSCONCENTRATIES.

ZO WETEN WE WELLICHT NOG VAN BIJVOORBEELD

DE WISIGOTHEN, DE KELTEN, DE MEROVINGERS EN DE KAROLINGERS.

TOT DIT ALLES SAMENVLOEIDEN IN DE EERSTE KONINGSLIJN, DIE VAN DE CAPETS.

EN REKEN MAAR DAT DIT ZICH VERPLAATSEN NOG STEEDS GEPAARD GING MET VEEL GEWELD.

MAAR TOERISME, HET ZICH VERPLAATSEN VOOR LOUTER PLEZIER?

WEGGAAN VOOR EEN POOSJE EN MET ZOVEEL MOGELIJK ZEKERHEDEN OMGEVEN

EN DAN WEER VEILIG THUISKOMEN DATEERT VAN VEEL EN VEEL LATER.

EN WAT GAAT ER ALLEMAAL ACHTER DAT 'WEGGAAN' SCHUIL?.

OOK DAAROVER TREFT U HIERONDER ENIGE BESCHOUWINGEN AAN.

Door de eeuwen heen hebben reizigers en toeristen hun indrukken op
schrift gesteld, schilders die op doek vastgelegd en de eerste foto-
grafen op kwikachtige Daguerre-types. Totdat er zels gefilmd ging worden.
Reisgidsen waren er al eeuwenlang en daar, ook van al die oorspronkelijke
bronnen, van schrift, schilderij, van foto, zelfs die selfies, komt ooit,
zeker Frankrijk aangaande, hier ook een opgave van, van het belangrijkste
dan, want voor de rest is 't voor mij, zonder funding, niet te doen.

Maar oh, hoeveel is er inmiddels al niet geschreven over
reizen en over het fenomeen 'toerisme' als zodanig, feitelijk en filosofisch.
Over wegen van ooit bijvoorbeeld of over 'het ijzeren spoor?. Politieke
verhoudingen speelden een rol, maar qua toerisme nauwelijks. Weinigen trokken
er trouwens op uit, gekluisterd aan huis, dorp of stadje.
Eens waren het enkele honderden, los dan van 'de groote vaart', en
rond 1900 enkele duizenden. Na WOII steeg de teller al naar honderduizenden
die de grens overstaken en men sprak toen al van MASSATOERISME.

En toen miljoenen, een REVOLUTIE. En nu, wereldwijd, miljarden.

Mag men spreken van een EXPLOSIE, zeker gelet op de voorspellingen.

Mag men reppen over een OERKNAL die over ons uitrolt, terwijl wij meerollen?

In de hieronderstaande bibliografie worden studies opgesomd
die rechtstreeks ingaan op het fenomeen 'reizen' en 'toerisme'
en het merendeel, 'de Franse verleiding' 'oblige', is gewijd aan Frankrijk.
Maar er worden ook studies en bespiegelingen aangedragen die
er ogenschijnlijk slechts zijdelings mee te maken hebben.
Maar niets is minder waar. Meer dan eens komen technologische
en commerciële ontwikkelingen aan bod die een enorme invloed
hebben gehad op ons reisgedrag. Over 'transport' en 'mobiliteit'
bijvoorbeeld, over 'Het verlangen naar de kust' om maar iets te
noemen of bijvoorbeeld Thomas Cook of dat eerste Touring Club
Holland-vakantiekamp in Antibes. Van ooit Bataven en Friezen,
Merovingers en Karolingers, van toerist tot mogelijk kosmopoliet?
Het komt hier allemaal aan bod. Ook het Franse landschap waar
zoveel Nederlanders van houden, maar dat door de eeuwen heen nogal
aan verandering onderhevig was, nu ook nog steeds: ik ben er getuige van.

000



Raymond Chevalier, Voyages et déplacements dans l’Empire Romain. Paris, Armand Colin, 1988.

Pierre A. Clément et Alain Peyre, La Voie Domitienne. De la Via Domitia aux routes de l'an 2000. Les Presses du Languedoc, 1998.

Jean Verdon, Voyager au Moyen-Age. Paris, Editions Perrin, 2003.


En zo, geleidelijk aan en steeds vaker passeren studies aan uw revu en niet alleen in dat onmogelijke maar toch vaak onvermijdelijke Frans: Nederlandse teksten volgen ook nog.
Het betreft studies over ooit en dan weer eeuwen later tot nu, tot het bevatten van het heden, naar beste weten vastgelegd.

Zo gaan we.

Maxine Feifer, Tourism in History. From Imperial Rome to the Present. Biarcliff Manor, NY, Stein and Day, 1986.

Ietwat gedateerd inmiddels, ook al komt de opmomst van het naoorlogse toerisme ook aan de beurt en wel in het hoofdstuk 'The Tourist Explosion'. Aan 'The Tourist Revolution' van daarna kon de auteur natuurlijk nog niet toekomen ... .


Wat boeit ons Nederlanders in het Franse nou eigenlijk? Parijs, de zon, de keuken, de markten en ook de ruimte. Hier een studie over de geschiedenis van het Franse landschap waar eindeloos aan gesleuteld is. Net zoals in Nederland, maar dat vormt een ander verhaal dat, zo naar ik nu inschat, nog steeds geschreven dient te worden.


H. A. Poelman , Geschiedenis van den handel van Noord-Nederland gedurende het Merovingische en Karolingische tijdperk. Amsterdam, proefschrift. ‘s Gravenhage, 1908.

Vechten ooit, oorlog dus, handel,dat was mede het motief van zich verplaatsen. Gewin. Waarom? Bataven tegen Romeinen bijvorbeeld. Maar wist U bijvoorbeeld dat rond 750 al Friezen, en dat was alles dat boven de grote rivieren woonden, op de marktplaats Saint-Denis aan de Seine vlak boven Parijs voeren en zelfs, rond Gibraltar heen, op het mediterrane Narbonne. En dat in 778 de achtste koning van Fryslan, ene Gondebald, bij Roncevaux in de Pyreneen, in de strijd tegen de Moren aan de zijde van Karel de Grote sneuvelde? Dat betreft dan het zuidelijke Frankrijk. Het Franse noorden werd al eeuwen eerder door Friese kustvaarders aangedaan.


En weer veel later ging het noordwaarts en ook weer te voet en te paard. Hoe kon het ook anders? Karossen en koetsenwaren nog niet uitgevonden.

Bart Van Loo, De Bourgondiers. Aartsvaders van de Lage Landen. Amsterdam, De Bezige Bij, 2019. Na verloop van enkele maanden was het al aan een twaalfde herdruk toe!


En wist u ook dat Nederlandse kunstenaars ooit- en ook weer te voet of te paard - zeer in trek waren bij het hof van de Bourgondische hertogen, ooit heersers over het merendeel van de Lage Landen?

Alphonse Germain, Les Néerlandais en Bourgogne. Bruxelles, Librairie nationale d'art et histoire, G. van Oest & Cie, Editeurs, 1909.


En dat die Hollanders, als zeevarende handelsnatie, vlak na de Middeleeuwen, een quasi-monopolie hadden op de Franse wijnhandel? 't Ging om gewin.
Reizen voor plezier kwam pas van veel later.

Jan Craeybeckx, Un grand commerce d'importation: Les vins français aux anciens Pays-Bas (XIIIe - XVIe siècle). Paris, S.E.V.P.E.N., 1958.

Toen al, ook al weer eeuwen geleden:

André Jouanel: 'Bergerac et la Hollande. Les vins de Monbazillac, le papier, les relations familiales'. Bergerac, 1951.


WEGH-WYSER, Vertoonende De besonderste vremde vermaecklijkheden die in 't Reysen door VRANCKRYCK en eenige aengrensende LANDEN te sien zyn. T'AMSTELREDAM, By Nicolaes van Ravesteyn, op S. Anthonie Marckt, 1657.

Een heel verhaal gaat overigens achter dit boekje schuil. De eerste druk in de 'Hollandsche' taal dateert van 1647, met buitengemeen vermakelijke en nog steeds herkenbare 'Reys-Wetten', over 'vreemde invloeden' en zo, geschreven door ene Justius Lipsius, u weet wel, de naam van de EU-hoofdzetel. Bij mijn weten verscheen overigens een eerste versie rond 1610, in het Latijn nog. Moe'k wederom uitzoeken, maar toen al kwam 'de Groote Tour'op gang, veel eerder dan de Britten veelal claimen.

En wat waren dan die ondervonden 'vreemde' invloeden? Omgangsvormen natuurlijk. Zo was 'sodomie' een heikel punt, zeker Italie aangaande. Hoe kunnen opvattingen en beleven van zeden toch wisselen, want ooit gingen prinsen in het fameuze Louvre ook naar believen en gelieven hun gang.


"Het bysonderlijk dienstig Reysboek, of wat er in vreemde landen aan-merkenswaardig, noodig en vermakelijk om te weeten is".
Verhandeling aangeboden door Gerrit Verhoeven tot het behalen van de graad van licentiaat in de Geschiedenis. Katholieke Universiteit, Leuven, 2002.


Gerrit Verhoeven, Anders Reizen? Evoluties in vroegmoderne reiservaringen van Hollandse en Brabantse elites (1600-1750). Hilversum, Uitgeverij Verloren, 2009.


Anna Frank van Westrienen, De Groote Tour. Tekening van de educatiereis der Nederlanders in de zeventiende eeuw. Amsterdam, is vaak sprake ven 'vreemde culturen, er werd zelf voor gewaarschuwd, Noord-Hollandsche Uitgeversmaatschappij BV, 1983.

Le voyage en France. Du maître de poste au chef de gare, 1740 - 1914. Musée national de la Voiture et du Tourisme, château de Compiègne, 1997.

De koninklijke stallen en zo van de laatste keizer van Frankrijk, Napoléon III (het Tweede Empire, 1852-1870), staat vol met karren, karossen, koetsen, calèches, omnibussen en de lieve heer weet al niet. Ooit waren wij de enige bezoekers en voor ons speciaal werden met grote sleutels de staldeuren geopend en we wisten niet wat we zagen, wat ons opdoemde. Geen gids, geen uitleg, dus dat werd rondbanjeren. Je wilde wel in zo'n eeuwenoud voertuig plaatsnemen, maar zag het verdroogde zittingsleer aan: "Nee, dat moet ik dus maar niet doen!"

Fantastisch allemaal, maar de naam van dit museum in Compiègne dekt nagenoeg alleen vooral dat 'voiture'. En 'tourisme' wordt opgevat als een zich voortbewegen. Toch werd er in 1997 een evenement ge-organiseerd met als titel 'Le voyage en France' met meer dan een catalogus onder die titel. En daarmee kwamen de stallen toch een beetje in de richting van wat de moderne mens onder 'tourisme' / toerisme' / tourism' verstaat.

'Partir = vertrekken'. Waarom verplaatste men zich en waarom gaat men, steeds meer, op pad? verschijnt bij Uitgeverij Het Zwarte Schaap

'Conquérir = veroveren'.
'Quitter = verlaten'.
'Fuir = vluchten'.
'S'exiler = voorlopig elders zijn tijdelijk onderdak elders vinden'.
'Voyager = reizen'.
'Découvrir = ontdekken'.

'Fuir = vluchten'.
'S'exiler = tijdelijk een onderdak elders vinden'.


Reizen, ooit in ieder geval, deed je beinvloeden en die indrukken nam je mee, ze vormden je mede. De uiteenlopende bijdragen in 'Zuidenwind', onder redactie van Monique van Hoogstraten, Addie Schulten en Gert Jan van Setten, geven aanzetten, maar het het blijft goeddeels onder de hoge 'C': schilderkunst, literatuur, machtspolitiek ook en godsdienst nauwelijks: het katholieke zuiden versus het protenstantse, ja, calvinistische noorden? Wonderlijk genoeg vond ik wat dit aangaande ook weinig terug in al die reisverslagen waarover 'de Franse verleiding' beschikt. In één van de collectiestukken, geschreven door ene Adriaan van der Willigen vond ik lovende worden over het reinigende bidet, maar hygiène was mooi, maar hij gaf toch de voorkeur aan de zedelijkheid van de Hollandsche vrouw, ook al 'waschten' zij gedurende hun gehele leven slechts handen en gezicht .... . Da's C met een lagere c. Toch is het 'Zuidenwind' alleszins aan te raden.

Monique van Hoogstraten, Addie Schulte, Gert Jan van Sette (red.), Zuidenwind. Romaanse invloeden op de Nederlandse cultuur. Amsterdam, Prometheus, 2000.


Annie Jourdan et Joep Leerssen (éds.), Remous Révolutionnaires: République Batave, Armée Française. Amsterdam. Amsterdam University Press, 1996.


En zo maken we een niet-wetenschappelijke, ja, romanesque sprong in de tijd, naar de jaren van de Bataafsche Revolutie (1787) en daarna de Fransche (1789), zo meeslepend beschreven in de roman-trilogie van Jo van Ammers-Küller in 'Heeren, Knechten en Vrouwen'. De Geschiedenis van een Amsterdamsche Regenten-Familie in de jaren 1778 tot 1813. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXXVIII.


En hier sla ik vooalsnog even een periode over ... tot:

Lynne Withey's 'Grand Tours and Cook's Tours. A History of Leisure Travel, 1750 to 1915'. New York, William Morrow and Company Inc., 1997.


En weer gaan we verder, want juist in die periode, die van Thomas Cook, toen kwam qua 'zich verplaatsen' alles 'in beweging' in vergelijk met de voorafgaande eeuwen. En wel massaal:

Wolfgang Schivelbusch, Geschichte der Eisenbahn. Zur Industrialisierung von Raum und Zeit im 19-Jahrhundert. Frankfurt am Main, Fischer, 2000 (6. Auflage:2015).


Zomaar in die immer historisch rijke Franse kiosken opgepikt:

'De wereld is aan ons!'


Ooit bijvoorbeeld geweten dat ene Ferdinand de Lesseps in het voetspoor van 'handel' en vooral 'kapitaal'een stoot heeft gegeven aan het wereldreizen? Met het ook voor de scheepvaartverbinding - er was immers niets anders - tussen Nederland en Nederlands Indië het historische Suez-kanaal? Er hebben oorlogen om gewoed. En het Panama-kanaal als zoveelste toppunt, maar dat vooral in herinnering bleef als een financieel schandaal.

Chrislain de Diesbach, Ferdinand de Lesseps, Paris, Perrin, 1998.


En wist je dat ene Georges Eugène Haussmann, hij was baron, prefect en nog zo wat, maar vooral stadsontwerper, in zijn geval stadssaneerder en vormgever, een stoot gaf aan het hedendaagse toerisme? Want het Parijs zoals we dat nu vooral kennen was zijn werk.

Georges Valance, Haussmann le grand. Paris, Flammarion, 2000.


Marc Boyer, L’hiver dans le Midi. L’invention de la Côte d’Azur XVIIIe – XXXIe siècle. Paris, L'Harmattan, 2009.


Raf de Bont & Ton Verschaffel (red.), Het verderf van Parijs. Leuven, Universitaire Pers Leuven, 2004.




Mathie Flonneau et Vincent Guigueno (dir.), De l'histoire des transports à l'histoire de la mobilité. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2009.


Stephen L. Harp, Marketing Michelin. Advertising & Cultural Identity in Twentieth-Century France. Baltimore & London, The John Hopkins University Press, 2001.

Parijs was toen dè metropool van de wereld en veel menselijks werd er beleefd wat elders onherroepelijk tot hel en verdoemenis zou leiden.


François Buot, Gay Paris. Une histoire du Paris interlope entre 1900 et 1940. Paris, Fayard, 2013.


Rafaël Pic, Balnéaire. Une histoire des bains de mer. Paris, Editions Little Big Man, 2004.


Pascal Ory, L'invention du bronzage. Paris, Editions Complexe, 2008.


Volgens dit affiche uit 1927 kwamen er maar liefst nog vier spoorwegmaatschappijen bij kijken voor de verbinding Amsterdam - Parijs.

-----

Paul Arnoldussen, Rue d'Amsterdam. Kleine Atlas van Nederlanders in Parijs. Amsterdam, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 2002.

-----

Eric G. Leed, The Mind of the Traveller - From Gilgamesh to Global Tourism. New York, Basic Books, 1991.

En kijk! Er wordt uteraard eindeloos onderzoek gedaan naar wat een reiziger-toerist beweegt. Gewoon uit fascinatie, maar vooral vanuit marketing-oogpunt: wat beweegt welk segment en hoe die te verleiden tot ... . Natuurlijk zijn er die er zo maar wat op los banjeren, maar de destinationmarketing wordt alsmaar krachtiger. Aanbieders van een product, ook als het een toeristische betreft, hebben een broertje dood aan toeval.


Diederik Stevens, Hoogtij langs de Seine. Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs? Amsterdam / Antwerpen, Uitgeverij Atlas, 2012.


Rachid Amirou, L'Imaginaire touristique. Paris, Editions du CNRS, 2012.

---

Lucas Reijnders, Reislust. Op weg naar het paradijs en andere bestemmingen. Amsterdam, Van Gennep, 2000.


En hoor dan:
Waar waren en zijn al die toeristen dan op zoek naar, want thuiskomen lukte hen meestal nog wel, nu nog vaker zelfs. Wat is dat, dat alles tussen elders en weer thuis? 'Wat nemen ze mee terug'? ---

De 'achterflap' bevraagt al genoeg:
Ruud Welten, Het ware leven is elders. Filosofie van het toerisme. Zoetermeer, Uitgeverij Klement, 2013.


Meer hoop ik te leren van 'La mondialisation de la culture', geschreven door Jean-Pierre Warnier, Paris, La Découverte, Paris, 1999.
Maar waar ik ook zoek in mijn archieven, het komt niet te voorschijn. Het zal trouwens in ergerlijk pompeus en abstract Frans gesteld zijn: niet over de plots zonaanbiddende Amerikaanse miljonairskinderen aan de Côte d'Azur in the twenties, niet over the boxershorts in the thirties, niet over de bikini in the fifties, niet over de topless in the sixties en niet over dat onbekende knoflook, over die verse basilicum of over die zongedroogde tomaten. Maar het zette wel de oude vertrouwde Hollandsche keuken op stelten. 'La mondialisation de la culture' en geschreven door een Fransman: het zal mij benieuwen. Zal het gaan over gemakkelijke onderwerpen als Coca-Cola dat in 1936 haar intrede deed op de Franse markt? Of over McDonalds dat inmiddels in 'haute cuisine'-Frankrijk wereldwijd over de hoogste 'dichtheid' beschikt?

Nee, geleidelijk drong zich iets anders op: Parijs en de Côte d'Azur werden plots verbeeld door Amerikaanse ogen, door de ogen van Hollywood. De Côte d'Azur was natuurlijk wat moeilijker, maar Parijs? Amerikaanse producers stuurden er fotografen op af om 'ambiances' vast te leggen en vervolgens in hun studios na te bootsen voor een inmiddels wereldwijd publiek. 'La mondialisation de la culture'? Ik dien dat boekje zien terug te vinden.En verdomd, ik vond het zojuist.

Jean-Pierre Warnier, La mondialisation de la culture. Paris, La Découverte, 1999.


Antoine De Baecque, Paris by Hollywood. Paris, Flammarion, 2012.

Gilbert Salachas, Le Paris d'Hollywood. Sur un air de réalité. Paris, Caisse Nationale des Monuments Historiques et des Sites, 1994.

En zo zal deze ladder nog wel even doorgaan. Spannnend toch?

Neem bijvoorbeeld dit:

Michel Durrieu, Tourisme, La France N° 1 Mondial. Paris, le cherche midi, 2017.

Een persoonlijk verslag van de coordinerende en investeringsinspanningen van overheidswege qua inkomend toerisme. Wat betreft de betalingsbalans is inkomend toerisme natuurlijk een 'exportproduct' - valuta! -, alhoewel het in wezen om 'import' gaat. En een heel apparaat wordt daartoe ingezet. Dat dan wat betreft de overheids- en semi-overheidssector. Maar de private sector blaast, ook gecoordineerd, haar deuntje mee. Neem bijvoorbeeld de 'Alliance 46.2' en vraag me niet waar die naam vandaan komt. Maar in die alliantie hebben zich de meeste van de Frans-mondiale reisbedrijven verenigd, van hotelketens als Accor tot Les Galeries Lafayette. Dus denk niet dat het alleen maar toeval is dat wereldburgers naar juist dàt Frankrijk komen ... . 'Tourisme, La France N° 1 Mondial'. 'Ze'doen er alles aan.


Jean Viard, Le triomphe d'une utopie. Vacances, loisirs, voyages: La révolution des temps libres. Editions de l'Aube, 2015.


Mark Tungate, The Escape Industry? How iconic and innovative brands built the travel business. London Uk / New York NY / New Delhi, Kogan Page Ltd., 2016.

Ooit vroeg de legendarische Amerikaanse presentator Jimmy Carson aan Mr. Hilton Sr.: "Wat is nu nog uw grootste wens?" En Hilton Sr. antwoordde droog met een: "Alstublieft, hang het douchegordijn IN de bak en niet DAARBUITEN."
'The Escape Industry' zit vol met dat soort doorkijkjes:
'a must read'.

---

Francis Jauréguiberry et Jocelyn Lachance, Le voyageur hypermoderne, partir dans un monde connecté. Toulouse, Editions érès, 2016.

of

Elizabeth Becker, Overbooked. The Exploding Business of Travel and Tourism. New York, etc., Simon & Schuster Paperbacks, 2013.


Pau Obrador Pons e.a., Cultures of Mass Tourism: Doing the Mediterranean in the Age of Banal Mobilities. Farnhem, Ashgate Publishing Ltd., 2009.


Ian Yeoman, with Tan Li Yu Rebecca, Michelle Mars en Mariska Wouters, 2050 - Tomorrow's Tourism. Bristol - Buffalo - Toronto, Channel View Publications, 2012.

Wat zal ons dat allemaal brengen als we ons 'verplaatsen', zelfs voor een klein beetje verderop? Of als we thuis blijven? Of nu zich files vormen richting de top van de Mount Everest?


Paul Theroux, The Tao of Travel. Enlightenments from Lives on the Road. New York NY, Mariner Books, 2011.

P. Acloque, Huygens et la France. Paris, Vrin, 1982.

Sylvain Ageorges, Sur les traces des Expositions Universelles. 1855 - Paris – 1937. Paris, Parigramme, 2006.

Linda Aimone et Carlo Cumo, Les Expositions Universelles, 1851 -1900. Paris, Belin, 1990.

A. Alberts, Een koning die van geen nee wil horen. De Europese ambities van Lodewijk XIV, 1638 – 1715. Amsterdam, Querido, 1976.

Tony Allan, Americans in Paris. An Illustrated Account of the Twenties and the Thirties. Chicago, Contemporary Books Inc, 1977.

Susan Mary Alsop, Yankees at the Court. The first Americans in Paris. Garden City, New York, Doubleday & Company, Inc., 1982.

Stijn Alsteens en Hans Buijs, Paysages de France dessinés par Lambert Doomer et les artistes hollandais et flamands des XVIe et XVIIé siècles. Paris, Fondation Custodia, 2008.

Pierre Amalou (Dir.), Mémoires du Tourisme. Des Hommes qui ont inventé le Tourisme. Avignon, Editions SCPA, 2005.

Francis Ambrière, La vie secrète des grand magasins. Paris, Les Œuvres Français, 1938.

Rachid Amirou, Imaginaire touristique et sociabilités du voyage. Paris, Presses Universitaires de France, 1995.

Rachid Amirou, Imaginaire du tourisme culturel. Paris, Presses Universitaires de France, 2000.

Rachid Amirou, Philippe Bachimon, Jean-Michel Dewailly et Jacques Malezieux (dir.), Tourisme et souci de l'autre. En hommage à Georges Cazes. Paris, L'Harmattan, 2005.

Rachid Amirou, L'Imaginaire touristique. Paris, Editions du CNRS, 2012.

Jo van Ammers-Küller, De opstandigen. Een familie-roman in drie boeken. Eerste boek, 1840. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXVII.

Jo van Ammers-Küller, De getrouwen. Heeren, Knechten en Vrouwen. De Geschiedenis van een Amsterdamsche Regenten-Familie in de jaren 1778 tot 1813. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXXVIII.

Jo van Ammers-Küller, De Sans-Culotten, 1792 - 1795. ('Heeren, Knechten en Vrouwen. De Geschiedenis van een Amsterdamsche Regenten-Familie in de jaren 1778 tot 1813’). Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXXVIII.

Jo van Ammers-Küller, Elzelina. De geliefde van Maarschalk Ney. Naarden, Strengholt, 1951.

Judith Amsenga en Geertje Dekkers, 'Wat nu? zie Pichegru. De Franse tijd in Nederland, 1795 - 1813. Hilversum, Verloren, 2004.

Rachael Antony, Henry Joël, The Lonely Planet Guide to Experimental Travel. Melbourne-Oakland-London, Lonely Planet, 2005.

Guy Arbellot, Bernard Lepetit, Jacques Bertrand, Atlas de la Révolution française, 1: Routes et communications. Paris, Edition de l'EHESS, 1987.

Guy Arbellot, Autour des Routes de Poste : Les premières cartes routières de la France, XVIIe - XIXe siècle. Paris, édité par Bibliothèque Nationale et le Musée de La Poste, 1992.

H. C. Arbouw, J. R. Bos, Schakel tussen noord en zuid - Geschiedenis van de spoorwegen op het Eiland van Dordrecht. Dordrecht, 1989.

John Ardagh, France in the New Century: Portrait of a Changing Society. Hammondsworth, 2000.

Louis Armand, Histoire des chemins de fer en France. Paris, Les Editions des Presses Modernes, 1963.

Paul Arnoldussen, Rue d'Amsterdam. Kleine Atlas van Nederlanders in Parijs. Amsterdam, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 2002.

Paul Arnoldussen, Côte d'Amsterdam. Zuid-Frankrijk trekt al meer dan een eeuw. Nederlanders gingen erheen vanwege het klimaat, de wijn, de cultuur, de ruimte of de politiek. In Côte d'Amsterdam hun portretten. Reeks artikelen verschenen in Het Parool, Amsterdam, 2002 - 2003

Paul Arnoldussen, Waar de mimosa bloeit. Nederlandse kunstenaars in Cagnes-sur-Mer. Amsterdam, Uitgeverij De Republiek, 2013.

Geoffroy Atkinson's 'Les Relations De Voyages De XVIIe Siècle et L'Evolution Des Idées. Contribution à l'étude de la formation de l'esprit du XVIIIe siècle', Paris, E. Champion, 1924.

Atout France, Les clientèles allemandes et néerlandaises du tourisme à vélo en France. Paris, Atout France, 2018.

Atout France, Image et attractivité internationales de la France pour les 18 - 35 ans. Paris, Atout France, 2019.

Claudine Aubrun, Qui a fouillé chez les Wisigoths? Paris, Syros, 2015.

Jörg Aufenauger. Heinrich Heine in Paris. Munchen, Deutscher Taschenbuch Verlag, 2005.

François Auffret, Johan Barthold Jongkind, 1819-1891: héritier contemporain & précurseur : biographie illustrée. Paris, Maisonneuve et Larose, 2004.

Marc Augé, L'Impossible Voyage. Le tourisme et ses images. Paris, Editions Payot & Rivages, 1997.

Marc Augé, Éloge de la bicyclette. Paris, Payot & Rivages, 2008.

Marc Augé, Pour une anthropologie de la mobilité. Paris, Payot & Rivages, 2009.

Marc Augé, La Vie en double. Voyage, ethnologie, écriture. Paris, Payot & Rivages, 2011.

Albert Babau, Les voyageurs en France depuis la Renaissance jusqu'à la Revolution. Paris, Librairie Firmin-Didot et Cie, 1885.

Roger Babulle, Essai sur le tourisme. Paris, Rougerie, 1953.

Myriam Bacha et al., Les Expositions universelles à Paris de 1855 à 1937. Paris, Action Artistique de la ville de Paris, 2005.

Antoine De Baecque, Paris by Hollywood. Paris, Flammarion, 2012.

Antoine De Baecque, Les Nuits parissiennes. XVIIIe-XXIe siècle. Paris, Seuil, 2015.

Richard Badducci, Les princesses de Paris. L’âge d’or des cocottes. Paris, Hors Collection: Les Presses de la Cité, 1994.

Sarah Bakewell, At the Existentialist Café. Freedom, Being, and Apricot Cocktails. New York, Other Press, 2016.

Pascale Gorguet Ballesteros (dir.), Modes en miroir : La France et la Hollande au temps des Lumières. Paris, Paris Musées, 2005.

Yves Ballu, L'hiver de glisse et de glace. Paris, Gallimard, 1991.

Petty Bange, De wereld van de Bourgondiërs 1363-1477. Amersfoort, Bekking & Blitz, 2011.

Gilles Barbedette, Michel Carasso, Paris Gay 1925. Paris, Non Lieu, 2008.

S. Barendrecht, François van Aerssen, diplomaat aan het Franse Hof (1598 - 1613). Leiden, Universitaire Pers Leiden, 1965.

L.A.F. Barjesteh van Waalwijk van Doornen Drs. M.F.B. Meeuwes, Die Importante Negotie. Geschiedenis van de Rotterdamse wijnhandel vanaf de middeleeuwen tot in de negentiende eeuw, Rotterdam, 1996.

Jacques Barou et Patrick Prado, Les anglais dans nos campagnes. Paris, Editions L’Harmattan, 1995.

Roland Barthes, Le 'Guide bleu', in: Mythologies. Paris, Editions du Seuil, 1957.

Renate van der Bas, Frankrijk voorgoed. Portretten van blijvers. Eindhoven, De Boekenmakers, 2009.

F. L. Bastet, Louis Couperus. Een biografie. Amsterdam, 1987.

Vincent Bastien, Pierre-Louis Dubourdeau, Maxime Leclère, La marque France. Paris, Presses des Mines, 2011.

Ernest Stuart Bates, Touring in 1600: a study in thr frvrlopmrnt as a means of education. Boston and New York, Houghton Mifflin Company, 1912.

Henri Baudet, Mon village sous la IVe République. Précédé d'un échange de lettres avec André Siegfried. Groningen, Overdrukken van van het Instituut voor Economisch Onderzoek van de Rijksuniversiteit van Groningen, Afdeling sociale en economische geschiedenis, No. 7, 1954.

Henri Baudet, Mijn Dorp in Frankrijk. Assen, Van Gorcum, 1-ste druk 1955 - 7-de druk 1984.

Henri Baudet (préf. d'Emmanel Le Roy Ladurie), Mon village en France. Paris, La Pensée universelle, 1991.

Zygmunt Bauman, Tourists and vagabonds : heroes and victims of postmodernity. Wien, Institut für Höhere Studien, 1996.

Zygmunt Bauman, Globalization: The human cosequences. New York, Columbia Uinversity Press, 1998.

Zygmunt Bauman and Keith Tester, Conversations with Zygmunt Bauman. Polity Press, 2001.

Hermann Bausinger, Klaus Beyrer, Gottfried Korff (Herausgebers), Reisekultur. Von der Pilgerfahrt zum modernen Tourismus. München, Verlag C. H. Beck, 1991.

Hans Bauer, Wenn einer eine Reise tat. Eine Kulturgeschichte des Reizens von Homer bis Baedeker. Leipzig, 1971.

John Baxter, French Riviera and its Artists. Art, Literature, Love and Life on the Côte d’Azur. New York, NY, Museyon, 2015.

Fanny Beaupré et Roger-Henri Guerrand, Le confident des dames. Le bidet du XVIIe au XXe siècle: histoire d'une initimité. Paris, Editions La Découverte, 1997.

Elizabeth Becker, Overbooked. The Exploding Business of Travel and Tourism. New York, etc., Simon & Schuster Paperbacks, 2013.

Alexis Belloc, Les postes françaises: recherches historiques. Paris, 1886.

Alexis Belloc, Le télégraphe historique. Paris, 1888.

La manière de voyager autrefois et aujourd'hui. Paris, 1903.

Lucien Bély e.a., Benjamin Franklin. Un Americain à Paris. Paris, Paris Musées, 2007.

W.J.M. Benschop, Eduard Wenckebach en de Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij als baanbreker voor de openbare telegrafie in Nederland. Den Haag, Hoofdbestuur der Posterijen, Telegrafie en Telefonie, 1947.

Shari Benstock, Women of the Left Bank. Paris, 1900 – 1940. Austin, University of Texas Press, 1986.

Dick Berents, Kerken & Karossen. Fransen in Utrecht, 1800 – 1900. Utrecht, Het Spectrum, 1994.

Maria van Berge-Gerbaud en Maartje Verscheure-Nelissen (red.). 1957 - Institut Néerlandais Paris - 1992. Paris, Institution Néerlandais / Fondation Custodia, 1993.

Helewise Berger, Karlijn de Jong, Anita Hopmans en Wietse Coppes, Jan Sluijters. De Wilde jaren. Zwolle, WBOOKS, 2018.

Anne-Marie Bergeret-Gourbin, Jongkind, au fil de l’eau. Paris, Belin éditeur, 1994.

Ellinoor Bergvelt en Margriet van Boven, J. A. Knip., 1777 – 1847. ‘s Gravenhage, Staatsuitgeverij, 1977.

A.M.J.A. Berkvens, J. Hallebeek en A.J.B. Sirks, Het Franse Nederland: de inlijving 1810 - 1813. De juridische en bestuurlijke gevolgen van de 'Réunion' met Frankrijk. Hilversum, Verloren, 2012.

Roger Bernard, Personen- en ideeënverkeer tussen Frankrijk en Nederland in de 17de eeuw. Rekkem, Ons Erfdeel, jaargang 28, pp. 361 - 369, 1985.

Stéphane Berne, Paris et son Métro. Montrouge, Mondadori France, 2016

Serge Bernstein, Pierre Milza, Jean-Louis Bianco (Sous la direction de), François Mitterrand. Les années du changement (1981 - 1984). Paris, Perrin, 2001.

G. de Berthier de Sauvigny, La France et les français vus par les voyageurs américains 1814 - 1848, Tome Premier. Paris, Flammarion, 1982.

G. de Berthier de Sauvigny, La France et les français vus par les voyageurs américains 1814 - 1848, Tome Second. Paris, Flammarion, 1985.

Catherine Bertho Lavenir, La Roue et le Stylo. Comment nous sommes devenus touristes. Paris, Editions Odile Jacob, 1999.

François Besse et Mathilde Kressmann (ed.), Paris Années Folles. Paris, Parigramme, 2014.

Mariëlla Beukers, Polders voor de Médoc. Landwinning met laaglands kapitaal. Nederlanders en wijn. Een lange geschiedenis. Nederlanders en wijn. Een lange geschiedenis. https://historiek.net/polders-voor-de-medoc-landwinning-met-laaglands-kapitaal/72091/, z.d.

J. W. Beyen, L'influence de l'esprit latin sur un pays nordique. Amsterdam, N.V. Lettergieterij ‘’Amsterdam’’ voorheen N. Tetterode, 1953.

Albrecht Betz, Exil und Engagement. Deutsche Literatur im Frankreich der Dreisßiger Jahre. Munden, Edition Text + Kritik , 1986.

Mariëlla Beukers, Polders voor de Médoc. Landwinning met laaglands kapitaal. Nederlanders en wijn. Een lange geschiedenis. https://historiek.net/polders-voor-de-medoc-landwinning-met-laaglands-kapitaal/72091/, z.d..

Mariëlla Beukers, 'De route van de wijn. Wijn en wijnhandel in Utrecht in de veertiende en vijftiende eeuw; een eerste verkenning', Jaarboek Oud-Utrecht 2007, 5-45.

Mariëlla Beukers, Wijnkronieken. Twintig eeuwen Nederlanders en wijn. Vleuten, Uitgeverij Het Zwarte Schaap, 2018.

Roy de Beunje en Anja Krabbe (Sous la direction de Yvonne Schouten), Napoleon in Nederland. In de voetsporen van de Keizer. Zutphen, De Walburg Pers, 2016.

J. Black, The British Abroad. The Grand Tour in the Eighteenth Century. Stroud, History Press, 2003.

Pieter van den Blink, 121 rue de Lille. Nederland aan de Seine. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2007.

Wim Blockmans & Walter Prevenier, De Bourgondische Nederlanden. Antwerpen, Mercatorfonds, 1983.

Wim Blockmans & Walter Prevenier, De Bourgondiërs: de Nederlanden op weg naar eenheid 1384-1530. Amsterdam, Meulenhoff, 1997.

Dr. P.J. Blok (voorz.)/e.a., De Bourgondische tijd. Geschiedkundige Atlas van Nederland. 's Gravenhage, Martnus Nijhoff, 1923.

Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. Vianen, Kwadraat, 1985.

Jessica de Bloom, De kunst van het vakantievieren. Amsterdam, Boom, 2012.

Mary Blume, Côte d'Azur. Inventing the French Riviera. London, Thames and Hudson, 1992.

Andreas Blühm, Louise Lippincott, Licht! Het industriële tijdperk 1750 - 1900. Kunst & wetenschap, technologie & samenleving. Van Gogh Museum, Amsterdam en Carnegie Museum of Art, Pittsburgh, 2000.

Saskia de Bodt, Isaac Israels. Hollands impressionist. Schiedam, Scriptum, 1999.

Saskia de Bodt, Michiel Plomp (red.), Anton Mauve (1838 - 1888). Bussum / Haarlem, 2009.

Arjan de Boer, Per luxetrein naar de Franse Rivièra voor 1914. Historiek, 19 januari 2015, 11.49, Historiek (https://historiek.net/per-luxetrein-naar-de-franse-riviera-voor-1914/47746/)

Pim den Boer en Willem Frijhoff, Lieux de mémoire et identités nationales : La France et les Pays-Bas. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1993.

Dick E.H. de Boer, Emo’s reis. Een historisch culturele ontdekkingstocht door Europa in 1212. Haren, Geldermalsen Publications, 2014.

Jeremy Boissevant, Coping with Tourists. European Reactions to Mass Tourism. New York & London, Berghahn, 1996.

Pierre Boisson, La démoustication du littoral méditerranéen, Montpellier, Entente interdépartementale pour la démoustication du littoral méditerranéen, 1967.

L. Bonnard, Le Voyage en France à travers les Siècles. Paris, Touring Club de France, 1927.

Jean Bonnerot, Les routes de France. Paris, 1926.

A. Bonnett, The geography of nostalgia. New York, Routledge, 2016.

Raf de Bont & Ton Verschaffel (red.), Het verderf van Parijs. Leuven, Universitaire Pers Leuven, 2004.

C. G. van der Boom, De oude Postroute Amsterdam - Antwerpen - Parijs. Eigen in eigen beheer, 30 November 1937.

Daniel J. Boorstin, America and the image of Europe. Reflections on American Thought. Gloucester, Mass., The World Publishing Company, 1960.

Daniel J. Boorstin, From Traveller to Tourist: The Lost Art of Travel. In: Daniel J. Boorstin, The Image. A Guide to Pseudo-Events in America. (1961). New York, NY, First Vintage Books Edition, 1992.

Jan Willem van Borselen, Sporen in Rotterdam. Stadsgeschiedenis rondom de trein. Rotterdam, Stichting Historische Publicaties Rotterdam, 1993.

Alain de Botton, The Art of Travel. London, Penguin Books, 2002.

Kees Boschma, Reizen in Napoleons Tijd. Een avontuurlijke en soms hachelijke onderneming. Abcoude, Uitgeverij Uniepers, 1992.

M. Ph. Bossenbroek, M. E. H. N. Mout, en C. Musterd (red.), Met de Franse slag. Opstellen voor H. L. Wesseling, Leiden, 1998.

H. Bots en W.W. Mijnhardt (red.), De droom van de revolutie. Nieuwe benaderingen van het Patriottisme. Amsterdam, 1988.

J.-J. Bousquet, Le camping, évasion vers la nature? Paris, Vigot, 2é èdition, 1945.

Margriet van Boven en Sam Segal, Gerard & Cornelis van Spaendonck. Twee Brabantse bloemenschilders in Parijs. Maarssen, Uitgeverij Gary Schwartz, 1980.

D. Bowen and J. Clarke, Contemporary Tourist Behaviour: Yourself and Others as Tourists. Cambridge, USA, Cabi, 2009.

Matthijs van Boxsel en Gijs van der Ham, Imprimé en Hollande. Het Franse boek in Nederland gedrukt. Le livre français imprimé aux Pays-Bas. Amsterdam, Stichting Koninklijk Paleis te Amsterdam, 1985.

Marc Boyer, Le tourisme. Paris, Le Seuil , 1972.

Marc Boyer, L’invention du tourisme. Paris, Découvertes Gallimard, 1996.

Marc Boyer, Le tourisme de l’an 2000. Lyon, Presses Universitaires de Lyon, 1999.

Marc Boyer, Histoire du tourisme de masse. Paris, Presses Universitaires de France, 1999.

Marc Boyer, Histoire de l’invention du tourisme, XVIe – XIXe siècles. La Tour d’Aigues, Editions de l’Aube, 2000.

Marc Boyer, L'art d'être touriste. Paris, Fayard, 2001.

Marc Boyer, Vade-mecum - Le tourisme en France. Caen, Éditions Management et Société, 2003.

Marc Boyer, Histoire générale du tourisme du XVIe au XXIe siècle. Paris, L'Harmattan, 2005.

Marc Boyer, Histoire de l’invention du tourisme dans le Sud-Est de la France. Grenoble, Presses Universitaires de Grenoble, 2005.

Marc Boyer, La Maison de campagne XVIIIe-XXIe siècle. Une histoire culturelle de la résidence de villégiature. Paris, Autrement, 2007.

Marc Boyer, Les villégiatures du XVIe au XXIe siècle. Panorama du tourisme sédentaire. Caen, Éditions Management et Société, 2008.

Marc Boyer, L’hiver dans le Midi. L’invention de la Côte d’Azur XVIIIe – XXXIe siècle. Paris, L'Harmattan, 2009.

Marc Boyer, Ailleurs. Histoire et Sociologie du Tourisme. Paris, L'Harmattan, 2011.

Brian Bowers, A History of Electric Light and Power. Stevenage & New York, 1982.

Brian Powers, Lengthening the Day: A History of Lighting Technology. Oxford, New York, Tokio, 1998.

Carel Braak en Mieke de Waal, Voorbij de grens ligt het paradijs. Nederlanders in Zuid-Europa. Amsterdam – Antwerpen, Uitgeverij De Arbeiderspers, 1994.

Fernard Braudel, L'identité de la France. Tome 1: Espace et Histoire; tomes 2 et 3: Les Hommes et les choses. Paris, Editions Arthaud, 1986.

Julien Brault, Le Télephone en 1888. Histoire de la Téléphonie Et Exploitation Des Téléphones En France Et à l’Etranger. London, Forgotten Books, Classic Reprint, 2018.

Anne Bragance, Mata Hari. Une femme au coeur de la Grande Guerre. Paris, Belfond, 2014.

Anne-Marie de Brem, L'Atelier d'Ary Scheffer. Paris, Paris Musées, 1991.

E. A. B. J. ter Brink, Het Nederlandse postwezen vroeger en nu. Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1956.

E. A. B. J. ter Brink, De geschiedenis van het postvervoer. Bussum, Fibula-Van Dishoeck, 1969.

Jan Brokken, Mata Hari, de ware en de legende. Amsterdam, Atlas/Contact, 2017.

J. W. Brouwer, 'Hollandse kunstenaars en de Franse Salons 1750 - 1880'. In: Tableau 6, pp. 84-90, 1984.

Rindert Brouwer en Leon Blok, Frankrijk - Nederlanders begraven in Parijs. https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/buitenland/parijs.html, februari 2015.

Pascal Bruckner et Alain Finkelkraut, Au coin de la rue, l'aventure. Paris, Seuil, 1979.

J. J. Brugmans, Paardenkracht en mensenmacht. Den Haag, 1976.

Brugmans, H. L., Le Séjour de Christian Huygens à Paris et ses relations avec les milieux scientifiques français. Suivi de son journal de voyage à Paris et à Londres. Paris, Librairie E. Droz, 1935.

Drs. G. R. Brulé, Geography of Happiness. A comparative exploration of the case of France. Rotterdam. Proefschrift, Erasmus University Rotterdam, 2016.

Sylvie Brunel, La planète disneylandisée. Chronique d'un tour du monde. Auxerre, Editions Sciences Humaines, 2006.

Jean-Marie Bruson, Théâtres romantiques à Paris. Paris, Paris Musées, 2012.

Henriette De Bruyn Kops, A Spirited Exchange. The Wine and Brandy Trade between France and the Dutch Republic in its Atlantic Framework, Leiden/Boston 2007

Hans Buiters en Peter Staal, Het avontuur van de ANWB. 135 jaar onderweg. Bussum, Uitgeverij Thoth, 2018.

François Buot, Gay Paris. Une histoire du Paris interlope entre 1900 et 1940. Paris, Fayard, 2013.

Martijn van der Burg, Nederland onder Franse invloed. Culturele overdracht en staatsvorming in de napoleontische tijd, 1799-1813. Amsterdam, De Bataafsche Leeuw, 2009.

Louis Burnet, Villegiature et tourisme sur les côtes de France. Paris, Librairie Hachette, 1963.

Jim Butcher, The Moralization of Tourism: Sun, Sand ... and Saving the World? London - New York, Routlegde, 2003.

P. J. Buynsters, Wolff & Deken, een biografie. Leiden, 1984.

J. Buzard, The Beaten Track: European Tourism, Literature and the Ways to Culture, 1800 – 1918. Oxford, Clarendon Press, 1993.

Bénigno Cacérès, Loisirs et travail du Moyen-Age à nos jours. Paris, Seuil, 1973.

Lydia Cacho, Traffic des femmes. Enquête sur l'esclavage sexuel dans le monde. Paris, Nouveaumonde éditions, 2012.

Nicole Canet, Hôtels Garnis. Garçons de joie. Prostitution masculine. Lieux et fantasmes à Paris de 1860 à 1960. Paris, Editions Nicole Canet. Galerie du Bonheur du Jour, 2012.

Nicholas Canny (ed.), Europeans on the move. Studies on European Migration, 1500 – 1800. Wotton-under-Edge, Clarendon Press, 1994.

Jean-Paul Caracalla, Montparnasse. L'âge d'or. Paris, Editions Denoël, 1997.

Jean-Paul Caracalla, Le goût du voyage. De l’Orient-Express au Train à Grande Vitesse. Histoire de la Compagnie des Wagons-Lits. Paris, Compagnie de Wagon-Lits, Flammarion, 2001.

A. Carlier, Histoire du véhicule. Diligences et Malle-Poste. Cannes, (A.-M.), Imprimerie à l'Ecole, 1932.

François Caron, Histoire de l’exploitation d’un grand réseau : la Compagnie du Chemin de Fer du Nord 1846 – 1937. La Haye, Mouton, 1973.

François Caron et Fabienne Cardot (dir.), Histoire de l'électricité en France, Tome premier, 1881 - 1918. Paris, Fayard, 1991.

Jean Cassou, Du voyage au tourisme, in: Communications, n° 10, Paris, Seuil, 1967.

Bernard Causse, Les fiacres de Paris aux XVIIe et XVIIIe siècles. Paris, 1972.

Henri Cavaillés, La route française, son histoire, sa fonction. Paris, 1946.

Georges Cazes, Le tourisme inhternational. Mirage ou stratégie d'avenir. Paris, Hatier, 1989.

Georges Cazes et Françoise Potier, Le tourisme urbain. Paris, PUF, Coll. 'Que sais-je?, 1996.

Georges Cazes et Françoise Potier (Dir.), Le tourisme et la ville: expériences européennes. Paris, L'Harmattan, 1998.

Georges Cazes et Georges Courade, 'Les masques du tourisme, in: Revue Tiers-Monde, XLV/178, Paris, PUF, 2004.

Gilles Chabaud e.a., Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Belin, 2000.

Ignace Urbain Jean Chappe, Histoire de la Télégraphe (1829). Whitefish MT, Kessinger Legacy Reprints, 2010.

Paul Charbon, Au Temps des Malles-Postes et des Diligences, 1979. Histoire des transports publics et de poste du XVIIe au XIXe siècle. Schirmeck, Editions Jean-Pierre Gyss, 1979.

Paul Charbon, Sur les routes de France. A pied, à cheval et en voiture de poste. Schirmeck, Editions Jean-Pierre Gyss, 1988.

Paul Charbon, Quelle belle invention que la poste. Paris, Découvertes Gallimard, 1991.

Serge Chaumier (dir.), Du musee au parc d'attractions: ambivalence des formes de l'exposition. Paris, Persée, Culture & Musées, n°5, 2005.

Marc Chavannes, Frankrijk achter de schermen. De stille revolutie van een trotse natie. Amsterdam/Rotterdam, Prometheus/NRC Handelsblad, 2000.

Christina M. Ceisel, Globalized Nostalgia. Nostalgia, Tourism, Heritage, and the Politics of Place. Abingdon-on-Thames, Routledge, 2018.

François Chaslin, Les Paris de François Mitterrand. Paris, Gallimard, 1985.

Arille Chevalier, L'exil des patriotes hollandais en France et la loge maçonnique. Les 'Vrais Bataves' à l'Orient de Dunkerque, 1790 - 1795, Tome I et Tomes II, Thèse de doctorat en Histoire, 2010.

Raymond Chevalier, Voyages et déplacements dans l’Empire Romain. Paris, Armand Colin, 1988.

Raymond Chevalier, Les voies romains. Paris, Picard, 2000.

Claudine Chevrel, Béatrice Cornet, Les vacances, un siècle d’images, des milliers de rêves. Paris, Paris Bibliothèques Editions, 2006.

Francis Claudon, De romantische reis. Utrecht, Kwadraat, 1988.

Pierre A. Clément, Les Chemins à travers les Ages en Cevennes et Bas Languedoc. Montpellier, Les Presse de Languedoc, 1984.

Pierre A. Clément et Alain Peyre, La Voie Domitienne. De la Via Domitia aux routes de l'an 2000. Montpellier, Les Presses du Languedoc, 1998.

Pierre A. Clément, La Via Domitia. Découverte d'une voie antique des Pyrénées aux Alpes. Lille – Rennes, Editions Ouest-France, 2015.

Loly Clerc, Hier, nos vacances. Genève, Aubanel, 2007.

R. Clozier, La gare du Nord. Paris, J.B. Baillière, 1940.

Alfred Cobban, A History of Modern France. Volume 1: 1715 - 1799. Hammondsworth, Penguin Books Ltd., 1963 (third edition).

Alfred Cobban, A History of Modern France. Volume 1: 1799 - 1871. Hammondsworth, Penguin Books Ltd., 1963 (third edition).

Alfred Cobban, A History of Modern France. Volume 1: 1871 - 1962. Hammondsworth, Penguin Books Ltd., 1963 (third edition).

Dominique Colen, Jacqueline de Raad (samenstelling), Jan Sluijters, schilder met verve. Zwolle, Uitgeverij Waanders b.v. - Laren, Singermuseum, 1999.

H.T. Colenbrander, Schimmelpenninck en Konig Lodewijk, 1911.

Jean-Marie Colombani, Walter Wells, France Améeique. Déliaisons Dangereuses. Paris (?), Editions Jacob-Duvert, 2004. Bernard Comment, Le XIXe siècle des panoramas. Paris, Société Nouvelles Adam Biro, 1995.

Philippe Collas, Mata-Hari: sa véritable histoire. Paris, Plon, 2003.

Philippe Conrad (Editorial), Dossier: De Gaulle et les Américains. In: La Nouvelle Revue d'Histoire, numéro 82, pp. 39 - 63, janvier - février 2016.

James Corbett, Through French Windows. An Introduction to France in the Nineties. Ann Arbor, The University of Michigan Press, 1994.

Alain Corbin, Les filles des noces: misère sexuelle et prostitution (19e et 20e siècles). Paris, 1978.

Alain Corbin, Le Territoire du vide. L’Occident et le désir du rivage, 1750-1840. Paris, Aubier, 1988.

Alain Corbin, Het verlangen naar de kust. Nijmegen, SUN, 1989.

Alain Corbin, L’Avènement des loisirs (1850-1960), avec la collaboration de Julia Csergo, Jean-Claude Farcy, Roy Porter, André Rauch, Jean-Claude Richez, Léon Strauss, Anne-Marie Thiesse, Gabriella Turnaturi et Georges Vigarello. Paris, Flammarion, Coll. « Champs », 2001.

Jean M. Coulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau (eds.), Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs européens en France, du Moyen Age à la fin de l'Empire. Paris, Robert Laffont, 1995.

Jean M. Coulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau (eds.), Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs français et étrangers en France, aux XIXe et XXe siècles (1815 - 1914). Paris, Robert Laffont, 1997.

Saskia Cousin et Bertrand Réau, L'avènement du tourisme de masse, in: Sciences Humaines, 21-02-2011.

Magali Coumert et Bruno Dumézil, Les Royaumes Barbares en Occident. Paris, Presses Universitaires de France, Que sais-je?, 2017.

Saskia Cousin et Bertrand Réau, Sociologie du tourisme. Paris, Editions La Découverte, 2016.

Jan Craeybeckx, Un grand commerce d’importation : Les vins de France aux anciens Pays-Bas (XIIIe – XVIé siècle. Paris, S.E.V.P.E.N., 1958.

Rupert Christiansen, Paris Babylon. Grandeur, Decadence and Revolution, 1869 – 1875. London, Pimlico, 1994.

Rodolphe Christin, L'imaginaire voyageur ou l'expérience exotique. Paris, L'Harmattan, 2000.

Rodolphe Christin, Anatomie de l'évasion. Pour d'autres rapports au monde. Paris, Homnisphères, 2005.

Rodolphe Christin, L'horreur managériale (sous le pseudonyme d'Etienne Rodin). Montreuil, L'echappée, 2011.

Rodolphe Christin, Le tourisme: émancipation ou contrôle social? (dirigé avec Philippe Bourdeau). Bellecombe-en-Bauges, Editions du Croquant, 2011.

Rodolphe Christin, L'usure du monde. Critique de la déraison touristique. Montreuil, L'échappée, 2014.

Rodolphe Christin, Manuel de l'anti-tourisme. Montréal, Québec, Editions Ecosociété, 2017.

Br. Christoforus, Het wijdvermaerde veer van Oudenbosch op Dordt. Roozendaal, De Ghulden Roos, blz; 108 - 137, 1942..

Patrick Cognasson, Histoire de la gare du Nord, au coeur de Paris, au carrefour de l'Europe. Paris, Les Editions La Vie du Rail, 2017.

Dirk van der Cruysse, P.C. Hooft et la France d’Henri IV. Colloques Internationaux du C.N.R.S., N° 590 – La découverte de la France au XVIIé siècle. Paris, C.N.R.S, 1980.

J. Cubere, Histoire du vagabondage du Moyen-Age à nos jours. Paris, mago, 1999.

François de Dainville, How did Oronce fine draw his large map of France, in: Imago Mundi, t. XXIV, 1970, p. 49 - 55.

Henri David, Claus Sluter. Paris, Editions Pierre Tisné, 1951. F. Dekker, Voortrekkers van Oud-Nederland in Engeland, Frankrijk, Achter-Indië, Formosa en Perzië. ‘s Gravenhage, L.J.C. Boucher, 1947.

Maried Delarue, Un Pharaon républicain : Les grands travaux de Mitterrand. Paris, Editions Grancher, 1998.

Louis Delplace, La Belgique et la Revolution française. Re-edited, 2010.

Louis Delplace,La Belgique sous la domination française. Volume 1. J.B. Istas, 1896.

Louis Delplace, La Belgique sous la dominiation française. Volume 2. Re-edited by Wentworth Press, United States, 2018.

Emmanuelle Démont et Marc Favreau, Herman van der Hem, un dessinateur hollandais à Bordeaux et dans le Bordelais au XVIIe siècle, Les Éditions de l’Entre-deux-Mers, 2006.

Florence Deprest, Enquête sur le tourisme de masse. L'écologie face au territoire. Paris, Belin, 1997.

Gilles Deregnaucourt, Société et religion, en France et aux Pays-Bas (XVe-XIXe siècles). Mélanges en l’honneur d’Alain Lottin.Arras, Artois Presses Université, 2000.

Gabriel Désert, La vie quotidienne sur les plages normandes du second empire aux années folles. Paris, Hachette, 1983.

Louis Desnoyers e.a., Les étrangers à Paris. Paris, Charles Warée, éditeur, 1840.

Didier Deville, Chronologies Mouxoises. Un village de Languedoc dans l'histoire. Des flêches de pierre au chemin de fer. Moux, 2013.

Antoon Devogelaere, Van gaslamp tot gloeilicht. Kapellen, 1987.

Luc Devoldere (Rédacteur en chef), Vaut le voyage: artistes et intellectuels du Nord à Paris. Septentrion, Arts, lettres et cultue de Flandre et des Pays-Bas? Revue trimestrielle, XXXII, n° 1, 1er trimestre, 2003,

Paul Dibon, Le voyage en France des étudiants Néerlandais au XVIIéme siècle. La Haye, Martinus Nijhoff, 1963.

Denis Diderot, Voyage en Hollande. Paris, Librairie François Maspéro, 1982.

Denis Diderot, Voyage en Hollande (Over Holland). Amsterdam, Contact, 1994.

Le Comte de Dienne, Histoire du Dessèchement des lacs et marais en France avant 1789, Paris 1891.

F. van Dieren (vertaling), Francesco Petrarca, Brieven. Amsterdam, Atheneum - Polak - Van Gennep, 1998.

Chrislain de Diesbach, Ferdinand de Lesseps, Paris, Perrin, 1998.

Michiel van Diggelen, Ab Visser Biografie. Groningen, 2013.

Mr. Jacob Dirks, Geschiedkundig onderzoek van de koophandel der Friezen van de vroegste tijden tot aan den dood van Karel den Grooten. Utrecht, C. van der Post, 1846.

Pryor Dodge, La Grande Histoire du vélo. Paris, Flammarion, 2000.

A. Doedens, L. Mulder, Een spoor van verandering - Nederland en 150 jaar spoorwegen 1839 - 1989. Baarn, 1989.

Monique Donnil du Fresnel, Oierre-Paul Riquet (1609 - 1680). L'incroyble aventure du Canal des Deux-Mers. Editions du Sud Ouest, 2012.

Petra Dreiskämper, 'Redeloos, radeloos, reddeloos.' De geschiedenis van het rampjaar 1672. Hilversum, Verloren, 1998.

Jean-François Dubost, Les étrangers en Frannce., XVIe siècle -1789. Guides des recherches aux Archives Nationales. Paris, Archives Nationales, 1993.

Rhea Foster Dulles, Americans Abroad: Two Centuries of European Tavel. Ann Arborr, Mich., University of Michigan Press, 1964.

René Duchet, Le Tourisme à travers les âge, sa place dans la vie moderne. Paris, Vigot frères, éditeurs, 1949.

Bruno Dumézil, Des Gaulois aux Carolingiens. Paris, Presses Universitaires de France, 2013.

Bruno Dumézil et Magali Coumert, Les royaumes barbares en Occident. Paris, Presses Universitaire de France, Collection: Que sais-je ? 2017.

Lucille Douchin et Thibaut Hair, Destination: France! La photothèque du tourisme. Livret d'exposition. Fontainebleau, Archives Nationales, 2014.

Aimé Dupuy, Voyageurs à la découverte de l'ancienne France, 1500 – 1850. Paris, Le Club du livre d’histoire, 1957.

Michel Durrieu, Tourisme, 'la France' N°1 Mondial. Paris, Cherche Midi, 2017.

Nancy Duvall Hargrove, T.S. Elliot's Parisian Year. Gainsville, Fl., University Press of Florida, 2009.

Ton van Egmond, Het verschijnsel toerisme. Verleden, heden, toekomst, Meppel, Uitgeverij Edu-Actief, 2011.

Max Eisler, Jacob Maris in Parijs, Amsterdam, 1913.

M. Elias, Een minister op dienstreis. W. F. Röel in 1807 per koets door Frankrijk. Haarlem, Fibula - Van Dishoeck, 1978.

S. Elzinga, Het voorspel van de oorlog van 1672. Rotterdam, 1926.

Maureen Emerson, Riviera Dreaming: Love and War on the Côte d’Azur. London – New York, I.B. Tauris & Co. Ltd, 2018.

Franciscus van den Enden, Vrije Politieke Stellingen. (1665) Met een inleiding van dr. W. Klever. Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1992.

Karl Enenkel, Paul van Heck en Bart Westerweel (red.), Reizen en reizigers in de Renaissance. Eigen en vreemd in oude en nieuwe werelden. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1998.

Aad Engelfriet e.a., De geschiedenis van de spoorwegen in Rotterdam. http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/spoorwegen.htm, 2009.

Viktor Engelhardt, Die Kunst zu reisen in alter und neuer Zeit wie sich in Reisehandbüchern / Reiseanweisungen / Reisekarten und Postfahrplänen aus allen Jahrhunderten / sowie in Kursbüchern / Autostraßen-und Flugkarten der Gegenwart darstellt. Berlin, 1937.

Rudolf Engels & Peter de Lange, Het kleurijke leven van Kees van Dongen. Schiedam, Scriptum, 2002.

Rudolf Engels, Kees van Dongen. Ster van de lichtstad. Schiedam, Scriptum, 2010.

Hans Magnus Enzenberger, Vergebliche Brandung der Ferne: Eine Theorie des Tourismus. In: Merkur no. 126, August, 1958.

Antoon Erftemijer en Renske Koster, Reislust bij Nederlandse kunstenaars sinds 1850. Haarlem, 99 Uitgevers/Publishers, 2016.

Marie-Christine Kok Escales (réd.), Paris : de l’image à la mémoire. Représentations artistiques, littéraires, socio-politiques. Amsterdam –Atlanta, GA, Editions Rodopi B.V., 1997.

Michel Espagne, Michael Werner (Hgg.), Transferts. Les relations interculturelles dans l'espace franco-allemand, (XVIIe - XIXe siècle). Paris, 1988.

F.J.F. Esser (Red.), De Moerdijkbrug : schakel tussen Holland en Brabant. Tilburg, 1978.

Leo Ewals, Ary Scheffer 1795 – 1858, Gevierd Romanticus. Dordrecht/Zwolle, Dordrechts Museum / Waanders, 1995.

W.J.M. van Eysinga, Huigh de Groot. Een schets. Haarlem, H.D. Tjeenk Willink & Zoon N.V., 1945.

Maurice Fabre, Histoire de la locomotion terrestre. Genève, Les Editions Rencontre et Erik Nitsche International, 1963.

Maurice Fabre, Histoire de la communication. Genève, Les Editions Rencontre et Erik Nitsche International, 1964.

Alain Falvard, Chemins Historiques en Languedoc et Roussillon. Portet-sur-Garonne, Nouvelles Editions Loubatières, 2010.

C. Fasseur, Indischgasten. Amsterdam, 1997. Maxine Feifer, Tourism in History. From Imperial Rome to the Present. Biarcliff Manor, NY, Stein and Day, 1986.

Sonya Faure, Sudhir Hazareesingh: "Chez les intellectuels français émerge un néoconservatisme républicain, frileux et nombriliste". Libération, 28 août 2015 à 17:16.

Dr. C. N. Fehrmann, Onze vloot in de Franse tijd. De admiraals De Winter - VerHuell. Den Haag, Kruseman, 1969.

Dominique Fernandez (introduction), Les princes et leurs amants. Dossier Historia. Paris, Historia, Mai 2017.

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 1: De transportrevolutie (1800 - 1900). Zutphen, De Walburg Pers, 2008.

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 2: De mobilitritsexplosie (1895 - 2005). Zutphen, De Walburg Pers, 2009.

M. F. K. Fisher, Two Towns In Provence. Map of another town and a considerable town. Little, Brown and Company, 1964.

Alfred Fierro, Histoire et dictionnaire de Paris. Paris, Robert Laffont, 1996.

Fergus Fleming, De verovering van de Alpen. Amsterdam, Atlas, 2004.

Patrice Flichy, Une histoire de la communication moderne. Espaces pulics et vie privée. Paris, Edition La Découverte & Syros, 1997.

Mathie Flonneau et Vincent Guigueno (dir.), De l'histoire des transports à l'histoire de la mobilité. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2009.

Claude Fohlen, Jefferson à Paris, 1784 – 1789. Paris, Perrin, 1995.

Georges Fordham, Les Routes de France. Etude Bibliographique sur les Cartes Routières et les Itinéraires et Guide Routiers de France. (1929). Genève, Slatkine-Megariotts Reprints, 1975.

Viviane Forrester, Van Gogh ou l'enterrement dans les blés. Paris, Seuil, 1983.

Edouard Fournier, Histoire des hôtelleries, cabarets, hôtels garnis, restaurants et cafés, (Ed. 1859). Paris, Hachette Livre / BnF.

Margaretha François (Réalisation de l'exposition, organisé avec le concours de la Bibliothèque Nationale, et de ce catalogue), Erasme et Paris. Paris, Institut Néerlandais, 1969.

Paul. FreìDeìRicq, Essai sur le roÌ‚le politique et social des ducs de Bourgogne dans les Pays-Bas, etc. 2010.

Philip Freriks (tekst en met bijdragen van Remco Campert e.a.), Kees Scherer. Het Parijs van de vijftiger jaren. Baarn, Trion, 1998.

Willem Frijhoff, Margot Jongedijk, Ruud Rottier, 'Vryheid of de Dood'. la Révolution française vue des Pays-Bas, 1789 – 1798. Amsterdam, Maison Descartes, 1989.

Willem Frijhoff et Rudolf Dekker, Le voyage révolutionnaire. Actes du colloque franco-néerlandais du Bicentenaire de la Révolution française, Amsterdam. 12 - 13 octobre 1989. Hilversum, Verloren, 1991.

Willem Frijhoff en O. Moorman van Kappen (red.), Les Pays-Bas et la France des Guerres de Religion à la création de la République Barave. Nijmegen, 1993.

Willem Frijhoff, Les voyageurs néerlandais en France du XVIIe au début du XIXe siècle. Amsterdam, Vrije Universiteit, 1993.

Willem Frijhoff, 'De natie op stap? Nederlanders in Parijs in koning Lodewijks tijd'. In: De Negentiende Eeuw 30, nr. 2, pp. 255 - 272, 2006.

Dominique Frischer, La France Vue d'en Face. L'image de la France analysée et jugée par des étrangers. Paris, Robert Laffont, 1990.

E. Furlough, Packaging Pleasures: Club Méditerranée and French Consumer Culture, 1950 - 1968, French Historical Studies 18, pp. 65 - 81.

Edwin Sill Fussell, The French Side of Henry James. New York, Columbia University Press, 1990.

Roger Gachet, Le télegraphe optique de Claude Chappe. Editeur: Roger Gachet, 1993.

Robert E. Gajdusek, Hemingway's Paris. New York, NY, Charles Scribner‘s Sons, 1978.

Georges Galfano, Le télégraphe Chappe dans l'Aude. Carcassonne, Arhiscom, 1986.

Georges Galfano, Histoire de télégraphes et téléphones dans l'Aude. Carcassonne, Arhiscom, 1990.

Dominique Gaulme, Souvenirs de vacances en France. Levallois Perret, Filipachi, 2003.

Marcel Gautier, Chemins et véhicules de nos campagnes. Saint-Brieux, Presses Universitaires de Bretagne, 1971.

Jhr. M. B. L. de Geer, De strijd der Friezen en Franken. Berigten Hist. Gen. 3e deel, 1e stuk.

R. Geiki & I. A. Montgomery, The Dutch Barrier. Cambridge, 1930.

Pieter Geyl, La Révolution batave 1783-1798. Paris, Société des études robespierristes, 1971.

R. van Gelder, Patriotten in Ballingschap. Nederlandse politieke vluchtelingen in Noord Frankrijk, 1787-1795. Amsterdam, doctoraalstudie Universiteit van Amsterdam, 1976.

Alain Gélédan (sous la direction de), Le bilan économique des années Mitterrand, 1981 - 1994. Paris, Le Monde Editions, 1993.

Paul Gerbod, Voyages au pays des mangeurs de grenouilles. La France vue par les Britanniques du XVIIIe siècle à nos jours. Paris, Albin Michel, 1991.

Paul Gerbod, Voyager en Europe. Du Moyen Age au IIIe millénaire. Paris, l'Harmattan, 2002.

Alphonse Germain, Les Néerlandais en Bourgogne. Bruxelles, Librairie Nationale d'Art & d'Histoie, G. van Goest Editeurs, 1909.

Peter Giessen, Retour de France. Over de route nostalgique naar het Frankrijk van nu. Amsterdam, Thomas Rap, 2018.

Pierre Giffard, Paris sous la troisième république : les grands bazars. Paris, Victor Havard, 1882.

Charles Glass, Les Américain à Paris sous l'Occupation. Paris, Editions Saint-Simon, 2012.

Philippe Gloaguen, Patrice Trapier, Génération routard. Paris, Lattès/Hachette, 1994.

Philippe Gloaguen; Une vie de routard, Paris, Calman-Lévy, 2006.

Frans Godfroy, Hugo de Groot Pad. Historische wandel- en fietsroute. De vlucht van Loevestein naar Antwerpen in 7 etapes. Utrecht, Uitgeverij IJzer, 2017.

Jean-Pierre LeGoff, La fin de village. Paris, Gallimard, 2012.

Lola Gonzales-Quijano, Capitale de l'amour. Filles et lieux de plaisir à Paris au XIXe siècle. Paris, Vendémiaire, 2015.

Jean Goujon, Descartes et les Pays-Bas. Exil, refuge ou séduction. Imprimerie Bené, Nîmes, 1993.

Jean Goulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau, Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs européens en France du Moyen Age à la fin de l’Empire. Paris, Robert Laffont, Bouquins, 1995.

Jean Goulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau, Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs français et étrangers en France aux XIXe et XXe siècles (1815 – 1914). Paris, Robert Laffont, Bouquins, 1997.

Roger Gounot, Le carosse du XVIIIe siècle, autrefois dénommé berline à la française ou vis-à-vis à deux fonds. Donné par M. le Comte de Loiray et provenant du Château de Vachères. 1960.

Charles Graves, The Riviera Revisited. London, Evans Brothers Limited, 1948.

Maria Gravari-Barbas et Edith Fagnoni (co-réd.), Métropolisation. et tourisme. Comment le tourisme redessine Paris. Paris, Belin, 2013.

Maria Graves-Barbas et Sébastien Jacquot (co-réd.), Patrimoine mondial et développement: au défi du tourisme durable. Québec, Presses universitaires de Québec, 2014.

Nancy L. Green, Les Américains de Paris. Hommes d'affaires, comtesses et jeunes oisifs, 1880 – 1941. Paris, Belin, 2014.

Wolfgang Griep und Hans-Wolf (Hgg.), Reisen im 18. Jahrhundert. Neue Untersuchungen (= Neue Bremer Beiträge, 3), Heidelberg, 1986.

F. Grijzenhout, W.W. Mijnhardt en N.C.F. van Sas (red.), Voor vaderland en vrijheid. De revolutie van de patriotten. Amsterdam, 1987.

Pascal Griset, Les révolutions de la communication, XIXe-XXe siècle. Paris, Hachette, 1991.

Jules Gritti, Les contenus culturels du Guide Bleu. Communications, n° 10, 1967.

Ernst Ulrich Grosse und Heinz-Helmut Lüger, Frankreich verstehen. Eine Einführung met Vergleichen zu Deutschland. Darmstadt, Primus Verlag, 2008.

Thomas Grosser, Reiseziel Frankreich. Deutsche Reiseliteratur vom Barock bis zur Französischen Revolution. Opladen, Westdeutsche Verlag Gmbh, 1989.

Grotius, La vie et l’œuvre de Grotius (1583 – 1845). Exposition. Paris, Institut Néerlandais, 1965.

Daniel Vander Gucht, Ecce homo touristicus. Identité, mémoire et patrimoine à l'ère de la muséalisation du monde. Loverval, Editions Labor, 2006.

Denis Guedj, La Révolution des savants. Paris, Découvertes Gallimard, 1988.

Denis Guedj, La Méridienne. Paris, Robert Laffont, 1997.

Denis Guedj, Le mètre du monde. Paris, Editions du Seuil, Paris, 2000.

Jean D. Guerdon, 2000 ans de transports parisiens. Paris, Sélection du Reader's Digest, 1971.

Christophe Guilly, La France Périphérique. Paris, Flammarion, 2014.

France Guwy, Voltaire, Help!. De Hollandse ervaringen van Voltaire en de invloed op zijn denken. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 1995.

Ueli Gyr, The History of Tourism : Structures on the Path to Modernity. http://ieg-ego.eu/en/threads/europe-on-the-road/the-history-of-tourism, 2010.

F.W.A. Habermann, Postroutes en postwagens in de 19de eeuw. Tijdschrift voor Economische Geografie, 41, deel 32, pp. 180 - 186, 1941.

Edwine Hagen, President van Nederland. Rutger Jan Schimmelpennick (1761 – 1825). Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2012.

H. Hazel Hahn, Scenes of Parisian Modernity. Culture and Consumption in the Ninneteenth Century. New York, Palgrave Macmillan, 2009.

W. Scott Haine, The World of the Paris Café: Sociability among the French Working Class, 1789 - 1914. Baltimore & London, 1996.

E.O.G. Haitsma Milier, A.M.J.T. Leyten, Het Nederlandse beeld van de Franse Revolutie in prent en film. Amsterdam, De Bataafsche Leeuw, 1989.

Ludo van Halem (samenstelling), Simon Vinkenoog e.a., Parijs was mieters ! Nederlandse fotografen in Parijs 1945 – 1965, Schiedam, Stedelijk Museum, 2004.

Edward T. Hall, The Hidden Dimension. New York, Doubleday & Comp., 1966.

Edward T. Hall, Beyond Culture. New York, Anchor Press / Doubleday & Company Inc., 1976.

Edward T. Hall and Mildred Reed Hall, Understanding cultural differences. Germans, French and Americans. Yarmouth, USA , Intercultural Press Inc., 1990.

P. Hanlon, Global Airlines. Oxford, Butterworth, 1996.

Mr. H. Hardenberg, Etta Palm. Een Hollandse Parisienne, 1743 – 1799. Assen, Van Gorcum, 1962.

Stephen L. Harp, Marketing Michelin. Advertising & Cultural Identity in Twentieth-Century France. Baltimore & London, The John Hopkins University Press, 2001.

L. E. Harris, The Two Netherlanders. Humphrey Bradley and Cornelius Drebbel. Leiden, 1961.

David Harrison and Richard Sharpley (eds.), Mass Tourisme in a Small World. Wallingford, AbiCabi, 2017.

Eric Hazan, L'invention de Paris; Il n'y a pas de pas perdu. Paris, Seuil, 2002.

Sudhir Hazareesingh, How the French Think; An Affectionate Portrait of an Intellectuel People. London UK, Allen Lane, Penguin Random House UK, 2015.

Hazareesingh, From Left Bank to left behind: where have the great French thinkers gone? The Guardian, 13 June, 2015. https://www.theguardian.com/books/2015/jun/13/from-left-bank-to-left-behind-where-have-the-great-french-thinkers-gone

J. F. Heijbroek, Frits Lugt 1884 – 1970 : leven voor de kunst. Biografie. Parijs, Uitgeverij Thoth en Fondation Custodia, 2010.

Lia van der Heijden en Jan Sanders (eds.), De levensloop van Adriaan van der Willigen (1766 - 1841). Een autobiographie uit een tijdperk van overgang. Hilversum, Verloren, 2010.

Jan Frederik Hemmers, Helmers en France : dagboek, brieven en gedichten van Jan Frederik Helmers, Amstelveen, EON Pers, 2014.

Nicolien Hendriks Buysse, H.M.T. Buts-Van der Ven, 125 jaar betekenisvol ontmoeten. Jubileumuitgave ter gelegenheid van 125 jaar VNB Nationale Bedevaarten. ‘s Hertogenbosch, Stichting VNB Nationale Bedevaarten, 2008.

Christoph Hennig, Reiselust. Touristen, Tourismus und Urlaubskultur. Frankfurt am Main, Surhkamp, 1999.

Roger Henrard, Personen- en ideeenverkeer tussen Frankrijk en Nederland in de 17de eeuw. Rekkem, Ons Erfdeel , Jg. 28, 1985.

Cor Hermans, Een Engelsman in Frankrijk. Een andere geschiedenis van John Stuart Mill. Amsterdam, Boom, 2008.

Dr. J. van Herwarden, Op weg naar Jacobus. Hilversum, Verloren, 1992.

B.H.D. Hermesdorf, De herberg in de Nederlanden. Arnhem, Gysbers & Van Loon, 1977.

&F.-R. Hervé-Piraux, Les Logis d’Amour au XVIIIe Siècle. Rue de Chaussée-d’Antin, etc.. Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCCX.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Folies d'Amour au XVIIIe siècle. Rue Cadet etc..Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur,MDCCCCXI.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Logis d’Amour au XVIIIe Siècle. Clichy, etc.. Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur,MDCCCCXI.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Logis d’Amour au XVIIIe Siècle. Porte et rempart St. Honoré, etc.. Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCXII.

Aaltje Hessels, Vakantie en vakantiebesteding sinds de eeuwwisseling. Een sociologische verkenning ten behoeve van de sociale en ruimtelijke planning van Nederland. Assen, Van Gorcum & Comp. B.V., 1973.

Freek Heybroek, 'Matthijs Maris in Parijs 1869 - 1877'. In: Oud Holland 89, nr. 1, pp. 266 - 289, 1975.

Hilde Heynen et David Vandenburgh (dir.), Tourism revisited, NeTHCA. Bruxelles, La Lettre Volée, 2007.

Hariie Hezemans, De Posthoorn bij Rucphen. Snelverkeer in de Gouden Eeuw. Uitgave in eigen beheer, Hezemans, 1986. C. Hibbert, The Grand Tour. London, Thames Methuen, 987.

Patrice Higonnet, Paris. Capital of the World. Cambridge, Massachusets – London, England, The Belknap Press of Harvard University Press, 2002.

Geoffry Hindley, Tourists, Travellers and Pilgrims. London, Hutchinson, 1983.

E. J. Hobsbawn, The Age of Revolution. Europe 1789 - 1848. London, Abacus edition, 1977.

E. J. Hobsbawn, The Age of Capital. 1848 - 1875. London, Abacus edition, 1977.

E. J. Hobsbawn, The Age of Empire. 1875 - 1914. New York NY, Vintage Books Edition, 1989.

E. J. Hobsbawn, The Age of Extremes. A History of the World, 1914 - 1991. New York NY, Vintage Books edition, 1996.

E. J. Hobsbawn, Fractured Times. Culture and Society in the Twentieth Century. London, Abacus, 2014.

C. F. F. Gijsberti Hodenpijl, Napoleon in Nederland, 1904.

Jean-Michel Hoermer, Le tourisme dans la mondialisation: Les mutations de l'industrie touristiques. Paris, L'Harmattan, 2010.

Bernard Hoetjes, Agriculteurs néerlandais en France. In: Etudes rurales, n° 135-136, pp. 69-74, 1994.

Geert Hofstede, Cultures and Organizations. Intercultural Cooperation and Its Importance for Survival. Software of the Mind. London, Profile Books Ltd., 2003.

Stanley Hoffmann e.a., In Search of France. The Economy, Society, and Political System in the Twentieth Century. New York NY, Harper & Row Publishers, 1965;

Stanley Hoffmann, Essais sur la France. Déclin ou Renouveau? Paris, Seuil, 1974.

Alan Holden, Three Voyageurs in Search of Europe: A Study of Henry James, Ezra Pound and T.S. Elliott. Philadelphia , University of Pensylvania Press, 1965.

Robert Holland, Blue-Water Empire. The British in the Mediterranean since 1800. Penguin, 2013.

Robert Holland, The Warm South : How the Mediterranean Shaped the British Imagination. New Haven and London, Yale University Press, 2018.

Cornelius Holtorf and Anders Hogberg 5eds.), Cultural Heritage and the Future. London, Taylor& Francis Ltd, 2019.

Monique van Hoogstraten, Addie Schulte, Gert Jan van Sette (red.), Zuidenwind. Romaanse invloeden op de Nederlandse cultuur. Amsterdam, Prometheus, 2000.

Dick van der Horst, 'De Amsterdamse stadsverlichting I: de periode tot 1883'. In: Amsterdamse Monumenten, nr. 1, mei 1985.

Dick van der Horst, 'De Amsterdamse stadsverlichting II: de periode 1883 -1930'. In: Amsterdamse Monumenten, nr. 2, juli 1985.

Patrick Howarth, When the Riviera was Ours. London and Henley, Routledge & Kegan Paul, 1977.

H. A. Höweler, Een Amsterdammer naar Parijs in 1778. Reisverslag van de koopman Jacob Muhl. De Walburg Pers, 1978.

R. Hudson (ed.), The Grand Tour, 1592 - 1796. London, The Folio Society, 1993.

Gerda Huisman, Voor revolutiën gebooren. Brieven van Johannes Bosscha aan Gerard Tjaard Suringar; Parijs. 1788 – 1793/ Ljouwert / Leeuwarden, Fryske Akademy, 2001.

Johan Huizinga, Herfsttij der Middeleeuwen. Studie over levens- en gedachtenvormen der veertiende en vijftiende eeuw in Frankrijk en de Nederlanden. 1919. (Vele herdrukken, laatstelijk in 1984 door Wolters- Noordhoff, Amsterdam.)

Hooft van Iddekinge, Friesland en de Friezen in de Middeleeuwen. Bijdragen tot de Geschiedenis, Rechtskennis, Muntkunde en Geografie der Friesche Gewesten, inzonderheid gedurende de Elfde Eeuw. Leiden, E. J. Brill, 1881.

Geert van Istendael, Michel Quint, Luc Devoldere en Cyrille Offermans, Het juiste spoor: treinverhalen tussen Nederland, België en Frankrijk. Rekkem, Ons Erfdeel, 2012.

Guylaine Jacobé, Fontcouverte. Aspects monographiques d'un village des Corbières. Maitrise A.E.S., Université de Montpellier I, Faculté de Droit et des Sciences Economiques, 1985-1986.

Maarten Jager, Kees Maks, schilder van het mondaine leven, 1876 – 1967. Zwolle, Waanders / Rotterdam, Kunsthal, 2001.

Henry James, The Europeans. (1878), Hammondsworth, Penguin, 1985.

H.P.H. Jansen, A. Janse, Kroniek van het klooster Bloemhof te Wittewiersum. Hilversum, Verloren, 1991.

Hans Janssen, Mondriaan en het kubisme. Parijs 1912 – 1914. Bussum, Uitgeverij Thoth / Gemeentemuseum Den Haag, 2014.

Francis Jauréguiberry et Jocelyn Lachance, Le voyageur hypermoderne, partir dans un monde connecté. Toulouse, Editions érès, 2016.

Isabelle Jendron, L'art du voyage. 150e anniversaire des Guides bleus. Paris, Hachette, 1991.

Feiko Joekstra e.a., Van Gogh tot Cremer. Nederlandse kunstenaars in Parijs. Uitgeverij Waanders, Uitgeverij de Kunst, Museum de Fundatie, 2014.

J. W. D. Jongma, Geschiedenis van het Nederlandse wegvervoer. Drachten / Leeuwarden, 1992.

J.H. Jonkers Nieboer, Geschiedenis der Nederlandsche Spoorwegen 1832 - 1938. Rotterdam, 1938.

Jill Jones, Eiffel's Tower. New York NY), Penguin Group, 2009.

André Jouanel, Bergerac et la Hollande. Les Vins de Monbazillac, Le Papier, Les Relations Familiales. Bergerac, Imprimerie Générale du Sud Ouest (H. Trillaud et Cie), 1951.

Ted Jones, The French Riviera : A Literary Guide for Travellers. London – New York, Tauris Park Paperbacks, 2007.

Maiken Jonkman (red.), Stephanie Cantarutti, Maite van Dijk, Malika M'rani Alaoui en Jenny Reynaerts, Nienke Bakker, Anita Hopmans, Wietse Coppes en Leo Jansen, Nederlanders in Parijs. 1789 – 1914. Bussum, Uitgeverij Thoth, 2017.

David P. Jordan, Transforming Paris: The Life and Labors of Baron Haussmann. Chicago, 1995.

Dr. Theod. Jorissen, Patriotische Bladen, De Correspondentie van Koning Lodewijk, De Omwenteling van 1813, in: Historische Studiën IV. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, derde druk, 1912.

Dr. Theod. Jorissen, Het tijdperk der Patriotten, Willem V, De Fransche tijd. In: Historische Bladen II. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, vijfde druk, 1912.

Dr. Theod. Jorissen, De ondergang van het koninkrijk Holland, in: Historische Studiën VI. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, derde druk, 1912.

Annie Jourdan et Joep Leersen (réd.), Remous Révolutionaires: République Batave, Armée Française. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1996.

Annie Jourdan (dir.), Louis Bonaparte: Roi de Hollande. Paris, Nouveau Monde éditions/Fondation Napoléon, 2010.

Arendo Joustra (samensteller), Ons Parijs. Nederlanders in de Franse hoofdstad. Diemen, ONE Business B.V., Speciale editie Elsevier, 2017.

D. Judd and S. Fainstein (Ed.), The Tourist City, New Haven, Yale University Press, 1999.

Gerhard R. Kaiser und Erika Tunner (Herausgeber), Paris ? Paris !, Bilder der franzosischen Metropole in der nicht-fiktionalen deutschsprachigen Prosa zwischen Hermann Bahr und Joseph Roth. Heidelberg, Universit?tsverlag C. Winter, 2002.

Ike Kamphof, Iedereen voyeur: Kijken en bekeken worden in de 21ste eeuw. Utrecht, Uitgeverij Klement, 2013.

Klara Kautz, Das deutsche Frankreichbild in der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts. Nach Reisebeschreibungen, Tagebüchern und Briefen. Köln, 1957.

Ton van Kempen & Nicoline van de Beek, Madame Manet. Muziek en Kunst in het Parijs van de Impressionisten. Culemborg, Uitgeverij Het ArchiefCollectief, 2016.

B. Kirshenblatt-Gimblett, Destination culture: Tourism, museums, and heritage. Berkeley CA, University of California Press, 1998.

S.R.E. Klein, Patriots republikanisme. Politieke cultuur in Nederland (1766-1787). Amsterdam, 1995.

Jacob Klinkhamer, Het leven van Hugo de Groot (1790), Hamburg, Tredition Classics, 2013.

Christian Jasper Klumker, Der friesische Tuchhandel. Der friesische tuchhandel zur zeit Karls des Grossen und sein verhältnis zur Weberei jener zeit. 1899.

G. A. Knaap, Spoorwegen en wegvervoer: een geschiedenis en bronnenoverzicht. Amsterdam; Nederlands Economisch-Historisch Archief, 1993.

Rémy Knafou (directeur de l'équipe MIT 'Mobilité, Itinéraires, Tourismes' de l'université Paris 7),
- Tourismes 1. Lieux communs. Paris, Belin, 2002,
- Tourismes 2. Momentsde lieux. Paris, Belin, 2005,
- Mondes urbains du tourisme. Paris, Belin, 2007,
- Tourismes 3. La révolution durable. Paris, Belin, 2011,

Daniel C. Knudsen, Michelle M. Metro-Roland, Charles E. Greer (eds), Landscape, Tourism, and Meaning. Burlington and Aldershot, Ashgate Publishing, 2008.

Keizo Kobayashi (éd.), Histoire du Vélocipède de Drais à Michaux 1817-1870. Mythes et réalités. Tokyo, Bicycle Culture Center, 1993.

Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Marie-Christine Kok Escallle (réd.), Paris: de l'image à la mémoire. Représentations artistiques, littérares, socio-politiques. Amsterdam - Atlanta, GA, Rodopi, 1997.

Koningen van de Noordzee. 250 tot 850 na Chr.. ‘Het Fries Museum’ in Leeuwarden en het ‘Museum Het Valkhof’ in Nijmegen, 1999 / 2000.

Jusche Koob & Ogundipe, Final Paper. Place Branding and Destination Marketing. Case: Marketing of Paris. Falun en Borlänge, Dalarna University, 2010. https://www.academia.edu/1218546/Place_Branding_and_Destination_Marketing_Case_Marketing_of_Paris.

Martin Koomen, De literaten van de linkeroever. Engelstalige schrijvers in Parijs 1900 - 1944. Amsterdanm, Uitgeversmaatschappij Tabula, 1983.

R.A. Koole (Red.), Van Bastille tot Binnenhof. De Franse Revolutie en haar invloed op de Nederlandse politieke partijen. Houten, Fibula, 1989.

Megan Koreman, The Escape Line: How the Ordinary Heroes of Dutch-Paris Resisted the Nazi Occupation of Western Europe. Oxford, Oxford University Press, 2018.(Gewone helden : de Dutch- Paris ontsnappingslijn 1942 – 1945. Boom, 2016).

Ariejan Korteweg, Surplace. Over de ziel van Frankrijk. Breda, De Geus, 2013.

Rob Korving en Bart van der Herten 'Red.), Een tijding met de snelheid des bliksems. De optische telegraaf in de Nederlanden (1800 - 1850), Leuven, Universitaire Pers Leuven, 1997.

Dieter Kramer, Der sanfte Tourismus. Wien, 1983.

Dieter Kramer und Ronald Lutz (Hg.), Tourismus-Kultur, Kultur-Tourismus. Münster, 1993.

Fabienne Kriegel (dir.), Collection Roger-Viollet, Les Congés Payés en Photos. Paris, Hachette Collections, 2006.

Jost Krippendorf, Die Ferienmensch. Für ein neues Verständnis von Freizeit und Reisen. München, 1986.

Jost Krippendorf, The Holiday Makers: Understanding the Impact of Leisure and Travel. Oxford, Heinemann Professional Publishing, 1987.

Ekkehart Krippendorff, Internationales System als Geschichte. Einführung in die internationalen Beziehungen 1. Frankfurt, Campus Verlag, 1975.

Jelka Kröger (dir.), Meijer de Haan, le maître caché. Paris, Editions Hazan, 2009.

Henk Kroon, Caravannen in de tijd. Historie van bekende Europese merken en modellen. Deventer, Kluwer Voertuigtechniek, 1995.

Yves Krumenacker (direction avec la collaboration de Olivier Christin), Entre Calvinistes et Catholiques: Les relations religieuses entre la France et les Pays-Bas du Nord (XVIé-XVIIIe siècle). Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2010.

Marijn Kruk, Parijs denkt. Een Republiek tegen de wereld. Amsterdam, Boom, 2009.

Hans H. J. Labohm, Les Pays-Bas, la France et l'Europe, Rapport du Colloque Franco-Néerlandais, La Haye, 10 - 11 juillet 1997.

Leon Emmanuel S. J. Laborde, Essai D'Un Catalogue Des Artistes Originaires Des Pays-Bas Ou Employes a la Cour Des Ducs de Bourgogne Aux Xive Et Xve Siecles.

Robert Lafont, Les autoroutes. Paris, Robert Lafont, 1997.

Cl. Lamming - J. Marseille, Le Temps des Chemins de Fer en France. Paris, Editions Nathan, 1986.

Cl. Lamming, L’âge d’or des locomotives et des grands trains de luxe internationaux (1850 – 1980). Evreux, Editions Atlas, 2006.

Cl. Lamming, Paris au temps des gares. Grandes et petites histoires d’une capitale ferroviaire. Paris, Parigramme, 2011.

Cl. Lamming, Le métro parisen. 1900 - 1945. Evreux, Editions Atlas, 2011.

Gilles-Antoine Langlois, Folies, Tivolis et Attractions. Les premiers parcs de loisirs parisiens. Paris, Délégation à l'Action Artistique de la Ville de Paris, 1991.

George Lapierre, L'horreur touristique - Le management de la planète. Dans: Offensive N° 14, septembre 2008 et dans : Divertir pour dominer. La culture de masse contre les peuples, pp. 189 – 251. Montreuil, Editions L’échappée, 2010.

Serge Latouche, L'occidentalisation du monde. Paris, La Déécouverte, 1989.

Fernand Laudet, La Samaritaine : le genie et la générosité de deux grands commerçants. Paris, Dunod, 1933.

La voie romaine de Narbonne à Carcassonne. Etude géographique et archéologique. http://voies.archeo-rome.com/voies04.html, sans auteur ni date.

Lay, 1846: Le premier voyage en train entre Paris et Bruxelles. https://www.rtbf.be/lapremiere/article/detail_1846-le-premier-voyage-en-train-entre-paris-et-bruxelles?id=9324760, 2016.

Olivier Lazzarotti, Patrimoine et tourisme. Histoires, lieux, acteurs, enjeux. Paris, Belin, 2011.

Gustave Le Bon, Psychologie des foules.

Stéphane Lebecq , Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen-Age. Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen Age, deux volumes dactylographiés, 292 et 310 p. Thèse de 3ème cycle, soutenue devant l'Université de Paris IV- Sorbonne le 28 octobre 1980. Jury : M. Mollat, rapporteur, M. Rouche, M. Dévisse. [compte-rendu] Marchands et navigateurs Frisons du Haut Moyen Age. Lille, 1983.

Stéphane Lebecq, Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen Âge (vol. 1). Essai. Lille, Presses Universitaires du Septentrion, à paraître 2019.

Stéphane Lebecq, Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen Âge (vol. 2). Corpus des Sources écrites. Lille, Presses Universitaires du Septentrion, à paraître 2019.

David Le Breton (dir.), L’Aventure. La passion des détours. Paris, Autrement, coll. ‘Mutations’, n°. 160, 1996.

Eric G. Leed, The Mind of the Traveller - From Gilgamesh to Global Tourism. New York, Basic Books, 1991.

Jean-Christophe Lefevre, Histoire de l'hôtellerie. Une approche économique. Paris, Editions Publibook, 2011.

Louis Legrand, La Révolution française en Hollande. Paris, Hachette, 1894.

Gérard-Georges Lemaire, Les cafés littéraires. Paris, Le Différence, coll. « Hors Collection », 2016.

Bertrand Lemoine, Construire, équiper, aménager. La France de ponts et chaussées. Paris, Découvertes Gallimard, 2004.

Kouis Lenain, La Poste de l'Ancienne France, des origines à 1791. 2 tomes; Arles, 1965.

L. Lencek and G. Bosker, The Beach. The History of Paradise on Earth. Penguin, Harmondsworth, UK, 1999.

M. F. van Lennep, Het leven van Mr. Jacob van Lennep. 2 delen, 2e dr., Amsterdam, 1910.

Dr. N. G. Lens, Je maintiendrai! Honderd jaar geschiedenis van de Nederlandse Vereniging in Frankrijk (1903 - 2003). Paris, Nederlandse Vereniging in Frankrijk, 2003.

Ton Lensvelt, Straatweg. De Route Imperiale no. 2 onder Dussen (van Keizersveer naar het Sleeuwijkse veer), enz. http://members.ziggo.nl/tonlensvelt/Publiek/straatweg.html.2013.

Christophe Leribault, Les Anglais à Paris au 19e siècle. Paris, Paris Musées, 1994.

Bernard Lerivray, Guides bleus, guides verts et lunettes roses. Paris, Editions du Cerf, 1975.

Armelle Leroy et Laurent Chollot, Nos années camping. Paris, Editions Hors Collections, 2015.

Emmanuel Lequeux, Marc Dachy, Antje Kramer, Natacha Wolinski (Collectif), Dreamlands : Des parcs d'attractions aux cités du futur. Paris, Beaux Arts Editions, 2010.

Lesieux du voyage. Paris, Le Cavelier Bleu, 2012.

Les Chemins de Saint-Jaques de Compostelle. MSM, Vic-en-Bigoure, 2000.

Les lieux de mémoires (sous la direction de Pierre Nora). Paris, Gallimard (Quarto), 7 tomes, publiés de 1984 à 1992.

L’espace du voyage : les gares. Paris, Monuments Historiques, N°6, 1978.

Emmanuel Le Roy Ladurie, Lespaysans de Languedoc. Paris, S.E.V.P.E.N., 1966.

Emmanuel Le Roy Ladury, Histoire du Languedoc. Paris, Presses Universitaires de France, Coll. 'Que sais- je?, 2000.

Alex de Lesseps, Moi, Ferdinand de Lesseps. Paris, Olivier Orban, 1986.

Le temps des gares. Paris, Centre d’Art et de culture Georges Pompidou – Centre de Création Industrielle, 1978.

Harvey Levenstein, Seductive Journey. American Tourists in France from Jefferson to the Jazz Age. Chicago, The University of Chicago Press, 1998.

Maurice Lévy-Leboyer & Henri Morsel (Dir.), Histoire de l'électricité en France. Tome deuxième. 1919 - 1946. Paris, Fayard, 1994.

Le voyage en France. Du maître de poste au chef de gare, 1740 – 1914. Compiègne, Musée national de la Voiture et du Tourisme, 1997.

David Levering Lewis, God's Crucible. Islam and the Making of Europe, 570 - 1215. New York, NY, Norton, 2008.

John Lichtfield, How the French Think by Sudhir Hazareesingh, book review: The theoretical construct is all. Thursday 25 June 2015 14:00. https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/how-the-french-think-by-sudhir-hazareesingh-book-review-the-theoretical-construct-is-all-10345012.html

Antoinet van de Linde, Het oude licht: straatlantaarns en straatverlichting door de eeuwen heen. Eindhoven, 1972.

Melanie van der Linden, 'Et in Arcadia Ego!' Ontwikkelingen in reisgedrag en reisbeleving van Nederlanders naar Parijs in de negentiende eeuw. Rotterdam, ongepubliceerde doctoraalscriptie, Erasmus Universiteit Rotterdam, 2013.

Antoine Litti, Le monde des salons. Sociabilité et mondainité à Paris au XVIIIe siècle. Paris, Fayard, 2005.

Ian Littlewood, Sultry Climates. Travel & Sex. Boston, Mass., Da Capo Press, 2002.

Orvar Löfgren, On Holiday. A History of Vacationing. Berkeley – Los Angeles – London, University of California Press, 1999.

Claude-Anne Lopez, Mon Cher Papa. Franklin and the Ladies of Paris. New Haven and London, Yale University Press, 1990.

Bart Van Loo, De Bourgondiers. Aartsvaders van de Lage Landen. Amsterdam, De Bezige Bij, 2019.

Cees van Lotringen en Maurice Bood, Het gedroomde paradijs. Cultuurwijzer voor het Franse leven. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2001.

Herbert Lottman, The Left Bank. Writers, Artists, and Politics from the Popular Front to the Cold War. London, Heinemann, 1982.

Herbert Lottman, Michelin, 100 ans d’aventures. Paris, Flammarion, 1998.

Herbert Lottman, Oscar Wilde à Paris. Paris, Fayard, 2007.

Mary S. Lovell, The Riviera Set 1920 – 1960. The goldens years of glamour and excess. London, Little Brown UK, 2017.

Gérard Lupin, Le trésor d'Alaric. Paris, Guy Trédaniel - Editeur, 1998.

Dr. R. van Luttervelt (samenstelling), Bourgondische pracht van Philips de Stoute tot Philips de Schone. Amsterdam, catalogus Rijksmuseum, 1951.

Jean-Christophe Mabire (Dir.), L'Exposition Universelle de 1900. Pais, L’Harmattan, 2000.

Drs. J.G.S.J. van Maarseveen, De Republiek en Frankrijk in het begin van de 17de eeuw, ca. 1969.

D. MacCanell, The Tourist: a new theory of the leisure class. London - New-York, McMilan, 1976.

Philippe Marcy, Myriam Joliveau, Le Mont Alaric: une montagne, des légendes, et des Hommes. Narbonne, Vilatges Al Pais, 2017.

David McCullough, The Greater Iourney. Americans in Paris. New York, Simon & Schuster Paperbacks, 2012.

Pierre MacOrlan, Le Printemps. Paris, Gallimard, 1930.

Antoni Maczak, De ontdekking van het reizen. Europa in de vroeg-moderne tijd. Utrecht, Het Spectrum, 1998.

Dean MacCannell, The Tourist. A New Theory of the Leisure Class. London, University of California Press, 1999 (orig. 1976).

Dean MacCannell, The Ethics of Sight-seeing. Berkeley - Los Angeles - London, Uniniversity of California Press, 2011.

François Malye, De Gaulle vu par les anglais. Paris, Callmann-Lévy, 2015.

Jean-Jacques Manceau, Le Club Med. Réinventer la machine à rêve. Paris, Perrin, 2010.

Sylvaine Marandon, L'image de la France dans la conscience anglaise, 1848 – 1900. Paris, Persée, 1967.

Philippe Marcy et Myriam Joliveau, Le Mont Alaric: une montagne, des légendes, et des Hommes. Narbonne, Opération 'Vilatges Al Pais', ca. 2017.

Patrick Marchand, Le Maître de Poste et le messager. Les transport publics en France au temps des cheveaux, 1700 – 1850. Paris, Belin, 2006.

Patrick Marchand et Laurent Albaret, Les vacances. Quelle histoire ! Bruxelles, Snoeck-Ducaju & Zoon, 2009.

John Marlow, The Making of the SuezCanal. London, Cresset Press, 1964.

Karl Markus Michel, Die Magie des Ortes. Über den Wunsch nach authentischen Gedenkstätten und die Liebe zu Ruinen. Hambourg, Die Zeit, Die Zeit nr. 38, 11 September 1987. https://www.zeit.de/1987/38/die-magie-des-ortes.

Antoine Marès et Pierre Milza (dir.), Le Paris des étrangers depuis 1945. Paris, Publications de la Sorbonne, 1994.

C. van Mastrigt en R.C.M. Jacobs (red.), Tussen Hollandsch Diep en Mark-Dintel. Water als vriend en vijand in de gemeente Moerdijk. Willemstad, Heemkundekring ‘’de Willemstad’’, 1999.

Jules Mathorez, Les étrangers en France sous l'Ancien Régime, Tome 1. Histoire de la Formation de la Population Française (1919), (Classic Reprint), 2014.

Jules Mathorez, Histoire de la Formation de la Population Française, Vol. 2: Les Étrangers En France Sous l'Ancien Régime; Les Allemands, Les Hollandais, Les Scandinaves (Classic Reprint), 2019.

Armand Mattelart, Diversité culturelle et mondialisation. Paris, La Découverte, 2007.

René Maurice, Des Américains à Paris, de Benjamin Franklin à Ernest Hemingway. Paris, Editions de Sextant, 2004.

Charles Mazouer, Les guides pour le voyage de France au XVIIe siècle. Colloques Internationaux du C. N. R. S., N° 590 - La Découverte de la France au XVIIe siècle. Paris, C.N.R.S, 1980.

Mary McAuliffe, When Paris Sizzled. The 1920s Paris of Hemingway, Chanel, Cocteau, Cole Porter, Josephine Baker and Their Friends. Lanham, MD, Rowman & Publishers, 2016.

David McCullough, The Greater Journey. Americans in Paris. Simon & Schuster Paperbacks, New York, NY, 2011.

Kevin Meethan, Tourism in global society, place, culture, consumption. New York, Palgrace, 2001.

Robert Mengin, La France vue par l'étranger. Paris, La Table Ronde, 1971.

Karl Markus Michel, Die Magie des Ortes. Über den Wunsch nach authentischen Gedenkstätten und die Liebe zu Ruinen. 11. September 1987, 8:00 Uhr Aktualisiert am 21. November 2012, 21:06 Uhr, Zeit Online.

Zweder von Martels (ed.), Travel Fact and Travel Fiction. Studies on Fiction, Literary Tradition, Scholarly Discovery and Observations in Travel Writing. Leiden, E. J. Brill, 1994.

Armand Mattelart, Diversité culturelle et mondialisation. Paris, La Découverte, 2007.

Ruud Meijer, Parijs verplicht. Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs (1945 - 1970). Amsterdam, Thomas Rap, 1989.

Philippe Mellot, Paris au temps des fiacres, es omnibus et des charrettes à bras. Histoire des transports urbains des origines à 1945. Romangat, De Barée, 2006.

Robert Mengin, La France vue par l'étranger. Paris, La Table Ronde, 1971.

M. Mertens en J.P. Malaspina, TEE, la légende des Trans-Europ-Express : entre luxe et grande vitesse. Vannes, LRPresse, 2007.

Erin Meyer, The Culture Map. Decoding how people think, lead, and get things done across cultures. New York, Public Affairs, 2015.

Louis Michaud, Histoire Complète Des Télégraphes Depuis Leur Origine Jusqu'a Nos Jours (1853), Kissinger Legacy Reprint, 2010.

Francisque Michel, Histoires Des Hôtelleries, Cabarets, Hôtels Garnis, Restaurants Et Cafés, Et Des Anciennes Communeautés et Confréreries D'Hôteliers, De Marchands De Vin, De Restaurateurs, De Limonadiers, .... , Premier Livre et Tome Second, 1851. Paris, Hachette Livre / BnF, z.j..

Franck Michel, Désirs d’ailleurs. Essai d'anthropologie des voyages. Sainte-Foy, Les Presses de l'Université Laval, 2005.

Franck Michel, Planète Sexe. Tourismes, marchandisation et déshumanisation des corps. Paris, Homnisphères, 2006.

Michelin, La Saga du Guide Michelin. De 1900 à aujourd'hui, un formidable voyage à travers le temps, 2004.

Michael B. Miller, The Bon Marché. Bourgeois Culture and the Department Store, 1869 – 1920. Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 1981.

Johan van Minnen, Handbagage. Gids over gidsen (reisgidsen). Utrecht, Kosmos-Z&K Uitgevers, 1997.

Philippe Mirville, TGV. En route vers le futur. 25 ans de passion. Boulogne-Billancourt, Timée-Editions, 2006.

Moerdijkbruggen en de aaneensluitende treinverbinding door Rotterdam aangaande.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Moerdijkbruggen
https://nl.wikipedia.org/wiki/Moerdijkspoorbrug
http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/spoorwegen.htm
www.maritiemdigitaal.nl/index.cfm?event=search get details&id=100 194294, https://nl.wikipedia.org/wiki/Willemsbrug_(Rotterdam)
https://nl.wikipedia.org/wiki/Willemsspoorbrug https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninginnebrug_(Rotterdam)
https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Hef en https://nl.wikipedia.org/wiki/Brug_Hollandsch_Diep.

Raphaël Morera, ‘Environmental Change and Globalization in Seventeenth-Century France: Dutch Traders and the Draining of French Wetlands (Arles, Petit Poitou)’, in: IRSH 55 (2010), Supplement, pp. 79–101

Roy & Alma Moore, Thomas Jefferson's Yourney to the South of France. New York, NY, Stewart, Tabori & Chang, 1999.

Jacques Morand, Le Canal du Midi et Pierre-Paul Riquet. Aix-en-Provence, Edisud, 1993.

Helène Morlier, Les Guides-Joanne. Genèse des Guides-Bleus. Paris, Les Sentiers débattus, 2007.

E. G. Molsbergen, Frankrijk en de Republiek der Verenigde Nederlanden 1648 - 1662. Rotterdam, 1902.

Joseph R. Morray, Grand Disillusion. François Mitterrand and the French Left. Westport CT, Praeger Publishers, 1997.

Henri Morsel, Histoire de l'électricité en France 1919-1946. Tome deux. Histoire de l'électricité en France, 1919-1946. Paris, Fayard, 1995.

Henri Morsel, Histoire de l'électricité en France, Tome trois. Paris, Fayard, 1996.

Ch. de Munck, Lodewijk Napoleon, koning van Holland, 1997.

Brigitte Munier, Quand Paris était un roman. Les essais. Paris, Editions de la différence, 2007.

John Murray IV, John Murray III, 1808 - 1892: A Bref Memoir. London, John Murray, 1919

Johanna W. A. Naber, Prinsessen van Oranje en hare Dochters In Frankrijk. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1901.

Johanne W. A. Naber, Overheersching en Vrijwording. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1913.

Steven Naifeh and Gregory White Smith, Van Gogh : The Life. New York (NY), Random House, 2011.

Dennnisson Nash, Anthropology of Tourism. Oxford, Elsevier Science Ltd, Pergamon, 1996.

Henk Nellen, Hugo de Groot, Een leven in strijd om vrede, 1583 – 1645. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2007.

Michael Nelson, Queen Victoria and the Discovery of the Riviera. London – New York NY, Tauris Parke Paperbacks, 2007.

Joëlle et Gérard Neudin, Les cartes postales. Rennes, Ouestfrance, 1982.

A.P. Newton, ed., Travel and Travellers of the Middle Ages. London, Routledge and Kegan Paul, 1949.

Max Nord, Josepha Mendels, Portret van een kunstenaar. Amsterdam, Meulenhoff, 1981.

Pieter Oosterhuis, Spoorwegbrug over het Hollands Diep bij Moerdijk , vervaardigd door de Koninklijke Fabriek van Stoom- en Andere Werktuigen te Amsterdam in 1869 tot 1871, 28 april 1871.

Pascal Ory, L'invention du bronzage. Paris, Editions Complexe, 2008.

Brigitte Ouvre-Vial e.a. (dir.), Les vacances. Paris, Autrement, 1990.

Mr. Dr. Overvoorde, Geschiedenis van het postwezen in Nederland vóór 1795, met de voornaamste verbindingen met het buitenland. Leiden, 1902.

Albéric de Pamaert, Un siècle de bords de mer. Caen, Editions Ouest-France, 2005.

Luc Panhuysen, Oranje tegen de Zonnekoning. De strijd tussen Willem III en Lodewijk XIV om Europa. Amsterdam, Uitgeverij Atlas Contact, 2016.

Paris et ses expositions universelles, architectures, 1855 – 1937. Paris, Editions du Patrimoine - Centre des Monuments Nationaux, 2008.

Parijs - stad van de avant-gardes. Amsterdam, CREA-Studium Generale, 1995.

Hans Pars, En we gaan nog niet naar huis! 100 jaar Nederlanders op vakantie. Schiedam, Scriptum Publishers, 2006.

Partir. Conquérir - Quitter - Fuir - S'exiler - Voyager - Découvrir. Paris, Le Monde -Hors-Série, 2016.

Niek Pas, De geschiedenis van Frankrijk in een notendop. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2008.

J.P.M. Passage, Havank. Schets van leven en werk. Groningen, Uitgeverij Passage, 1997.

Mireille Pastoureau, Les atlas français, XVIe-XVIIe siècles. Paris, Bibliothèque nationale, 1984.

Alexandre Parent-Duchâtelet, La prostitution à Paris au XIXé siècle. Paris, Editions du Seuil, 1981.

Partir aujourd’hui sur les routes du Moyen Age. GeoHistoire Hors Serie, 2006.

Dr. J. C. H. de Pater, De Familie Falck in den patriottentijd en de reis van Anton Reinhard Falck uit het bezette gebied van Holland naar Frankrijk in het jaar 1995. Amsterdam, N.V. Amsterdamsche Boek- en Courantmij, 1943.

Sylvain Pattieu, Bons Baisers de Paris. 300 ans de tourisme dans la capitale. Paris, Paris bibliothèques / Comité d’histoire de la Ville de Paris, 2015.

Thierry Paquot, Le voyage contre le tourisme. Paris, Eterotopia France, 2014.

Jacques Paviot, La politique navale des Ducs de Bourgogne, 1384 / 1482. Lille, Presses Univeritaires de Lille, 1995.

Karel Peeters, Het ontstaan der staatsbaan Antwerpen - Breda te Wuestwezel (1806 - 1811). Wuestwezel, Wesalia, 1926

Monique Pelletier, La cartographie de la France et ses acteurs avant les Cassinis, in: CFC, N° 172, Juin 2002.

Monique Pelletier, Les Cartes des Cassini. La science au service de l'Etat et des provinces. Paris, Edition du CTHS, 2015.

John Pemble, The Mediterranean Passion: Victorians and Edwardians in the South. Oxford, Oxfoord University Press, 1987.

Denis Perrin, L'hôtellerie. Paris, PUF, 1983.

Petrarca, De top van de Mont Ventoux & Het geheim. Baarn, Ambo, 1990.

Rafaël Pic, Balnéaire. Une histoire des bains de mer. Paris, Editions Little Big Man, 2004.

' H. Pigeonneau, Histoire du commerce de la France depuis les origines jusq'au la fin du XVe siècle, 1885.

Steven Pike, Destination Marketing. An integrated marketing communication approach. Oxford UK / Burlington, MA, Butterworth-Heinemann, 2008.

Anne Pineot et Robert Hoozee, Parijs-Brussel, Brussel-Parijs: Realisme, impressionnisme, symbolisme, art nouveau: de artistieke dialoog tussen Frankrijk en België 1848-1914. Antwerpen, Mercatorfonds, 1997.

Pierre Pinon et Bertrand Le Boudec, Les Plans de Paris. Histoire d'une capitale. Paris, Le Passage / Bibliothèque Nationale de France / Atelier parisien d'urbanisme / Paris Bibliothèques, 2004.

Jean-Robert Pitte, Histoire du paysage français: De la préhistoire à nos jours. Paris, Editions Tallandier, 2012 (5e éd.).

Bernard Plasait, Améliorer l'image de la France. Paris, Rapport du Conseil Economique, Social et Environnemental, Journal Officiel, 14 avril 2010.

Ds. A.C.J. van der Poel, Vous êtes à l'écoute ... U luistert naar ... . Bespiegelingen, herinneringen en feiten rond het zestigjarig bestaan van de NPB-Parijs. Den Haag, Uitgeverij "De Nieuwe Haagsche", z.j..

H. A. Poelman , Geschiedenis van den handel van Noord-Nederland gedurende het Merovingische en Karolingische tijdperk. Amsterdam, proefschrift. ‘s Gravenhage, 1908.

Barber van der Pol, Lieve Erasmus. Verkeren met een denker. Amsterdam, Athenaeum, Polak & Van Gennep, 2002.

P.G.J. Post, Lopen met een missie. Mapping the field. In: Paul Post & Suzanne van der Beek (Eds.), Onderweg met een missie. Verkenning van de opkomende trend om te lopen, fietsen pelgrimeren met een missie of een een goed doel. (pp. 11 - 21). Utrecht, Camino Academie. (Camino Cahiers, 1), 2017.

Pau Obrador Pons, Cultures of Mass Tourism: Doing the Mediterranean in the Age of Banal Mobilities. London, Routlegde, 2009.

Paul Post, Jos Pieper & Marinus van Uden. The Modern Pilgrim. Multidisciplinary Explorations of Christian Pilgrimage. Leuven, Peeters, 1998.

Olf Praamstra, Busken Huet. Een biografie. Amsterdam, Uitgeverij SUN, 2007.

Hans-Werner Prahl, Albrecht Steinecke, Der Millionen-Urlaub. Von der Bildungsreise zur totalen Freizeit. Darmstadt/Neuwied, 1979.

Premiers bains de mer. Douarnenez, Editions du Chasse-Marée, 2007.

Bob Putigny, L'épopée de Bourgogne. Une marche vers l'Europe. Paris, Robert Laffont, 1986.

Jacqueline Queneau, Les Ar de la table. Us et coutumes du Moyen Age jusqu'à nos jours. Paris, Editions de La Martinière, 2011.

Pierre Racine, Mission impossible ? l'aménagement touristique du littoral Languedoc-Roussillon. Montpellier, "Midi Libre", coll. « Collection Témoignages » (no 1), 1980

Clotaire Rapaille, Culture Codes. Comment déchiffrer les rites de la vie quotidienne à travers le monde. Paris, J.C. Lattès, 2008.

André Rauch, Le souci du corps : histoire de l’hygiène en éducation physique. Paris, Presses Universitaires de France, 1983.

André Rauch, Vacances et pratiques corporelles : la naissance des morales du dépaysement, Paris, Presses Universitaires de France, 1988.

André Rauch, Les vacances en France de 1830 à nos jours. Paris, Hachette Littérature, coll. Pluriel, 2001.

André Rauch, Le spuci du corps : histoire de l’hygiène en éducation physiques. Paris, Presses Universitaires de France, 1983.

André Rauch, Vacances et pratiques corporelles : la naissance des morales du depaysement. Paris, Presses Universitaires de France, 1988.

André Rauch, Paresse : histoire d’un peché capital. Paris, Armand Colin, 2013.

W. Fraser Rae, The Business of Travel: A Fifty Years' Record of Progress. London, Thomas Cook, 1891.

Jan Raymaekers, Congé paté. Op vakantie vanaf de jaren 30. Antwerpen, Van Halewyck, 2012.

B. Réau, La distinction ne prend pas de vacances ! Sociologie des offres et pratiques de loisirs en vacances. Paris, CNRS, 2011.

Jan H. E. Reeskamp, Reizen en pleisteren. Europese bibliotheek, Zaltbommel, 1965.

Lucas Reijnders, Reislust. Op weg naar het paradijs en andere bestemmingen. Amsterdam, Van Gennep, 2000.

Stijn Reijnder, Plaatsen van verbeelding. Media, Toerisme, Fancultuur. Alphen, Uitgeverij Veerhuis, 2011.

Jean-François Revel, L'obsession anti-américaine. Son fonctionnement, ses causes, ses inconséquences. Paris, Plon, 2002.

Georges Reverdy, Atlas historique des routes de France. Paris, Presses de l’Ecole Nationale des Ponts et Chaussées, 1986.

Georges Reverdy, Les routes de France du XIXe siècle, Paris, Presses de l'ENPC, 1993.

Georges Reverdy, Histoire des routes en France. Paris, PUF, 1995.

Georges Reverdy, Histoires des routes de France du Moyen-Age à la Revolution. Paris, Presses de l’Ecole Nationale des Ponts et Chaussées, 1997.

Howard C. Rice, Jr., Thomas Jefferson's Paris. Princeton. New Jersey, Princeton University Press, 1976.

K.-J. Riemens, Esquisse historique de l’enseignement du français en Hollande du XVIe au XIXe siècle. Thèse présentée à la faculté des lettres de l’université de Paris pour le doctorat de l’université. Leyde, Société d’Editions A. W. Sijthoff, 1919.

Jean Rieucau et Jèrôme Lageiste, L'Empreinte du tourisme. Contribution à l'identité du fait touristique. Paris, L'Harmattan, 2006.

Hermann Ringeling und Maja Svilar (Hg.), Tourismus - das Phänomen des Reisens. Bern, 1982.

Charles Rivers Editors, Mata Hari: The Controversial Life and Legacy of World War 1's Most Famous Spy. CreateSpace Independent Publishing Platform, 2016.

Graham Robb, The Discovery of France. London, Picador, 2007.

Graham Robb. Parisians. An Adventure History of Paris, London, Picador, 2010.

Daniel Roche, (Sous la direction de) La Ville promise. Mobilité et accueil à Paris (fin XVIIe - début XIXe siècle. Paris, Fayard, 2000.

Daniel Roche, Humeurs vagabondes : de la circulation des hommes et de l'utilité des voyages. Paris, Fayard, 2003.

Daniel Roche, La Culture équestre de l'Occident, XVIe - XIXe siècle, L'ombre du cheval : Tome 1, Le cheval moteur, Essai sur l'utilité équestre, vol. 1, 2008 et Tome 2, La gloire et la puissance, Paris, Fayard, 2011.

Vanessa Rodrigues, Social Media and Tourisme Marketing. A Match Made in Digital Heaven. www.uhurunetwork.com, 2018.

H. C. Rogge, Hugo de Groot te Parijs van 1621 tot 1625, De Gids dl. 3, 1893; blz. 249-273 en 450-477.

D. J. Roorda, Het rampjaar. Bussum, 1971.

Ronald. C. Rosbottom, When Paris Went Dark. The city of light under German occupation, 1940 - 1944. New York NY, Little, Brown and Company, 2015.

Joost Rosendaal, Bataven ! Nederlandse vluchtelingen in Frankrijk, 1787 – 1795. Nijmegen, Uitgeverij Vantilt, 2003.

George Ross, Stanley Hoffmann and Sylvia Malzacher (eds.), The Mitterrand Experiment. Continuity and Change in Modern France. Oxford UK, Polity Press, 1987.

Eva Rovers, De eeuwigheid verzameld. Hélène Kröller-Muller, 1869 – 1939. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2012.

Gilbert Salachas, Le Paris d'Hollywood. Sur un air de réalité. Paris, Caisse Nationale des Monuments Historiques et des Sites, 1994.

Dr. J. J. Salverda de Grave, De Franse woorden in het Nederlands. Amsterdam, 1906.

Dr. J. J. Salverda de Grave, L’influence de la langue française en Hollande d’après les mots empruntés, leçons faites à l’université de Paris en janvier 1913. Paris, Champion, 1913.

Stephan Sanders, Essay Weg met het toerisme. Bestemming bereikt, bestemming verwoest. Amsterdam, 'De Groene Amsterdammer', 8 november 2017 – verschenen in nr. 45-46.

Dick Schaap (hoofdtekst), Een Eeuw Wijzer. 100 jaar ANWB. 1883 - 1983. Den Haag en Utyrecht, ANWB en Oosthoek's Uitgeversmaatschappij, 1983.

Simone Schell, Wiwill. Kroonprins van Oranje. Kind tussen twee vuren. 1994.

Simon Schama, Patriots & Liberators. Revolution in the Netherlands 1780 – 1813. London, Fontana Press, 1992.

Wolfgang Schivelbusch, The Railway Journey: The Industrialization of Time and Space in the 19th Century. Berkeley, Cal., University of California Press, 1986.

Wolfgang Schivelbusch, Disenchanted Night: Industrialization of Light 19th Century. 1995.

Wolfgang Schivelbusch, Geschichte der Eisenbahnreise. Zur Industrialisierung von Raum und Zeit im 19, Jahrhundert. Frankfurt am Main, Fischer Taschenbuch, 6-en Auflage, 2015.

Joachim Schlör, Nachts in der großen Stadt. Paris, Paris, Berlin. London 1840 - 1930. München, 1991.

David Schoenbrun, Triumph In Paris. The Exploits of Benjamin Franklin. New York, N.Y., Harper & Row Publishers, 1976.

Joël Schmidt, Le royaume wisigoth d'Occitanie. Paris, Perrin, 2008.

Steffie Schmidt, Die Niederlande und die Niederländer im Urteil deutscher Reisender. Eine Untersuchung deutscher Reisebeschreibungen von der Mitte des 17. bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts. Siegburg, 1963.

Daniel Scott & Stefan Gössling, What could the next 40 years hold for global tourism ? Tourism Recreation Research, 2015.

Joachim Schlör, Nachts in der großen Stadt. Paris, Berlin, London 1840 - 1930. Munich-Zurich, Artemis & Winkler, 1991.

H. Schreiber, Van karavaanpad tot autoweg. Symfonie van de weg. Amsterdam - Brussel, Elsevier, 1961.

J. W. J. Schuyt, Frankrijk. Land / Volk / Cultuur. Baarn, Het Wereldvenster, 1957 (1ste druk), 1959 (2de druk), 1961 (3de drk).

Christian Sedoux, Johan Barthold Jongkind. Un peintre en Dauphiné, Les Patrimoines Editions Dauphiné Libéré, 2009.

Henri Sée, Les auberges françaises à la fin de l'Ancien Régime, d'après Arthur Young. Revue d'Histoire Economique et Sociale, n° 4, p. 445 - 455, 1930.

André J. M. van Seggelen, Sadi de Gorter, 1924-1994, in: Ons Erfdeel, jaargang 38, 1995.

T. Selwyn (ed.), The Tourist Image. Myths and Myth Making in Tourism. West Sussex, John Wiley & Sons, 1996.

Jacques Seray, Le monde du vélo. Histoire, curiosités, accessoires. Boulogne-Billancourt, Editions du May, 2004.

Friedrich Sieburg, Gott in Frankreich. Ein Versuch. Frankfurt, Societäts-Verlag, 1929 (bis 1993 75 Auflagen).

André Siegfried, Suez, Panama et les routes maritimes mondiales. Paris, Armand Colin, 1940.

J. A. Sillem, Het leven van mr. Johan Valckenaer (1759-1821). Amsterdam, 1876.

Kenneth E. Silver, Making Paradise. Art, Modernity, and the Myth of the French Riviera. Cambridge, Massachusetts / London, England, The MIT Press, 2001.

Wim van Sinderen, Gare du Nord. Nederlandse fotografen in Parijs 1900 – 1968. Antwerpen, Ludion// Fotomuseum Den Haag, 2011.

Prof. Dr. A. Sizoo, Reizen en trekken in de oudheid. Kampen, Uitgeversmaatschappij J. H. Kok N.V., 1962.

Anne Wegener Sleeswijk, Franse wijn in de Republiek in de 18e eeuw: economisch handelen, institutionele dynamiek en de herstructurering van de markt, Proefschrift UvA, 2006

Dr. B. Slot, Vriendschap en Wantrouwen. Twee eeuwen Frans-Nederlandse betrekkingen 1588 - 1795 / Amitié et Soupçon. Deux Siècles de relations diplomatique franco-néerlandaises 1588 – 1795. 's Gravenhage, Algemeen Rijksarchief, 1988.

Claus Sluter en de kunst te Dyon. Rotterdam, Museum Boymans, juni - juli 1950.

Gérard De Smaele, Du vélocipède à la bicyclette. Paris, L'Harmattan, 2018.

J. Smit, Bilderdijk et la France. Amsterdam, H.J. Paris, 1929.

Prof. H.A.M. Snelders, Descartes et les Pays-Bas, Septentrion, Jaargang 11, 1982.

Dr. Z. W. Sneller, De Hollandse korenhandel in het Somme-gebied in de 15e eeuw. Overdruk uit Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde. ‘s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1925.

Dr. Z. W. Sneller, De ontwikkeling van den handel tusschen Noord-Nederland en Frankrijk tot het midden der vijftiende eeuw. Overdruk uit Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde. ‘s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1922.

Dr. Z. W. Sneller, Bronnen tot de geschiedenis van den handel met Frankrijk. Deel 1 : 753 – 1585. ‘s-Gravenhage, B. W. Unger (uitg.), 1930.

Dr. Z.W. Sneller en W. S. Unger, Bronnen uit de geschiedenis van den handel met Frankrijk. Suplement. ‘s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1942.

Social Media and Tourism Marketing : A Match Made In Digital Heaven. uhurunetwork.com, 2018.

Huib Stam, Sem Presser. Hier is Cannes. Antwerpen, Voetnoot, 2002.

Helga Stamm, Der Urlaubstraum ein Urlaubstrauma? Bühren, 1984. Pelle Stampe, Geschiedenis van de post: van duiven tot levensgevaarlijke postvliegtuigen. Historianet.nl, 2017.

Evert van der Starre, Vestdijk over Frankrijk. Zutphen, De Walburg Pers, 1998.

Gertrude Stein, The Autobiography of Alice B. Toklas. The Bodley Head, 1933.

Jan Pieter van der Sterre (Keuze en vertaling:), Voltaire en de Republiek. Teksten van Voltaire over Holland en Hollanders. Amsterdam, Uitgeverij Atlas, 2006.

Diederik Stevens, Hoogtij langs de Seine. Nederlandse kunstenaars in Parijs. Het Parijs van Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs. Amsterdam / Antwerpen, Uitgeverij Atlas, 2012.

Chris Stolwijk, Richard Thomson, Sjraar van Heugten, Theo van Gogh 1867 - 1891, Kunsthandelaar, verzamelaar en broer van Vincent. Tentoonstellingscatalogus. Amsterdam (Van Gogh Museum) / Parijs (Musée d'Orsay), 1999 - 2000.

Madeleine van Strien - Chardonneau, Le Voyage de Hollande: récits de voyageurs français dans les Provinces-Unies, 1748 – 1795. Oxford, Voltaire Foundation, University of Oxford, 1994.

B. G. M. Strootman, Oude rijkswegen: ontstaan, oorspronkelijk en huig beeld van de oude rijkswegen in Nederland. Wageningen, IKC Natuurbeheer, 1990.

Maria Schweiger, Paris in Erlebnis der deutschen Dichter von Herder bis Rainer Maria Rilke. Masch. Diss. München, 1943.

Sylvie Schweitzer, André Citroën (1878 – 1935). Le risque et le défi. Paris, Fayard, 1992.

Ir. P. Telder, Het wonder der snelheid. Amsterdam, H. J. W. Becht – Uitgever, z.j..

Emile Temime, Voyages en Provence, Alpes, Côte d'Azur. Paris, Découvertes Gallimard , 1997.

Paul Theroux, The Tao of Travel: Enlightenments from Lives on the Road. Boston and New York, Houghton Mifflin - Harcourt. 2012.

Alexandre Tessier, Le grand hôtel: L’invention du luxe hôtelier 1862 – 1972. Rennes, Presses Universitaires, 2012.

Louis van Tilborgh en Richard Thomson (co-auteur R. Thompson), Theo van Gogh. 1857 – 1891. Kunsthandelaar, Verzamelaar En Broer Van Vincent. Zwolle, WBOOKS, 1999.

Aude Tocqueville, Paris 1945 - 1975. Genève, Aubanel, 2009.

Bert Toussaint, 'The Dutch-Flemish role in reclamation projects in France’, in: Polder pioneers. The influence of Dutch engineers on watermanagement in Europe, 1600-2000, eds. Helga S. Danner, Johannes Renes, Bert Toussaint, Gerard P. van de Ven en Frits David Zeiler. Netherlands Geographical Studies 338, Utrecht 2005, pp. 121-149.

Philippe Trapier et Philippe Gloaguen, Une vie de Routard. Paris, Lattès, 1994.

Louis Trenard (sous la direction de), Histoire des Pays-Bas français. Flandre. Artois. Hainaut. Boulonnais. Cambrésis, 1972

Georg Tröscher, Deutsche Künstler in Paris im Wandel der Jahrhunderte. Bonn, 1941. Florence Trystram, En route ! La France par monts et par vaux. Découvertes Gallimard, Paris, 1996.

Mark Tungate, The Escape Industry. How iconic and innovative brands built the travel business. London –New York, NY, KoganPage, 2017.

Prof. Dr. L. Turksma, Admiraal van Napoleon. Het leven van Carel Hendrik graaf Verhuell, 1764 – 1845. Zutphen, Walburg Pers, 1991.

Louis Turner and John Ash, The Golden Hordes: International Tourism and the Pleasure Periphery. New York, St Martin's Press, 1976.

Mark Twain, The Innocents Abroad, or The New Pilgrim's Progress (1869). New York, New American Library, 1980.

W. S. Unger, De Hollandsche graanhandel en graanhandelspolitiek in de Middeleeuwen. De Economist, 1916.

Jean-Didier Urbain, Paradis verts : désirs de campagne et passions résidentielles. Paris, Editions Payot, 2002 (revue et augmentée, 2008).

Jean-Didier Urbain, La France des temps libres et des vacances, La Tour d’Aigues. Editions de l'Aube, 2002.

Jean Didier Urbain, Les vacances. Paris, Editions Le Cavalier bleu, 2002.

Jean-Didier Urbain, Sur la plage : mœurs et coutumes balnéaires aux XIXe et XXe siècles. Paris, Editions Payot, 2002.

Jean- Didier Urbain, L'idiot du voyage. Histoires de touristes. Paris, Editions Payot, 2002 (1998).

Jean-Didier Urbain, Secrets de voyages: menteurs, imposteurs et autres voyageurs impossibles. Paris, Editions Payot, 2003.

Jean-Didier Urbain, Le voyage était presque parfait. Essai sur les voyages ratés. Paris, Editions Payot & Rivages, 2008.

Jean-Didier Urbain, L'envie du monde. Paris, Editions Bréal, 2011.

Jean-Didier Urbain, Au Soleil. Naissance de la Méditerranée estivale. Paris, Editions Payot, 2014.

Jean- Didier Urbain, Un tour de France en affiches. Paris, Editions de La Martinière, 2015.

John Urry, The Tourist Gaze. (Second edition). London – Thousand Oaks – New Delhi, DAGE Publications, 2002.

Eugène Vaillé, Histoire des postes françaises jusqu'à la Révolution. Paris, 1946.

Eugène Vaillé, Histoire des postes françaises depuis la Révolution. Paris, 1947.

Eugène Vaillé, Histoire générale des postes françaises. Paris, PUF, 6 tomes en 7 vol., 1947 - 1955.

Georges Valence, Haussmann le grand. Paris, Flammarion, 2000.

Prof. Dr. Piet Valkhoff, Ontmoetingen tussen Nederland en Frankrijk. ‘s Gravenhage, H.P. Leopolds Uitgevers Maatschappij N.V., 1943.

Maïthe Vallès-Bled, Van Dongen. Du Nord et du Sud: From the north and the South. Mazotta, 2004.

J. Valmy-Baisse, Les grands magasins. Paris, Gallimard, 1927.

John Vaughan, The English Guide Book, c. 1780 - 1870: An Illustrated History. London, David & Charles, 1974.

Vaut le voyage: artistes et intellectuels du Nord à Paris, Septentrion, 2003.

Thorstein Veblen, The Theory of the leisure class: an economic study of institutions. New York, Macmillan Company, 1899. Adriaan Venema, Nederlanders schilders in Parijs 1900 – 1940. Baarn, Het Wereldvenster, 1980.

Rob Verbeek, Carl Lücker e.a., Traces & Tracés. Sporen van verdwijnend Frans cultureel erfgoed. Leeuwarden, Uitgeverij Wijdemeer, 2016.

Jean Verdon, La femme au Moyen Age. Paris, Editions Jean-Paul Gisserot, 1999.

Jean Verdon, Voyager au Moyen-Age. Paris, Editions Perrin, 2003.

Anne-Claire Verham, Uitvindingen vervoer rond 1900. . 2018.

Ger Verhoeve, Om de vernieuwing van de Franse socialistische partij. Amsterdam, Socialisme en Democratie, jaargang 38, no. 4, pp. 177 - 187, april 1981.

Ger Verhoeve, Nederlandse held begraven in het Panthéon. In: Trouw, 8 december 2001.

Ger Verhoeve, Sneller ! Amsterdam – Marseille. Een korte geschiedenis. In: Het Parool – PS van de week, pp. 22-27, 21 juni, 2003.

Gerrit Verhoeven, "Het bysonderlijk dienstig Reys-boek, of wat er in vreemde landen aan-merkenswaardig, noodig en vermakelijk om te weeten is." In de Nederlanden gepubliceerde reisgidsen in de periode 1690 – 1740. Verhandeling aangeboden door Gerrit Verhoeven tot het behalen van de graad van licentiaat in de Geschiedenis, Leuven, 2002.

Gerrit Verhoeven, Anders Reizen? Evoluties in vroegmoderne reiservaringen van Hollandse en Brabantse elites (1600 - 1750). Hilversum, Uitgeverij Verloren, 2009.

Paul Verlaine, Quinze jours en Hollande - nouvelle édition. Paris, Albert Messein, éditeur, 1927.

Paul Verlaine, Twee weken in Holland. Brieven aan een vriend, Kwadraat, Vianen, 1985.

Paul Verlaine, Correspondence inédits relatifs à son livre 'Quinze jours en Hollande' (Ed. 1897), Hachette Livre / BNF, Paris.

Jean Viard, Court traité sur les vacances, les voyages et l'hospitalité des lieux. La Tour d’Aigues, Editions de l'Aube, 2000.

Jean Viard, Eloge de la mobilité. Essai sur le capital temps libre et la valeur travail. La Tour d’Aigues, Editions de l'Aube, 2014.

Jean Viard, Triomphe d'une utopie. Vacances, loisirs, voyages: la révolution des temps libres. La Tour d’Aigues, Editions de l'Aube, 2015.

Georges Vigarello, Le prope et le sale. l'hygiène du corps depuis le Moyen Age. Paris, Editions du Seuil, 1985.

Christian Vignol, La curieuse et amusante histoire de l'automobile. Bruxelles – Paris, Editions Jourdan, 2016.

Henri Vincenot, La vie quotidienne dans les chemins de fer au XIXe siècle. Paris, France Loisirs, Librairie Hachette, 1975.

Louis Vitet, Peintres modernes de la France – Ary Scheffer. FBEditions, Createspace, 2015.

Jan Walch, Karel de Stoute. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, 1940.

Mark Waller, Kleine geschiedenis van de vakantie. Reformatorisch Dagblad, 09-07-2013. https://www.rd.nl/meer-rd/cultuur-geschiedenis/kleine-geschiedenis-van-de-vakantie-1.322845

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. New York/London: Academic Press, 1974.

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. II: Mercantilism and the Consolidation of the European World-Economy, 1600-1750. New York: Academic Press, 1980.

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. III: The Second Great Expansion of the Capitalist World-Economy, 1730-1840's. San Diego: Academic Press, 1989.

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. IV: Centrist Liberalism Triumphant, 1789–1914. Berkeley: University of California Press, 2011.

Marc Walter, Legendäre Reisen in Frankreich. Munchen, GEO Saison und Frederking & Thaler, 2003.

Jean-Pierre Warnier, La mondialisation de la culture. Paris, La Découverte, Paris, 1999.

Eugen Weber, France, Fin de siècle. The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts and London England, 1986.

Eugen Weber, Peasants into Frenchmen, The Modernization of Rural France. Stanford (Cal.), Stanford University Press, 1976.

Eugen Weber, The Hollow Years: France in the 1930’s. London, Sinclair-Stevenson, 1996.

R. E. J. Weber, De koninklijke postwagen Gent - Amsterdam. In "Siegel Historiael", 6, Nr. 1, blz. 11 - 17, 1971.

Paul Webster er Marcella Webster (coll.), Voyages sur la ligne de démarcation. Héroisme et Trahisons. Paris, le cherche midi, 2004.

A. Weiler, M. Ginat, M. Rouzé, Les voyages du coche à l'avion. Paris, Editions Bourrelier, 1959.

Anne Wegener Sleeswijk (présentation thèse, sous la direction de Leo Noordegraaf et Gilles Postel-Vinay, Les vins français aux Provinces-unies au 18e siècle: négoce, dynamique institutionnelle et la restructuration du marché = Franse wijn in de republiek in de 18e eeuw: economish handelen, institutionele dynamiek en de herstructurering van de markt. 2006.

Ruud Welten, Het ware leven is elders. Filosofie van toerisme. Utrecht, Uitgeverij Klement/Pelckmans, 2013.

Ruud Welten, Onder vreemden: de ander in reisliteratuur. Utrecht, Uitgeverij Klement, 2014.

Ruud Welten, Essay Filosofie van het toerisme. Wat ontvlucht u deze zomer? Amsterdam, 'de Groene Amsterdammer, nr. 28, I1 juli 2018.

Henk L. Wesseling, Vele ideeën over Frankrijk. Opstellen over geschiedenis en cultuur. Amsterdam, Uitgeverij Prometheus, 1987.

Caroline de Westenholz, Een witte stad van weelde. Louis Couperus en Nice (1900 - 1910), 1996.

Dr. Anna Frank van Westrienen, De Groote Tour. Tekening van de educatiereis der Nederlanders in de zeventiende eeuw. Amsterdam, Noord-Hollandsche Uitgeversmaatschappij BV, 1983.

Lynne Whitney, Grand Tours and Cook's Tours. A history of leisure and travel, 1750 – 1915. New York, William Mprrow and Company, Inc., 1997.

Jacobine Wieringa, Breitner en Parijs. De invloed van het verblijf in Parijs op het leven en werk van George Hendrik Breitner. Deventer, Uitgeverij Scriptio, 2007.

N. J. van Wijck Jurriaanse, Van stoom tot stroom. Alkmaar, 1980.

Wikipedia, Willem van Oranje-Nassau (1840-1879). https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_van_Oranje-Nassau_(1840-1879)

Wikipedia, Willem (Wiwill) van Oranje-Nassau (1840-1879).https://kunst-en-cultuur.infonu.nl/koningshuis/169201-willem-wiwill-van-oranje-nassau-1840-1879.html

G.L.S. Willemse, Trans Europ Express. Alkmaar, De Alk, 1966.

C.H.E. de Wit, De Nederlandse revolutie van de achtiende eeuw, 1780-1787. Ologarchie en proletariaat. Oirsbeek, 1974.

William Wiser, The Twilight Years. Paris in the 1930’s. London, Robson Books, 2001.

M. Woestenberg, J. Lengkeek, W. Timmermans, Recreatie & Landschap 1900 - 2009: Van bermtoerisme tot Dance Valley. Wageningen, Landwerk, 2009.(Zie tevens: https://mens-en-samenleving.infonu.nl/sociaal/75740-ontstaan-van-recreatie-1900-tot-heden.html).

P. Wolff (dir), Histoire du Languedoc. Toulouse, Privat, 1967<;

Laurence Wylie, Village in the Vaucluse. Third Edition. Harvard University Press, Cambridge, Massasuchetts and London, England, 1974.

Ian Yeoman, Tomorrows Tourists: Scenarios & Trends. Oxford, Elsevier, 2008.

Ian Yeoman with Tan Li Yu Rebecca, Michelle Mars and Mariska Wouters, 2050 – Tomorrow’s Tourism. Bristol-Buffalo-Toronto, Channel View Publicatons, 2012.

George Young, Tourism: Blessing or Blight?. Hammandsworth, Penguin, 1973.

Ernest Zahn, Regenten, rebellen en reformatoren. Een visie op Nederland en de Nederlanders. Amsterdam, Uitgeverij Contact, 1989.

G. P. Zahn, De geschiedenis der verlichting van Amsterdam. Amsterdam, 1911.

Lucas Zandberg, De vergeten prins. 2015.

Theodore Zeldin, Histoire des passions françaises. Paris, Encres, Editions Recherches: 1. Ambition et Amour (1978) ; 2. Orgueil et Intelligence (1978) ; 3. Goût et corruption (1979) ; 4. Colère et politique (1979) ; 5. Anxiété et hypocrisie (1979).

Theodore Zeldin, The French. William Collins Sons & Co. Ltd., 1983.

Annejet van der Zijl, Anna - Het leven van Annie M. G. Schmidt. Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 2002.

Peter van Zonneveld (red.), Naar de Oost. Verhalen over vier eeuwen reizen naar Indië. Amsterdam, Bert Bakker, 1996.


Terug naar de voorpagina van 'de Franse verleiding',

de geschiedenis van het reizen en het toerisme in Frankrijk.

Back to the cover of 'the French seduction',

the story of travel and of tourism in France.

Retour vers la couverture de 'la séduction française',

l'histoire du voyage et du tourisme en France.

Zurück nach die Titelseite von 'die Verführung Frankreichs',

die Geschichte Reizens und Tourismus in Frankreich.

Voor meer informatie / for all information send an email to:

gerrit.verhoeve@gmail.com.

Phone: OO.33.(0)4.68438016 or 00.33.(0)6.49936049.