'De Franse verleiding'
op zoek naar de geschiedenis van het reizen naar en in Frankrijk en daarmee het land.
O

THE FRENCH SEDUCTION

An intimate and deliberate bibliography.

LA SÉDUCTION FRANÇAISE

Une bibliographie intime et raisonnée.

DIE VERFÜHRUNG FRANKREICHS

Eine intime und wohlüberlegte Bibliographie.

DE FRANSE VERLEIDING

Een persoonlijke en weloverwogen literatuurlijst.

-------------

-------------

REIZEN, HET ZICH VERPLAATSEN, IS VAN ALLE TIJDEN. NEEM MIGRATIE.

ZO ZIJN 'WE' HIER IMMERS TOCH OOK UITEINDELIJK TERECHT GEKOMEN?

NEEM BIJVOORBEELD DE STAMMEN IN 'HET FRANSE' TIJDENS DE GALLIERS,

EN DAN BEGINNEN WE ALLEEN NOG MAAR BIJ DE A:

OOIT GEHOORD VAN DE 'ABRINCATUENS' IN NORMANDIE?

VAN DE 'ADUNICATES' IN DE ALPEN OF DE 'ALBIQUES' IN DE VAUCLUSE?

EN ZO VOLGEN WE DE A VERDER EN OP NAAR DE B TOT AAN DE V,

DE 'VOCONTIL' IN DIE VAUCLUSE WEER, DE 'VOLQUES ARECOMICI' EN DE

'VOLQUES TECTOSAGES' IN DE LANGUEDOC TOT EN MET DE

DE 'VORDENSES EN VULGIENTES', WEER IN DIE VAUCLUSE.

DAAR GINGEN DE ROMEINEN OVER HEEN EN DE MOREN OOK.

MIGRATIE. OORLOGSVOERING. STAMMENSTRIJD, HANDEL OOK EN

VOORAL OM MACHT, EEN CONTAINER DIE NAGENOEG ALLE REIS-

MOTIEVEN KON BEVATTEN.

EDOCH, HEEL GELEIDELIJK ONSTONDEN MACHTSCONCENTRATIES.

ZO WETEN WE WELLICHT NOG BIJVOORBEELD VAN DE

WISIGOTHEN, DE KELTEN, DE MEROVINGERS EN DE KAROLINGERS.

TOT DIT ALLES SAMENVLOEIDE IN DE EERSTE KONINGSLIJN, DIE VAN DE CAPETS.

EN REKEN DAT DIT ZICH VERPLAATSEN NOG STEEDS GEPAARD GING MET GEWELD.

MAAR TOERISME, HET ZICH VERPLAATSEN VOOR LOUTER PLEZIER?

WEGGAAN VOOR EEN POOSJE EN MET ZOVEEL MOGELIJK ZEKERHEDEN OMGEVEN

WEER VEILIG THUISKOMEN? DAT DATEERT VAN VEEL EN VEEL LATER.

EN WAT GAAT ER ALLEMAAL ACHTER DAT 'WEGGAAN' SCHUIL?.

OOK DAAROVER TREFT U HIERONDER ENIGE BESCHOUWINGEN AAN.

Door de eeuwen heen hebben reizigers en toeristen hun indrukken op
schrift gesteld, schilders die op doek vastgelegd en de eerste foto-
grafen op kwikachtige Daguerre-types. Totdat er zels gefilmd ging worden.
Reisgidsen waren er al eeuwenlang en daar, ook van al die oorspronkelijke
bronnen, van schrift, schilderij, van foto, zelfs die selfies, komt ooit,
zeker Frankrijk aangaande, hier ook een opgave van, van het belangrijkste
dan, want voor de rest is 't voor mij, zonder funding, niet te doen.

Maar oh, hoeveel is er inmiddels al niet geschreven over
reizen en over het fenomeen 'toerisme' als zodanig, feitelijk en filosofisch.
Over wegen van ooit bijvoorbeeld of over 'het ijzeren spoor?. Politieke
verhoudingen speelden een rol, maar qua toerisme nauwelijks. Na de volks-
verhuizingen trokken er aanvankelijk weinigen er op uit, gekluisterd aan
hun gemiddeld armzalig onderkomen in een een veelal geisoleerd dorp of stadje.
Eens waren het enkele honderden, los dan van de pelgrim en wat handelaren
op 'de groote vaart', kustvaart eigenlijk en rond 1900 rekenden we in
enige duizenden als het om toerisme ging. Na 1900 steeg de teller al
naar de honderduizenden en in 1950 was er sprake van 25 miljoen grensover-
schreidingen en toen al sprak men bezorgd van MASSATOERISME, als ware
een explosie. En nu? Nu staat de teller inmiddels op ruim 1,4 miljard!

Beleefden we ooit, zeker vanaf het eind van de jaren '69, een REVOLUTIE
wat toerisme betreft, nu is er sprake van een EXPLOSIE waarvan het vuur
de komende decennia zich verder zal verspreiden als een veenbrand.
Inmiddels is het toerisme goed voor 10 % van het bruto wereldproduct,
één op de tien werkenden heeft direct of indirect te maken met het
wereldwijde toerisme.

In de hieronderstaande bibliografie worden studies opgesomd
die rechtstreeks ingaan op het fenomeen 'reizen' en 'toerisme'
en het merendeel, 'de Franse verleiding' 'oblige', is gewijd aan Frankrijk.
Maar er worden ook studies en bespiegelingen aangedragen die
er ogenschijnlijk slechts zijdelings mee te maken hebben.
Maar niets is minder waar. Meer dan eens komen culturele, technologische
en economische ontwikkelingen aan bod die een enorme invloed
hebben gehad op ons reisgedrag. Over 'transport' en 'mobiliteit'
bijvoorbeeld, over 'Het verlangen naar de kust' om maar iets te
noemen of bijvoorbeeld Thomas Cook of dat eerste Touring Club
Holland-vakantiekamp in Antibes. Van ooit Bataven en Friezen,
Merovingers en Karolingers, van toerist tot mogelijk kosmopoliet?
Het komt hier allemaal aan bod. Ook het Franse landschap waar
zoveel Nederlanders van houden, maar dat door de eeuwen heen nogal
aan verandering onderhevig was, nu ook nog steeds: ik ben er getuige van.
Nog sterker: de literatuur verwijst ook naar de Franse samenleving
die de reiziger door de eeuwen heen aantrof. Hoe zag bijvoorbeeld
dat 'Vranckryck' van ooit er eigenlijk uit? Wat viel de reiziger op
voorzover dat nog te achterhalen valt? Want echt goede reis-
verslagen geven ook een beeld van de eigen samenleving en de wereld
van ooit tot en met 'van nu', want zo alles bij elkaar opgeteld blijft
het bepaald niet alleen bij 'van gisteren'. Een schets van 'Frankrijk
door de eeuwen heen' is in mijn komende verhalenbundel onvermijdelijk,
ja, meer dan welkom.


Hier rechts een indruk van een deel van het archief van de Coll. 'de Franse verleiding' waar honderden oorspronkelijke bronnen zoals bijvoorbeeld reisverhalen, reisgidsen, landkaarten en souvenirsalbums worden bewaard.



Coll. 'de Franse verleiding'


Tijdens het Romeinse Rijk legden de Italianen - want dat waren ze toch of vergis ik me nu? - meer dan 250.000 kilometer wegen aan, van Via's - de heirwegen - tot de secondaire camino's waar zoveel Santiago-gangers nu nog steeds gebruik van maken. En wil je hier terecht belanden, in Fontcouverte in de Franse Aude, dan kruis je zonder het te weten resten van Romeinse wegen. Het nabij gelegen Narbonne vormde in die tijd al een kruispunt, un carrefour. Waarom? Vanuit de Italiaanse Alpen liep via Narbonne de Via Domitia en wel helemaal tot in Spanje. In Narbonne kon men ook een afslag nemen en de Via Aquitania volgen, helemaal tot Bordeaux.


Raymond Chevalier, Voyages et déplacements dans l’Empire Romain. Paris, Armand Colin, 1988.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'


Pierre A. Clément et Alain Peyre, La Voie Domitienne. De la Via Domitia aux routes de l'an 2000. Les Presses du Languedoc, 1998.

Coll. 'de Franse verleiding'


Jean Verdon, Voyager au Moyen-Age. Paris, Editions Perrin, 2003.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

En zo, geleidelijk aan en steeds vaker passeren studies aan uw revu en niet alleen in dat onmogelijke maar toch vaak onvermijdelijke Frans: Nederlandse teksten volgen ook nog.
Het betreft studies over 'ooit' en dan weer eeuwen 'later' en tot 'nu', tot het bevatten van het heden, naar beste weten vastgelegd.

Een mij prangende vraag betreft bijvoorbeeld de uitvinding van het draaiende voorstel van de koets, toch iets revolutionairs niet? Het einde van met schurend effect een kar een hoek om te slepen en te sjorren. In de tot nu toe doorgenomen literatuur heb ik er tot nu toe noh niets over terug kunnen vinden. Merkwaardig.


Coll. 'de Franse verleiding'

H. A. Poelman , Geschiedenis van den handel van Noord-Nederland gedurende het Merovingische en Karolingische tijdperk. Amsterdam, proefschrift. ‘s Gravenhage, 1908.

Vechten ooit, oorlog dus, handel,dat was mede het motief van zich verplaatsen. Gewin. Waarom? Bataven tegen Romeinen bijvorbeeld. Maar wist U bijvoorbeeld dat rond 750 al Friezen, en dat was alles dat boven de grote rivieren woonden, op de marktplaats Saint-Denis aan de Seine vlak boven Parijs voeren en zelfs, rond Gibraltar heen, op het mediterrane Narbonne. En dat in 778 de achtste koning van Fryslan, ene Gondebald, bij Roncevaux in de Pyreneen, in de strijd tegen de Moren aan de zijde van Karel de Grote sneuvelde? Dat betreft dan het zuidelijke Frankrijk. Het Franse noorden werd al eeuwen eerder door Friese kustvaarders aangedaan.


En weer veel later ging het noordwaarts en ook weer te voet en te paard. Hoe kon het ook anders? Karossen en koetsenwaren nog niet uitgevonden.


En wist u ook dat Nederlandse kunstenaars ooit- en ook weer te voet of te paard - zeer in trek waren bij het hof van de Bourgondische hertogen, ooit heersers over het merendeel van de Lage Landen?

Coll. 'de Franse verleiding'

Alphonse Germain, Les Néerlandais en Bourgogne. Bruxelles, Librairie nationale d'art et histoire, G. van Oest & Cie, Editeurs, 1909.


En dat die Hollanders, als zeevarende handelsnatie, vlak na de Middeleeuwen, een quasi-monopolie hadden op de Franse wijnhandel? 't Ging om gewin.
Reizen voor plezier kwam pas van veel later.

Coll. 'de Franse verleiding'

Jan Craeybeckx, Un grand commerce d'importation: Les vins français aux anciens Pays-Bas (XIIIe - XVIe siècle). Paris, S.E.V.P.E.N., 1958.

Toen al, ook al weer eeuwen geleden:

Coll. 'de Franse verleiding'

André Jouanel: 'Bergerac et la Hollande. Les vins de Monbazillac, le papier, les relations familiales'. Bergerac, 1951.


WEGH-WYSER, Vertoonende De besonderste vremde vermaecklijkheden die in 't Reysen door VRANCKRYCK en eenige aengrensende LANDEN te sien zyn. T'AMSTELREDAM, By Nicolaes van Ravesteyn, op S. Anthonie Marckt, 1657.
Coll. 'de Franse verleiding'.

Een heel verhaal gaat overigens achter dit boekje schuil. De eerste druk in de 'Hollandsche' taal dateert van 1647, met buitengemeen vermakelijke en nog steeds herkenbare 'Reys-Wetten', over 'vreemde invloeden' en zo, geschreven door ene Justius Lipsius, u weet wel, de naam van de EU-hoofdzetel. Bij mijn weten verscheen overigens een eerste versie rond 1610, in het Latijn nog. Moe'k wederom uitzoeken, maar toen al kwam 'de Groote Tour'op gang, veel eerder dan de Britten veelal claimen.

En wat waren dan die ondervonden 'vreemde' invloeden? Omgangsvormen natuurlijk. Zo was 'sodomie' een heikel punt, zeker Italie aangaande. Hoe kunnen opvattingen en beleven van zeden toch wisselen, want ooit gingen prinsen in het fameuze Louvre ook naar believen en gelieven hun gang.


Gerrit Verhoeven, Anders Reizen? Evoluties in vroegmoderne van Hollandse en Brabantse elites (1600-1750). Hilversum, Uitgeverij Verloren, 2009.

Coll. 'de Franse verleiding'.


Le voyage en France. Du maître de poste au chef de gare 1740 - 1914.
Coll. 'de Franse verleiding'.

UItgegeven ter gelegenheid van een tentoonstelling georganiseerd door het 'Musée national de la Voiture et du Tourisme' in het Château de Compiègne in 1997.
Met 'toerisme' in de hedendaagse betekenis heeft het musée bitter weing van doen. Nee, dan de koninklijke stallen van de laatste keizer van Frankrijk, Napoléon III (het Tweede Empire, 1852-1870), het staat vol met karren, karossen, koetsen, calèches, omnibussen en de lieve heer weet al niet.
Ooit waren wij de enige bezoekers en speciaal voor ons werden met grote sleutels de staldeuren geopend en we wisten niet wat we zagen, wat daar voor ons opdoemde. Geen gids, geen uitleg, dus dat werd rondbanjeren. Je wilde wel in zo'n eeuwenoud voertuig plaatsnemen, maar zag het verdroogde zittingsleer aan: "Nee, dat moet ik dus maar niet doen!"

Fantastisch allemaal, maar de naam van dit museum in Compiègne dekt nagenoeg alleen vooral dat 'voiture'. En 'tourisme' wordt opgevat als een zich voortbewegen. En daarmee kwamen de stallen toch een beetje in de richting van wat de moderne mens onder 'tourisme' / toerisme' / 'tourism' verstaat.


'Partir = vertrekken'. Waarom verplaatsten men zich en waarom gaat men, steeds meer, op pad?

Coll. 'de Franse verleiding'

'Partir = vertrekken'.
'Conquérir = veroveren'.
'Quitter = verlaten'.
'Fuir = vluchten'.
'S'exiler = tijdelijk elders zijn onderdak vinden'.
'Voyager = reizen'.
'Découvrir = ontdekken'.

'Fuir = vluchten'.


Coll. 'de Franse verleiding'.

'Partir' = 'vertrekken' kent dus vele motieven en vele kwamen in 1672 voor de Noordelijke Nederlanden samen. Zo had de Franse Zonnekoning, Lodewijk XIV (1638-1715), tomeloze ambities en viel in 1672, via de Duitse landen de zuidelijke Spaanse Nederlanden omzeilend, en nota bene via Lobith de Verenigde Provinciën binnen, met maar liefst 120.000 manschappen, een schijntje van wat de Provinciën en stadhouder Willem III op de been konden krijgen. 't Was het begin van 'het Rampjaar'. En er volgde het beruchte gezegde: "het volk was redeloos, de regering radeloos en het land reddeloos", want Engeland had eveneens de Republiek de oorlog verklaard. Al moordend en plunderend - zo werden Bodegraven en Zwammerdam in brand gestoken - hielden de Fransen huis. Edoch, daar was 'het water': Michiel de Ruyter deed zijn werk, de Hollandse Waterlinie eveneens en de Fransen trokken zich moedeloos terug uit de Hollandsche modder.


De Zonnekoning voert nog een aanval op Maastricht aan in 1673.


Willem III van Oranje (1650-1702) had echter ook zo zijn ambities en het kon dus niet deren dat hij in 1677 met de Engelse erfprinses Mary stuart trouwde, nota bene zijn volle nicht. Op 15 november 1688 viel Willem III Engeland binnen, overwon en koning werd van Engeland, Schotland en Ierland. Echtelijke huwelijken komen er, dacht ik, zo bij Raden van Bestuur en CEO's niet aan te pas, maar het was allemaal wel een beetje multinational / hedge fund spelen. Ik weet nog dat voorafgaande aan 1988 een hele trits ambtenaren in de weer waren om er een 'William and Mary'-jaar van te maken, met de volle steun van Beatrix natuurlijk. Ik meen niet dat de diplomatieke spanningen tussen Nederland en het voor dat soort symbolysche festijnen gevoelige Frankrijk zijn opgelopen. Ook was het weer in 2015 raak: er werd 'Twee Honderd Jaar Koninkrijk' gespeeld hetgeen bezijden de waarheid was. De eerste koning van Nederland was Louis Bonaparte, de broer van Napoléon lui-même / himself en wel van 1806 tot 1810. Ook dat Oranje-affront liet de Fransen koud.
Na de nederlaag van Napoleon in de Slag bij Leipzig in 1813 werd Willem Frederik Prins van Oranje-Nassau (Den Haag, 24 augustus 1772 — Berlijn, 12 december 1843) ingehuldigd als 'Soeverein Vorst' der Verenigde Nederlanden. Door wie eigenlijk? Op 16 maart 1815 riep hij zichzelf uit tot koning- toe maar- van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en hertog van Luxemburg, waarna hij op 21 september 1815 in Brussel werd ingehuldigd als koning, als CEO-Benelux dat maar een kort leven beschoren zou zijn.


Coll. 'de Franse verleiding'.

Het is voor velen vaak nog lastig met die eeuwduiding: de achtiende eeuw begint met het jaar 1700; het zij zo. Trok een enkele Hollander er gedurende de 17-de nog op uit, tijens de achtiende eeuw raakte de fut er een beetje uit en begon men de voorkeur te geven aan 'leunstoel-reizen'. Dikke pillen over andere landen werden gepubliceerd, ook over 'Frankryk', waarvan bovenstaand uit 1757 een voorbeeld.

HEDENDAAGSCHE HISTORIE of TEGENWOORDIGE STAAT van FRANKRYK. Eerste deels en Tweede Deels. Te AMSTERDAM, By ISAAK TIRION 1752. Met Privilegie.


'Partir' = vertrekken kon ook om gezondheidsredenen en dat deed de Schot Tobias Smollett in 1764-65 hij: verbleef lange tijd in Nice. En vergeet hierbij maar 'Italy', dat bestond alleen maar uit wat we tegenwoordig 'city trips' noemen. 't Meest belangrijk van zijn boek was dat Smollett dagelijks aantekening hield van het weer in Nice en dat werd in zijn verslag als gedetailleerd 'Registre of the Weather' mede afgedrukt. 't Bracht de Britse aristocratie in beweging. 's Winters zaten ze daar maar rillerig opgeloten in nauwelijks te verwarmen kastelen en landhuizen. Met de publicatie van Smollett's boek en 'Registre' kwam voor hen de traditie op gang om in en rond Nice te gaan overwinteren.

Coll.'de Franse verleiding'.


Patrick Marchand, Le maître de poste et le messager. Les transports publics en France au temps des chevaux. Paris, Editions Belin, 2006.
Coll. 'de Franse verleiding'.

Hier bevinden we ons nog in een'mensen- en paardensamenleving met koetsen en koetsiers, postmeesters, koetshuizen, 'posthoorns', hoefsmeden en reken maar dat het allemaal betrekkelijk langzaam ging, want de meeste 'wegen' waren nog lang niet bestraat; een postkoets kon je, als je er stevig de pas in hield, gewoon bijhouden. De wegen waren niet veel meer dan klei-, modder- en zandpaden. Zo nam een reis van Amsterdam nagenoeg één volle week. Dat kwam ook omdat de Hollander per definitie een bootje moest nemen om de vele rivieren over te steken. Lange tijd was het dan ook gebruikelijk om, als je naar Frankrijk wilde, met een kustvaarder meevoer, wel zo gemakkelijk als de wind goed stond. Rivieren moesten niet alleen overgestoken worden, nee, ze dienden ook als verplaatsingsroute,zoals hieronder zal blijken.


Coll.'de Franse verleiding'.

VOOR 'T BOVENSTAAND, NEUS ER BOVENOP OF BRIL OF LOEP.

Dit zijn dan enkele fragmenten van de uit 1765 stammende:
'De Getrouwe Wegwijzer of Gids voor de Reizigers'.

L'Indicateur Fidèle ou Guide des Voyageurs,
qui enseigne
Toutes les Routes Royale et Particulières de la France, Routes levées Topographiquemt dès le Commencement de ce Siècle, et Assujettiés à une Graduation Géométrique,
contenant
Toutes les Villes, tous les Bourgs, Villages, Hameaux, Fermes, Châteaux Abbayes .....

Afijn, hier fragmenten van twee opengeslagen bladzijden voor de route Amsterdam - Marseille, vol met aanduidingen in de linker legenda
en 15 kaarten bevat met 15 hoofdroutes. In het linkerkader werden vertrektijden aangegeven, waar wat gegeten kon worden, enzovoorts.

Dressé par le Sieur Michel, Ingénieur Géographe du Roy à l'Observatoire. Mis au Jour et Dirigé Par Le Sr. Desnos Ingénieur Géographe ....

Zoals uit deze fragmenten blijkt was er zelfs sprake van een postkoetsverbinding tussen Amsterdam en Marseille. Die lange tocht nam maar liefst drie weken in beslag en men reed gelet op de staat van de, noem het, sporen min of meer op sukkeldracht, overdag zowel als 's nachts. Alleen als bij een 'relais de poste', een postkoetshuis gestopt werd om van paarden te wisselen kon men de benen strekken en iets eten. En natuurlijk waren de Novotels, Campanilles en noem maar op nog verre toekomstmuziek.
Trouwens, zuidwaarts reizend stapte men in Lyon op een bootje richting Marseille, eigenlijk een wegwerpbootje, want het was onbegonnen werk die bootjes stroomopwaarts weer naar Lyon terug te krijgen.


Coll. 'de Franse verleiding'.

De titel van deze studie spreekt voor zich: mede onder invloed van het Franse hofleven was de Franse adel en 'haute bourgeoisie' op tal van vlakken qua stijl trend settend.


Reizen, ooit in ieder geval, deed je beinvloeden en die indrukken nam je mee, ze vormden je mede. De uiteenlopende bijdragen in 'Zuidenwind', onder redactie van Monique van Hoogstraten, Addie Schulten en Gert Jan van Setten, geven aanzetten, maar het het blijft goeddeels onder de hoge 'C': schilderkunst, literatuur, machtspolitiek ook en godsdienst nauwelijks: het katholieke zuiden versus het protenstantse, ja, calvinistische noorden? Wonderlijk genoeg vond ik wat dit aangaande ook weinig terug in al die reisverslagen waarover 'de Franse verleiding' beschikt. In één van de collectiestukken, geschreven door ene Adriaan van der Willigen vond ik lovende worden over het reinigende bidet, maar hygiène was mooi, maar hij gaf toch de voorkeur aan de zedelijkheid van de Hollandsche vrouw, ook al 'waschten' zij gedurende hun gehele leven slechts handen en gezicht .... . Da's C met een lagere c. Toch is het 'Zuidenwind' alleszins aan te raden.

Monique van Hoogstraten, Addie Schulte, Gert Jan van Sette (red.), Zuidenwind. Romaanse invloeden op de Nederlandse cultuur. Amsterdam, Prometheus, 2000.
Coll. 'de Franse verleiding'.


Coll. 'de Franse verleiding'.

Een 'Almanach du Voyageur à Paris', een stadsgids voor Parijs, daterend uit 1783. Dit dikke boekje, maar klein van formaat, zou best weleens gebruikt kunnen zijn door de Amsterdammer Jacob Muhl aan wie een pagina op deze site is gewijd. Wellicht was deze Jacob Muhl één van de eerste Nederlandse toeristen in Parijs, want hij ondernam de reis (één week reizen heen en één week reizen weer terug, en dat merendeels over zand- en modderpaden) zuiver en alleen maar voor zijn plezier. Wellicht heeft Thomas Jefferson 't ook gebruikt.


Roy & Alma Moore, Thomas Jefferson's Journey to the South of France. New York, Stewaert, Tabori & Chang, 1999.

Coll. 'de Franse verleiding'.

Net zoals vele Nederlanders onderhouden ook Amerikanen een haat-liefde relatie met Frankrijk. Edoch, tijdens 'de Franse Verlichting' en de daarop volgende revolutionaire periode staken toch wat Amerikanen de Atlantische Oceaan over, uit nieuwsgierigheid en voor inspiratie. Onder hen waren enkele van de 'Foundings Fathers' die de uitmuntende en nog steeds geldende Amerikaanse grondwet opstelden. Onder hen was ook Thomas Jefferson die niet alleen Parijs aandeed, maar ook in de vroege lente van 1778 naar het zuiden van Frankrijk trok. En die Thomas Jefferson is hier vlak in de buurt geweest! Per postkoets en ook te voet. Wat we er van weten is dat hij de hier nabijgelegen citadel van Carcassonne heeft bezichtigd, Castelnaudary ook en vaarde naar die bestemmingen hoogstwaarschijnlijk over het Canal du Midi. Gelet op de kaart van 'Les Postes de France' heeft hij op weg naar de zeven sluizen van Ensérune bij Béziers, onvermijdelijk in die tijd, door Moux gereden, een plaatsje 3 kilometer ten noorden van het Fontcouverte waar ik nu woon.

Coll. 'de Franse verleiding'


Wellicht gebruikte hij één van de eerdere uitgaven van deze gids uit 1856: 'Guide du voyageur sur le Canal du Midi et ses embranchements, et sur les canaux de étangs et de Beaucaire'.

Coll. 'de Franse verleiding'


Annie Jourdan et Joep Leerssen (éds.), Remous Révolutionnaires: République Batave, Armée Française. Amsterdam. Amsterdam University Press, 1996.

Coll. 'de Franse verleiding'


En zo maken we een niet-wetenschappelijke, ja, romanesque sprong in de tijd, naar de jaren van de Bataafsche Revolutie (1787) die maakte dat vele patriotten na het door de Oranje's neerslaan van de opstand naar Frankrijk vluchtten en daar jaren in ballingschap leefden en a de Fransche Revolutie (1789) terugkeerden, zo meeslepend beschreven in de roman-trilogie van Jo van Ammers-Küller in 'Heeren, Knechten en Vrouwen'. De Geschiedenis van een Amsterdamsche Regenten-Familie in de jaren 1778 tot 1813. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXXVIII.

Coll. 'de Franse verleiding'


Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen,
datée du 10 août 1793.


Coll. 'de Franse verleiding'

'Galignani's New Paris Guide', stammend uit 1841.

De in 1911 door Sylvia Beach in Parijs gestichte Engelstalige boekhandel Shakespeare & Co is bij Nederlandse Parijsgangers die tevens boekliefhebbers zijn, veel bekender dan Galignani's Bookstore. Simpele redenen? Ten eerste hangt er een sfeer van nostalgie omheen, die van 'The Lost Generation', verbonden met namen zoals die van Ernest Hemingway, F. Scott Fitzgerald; Man Ray en Stephen Spender. En het is er oer-authentiek en 'gezellig'. Voorts bevindt het zich min of meer vlak om de hoek van de Place Saint-Michel met haar immense terrassen, bijkans onvermijdelijke pleisterplaatsen voor de flâneurs.

De Brit John Anthony Galignani opende zijn eerste continentale Engelstalige boekhandel aanvakelijk in het noordelijk gelegen Cambrai, maar vestigde zich al spoedig in Parijs, eerst in de rue Vivienne en vanaf 1855 aan de drukke rue Rivoli met al haar arcades, paralel aan het Louvre en de Tuileriën. En daar zit Galignani nu nog steeds tussen alle souvenirshops ... .


Coll. 'de Franse verleiding'

Met Mr. A. W. Engelen, Naar Parijs, Havre en Tours in den zomer van 1847. Te Groningen, bij W. van Woekeren, 1848 zitten we midden in een transportrevolutie die zo vanaf 1830 op gang kwam.

Illustratief daartoe zijn de openingszinnen van A.W. Engelen:

"Ik heb mijn wandelstaf voor het oogenblik ter zijde gelegd: wel niet met het bepaalde oogmerk, om te beproeven, hoe men de verste afstanden in den korts mogelijken tijd kan afleggen - eene proefneming, welk ieder nieuw jaar nieuwe en meer verbazende uitkomsten oplevert - maar toch met eene snelheid,, die weinig bestaanbaar is met mijne meest gewone manier van reizen, een einds wegs in den vreemde door te dringen. Het was mijn plan, om een vlugtig stoomtogtje naar Parijs te ondernemen, en de vandaar uitgaande spoorweglinie te volgen, in eene zuidwestelijke rigting, tot waar zij den reiziger plotseling begeeft, hare verdere voltooijing door het midden en zuiden van Frankrijk te gemoet ziende; en noordwestwaarts, tot waar zij aan het kanaal stuit. (-) Een der booten van de Rijn- en IJsselmaatschappij bragt mij herwaarts. (-) Men beschrijft dit gedeelte van de Rijnvaart over het algemeen als zeer vervelend; en zelfs verklaarde voorstanders van het reizen met de stoombooten geven niet zelden de voorkeur aan den korteren weg over land, schoon ook daarmede een ongemakkelijke nacht in de diligence gepaard gaat."

Eén nachtje diligence, daar zat je wis en waarachtig niet mee in Parijs. Welk traject had Van Engelen dan in godsnaam gekozen om uiteindelijk in Parijs te komen?
Via Keulen!, "nog de meest katholijke stad van Duitschland, ja misschien van geheel het westelijke Europa".
Door ging de reis. Wat was na Keulen de volgende tussensthalte op weg naar Parijs?
"Meer dan eenmaal heb ik in vroegeren tijd een lang gerekten en onaangename nacht in de coupé der diligence van Keulen naar Aken doorwaakt. Thans legt men dien weg in ruim twee en half uur af (ik) beklom in den vroegen morgen een der redelijk wèl ingerigte char à banc, teneinde op deze wijze mijne reis tot Brussel voort te zetten. Men komt aldaar tijdig genoeg aan, om, des verkiezende, met den nachttrein naar Parijs te vertrekken, en die stad alzoo, ruim twintig uren nadat men Keulen verlaten heeft, te bereiken. Het is echter een vermoeijende toer, dien wij buiten volstrekte noodzakelijkheid aan niemand zouden aanraden. Want men zal mij gaarne toestemmen, dat een wat langdurige rid in de stoomwagens oneindig afmattender is dan in een gewoon rijtuig.(-)
Het was omstreeks acht uren nadat wij Keulen verlaten hadden, toen wij bij het noorderstationsgebouw te Brussel, dat een eindwegs binnen de stad gelegen is, aankwamen. (-)
Tweemalen in de vier-en-twintig uren vertrekken des zomers treinen van Brussel naar Parijs en van Parijs naar Brussel, in regtstreeksche verbinding tusschen beide steden.(-)
Deze rijtuigen zijn zeer goed ingerigt, en die van de tweede klasse althans beter dan bij ons en in Duitschland. Verlangt men zich nog meer op zijn gemak te zetten, dan kan men tegen betaling van vijf-en-veertig franken eene plaats in de Coupé nemen, die het voorkomen van een klein net ingerigte salon heeft.(-)
Het zuider stationsgebouw te Brussel is mede binnen de stad, doch onderscheidt zich even min als dat van den noorder spoorweg, waarmede het door een langs de Boulevards loopend spoor verenigd is, in geenen delen door zijn fraaiheid. De stations onzer spoorwegen winnen het te dien opzigte zeer ver van die der Duitsche, Belgische en ook van de meeste Fransche wegen. Slechts Mechelen en Parijs maken een zeer gunstige uitzondering. (-)


Het eerste Gare du Nord dat op 14 juni 1846 officieel werd geopend. Let op het nog goeddeels maagdelijke achterland met de nog groene 'Butte Montmartre'.

De uiterste grensplaats in Quievrain (-) Bij het laatstgenoemde station vertoonen zich dan ook de Fransche Douanes; doch dewijl de voor Parijs bestemde passagiersgoederen eerst dààr terstede nagezien worden, zoo lieten ons deze heeren voor het tegenwoordige ongehinderd voorbij trekken. Wat mij echter zeer verwonderde was, dat zich geen gensd'armes of soortgelijke lastige personaadjes vertoonden, om maar de passen der reizigers te vragen. Vroegere ondervinding toch had mij geleerd, dat deze in Frankrijk den vreemdeling onophoudelijk op de hielen zaten. De spoorwegen hebben echter, zoo het schijnt, ook hierin eene gunstige verandering te weeg gebragt: geen sterveling werd om zijne papieren gemoeid, en zelfs in Parijs was niemand onbescheiden genoeg mij naar de mijne te vragen.(-)
Het was ruim zes uur; en wij hadden dus, niettegenstaande het herhaald oponthoud aan gene zijde der Fransche grenzen, den geheelen afstand tusschen Parijs en Brussel, die door de groote krommingen van den weg driehonderd en zeventig kilometers, of ruim twee-en-negentig Fransche mijlen bedraagt, in omstreeks tien uren afgelegd."


Coll. 'de Franse verleiding'

Na de Guides Richard's die golden voor de postkoetsen, zijn we inmiddels ook in het vroege tjdperk van de trein beland en daartoe werden de 'Guides-Joannes' uitgegeven. Hier een treingids uit 1861 voor het traject Paris-Lyon-Marseille dat in 1857 gereed was gekomen. Het werd ge-exploiteerd door de de private spoorwegmaatschappij PLM die er vrolijk Paris-Lyon-Méditerranée van maakte. Er waren maar liefst twee delen voor nodig, want elke plaats van enige betekenis werd uitvoerig beschreven. Hier deel I:

'Itinéraire Général de la France par Adolphe Joanne - I - Réseau de chemin de fer de Paris à lyon et à la Méditerrannée. Première partie' en uitgegeven door Librairie de L. Hachette et Cie te Parijs.
Toen het tijdperk van 'den automobiel' aanbrak werden de Guides Joanne als uitgangspunt gebruikt voor de bekende 'Guides Bleus' die nog immer worden uitgegeven.



Coll. 'de Franse verleiding'.

'Wat Parijs mij te zien en te denken gaf'
door
Mevr. Elise van Calcar, geb. Schiotling.
De Toren van St. Jacques.
Haarlem, A.C. Kruseman.
1859

En zij opent met:

"Ik heb altijd een wijd verschiet bemind om in de verte te turen en mijn oog in de ruimte te laten dwalen - ik heb altijd gedroomd van verre landen en groote togten - het Oosten, het Westen en het Noorden hebben mij om strijd gewekt, en altijd, als ik mij reisvaardig zou maken, viel het reisplan in duigen! Zoo had ik mij dan ook alreede verzoend met het denkbeeld geen andere reizen te doen dan in het hoekje van den haard of op de landkaart, om na te pluizen waar mijne meer bevorregte vrienden het schoone jaargetijde sleten - toen er een spoorlijn langs ons dorpje gelegd werd en wij ons eensklaps met onze Belgische buren in een gedurige gemeenschap gesteld zagen.
Nu werd het ons eerst duidelijk hoe na wij aan de grenzen woonden. Wat was Antwerpen digt bij gekomen - en Brussel werd weldra door onze dorpers bezocht als eertijds Breda, om boodschappen te doen op éénen dag heen en weer ... ."


Julius Rodenberg, Paris bei Sonnenschein und Lampenlicht. Ein Skissenbuch zur Weltausstellung, 1867.
Coll. 'de Franse verleiding'.


Nederland - de Noord-Zuidverbinding liet nog steeds veel te wensen over - stuurde er geen journalisten op af, naar die Parijse Wereldtentoonstelling in 1867. Twee Nederlandse uitgevers durfden het aan delen van de twee meer dan vuistdikke delen van 'Paris Guide par les principaux écrivains et artistes de la France' als ééndelige bundel uit te geven met als titel 'Parijs in 1867' met op de titelbladzijde: 'Het leven van de wereldstad, haar gebouwen, openbare instelingen en merkwaardigheden. EEN GIDS voor allen die Parijs bezoeken. Voor Nederlanders bewerkt naar het Fransch'. En dan volgt een greep uit belangrijke Franse schrijvers die hadden meegewerkt aan de Franse uitgave, met belangwekkende namen als Louis Blanc, Ernest Renan, Theophile Gautier, Paul de Kock en Alexandre Dumas.

De dikke bundel werd uitgegeven door H. Nijgh in Rotterdam en Van den Heuvel & Van Santen in Leiden.

Citaat? "Wat wij tot nu toe beschreven hebben, is echter alleen Parijs bij dag, hoogstens de helft van Parijs. Maar daarnaast bestaat een ander Parijs, dat pas na den ondergang der zon begint te leven, wannneer de gasvlammen uit de poriën der aarde schijnen op te stijgen en in aantal met de sterren aan de hemel wedijveren. De stad staat dan in vuur en spreidt door het kristal der toonkasten al de zeldzaamheden van den aardbol ten toon."
Het is zeer verleidelijk om de verdere poëtisch beschrijvingen hier uitvoeriger over te nemen, maar dat zal ik bij een andere gelegenheid doen.


Coll. 'de Franse verleiding'.

De derde editie al, in 1870, de 'Guide des Etrangers à Menton'. De Côte d'Azur was met al die nieuwe vervoersmiddelen gemakkelijker dan voorheen bereikbaar geworden. Maar slechts binnen bereik van de echt rijken, want voor reizen en voor een langer verblijf had je veel geld nodig èn vrije tijd. De gewone burgerman had dat niet, laat staan arbeiders.


Coll. 'de Franse verleiding'

Louis de Semein, Parijs en de Parijzenaars. Gouda, G. B. van Goor Zonen, Tweede druk, 1877.

Louis de Semein bleek mij al zoekende een fenomeen en uiteindelijk vond ik in zijn laatste boek, 'Achter het gordijn' in het naschrift enkele nadere gegevens:

"Louis de Semein werd den 4den April 1850 te 's Gravenhage geboren. Over zijn leven en streven ligt een sluier. Hij schijnt vroegtijdig zijn vaderstad verlaten te hebben om zich in of nabij Parijs te vestigen. In 1876 woonde hij te Nanterre en in 1878 te Parijs. Hij hield zich onledig met letterkundigen arbeid; hij was directeur van den 'Polichinelle', schreef verschillende werken over Parijs en Londen, leverde Parijsche brieven aan het 'Nieuws van den Dag' en literaire beschuowingen voor 'Euphonia', een weekblad, dat zich in een korten levensduur mocht verheugen. ( - ) In den avond van den 30sten Juli 1878 verliet hij "cette triste vie". Hij was slechts 28 jaar."

En zie hier de hoeveelheid van wat Louis de Semein in slechts zeer korte tijd schreef en publiceerde:

Louis de Semein, Parijs en de Parijzenaars. Gouda, G. B. van Goor Zonen, 1875
Louis de Semein, Het Parijsche leven. Gouda, G. B. van Goor Zonen, 1877.
Louis de Semein, Herinneringen van een Parijsch reporter. Arnhem, J. Minkman, 1877.
Louis de Semein, Brieven van Louis de Semein aan De Erven F. Bohn, Haarlem. 1877.
Louis de Semein, Uit de Parijsche dievenwereld. Minkman's Bibliotheek, No 1. Arnhem, J. Minkman, 1877.
Louis de Semein, Parijsche schetsen, 1e serie. Minkman's Bibliotheek, J. Minkman, Arnhem, 1877.
Louis de Semein, Parijsche schetsen, 2e en 3e serie. Minkman's Bibliotheek, Arnhem, 1878.
Louis de Semein, Schetsen uit Londen. Minkman's Bibliotheek, No. 8. Arnhem, J. Minkman, 1878.
Louis de Semein, Door eene wereldstad (met illustratie van Eug.Ladreyt). Arnhem, J. Minkman, 1878.
Louis de Semein, Achter het gordijn (Schouwburgschetsen). Met voorrede, aanteekeningen en naschrift van J.H. Rössing. J. Heijnis Tsz., Zaandijk, 1878.

Met goede reden kan men zich afvragen hoe dit alles in zo'n korte tijd tot stand kon komen. Eén verklaring ligt als mogelijkerheid voor de hand: Louis de Semein deed zich te goed aan een geestverruimend middel dat destijds vrijelijk te koop was en zeer veel gebruikt werd in Parijs: opium. De handel daarin heeft de kassen van de Nederlandse Staat èn het Nederlandse Koninklijke Huis danig verrijkt .... .


Coll. 'de Franse verleiding'

Hier de catalogus van een tentoonstelling die in 2017 en 2018 achtereenvolgens in Amsterdam en Parijs te zien was: Nederlandse schilders in Parijs.

Waarom trokken toch zovele Nederlandse schilders naar Parijs?
'Parijs was in de 19de eeuw een droomstad. "Den grootsten tooverklank mijns levens. Daar vlamt de fakkel der moderne kunst en woont de geestdrift en de liefde voor haar, daar zijn hare ijverigste aanbidders en hare uitverkorene lievelingen", schreef de schilder Gerard Bilders. Nergens ter wereld was zo veel kunst te zien. In 1793 was het Musée du Louvre geopend, in 1818 het Musée du Luxembourg voor eigentijdse meesters.
Amsterdam en Den Haag waren suffe provinciesteden vergeleken met het grote Parijs. "De stad, kerel, als stad, 't boemelen, straat slijpen en kijken en niets anders dan kijken; ik verzeker je dat dat iets heerlijks is, opmerken en er over redeneeren", schreef de schilder Willem Witsen in 1882.'
Peter Giesen, 13-10-2020.


Dominique Paulvé, Villes d'eaux: histoire , architecture, thermes. Issy-les-Moulineaux, Editions Massin, 2013.

Coll. 'de Franse verleiding'

In Frankrijk is de traditie van kuren eeuwenoud en door de Romeinen geïntroduceerd met de thermen. Het stikt er dan ook van xyz-les-Bains, Thermes-de-zyx en allemaal, vanwege de verschillende bronwaters, gericht op specifieke gezondheidskwalen. In tegenstelling tot Nederland, toch een land van water, maar met nauwelijks bronnen, is het heel normaal dat je naar zo'n kuuroord gaat; het zit zelfs in het ziekenfondspakket en er wordt gretig gebruik van gemaakt, soms zelfs met zekere regelmaat.

Coll. 'de Franse verleiding'

NOUVEAU GUIDE PRATIQUE
médical et pittoresque
EAUX D'AIX EN SAVOIE
ou
Le Vade Mecum
du baigneur et du toriste.

Chambéry, Imprimerie A. Pouchet et Compagnie, Place Saint-Léger.
1868.

Tal van typen mineraalwateren helpen tegen specifieke typen van aandoeningen. Meer dan 1200 Thermes des -'vul maar een plaatsnaam in' of 'plaatsnaam'-les Bains telt Frankrijk wel. Longaandoeningen, hartkwalen, bloedsomloop, cholesterol, er is wel een Thermes of Bains voor.

Het bronwater van Aix en Savoie is goed voor rheumathologische klachten en voor flebologie, dat wil zeggen beenaandoeningen ... .

Uit dit van 1868 daterende gidsje voor Aix-les-Bains in de Savoye blijkt dat het kuuroord over verschillende bronnen beschikt en elke bron heeft weer zijn karakteristieken, zoals gehaltes aan sulfaat, sodium, bicarbonaat, fluor, phosphaat, ijzer en ga zo maar door plus nog eens verschillende temperaturen: voor de gemiddelde Nederlander is het allemaal van een te wantrouwen hocus-pocus, maar zelfs die bescheiden bron in mijn dorp Fontcouverte, 'la Source de Fontcalel', 't water daarvan? Ik zag eens een keer iemand daar flessen met dat bronwater vullen en ik vroeg: "Is 't lekker water? Doet u het daarom?" De dorpelingen hier zijn nogal gesloten van karakter, maar ik kreeg een openhartig antwoord: "Nee, ik heb af en toe last van exceem op m'n billen en als ik die plek met een nat washandje met dit water dep dan gaat het weer voor een tijdje over."


Coll. 'de Franse verleiding'

Paul Joanne, Les Stations d'Hiver de la Méditerranée. Nice, Hyères - Cannes - Monaco - Menton - Bordighera -SanRemo. Collection Joanne - Guides Diamant. Paris, Librairie Hachette et Cie., 1878.

Moesten de Alpen en het bergbeklimmen, laat staan de wintersport nog min of meer 'uitgevonden' worden, de Méditerrane kuststrook was inmiddels voor het overwinteren van de zeer welgestelden tot luxe-paradijs omgetoverd. Boulevards werden aangelegd, palmbomen en mimosa van elders gehaald, grandioze hotels - 'palaces' - waren verrezen en chique villa's gebouwd. Pas na 'la Grande Guerre' - de Eerste Wereldoorlog - veranderde de kust die inmiddels ook een naam had gekregen van karakter. Maar net zoals met het kuren was een verblijf aan die kust vanwege gezondheidsredenen of werd ter rechtvaardiging opgedist.


Lynne Withey's 'Grand Tours and Cook's Tours. A History of Leisure Travel, 1750 to 1915'. New York, William Morrow and Company Inc., 1997.

Coll. 'de Franse verleiding'

Het was de diepgelovige Brit Thomas Cook (1808-1892) die reizen en vakantie binnen het bereik bracht van de kleine burgerman en een enkele arbeider. Zijn eerste groepsreis betrof nota bene een treintocht in 1841 naar een anti-alcoholcongres en van het één kwam het ander: verheffing was zijn roeping. Cook's groepsreizen worden wel gezien als het begin van de toeristenindustrie.


En weer gaan we verder, want juist in die periode, die van Thomas Cook, toen kwam qua 'zich verplaatsen' alles 'in beweging' in vergelijk met de voorafgaande eeuwen. En wel massaal:

Wolfgang Schivelbusch, Geschichte der Eisenbahn. Zur Industrialisierung von Raum und Zeit im 19-Jahrhundert. Frankfurt am Main, Fischer, 2000 (6. Auflage:2015).

Coll. 'de Franse verleiding'


En let op wat er in Frankrijk gebeurde qua aanleg van spoorlijnen en bedenkt dat dit voornamelijk handmatig door zwoegende arbeiders gerealiseerd werd, natuurlijk geholpen door paardenkracht:

1840-------497 kilomètres
1850-----2.915 kilomètres
1860-----9.167 kilomètres
1870----15.544 kilomètres
1880----23.089 kilomètres
2019----30.000 kilomètres

Hier in beeld de inspanning die Frankrijk sociaal-economisch veranderde. Noodgedwongen te klein, maar kijk van links naar rechts en van boven naar onder: 1837, 1846, 1851, 1856, 1860 en onderaan rechts 1875. Pas enkele jaren later kwam er een spoorverbinding tussen Nederland en Frankrijk tot stand dat grote gevolgen had.

Coll. 'de Franse verleiding'


Zie wat zich in Frankrijk in zo'n vijftig jaar voltrok qua aanleg van een steeds dichter wordend netwerk aan spoorlijnen en zie hieronder wat in Parijs aan netwerk werd aangelegd, maar iets heel anders: 'les tubes pneumatiques', zeg maar een 'hogedrukbuizennetwerk'.

Wéér was het een Schot die op een uniek idee kwam: stop in een smalle buis een nog smaller kokertje met daarin een bericht, voorwerpje of, vooral, waardepapieren en dat met luchtdruk van de ene kant naar de andere kant te blazen of te zuigen (daar ben ik tot nu toe nog niet achtergekomen, wel dat het een kwestie was van overdruk of vacuüm). Die Schot richtte een bedrijf op en in 1853 zoefde z'n eerste kokertje van de Londense beurs naar het hoofdpostkantoor, een afstand van 200 meter. Eerst keken de Parijzenaars de kat uit de boom, maar vanaf 1866 was het hek van de dam. Als dolerenden legden ze in een paar jaar tijds al kilometers buizenpost aan, tussen gebouwen en in gebouwen. Rond 1934 stond de teller op maar liefst zo'n 467 kilometer aan buizen! De dossiers werden dikker, de pakjes werden groter en de electronica en de koeriers haalden het ingenieuze systeem in dat voor het laatst in 1984 de capsules door Parijs rondpompte. Edoch, her en daar functioneert binnen 'complexen' het buizenstelsel nog steeds.

En dat geeft me nu te denken. Ooit heb ik een cassière gezien die de handeling verrichtte: ze vulde een metalen cylindertje met mijn papiergeld, gaf een klap op een roze-rode rubberen afsluitring, stopte het in zo'n buis en enige minuten later kwam mijn wisselgeld in zo'n cylindertje terug. Hoe zij nou wist dat het op 'mijn' cylindertje en geld ging? "Toen was het waarschijnlijk nog niet zo druk", bedenk ik me nu.
Maar was het nou in de Amsterdamse Bijenkorf dat ik het 'event' voor het eerst meemaakte of toch in één van die grote Parijse warenhuizen? En zo struinde ik zonder enig resultaat het internet af en ondervroeg Amsterdamse vrienden 'van zekere leeftijd' die er geen herinnering aan hadden, dus hou ik het op 'La Samaritaine' of 'Les Galeries Lafayette'. Wat betreft Lafayette weet ik het nu zo goed als zeker, want uit Jean-Claude Daumas' z'n 'La Révolution Matérielle' (pagina 130; zie literatuurlijst) blijkt dat dit warenhuis in de negentiende eeuw over zo'n buizenstelsel beschikte. Het twintigste eeuwse management zal toch niet zo gek zijn geweest om opdracht gegeven te hebben het eruit te slopen? Nu, in de éénentwintigste eeuw, zou het me trouwens niet meer verbazen.


Coll. 'de Franse verleiding'

Bertall et Scott (Dessins par), Les Plages de France. Manche - Océan - Méditerranée. Paris, C. Marpon et E. Flammarion Editeurs, 26, Rue Racine, près l'Odéon, 1880.


Coll. 'de Franse verleiding'

'Le droit à la paresse', 'Het recht op luiheid' en geschreven door nota bene de schoonzoon van Karl Marx was één van die schoten voor de boeg in de oplaaiende strijd om kortere arbeidsdagen. Dagen. In die tijd werkte de arbeider 70 uur per week, met waar mogelijk alleen de zondag vrij!


Coll. 'de Franse verleiding'

Zomaar in die immer historisch rijke Franse kiosken opgepikt:

'De wereld is aan ons!'


Ooit bijvoorbeeld geweten dat ene Ferdinand de Lesseps in het voetspoor van 'handel' en vooral 'kapitaal'een stoot heeft gegeven aan het wereldreizen? Met het ook voor de scheepvaartverbinding - er was immers niets anders - tussen Nederland en Nederlands Indië het historische Suez-kanaal? Er hebben oorlogen om gewoed. En het Panama-kanaal als zoveelste toppunt, maar dat vooral in herinnering bleef als een financieel schandaal.

Chrislain de Diesbach, Ferdinand de Lesseps, Paris, Perrin, 1998.

Coll. 'de Franse verleiding'


En wist je dat ene Georges Eugène Haussmann, hij was baron, prefect en nog zo wat, maar vooral stadsontwerper, in zijn geval stadssaneerder en vormgever, een stoot gaf aan het hedendaagse toerisme? Want het Parijs zoals we dat nu vooral kennen was zijn werk.

Georges Valance, Haussmann le grand. Paris, Flammarion, 2000.

Coll. 'de Franse verleiding'

Uit: Patrice de Moncan, Paris avant et après Haussmann - Rive Gauche (2012) met fotografie van de fotograaf-klassieker Charles Marville en met fotografie door het hedendaagse Studio Traktir. 't Geeft een indruk van de door Napoléon III gewilde en door Haussmann ontworpen en gedirigeerde transformatie van het Middeleeuwse Parijs tot negentiende eeuwse metropool. En zo kennen de Parijs-gangers de Franse hoofdstad, als metropool nu nog steeds, afgezien van hier en daar nog wat Middeleeuwse straatjes. Of dienen we nu inmiddels te spreken van een West-Europese metropool, gelet op de huidige stadsontwikkelingen in met name Zuid-Oost Azië?

Coll. 'de Franse verleiding'


Sylvain Ageorges, Sur les traces des Expositions universelles. 1855 PARIS 1937. Paris, Parigramme, 2006.

Coll. 'de Franse verleiding'


Les Merveilles de la Science ou Description Populaire des Inventions Modernes par Louis Figuier
-------
Photographie - Stéréographie - Poudres de Guerre - Artillerie Ancienne et Moderne - Armes à Feu Portatives - Batiments Cuirassés - Drainage - Pisciculture
***
Paris, Furne, Jouvet et Cie. Editeurs.
45, Rue Saint-André-des-Arts, 45
M DCCC LXIX (= 1869)
Coll. 'de Franse verleiding'.

Die wereldtentoonstellingen, de eerste vond in 1851 in Londen plaats, maar Parijs nam vervolgens vanaf 1855 decennialang glorieus de fakkel over, was mede bedoeld als uiting van de suprematie van de Westerse wereld, zo'n beetje als het hier boven al aangehaalde 'Le monde est à nous' ('Aan ons behoort de wereld'). Het steeds in aantal groeiende bezoekerspubliek kon zich vergapen aan en uitproberen van de telefoon, electriciteit, tal van voor die tijd geavanceerde machinerieën, wapentuig, de lift, de loopband, de naaimachine, de fiets, de auto en ook ketchup! De wereldtentoonstellingen vormden mede de eerste voorschoten en voorproef van wat later de 'consumptiemaatschappij' zou worden.


Coll. 'de Franse verleiding'

Met de komst van de trein en uiteindelijk ook een directe verbinding met Frankrijk groeide tevens het aantal Hollands-Franse en Frans Hollandse woordenboeken, waarvan het bovenstaande, fraai gebonden deeltje uit 1891 getuigd. Gingen deze deeltjes ook over 'Idiotismmes', Galieismes en Batavismes zelfs, 'Parisismes' van Dr. Césaire Villatte dat ene H.W.F. Bonte omwerkte tot Fransch-Nederlands woordenboek wel een stapje verder: het nam ook veel streek- en zelfs wijkgebonden jargon op, bargoens, zeg maar gerust platvloers taalgebruik. Vandaar dan ook de volgende waarschuwing:
"Dit boek is volstrekt niet geschreven voor de Fransch leerende jeugd, maar voor volwassenen bestemd. Het ligt in den aard der zaak, dat eene verzameling van woorden, die voor het grootste deel ontleend zijn aan de taal der dieven en moordenaars, der veile deernen en der laagste volksklassen, eene menigte vuile, cynische uitdrukingen bevat, die, ter wille van de originaliteit - al is er zooveel mogelijk naar welvoeglijkheid gestreefd - dikwijls moeten vertaald worden, door de overeenkomstige even krasse Nederlandsche uitdrukkingen.
In het belang der zaak verzoeken wij de lezer zich daaraan niet te ergeren."


Coll. 'de Franse verleiding'

Ach, de Parijse poéet en volkszanger Aristide Bruant (1851-1925, hier vereeuwigd door Toulouse-Lautrec, wordt nog steeds vereenzelvigd met het Montmartre van ooit, maar elders, op het toppunt van zijn roem rond 1890 zong hij in tal van andere plaatsen ook en dat werd als het ware aangekondigd met de publicatie van de zangbundel 'Dans la rue' in 1889. In de jaren 1950 en '60 hing zijn door Toulouse-Lautrec geschilderde portret als affiche in menige Hollands tienerkamer. Was Bruant in zekere zin een overleefde popster, maar symbool van Hollandse Parijs-nostalgie, eind jaren 1960 overwon het politieke en Che Guevarra kwam er voor in de plaats.
Zouden er nog affiches hangen op die tienerkamers of zijn die verdrongen door flat screens, waarmee je naar believen van hot naar her springt? 'The liquid society'?


Raf de Bont & Ton Verschaffel (red.), Het verderf van Parijs. Leuven, Universitaire Pers Leuven, 2004.

Coll. 'de Franse verleiding'

Dat 'verderf' bestond uit van alles, van extremen ook, bijvoorbeeld die van de chique mode, van sieraden en van parfum, in scherp contrast met extreme armoede. Zo bleef de Parijse clochard net als Montmartre en de Eiffeltoren nog lange tijd evenzeer een 'zinnebeeld' van Parijs, onderdeel van haar imago. Dan waren er de wijdverbreide prostitie en lichtere zeden in vergelijk met bijvoorbeeld Nederland en er bestond een levendig, maar soms wat al te vaak lichtzinnig nachtelijk uitgaansleven. En daar was ook de criminaliteit. 'Parijs bij nacht' was uitdagend, maar ook spannend, risicovol, vooral door het fenomeen van 'les appaches', groepjes schorem bestaande uit zakkenrollers, messenstekers, pooiers en ander gespuis en geteisem die hele buurten onveilig maakten. Opvallend genoeg meetten zij zich uiterlijk maar al te vaak een identiteit aan, zoals een rood sjaaltje. De Coll. 'de Franse verleiding' beschikt over een nu onvindbaar verslag door ene Johan Schmidt die 'zo dapper, kranig en heldhaftig' was geweest zich te mengen in die kringen en er in onderstaand boek verslag van deed. Het zal zo uit 1910 stammen.

Coll. 'de Franse verleiding'


Marc Boyer, L’hiver dans le Midi. L’invention de la Côte d’Azur, XVIIIe – XXXIe siècle. Paris, L'Harmattan, 2009.

Coll. 'de Franse verleiding'


L'invention de la Côte d'Azur?
De uitvinding van de Côte d'Azur?

Daar kwam veel voor kijken, zelfs de naam! Want die Frans mediterrane kuststrook had eigenlijk nog geen naam.
Totdat de schrijver Stéphen Liégeard eind 1887 een lyrische beschrijving publiceerde met als titel ..... 'La Côte d'Azur'.
En dàt bekleef, althans bij de Fransen.

Coll. 'de Franse verleiding'

Met alles wat er inmiddels gebeurd was met 'zijn' Côte d'Azur en nog gaande was, had Stéphen Liégard een vooruitziende blik en zo schreef hij: "Binnen twinig jaar, of misschien wel eerder, zal Thomas Cook hier zijn triomferende bussen laten rondtoeren: haast U dus, tegenstanders van het profanum vulgus!" Ook zonder kennis van het Latijn weet u precies wat hier bedoeld werd.


Vreemd eigenlijk dat Nederlanders tot ver in de twintigste eeuw consequent spraken van 'de Rivièra'. De omslag kwam waarschijnlijk mede door het televisieprogramma 'Villa Felderhof'van de NCRV met presentator Rik Felderhof. Het programma bestond van 1996 tot 2010 en speelde zich af rond een luxe villa in Ramatuelle, een dorpje in de buurt van de Golf van Saint-Tropez, aan de Côte d'Azur, waar bekende Nederlanders door Felderhof werden genodigd en geïnterviewd.


Een 'Carte Routière Vélocipédique de France' uit 1888 ... . Coll. 'de Franse verleiding' Een kaart voor de fietser, un 'vélocipédiste'. Een fiets heette in Frankrijk van toen een 'vélocipède'. Het vreemde woord vormt een uit het Latijns samengevoegd 'velox', 'velocis' = 'snel' plus het 'pède' = 'voeten', zoiets ongeveer, en dat maakt alles tot 'met 'snelle voeten'. Hoe de Nederlanders aan het woord 'fiets' zijn gekomen is voor de Nederlandse woordgeschiedkundigen, etymologisten, vooralsnog onduidelijk.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

De Dion-Bouton kan worden beschouwd als één van de oudste Franse automerken en de stoot daartoe werd in 1883 gegeven door ene graaf Albert de Dion, die nog steeds als de vader van de Frannse autoindustrie beschouwd wordt. Onder andere sloot ook ene George Bouton zich bij de onderneming aan en vandaar die naam. 't Begon allemaal met stoomauto's, driewielers, 'tricycles', al gauw volgde een 'quadricycle', een viertaktmotor werd ontwikkeld en dat leidde vervolgens in 1899 tot een waarachtige automobiel, met die viertaktmotor. Er bestonden in die tijd ruim meer dan 50 autofabrikanten, maar: "In 1900 was de Dion-Bouton de grootste autofabrikant ter wereld. Er werden 400 auto's en 3200 motoren afgeleverd ..". Dion-Bouton gaf ook als eerste wegenkaarten uit nog voordat Michelin zich op die markt wierp ter promotie van het autorijden. Hier dus de ornamentele op linnen geplakte deelkaartjes van Dion-Bouton die tezamen een klein deel van het zuidwesten van Frankrijk dekten. Coll. 'de Franse verleiding' In 1932 stopte Dion-Bouton met de productie van personenauto's.


Wolfgang Schivelbusch weer, hier met zijn 'Lichtblicke: Zur Geschichte der künstlichen Heiligkeit im 19. Jahrhundert' uit 2004.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

En Parijs kreeg als bijnaam 'de Lichtstad'.
Over het waarom en wanneer daarvan verschillen de meningen. Vooralsnog heeft mijn speurwerk geen uitsluitsel gegeven, maar mijn inschatting ligt zo halverwege de negentiende eeuw of net iets later.

Gelet op oude reisgidsen die ik geraadpleegd heb, lijkt me wat 'theculturetrip.com' erover schrijfteen fabeltje:

How Paris really came to be called ‘The City of Light’?
"The real reason for the city’s name actually stems from the mid-17th century, when Louis XIV, otherwise known as Louis the Great (Louis le Grand) or the Sun King (Roi Soleil), was on the throne. After a prolonged period of war and domestic civil strife, the king was committed to restoring the public’s faith in law and order.
On March 15, 1667, Louis XIV made Gabriel Nicolas de la Reynie the Lieutenant General of Police, entrusting him with the task of making Paris more safe. In addition to quadrupling the number of policemen in the city, one of the measures was to install more lighting. Lanterns were placed on almost every main street and residents were asked to light their windows with candles and oil lamps. The idea was to prevent lawbreakers from dodging the police or hiding in dark alleys, therefore reducing the crime rate. From here on, the city gained the nickname La Ville-Lumière (‘The City of Light’)."

Binnenkort verhaal ik over mijn speurtocht en het werkelijke antwoord.


Coll. 'de Franse verleiding'

Maar we zijn niet alleen op buitenlandse onderzoekers aangewezen. Hier een alleraardigst boekje van de onvolprezen journalist-schrijver Herman Besselaar met zijn uit 1968 stammende 'Het Licht der Lamplantaren. Kleine geschiedenis van de straatverlichting.'

Een tekening van Parijs kon niet ontbreken, want 'la Ville Lumière' liep qua straatverlichting voorop.

'De Avenue de l'Opéra, verlicht door de 'kaarsen' van Jablochkoff'. Ooit van gehoord?


Was stoom een uitvinding, gas kwam en elektriciteit kwam er in de tweede helft van de negentiende eeuw nog eens over heen. En ik citeer hier, u wilt het niet geloven, een kort artikel geschreven door Dick Keijzer in de 'Nieuwsbrief Stationseiland Amsterdam Centraal, nr 10, jaargang 3, mei 2003':

Een verlichte tijd
Duizenden Amsterdammers verzamelden zich in februari 1904 op het Stationsplein. Hier werd voor het eerst in de stad elektrische straatverlichting ontstoken. Een gebeuren dat men niet wilde missen. In totaal 24 lantaarnpalen met de hoogst moderne 'vlambooglampen' zorgden voor een sprookjesachtig schouwspel.
Bij de opening van het Centraal Station, op 15 oktober 1889, werden het gebouw, de perrons en het Stationsplein verlicht met gaslampen. Zo'n zevenduizend gaslantaarnpalen telde de Amsterdamse stadsverlichting toen. Het gas werd geleverd door de Imperial Continental Gas Association. De onderneming had twee gasfabrieken, één bij de Linnaeusstraat en één bij de Westergasfabriek aan de Haarlemmerweg.
In 1900 besloot de gemeente Amsterdam aan de Hoogte Kadijk een elektriciteitscentrale te bouwen en deze in eigen beheer te exploiteren. Nederland liep duidelijk achter bij andere Europese landen met de elektrificatie. Een Duitse firma, de Allgemeine Elektrizitäts Gesellschaft uit Berlijn, had de kennis en ervaring om de generatoren te leveren en te installeren. De Nederlandse industrie mocht en kon slechts voor de 'randapparatuur' zorge, zoals stoomketels, stoommachines en leidingen.
Naar goed Amsterdams gebruik protesteerde een actiegroep tegen de bouw van de centrale. "Wat mankeert er aan het vertrouwde gaslicht? De gevaarlijke open gasvlammen in de lantaarnpalen zijn immers vervangen door de veilige gasgloeilichten, die toch ruimschoots voldoen? Nee", zo schreef de actiegroep in een brochure aan de gemeenteraad en bevolking, "de centrale is duur en niet nodig, daar de behoefte aan elektrisch licht slechts een behoefte aan weelde is."
Ondanks dit protest ging de bouw door en werd de centrale Hoogte Kadijk op 27 december 1903 in gebruik genomen. Met een intensieve reclamecampagne werd de 'stroom' aan de man gebracht. Het voorzien van het Stationsplein - als eerste stukje Amsterdam - van elektrische straatverlichting paste in de verkoopstrategie.

Wat heeft dit nou allemaal te maken met de relatie Nederland - Frankrijk? Gewoon, omdat het veelzeggend is.
Al in 1869 telde Parijs maar liefst 23.325 gaslantaarns, de zogenaamde 'becs à gaz', die iedere avond handmatig dienden te worden ontstoken en idem dito iedere ochtend om ze weer te doven. Vanaf 1844 al experimenteerde de stad Parijs met elektrische straatverlichting, maar de doorbraak kwam in 1878 ter begeleiding van de derde Parijse Wereldtentoonstelling: verscheidene pleinen en boulevards werden voorzien van elektrische straatverlichting en door dit alles, van gasverlichting tot elektriciteit, kreeg Parijs de bijnaam 'de Lichtstad' oftewel 'la Ville Lumière'.


Coll. 'de Franse verleiding'

Dit is dan de voorkant van een sjieke en uitklapbare kartonnen cassette met negen boekdeeltjes die tezamen de 'Geïllustreerde Gids voor Hollandsche Reizigers van en naar Indië via Genua en Marseille' vormen, geschreven door ene A.S.H. Booms, Gep. Luit.-Kol.O.-I.Leger. Coll. 'de Franse verleiding'.

De flappen van de cassette en ook de boekdeeltjes staan vol van advertenties van, bijvoorbeeld, de 'Rotterdamsche Lloyd', die in Marseille zelfs kantoor hield, maar ook van 'Ruys & Co.' en de 'Stoomvaart Maatschappij "Nederland" '. Deze laatste had vooral Genua als aanlegplaats. De gids werd voor het eerst uitgegeven in 1896 en vele 'herziene en vermeerderde uitgaven' zouden nog volgen. 't Bevatte deeltjes zoals 'Geïllustreerde Gids voor Parijs en omgeving', 'De Landreis van Holland naar Marseille' en bijvoorbeeld ook 'De Zeereis naar Indië via Genua en Marseille; Indië en Holland'. Dit laatst genoemde deeltje is vanwege dat 'Holland' opmerkelijk, want kennelijk bedoeld voor in Indië geboren Nederlanders die voor het eerst het land 'hunner ouders' bezochten. Dat kwam natuurlijk ook voor.

Waarom zoveel aandacht voor deze prachtige cassette? Simpelweg omdat het staat voor een lange geschiedenis met veel historische mijlpalen aangaande het Nederlandse reizen naar het zuiden en verder. Een heel verhaal, een verhaal over stoom, van boten, bruggen en treinen.

Daar gaan we.

Eerst dat stoom dan. Dat behoort tot de categorie 'sinds mensenheugenis', maar om er een machine mee aan te drijven, ach, op die gedachte kwam een Engelse enkeling voor het eerst rond 1700 en werd ermee geëxpirimenteerd. Maar het was de perfectionering door de Engelsman James Watt in 1765 waardoor het algehele toepassing kreeg. 't Vormde min of meer haar zegevierende 'doorstart' tijdens de Industriele Revolutie die rond 1760 langzaam op gang kwam en uiteindelijk hele fabrieken ging aandrijven en zo'n halve eeuw later ook transport.

In 1804 zette ene Richard Trevithic, weer een Engelse uitvinder, als eerste onder zo'n stoommachine een viertal wielen en dat alles bij elkaar was dus de eerste locomotief; 't Was heel wat uiteraard, maar die gevaarten zo langzaam dat een wandelaar ze nog makkelijk kon bijbenen. Maar de Engelsen lieten het hier natuurlijk niet bij zitten. Zo reed er al in 1830 een locomotief met een snelheid van 50 km/uur over de eerste spoorlijn van de wereld, weer in dat Engeland. De Engelsen waren in die tijd op vele gebieden voorlopers, ook, zoals zal blijken, op het gebied van toerisme. Zo werden na de Côte d'Azur bijvoorbeeld door hen ook de Alpen 'uitgevonden'.

In de Nederland omringende landen kwam het al gauw tot een zich snel uitbreidend spoorwegnet, ook in Frankrijk en Belgie, terwijl Nederland er aanvankelijk hopeloos op achter liep. Tekenend in dat verband was het reisverslag dat de Gorkumse uitgever en boekverkoper Jacobus Noorduyn er op nahield tijdens zijn uitstapje in 1836 naar Brussel. Zijn schrijfsel is als door een wonder bewaard gebleven en we mogen daarvoor de 'Erven Noorduyn' dankbaar zijn.

Op 23 augustus stapte Noorduyn 's ochtends in Gorinchem op de diligence van Van Gent en Loos met Antwerpen als bestemming en werd via Sleeuwijk, Geertruidenberg, Breda, Zundert, Wernhout, Wuustwezel naar Brasschaat gereden.

Wat een tijdrovend gedoe was dat nog voor een Hollander in 1836.

De volgende ochtend trok hij per diligence verder. Eenmaal in Antwerpen kocht hij kaartjes voor ‘den ijzeren spoorweg naar Brussel, alsmede voor den omnibus die hem naar het vertrekpunt bracht. Even daarna zag hij voor het eerst van zijn leven inderdaad zo'n omnibus. Toen ten teken van vertrek de trompet geblazen werd zag hij “dat vreemde rijtuig staan, hetwelk reeds eenige jaren door de straten van Parijs zweeft, en in navolging daarvan nu ook in Brussel en Antwerpen is overgebragt. Hetzelve was ongeveer 14 a 15 voeten lang, de ingang is van achteren en staat altoos open, terwijl de zitbanken aan de zijden zijn geplaatst. Bij mijne komst zaten er reeds 16 of 18 personen in geschaard, en klom ik met eenige anderen boven op het zelve, waar zich almede een aantal zitplaatsen bevonden.” Vervolgens verbaasde hij zich er over dat er talrijke van die omnibussen rondreden.
Was de omnibus een nieuw fenomeen voor hem, eenmaal bij het station werd hij
“door een geheel nieuw en allervreemdst schouwspel" getroffen.

Voor het eerst in zijn leven zag Noorduyn een trein. Het tafereel is zo nieuw voor hem dat hij z’n lezers omstandig moet uitleggen wat 't ‘vreemd zamenstel’ behelste:

“In den grond zag ik over den geheele weg doorkliefde boomen liggen, van 12 a 14 duim r. l. breedte, met eene tusschenruimte van 1 ½ voet, met het platte gedeelte in den grond gewerkt, zoodat de ruggen of het ronde gedeelte der boomen met de oppervlakte gelijk liggen. In dit ronde gedeelte zijn ijzeren dragers gevestigd, waarop ijzeren staven rusten, die over de geheele lengte van den weg loopen, ongeveer 2 duimen r. l. hoog en breed. Deze ijzeren staven vormen het spoor, waarover de raderen der rijtuigen loopen.” De vierkanten bakken, ‘waggon genaamd’ zijn ofwel open, sommigen als tenten bedekt en een enkele ‘gemaakt en ingerigt als onze gewone driedubbele diligences.”

De prijs van een kaartje vindt hij geen geld gelet op het feit dat wat anders 9 uur reistijd had genomen nu in vijf kwartier werd afgelegd. Noorduyn was nog in bewondering “opgetogen over de verbazende hoogte, waartoe het menschelijk vernuft, vooral in de werktuigkunde, in deze eeuw gestegen is” toen - hij had er nog geen woord voor - een ander voertuig ten tonele verscheen: “eene, op lage wielen geplaatste, groote ton. Voor op dezelve was een schoorsteen, als die op onze stoomboten, geplaatst, en achter den schoorsteen de buis, waardoor zich de overtollige stoom, met een hevig geruisch, eenen weg baande.”

Wat de Nederlanders later als locomotief leerden te betitelen rangeerde, haakte aan en de trein ‘met ongeveer 300 a 400 reizigers, van beider geslacht** en allerlei standen’** zette zich zachtjes in beweging. En zo ‘zweefde’ Noorduyn in 5 kwartier - de regering had uit veiligheidsoverwegingen 4 kwartier verboden - van Antwerpen over Mechelen naar Brussel. Hij was plat van de ‘verbazende vlucht’.
(Bron: Jacobus Noorduyn , Herinneringen van een uitstapje naar Brussel in audustus 1836. Leiden, Primavera Pers, 1994.)

Terwijl België allang aansluiting had gevonden met het in rap tempo groeiende Franse spoorwegnet kon van een aansluiting met Nederland nog geen sprake zijn. want de eerste strekke spoor - die tussen Amsterdam en Haarlem - kwam pas gereed in september 1839. Maar zou Noorduyn zijn reisje naar Brussel tien jaar later ondernomen hebben, dan zou hij vanuit Brussel met de trein doorgereis kunnen hebben naar Parijs, want vanf half juni 1846 was de spoortreinverbinding tussen Parijs en Brussel gerealiseerd en in datzelfde jaar eveneens Parijs-Lille!

Wat Nederland-België aanging duurde het nog tot 1852 dat er een overeenkomst gesloten werd tussen de Belgische en Nederlandse regeringen en met grootindustriëlen en grootgrondbezitters en kwam in mei 1855 de spoorweglijn Antwerpen - Zevenaar - Moerdijk gereed. En daar, vanuit het zuiden komend, was het overigens weer een kwestie van een boot te nemen, maar wel inmiddels een stoomboot.

Ook elders in de wereld werd gewerkt aan een project dat het reizen, zeker 'op de Oost', danig zou gaan beïnvloeden: in 1869 kwam namelijk, met als drijvende kracht de Fransman Ferdinand de Lesseps, het Suez-kanaal gereed. Het 193 kilometer lange kanaal loopt van Port Said aan de Middellandse Zee naar Suez aan de Indische Oceaan en vormt daarmee de scheiding tussen Afrika an Azië.

Voor Nederlandse Indië-gangers was dat al heel wat, want men hoefde niet meer helemaal om Afrika en Kaap de Goede Hoop te varen, toen toch en in weerwil van innovatie een zeiltocht van drie maanden, want een zeiltocht bleef het vooralsnog. Met de benodigde hoeveelheid kolen die nodig was om zo'n reis te volbrengen was simpelweg geen ruimte voor passagiers.

Voorafgaande aan het Suez-kanaal was er nog enige tijd sprake van een 'overlandroute' naar Indië, juist ook weer in de contreien van dat latere Suez-kanaal, maar wel met een stoomboot via Southampton en bijvoorbeeld Napels ook, want daar konden weer steenkolen gebunkerd worden. Voort naar Alexandrië en dan, hup op een kameel heen en weer geslingerd door de woestijn naar de Indische Oceaan. Die route duurde aanzienlijk korter dan die maandenlange zeiltocht rondom Kaap de Goede Hoop: tussen de acht à negen weken.

Maar er kwam meer aan, in Nederland nog wel, want zoals inmiddels duidelijk was men daar in die tijd nog niet echt voortvaardig, er heerste een 'Jan Salie-geest' of, anders gezegd, een soort van overgave aan een 'Laat maar waaien'-mentaliteit.
Zo dacht men rond 1840 nog dat het vanwege kruiend ijs gedurende de wintermaanden het technisch onmogelijk zou zijn houdbare bruggen over de grote rivieren te slaan en zeker niet over dat brede Hollandsch Diep. Die dienst moest maar met stoomveren onderhouden blijven, zelfs na de realisering in 1855 van dat treinstation bij Moerdijk.

Edoch toch, maar na veel vijfen en zessen, begonnen de ondernemers Adriaan Volker en neef DirK Volker in 1868 met baggeren in dat Hollandsch Diep, de tien vaste pijlers van de brug te bouwen, alsmede de landhoofden en de noodzakelijke dammen aan te leggen. Maar wie waren hun hoofdopdrachtgevers? Want zo'n groot werk, los natuurlijk van al die drooggelegde polders, was bouwtechnisch zoiets nog nooit vertoond in onze delta, een brug tussen het noordelijke Willemstad en het zuidelijke Moerdijk en wel over dat brede en soms woest tekeer gaande Hollandsch Diep!
De enkelsporige vakwerkbrug bestond uit veertien boogvormige overspanningen van elk ruim honderd meter, die aan de oever waren gebouwd en vervolgens naar hun plaats werden gevaren. De overspanningen werden vervaardigd door de 'Koninklijke Fabriek van Stoom- en andere Werktuigen' te Amsterdam in 1869-1871. Bij de opening in 1872 was de Moerdijkbrug de langste brug van Europa.

De spannende vraag is natuurlijk wie de uiteindelijke initiatief- en opdrachtgever was. Dat wist ik aanvankelijk niet te achterhalen. Was het de Staat, was het de Hollansche IJzeren Spoorweg Maatschappij of een combinatie van beide?

Toch was die Moerdijkbrug nog steeds niet voldoende voor één vloeiende, ononderbroken treinverbinding met het zuiden, want Rotterdam met de Maas, al haar vaargeulen en kanalen moest nog overbrugd worden, zelfs met een te bouwen viaduct. Maar daarvan kwam het vanwege ambtelijk en politiek gesteggel pas jaren later.

"Over het lange spoorwegviaduct boven de gedempte Binnenrotte trekt rommelend en rokerig een stoomtrein op naar de rivier. Voor de passerende scheepvaart daar geldt elke passerende trein als een ramp." Bron: Jan van Borselen, Sporen in Rotterdam. Stadsgeschiedenis rondom de trein, 1993.

Om de toestand in die periode te verduidelijken is het aardig de reisgids van Plantenga 'Belgie met de reizen tot Parijs' uit 1873 aan te halen.

Opmerkelijk genoeg en in weerwil van die Moerdijkbrug staat er:
"De Spoorwegverbinding tusschen Rotterdam en Antwerpen laat vooralsnog veel te wenschen over. De Nederlandsch-Belgische spoorweg loopt slechts van den Moerdijk naar Antwerpen. Van Rotterdam naar Moerdijk geschiedt de overtocht met stoomboten. De reis van Rotterdam per boot naar den Moerdijk heeft in 2 1/2 uur plaats, en van daar per spoor naar Antwerpen in 1 uur 50 minuten. De staatsspoorweg tusschen Rotterdam en den Moerdijk, met de belangrijke bruggen over de Maas te Rotterdam en te Dordrecht en over het Hollandsche Diep tussen Willemsdorp en den Moerdijk, is in aanbouw."

Eén ding leren we hier in ieder geval en wel dat het de staat was die opdracht tot de bouw van de Moerdijkbrug had gegeven en uitbesteed. Wat betreft het functioneren van die brug in haar begintijd is het van tweeen één: of Plantenga actualiseerde zijn gidsjes niet of de Moerdijkbrug stond er wel, maar was nog niet in functie. Dat laatste is na enig denkwerk 't meest waarschijnlijke, want waar hadden die treinen vanuit het noorden vandaan moeten komen? Of hadden ze uit het zuiden moeten komen? Konden die locomotieven dan ook in hun 'achteruit'? Had men in Willemstad voor treinen een draaischijf, keerdriehoek of keerlus geconstrueerd? 't Zal niet, zo vermoed ik, de brug lag er een paar jaar voor nop.

"Het toenemende treinverkeer is iets waar de bedrijvige binnenstad mee moet leren leven. Als een stoomtrein de lawaaierige brug over de Steigersgracht passeert is het rumoer compleet." Bron: Jan Willem van Borselen, Sporen in Rotterdam. Stadsgeschiedenis rondom de trein, 1993.

En zo nu dus wederom de problematische kwestie Rotterdam:

"De officiële beproeving van de nieuwe spoorlijn door Rotterdam inclusief alle bruggen - vindt plaats op 30 januari 1877 en begint om acht uur 's morgens. Er komen tien zware locomotieven met tender aan te pas, plus zes goederenwagons die elk tien ton spoorrails dragen. Naast elkaar kruipen twee treinen - bij elkaar 500.000 kilo zwaar - stapvoets over beide sporen vanaf de linker Maasoever het traject langs, om op alle belangrijke punten een tijdje stil te staan: houdt de constructie het? (-) Stap voo stap verloopt de proefrit prima. Zo wordt als doorbuiging op de grote spoorbrug over de Maas slechts 22 millimeter gemeten, een stuk minder dan is toegestaan. Rond half vier 's middags wodt de beproevig afgerond met een snelle rit - van noord naar zuid - over het hele traject." Op de 28-ste april 1877 isde feestelijke opening. "De treinrit boven de stad en rivier laat een uitbundig versierde stad zien. Er wordt volop gevlagd langs het traject (-)." (Bron: Jan Willem van Borselen, Sporen in Rotterdam. Stadsgeschiedenis rondom de trein. 1993.)

Dit alles was weliswaar geen Bataafsche, mùaar wel een Hollandsche Revolutie, want voor het eerst in de geschiedenis kon de Hollander van boven de rivieren zonder een boot te nemen naar het zuiden reizen, werd de reis naar Indië reusachtig bekort, kwam Parijs op één dag reizen te liggen en al met al net op tijd voor de spectaculaire 'Exposition Universelle' van 1878!

-------------

** Let hier op 'beider geslacht' en op 'allerlei standen'. Dat was dus voor Noorduyn opmerkelijk en kennelijk was Nederland qua 'beider geslacht' en 'allerlei standen' nog een zeer gespleten samenleving. Zulke observaties, die maken voor mij reisverslagen meestal veel interessanter dan de moderne reisgidsen, een enkele uitzondering daargelaten.

Souvenir de l'Exposition Universelle Paris 1878.
Coll. 'de Franse verleiding'.


Le Mont-Dore Thermal Pittoresque (Puy-de-Dôme).
Edité par le Syndicat Thermal, 1899.

Het gidsje heeft een voorwoord en die werd afgesloten met de volgende opvallende zin:

"Ik weet niet wat de volgende eeuw aan onverwachte ontdekkingen en verrassingen voor ons in petto heeft, maar het lijkt me dat wij in alle opzichten niet echt jaloers hoeven te zijn op de toekomstige badgasten in 1996!"

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Dit is het voorblad van een folder stammend uit het einde van de 19-de eeuw en uitklapbaar opdat een zestig centimeter brede, rijkelijk ingekleurde kaart van de volledige Côte d'Azurkust zich voor je ogen ontvouwt .....


Caroline de Westenholz, Een witte stad van weelde. Louis Couperus en Nice (1900-1910). Den Haag. Couperus Cahier III, Louis Couperus Genootschap, 1996.

De schrijver Louis Couperus was voor een korte tijd één van die Indië-gangers, alwaar hij goeddeelszijn beroemde 'De stille kracht' schreef. Maar in 1900 terug in Europa en de treinreis Marseille richting Den Haag had ondernomen bedacht hij zich ter plekke, keerde terug naar 'de Azuurkust', naar Nice waar hij tot 1910 woonde. Wie nu denkt dat Couperus toen een successchrijver was, heeft het mis. Zijn royalties vielen zo tegen dat hij en zijn vrouw in Nice tenslotte een pension begonnen ... .

Coll. 'de Franse verleiding'


Op de Parijse Wereldtentoonstelling presenteerde Michelin haar allereerste gidsje, 'Offert gracieusement aux Chauffeurs', met als officiële titel voluit: 'Guide Michelin pour les Chauffeurs et Vélocipédistes', fietsers dus. Het was niet veel meer dan een zakboekje dat toch nog 399 bladzijden telde, maar het was in méér dan één opzicht een primeur: het introduceerde symbooltjes. Want waar bevond zich een garage, een apotheker, een postkantoor, een treinstation en natuurlijk ook hotel-restaurants? En jawel hoor, bij de laatste categorie werden de fameuze en gevreesde sterretjes ingevoerd.
En ieder jaar volgde een vermeerderde en bijgewerkte nieuwe uitgave. Zo ook in 1905 met als titel voluit: 'Guide Michelin pour la France, l'Algérie et Tunisie', want dat was ook Frans. Dit keer stond het vol met advertenties en telde inmiddels ruim 800 pagina's.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

De 'Guides des Plaisirs à Paris', de Gids voor pleziertjes in Parijs' heeft vele edities gekend en deze stamt van vlak na 1900 ook, want het noemt vier metrolijnen ook al is het nog de tijd van de 'fiacres', de paardenkoetsjes.

En hier, voorin nog uitvoeriger de aanprijzingen.
Met een beetje Frans komt u er wel uit.


Met recht 'antiek' toerisme, want dit met lint samengehouden gidsje stamt uit 1902. (Coll. 'de Franse verleiding'.)

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Dit Segboer's Reisgidsje voor Parijs, bewerkt door de hierboven al vermelde A.S.H. Booms - en het is een 2e druk - stamt uit omme nabij 1905-1906.
Waarom? Omdat er melding wordt gemaakt van een vierde metrolijn. Maar we bevinden ons nog echt op een breukvlak van twee eeuwen.
Zo was er van 'den' automobiel nog maar spaarzaam sprake. Er was vooral nog sprake van door paarden voortgetrokken omnibussen en wilde je persoonlijk vervoer dan kwam je op het volgende uit:

VERVOERMIDDELEN

De stationeerende rijtuigen of Fiacres, zijn gesloten of open rijtuigen, meest met 2 plaatsen, waarbij nog, echter niet zonder toestemming van den koetsier, een plaats op den bok bij de gesloten - of op een klein bankje (strapotin) in de open rijtuigen plaats is voor een 3e persoon.
Deze Fiacres, ten getale van meer dan 15000, hebben hunne vaste plaatsen waar zij stationeeren, o.a. bij de stations, en zijn allen duidelijk genummerd; die welke gevoerd worden door koetsiers met witte hoeden zijn doorgaans de beste (-).


Coll. 'de Franse verleiding'

De Autoroute du Soleil, op weg naar een nog verder zuiden. Wie verlaat tegenwoordig nog de autoroute voor een stop in Valence? "t Staat meer voor een 'We zijn er bijna, maar nog niet helemaal' en dan nog ietsjes zuidelijker, bij Orange, kiest men voor 'rechtsaf' richting Provence en de Côte d'Azur of voor 'rechtsaf' richting de Languedoc en de Pyreneeën.


Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Naast Parijs, de Côte d'Azur en de Franse Alpen kwam zo rond 1900 het regionale toerisme op gang. Kennelijk ook in zo'n afgelegen streek als de Morvan in de noordelijke Bourgogne waarvan dit gidsje uit 1909 getuigd. Coll. 'de Franse verleiding'. Vanaf de jaren '90 vestigden zich steeds meer Nederlanders in de streek of hebben er een vakantiehuisje. En die kans kregen ze want steeds meer Fransen zelf vertrokken, vanwege gebrek aan banen, slecht openbaar vervoer, winkeliers die de deuren sloten en er is een tekort aan huisartsen. Maar ruimte is er wel, en daar zijn vele Nederlanders dol op, in de Morvan, op redelijke rijafstand. En een Nederlandse club is er natuurlijk ook.


Coll. 'de Franse verleiding'

'Millau. Centre de Tourisme de la Région des Causses et des Gorges du Tarn - Livret-Guide du Touriste. Edité par le Syndicat d'Initiative de Millau. Edition 1911-1912.

Lange tijd was de 'Autoroute du Soleil' via Lyon de meest voor de hand liggende route naar het verre Zuid-Frankrijk, maar in XXX begon men met de verlenging van de autoroute tussen Parijs en Orléans, en dat werd de A71 via Vierzon, Bourges, Saint Amand-Montrond, langs Montluçon scherend tot aan Clermont-Ferrand, een 290 kilometer lange tolweg. Met de aanleg begon men begin jaren '70, maar - kun je nagaan - het hele traject kwam pas klaar in 1989.

En verder zuidwaarts moest het, 335 kilometer nog, tot aan de Mediterrane kust van de Languedoc en dat werd de A75 met de mooie naam 'la Méridienne'. Een niet onbelangrijk gegeven is dat ter ontsluiting van het Centrale Massief 'la Méridienne' tolvrij werd, een plus in vergelijk met de 'Autorote du Soleil". Tot 2009 maar liefst zou het duren voordat het gehele traject was gestroomlijnd en wel voor de lieve som van 6,5 millioen euro per strekkende kilometer.

Fransen noemen zoiets 'Grands Travaux', zeg maar 'grote klussen' en in Nederland wordt qua infrastructuur en bruggen wel het eigenaardige woord 'kunstwerk' gehanteerd. Nou, aan de A75 mankeerde nog zo'n 'kunstwerk.

Ooit moest je, over die nieuwe A75 zuidwaarts rijdend, via een kronkelende Route Nationale nog van de hoge 'cause de Larzac' stijl afdalen naar het plaatsje Millau aan de rivier de Tarn en vervolgens weer stijl omhoog klimmen, de 'cause Rouge' op. Avontuurlijk was het wel, beneden in Millau dronk je een glaasje op een terras, charmant ook, maar uiteindelijk een hele klus, tijdrovend ook.

Een brug moest er komen, een 'kunstwerk' en vanaf 1987 werd er maar liefst dertien jaar door de 'Groupe Eiffage'op gestudeerd, eindeloos geschetst, gerekend en getekend: en de brug die kwam er, staand en hangend tegelijk. Het werd een viaduct van bijkans 2,5 kilometer lang en op een bepaald punt 343 meter hoog boven de rivier de Tarn gespannen staan. Op 14 december 2001 werd zoiets als een eerste zet verricht en op 16 december 2004 was het wonder geschied: het viaduct werd opengesteld voor doorgaand A75-verkeer. Kosten? 320 millioen euro. Eén minpunt dient helaas nog vermeld te worden: het moest uit de lengte èn de breedte komen, aan beide voorwaarden voldoet dat magnifieke viaduct en het werd een tolbrug.

Geen zin an? Sla dan af, volg de oude Route Nationale weer, daal af, neem je glaasje en ga vervolgens naar het bezoekerscentrum onder het viaduct: je krijgt een stijve nek van het omhoog kijken en je wordt duizelig.


De langestrekte kuststrook van de Zuidfrande méditerraanse Languedoc heeft geen naam en is geen wereldberoemd 'merk' zoals de Côte d'Azur. Het moet het hebben van plaatsnamen, zoals - van noord naar zuid - La Grande-Motte, Palavas, Marseillan-Plage, Le Cap d'Agde, Valras-Plage, Leucate, Barcarès, Canet, Saint-Cyprien en dan komt het: 'La Côte Vermeille'.
Waar ten noorden de brede stranden van de Languedoc nauwelijks of geen rugdekking hebben is hier het achterland heuvel- en hier en daar rotsachtig en eindigend aan de grens met Spanje.
Maar wat de 'toeristrieëlen' er gedurende ruim honderd jaar ook hebben uitgespookt, de naam wil nog steeds niet beklijven. Dit zijn namen van badplaatsen die er wèl toe doen: Collioure, Port-Vendres en Banyuls.
Het hier afgebeelde gidsje stamt uit 1913.

Coll. 'de Franse verleiding'


Aan Gérardmer de eer in 1875 als eerste een toerismebureau opgericht te hebben: 'Le Comité des Promenades de Gérardmer', maar het eerste officiële 'Syndicat d'Initiative' dat op 2 mei 1889 in Grenoble werd geopend wordt veelal gezien als het echte startpunt van de georganiseerde toeristenindustrie in Frankrijk. In 1914 telde men er al 230. Hier een gidsje van het Syndica d'Initiative de Carcassonne & l'Aude dat in 1902 werd opgericht. De gids zelf dateert uit 1914. Coll. 'de Franse verleiding'.


Mathieu Flonneau et Vincent Guigueno (dir.), De l'histoire des transports à l'histoire de la mobilité. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2009.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Mobiliteit, dat weet wat, ook in die tijd al, vooral juist in die tijd. De ooit als PLM aangeduide en fameuze 'Chemins de Fer de Paris à Lyon & à la Méditerranée' bood de Hollandsche reiziger een redelijk comfortabele treinreis richting Middellandse Zee, maar vanuit Parijs, een kwestie van overstappen dus. De Hollandsch Yzeren Spoorweg Maatschappij zag kennelijk in een 'linea recta' wel brood en zo kwam het tot de 'Hollandsche' Rivièra Express, eigenlijk om 'niet te geloven'.


Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'


Jean-Paul, Le Goût du Voyage. De l'Orient--Express au Train à Grande Vitesse.
Histoire de la Compagnie des Wagons-Lits. Paris, Compagnie des Wagons-Lits / Flammarion, 2001.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Zouden ze nog bestaan, die treinen met een restauratiewagon? Met gedekte tafeltjes en een lampje erboven, en met een echt servies plus een menukaart? In het 'livret' hierboven zaten zelfs 'uit te ritsen' ansichtkaarten!


Coll. 'de Franse verleiding'

De journalist Leo Faust was, net zoals Louis Couperus, ook één van die terugkerende Nederlands-Indiëgangers die liever in 'het Franse' bleef hangen. En Leo Faust verkreeg faam als Nederlands Parijs-correspondent, Parijse gidsenschrijver, Parijsche romanschrijver en zelfs als uitbater van Café-Restaurant 'Bij Leo Faust' in de rue Pigalle, 'Het restaurant voor den Hollander in Parijs' met 'Elken Zaterdagavond 'OMMEGANCK' door Montmarte-bij-Nacht'. Talloos waren de herdrukken van zijn 'Nieuwe Gids van Parijs' tijdens het 'interbellum', de periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog, maar Leo Faust eerste 'Parijsche' verslag dateert van 1915: 'Faubourg en Boulevard in oorlogstijd', zo spannend uit de tijd weer tot leven gebracht door Peter de Leeuw.. Echt lezenswaard!


Coll. 'de Franse verleiding'

De eerste 'Guide Michelin' - 'Offert gracieusement aux Chauffeurs' verscheen ter gelegenheid van de Parijse Wereldtentoonstelling in 1900. 't Was een puur praktisch gidsje waarin werd aangegeven waar benzinepompen waren, afstanden met name gerekend vanaf Parijs, uiteraard ook waar Michelinbanden te verkrijgen waren ('Stock Michelin'), een enkele van pas komende middenstander, zoals een ijzerwarenwinkel en natuurlijk hôtels. En daar zat hem nou net de kneep: voor het eerst werden er sterren toegekend, maar van een 'echte' toeristengids was nog geen sprake.

Michelin publiceerde haar eerste 'echte'toeristengidsen macaber genoeg gewijd aan de slachtvelden in het Noord-Frankrijk, nota bene in 1917 al, toen 'la Grande Guerre' nog in volle gang was. De eerste gidsen betroffen de 'Champs de Bataille de la Marne' die plaats greep in de week van 5 tot 12 september 1914.

De twee deeltjes stonden en, door 'de Franse verleiding' bewaard, staan vol met met misselijk makende foto's van de verwoestingen. Maar los van een enkele groepsfoto ontbreken - kennelijk mede uit piëteit - beelden van gesneuvelden en gewonden. Gedurende die Marne-week sneuvelden aan Frans-Britse zijde 122.000 soldaten en aan Duitse zijde 83.000.

Voor de Franse generaal Joffre was het de prijs om de opmars van de soldaten van de Duitse keizer Wilhelm II - die later trouwens de rest van zijn leven comfortabel doorbracht op een buiten bij het Nederlandse Doorn - te stoppen. Het was geen echte overwinning, geen echte nederlaag, maar het begin van een betrekkelijk statische loopgravenoorlog met in totaal 10 miljoen gesneuvelde soldaten en 9 miljoen omgekomen burgers.

In die macabere reeks verschenen daarna nog vele titels, waaronder uiteraard ook 'De Slag om Verdun'. Bent u op vakantie, let dan eens goed op de 'Monuments aux Morts', de oorlogsmonumenten. Soms zult u versteld staan van het aantal gesneuvelde soldaten uit maar zo'n klein dorp, 't had - bij wijze van spreken - uw broer geweest kunnen zijn of ... U zelf.

De Eerste Wereldoorlog was gruwelijk en rampzalig: naast een groot aantal Amerikaanse en Britse soldaten sneuvelden 930 000 Duitse en meer dan één miljoen Franse soldaten. Dus sta voor een moment stil bij zo'n oorlogsmonument en laat je gedachten gaan, filmisch als het u lukt, maar denk in ieder gevald diep na, want een Tweede volgde. Verder typen doe ik niet.


Weer een uniek document uit de Coll. 'de Franse verleiding'.

Terwijl Nederland tijdens WOI 'neutraal' was, toekeek en goud geld verdiende met oorlogshandel, waren er toch Nederlanders die begaan waren met het feit dat Noord-Frankrijk door de Duitsers met tanks en ander geschut als het ware 'omwoeld' werd voorzover de Franse loopgraven zulks niet verhinderden.
In mijn ogen valt over de schuldvraag niet meer te twisten: Duitsland had met haar poten van Frankrijk dienen af te blijven.
Een paar Nederlanders vonden dat ook en richtten een maandblad op ' pour le maintien de l'amitié traditionelle et le défense des intérêts réciproque des deux pays', ' voor het onderhouden van de traditionele vriendschap en de verdediging van wederzijdse belangen van beide landen'.
Een zoon van de eerder aangehaalde Conrad Busken Huet speelde er een rol in en ook ene M. C. M. Voorrbeytel die U hieronder nog zult aantreffen en dat alles onder de noemer
L'Idée Francaise à l'Etranger. Association Nationale pour la défense des idées françaises à l'étranger.
"Bij het Nederlandse volk lag tijdens de oorlog over het algemeen de sympathie bij de Geallieerden" schrijft Wikipedia zonder dat maar enigszins te concretiseren.
Laten we achteraf wel wezen, in die tijd had het merendeel van de de Nederlanders 'geen idee', behalve de dominee-handelslui die als ongedierte de krenten uit de pap haalden.


Pierre Dufay, Un chapitre inédit de l'histoire de costume: le pantalon féminin. Paris, Librairie des Bibliophiles parisiens, 1916.

'Een nog niet eerder vertoond hoofdstuk uit de geschiedenis van het zich kleden:
de pantalon voor de vrouw.'

Eigenlijk, zo steeds meer te weten komend van de Franse geschiedenis en dan meer van haar 'volkse' geschiedenis, kom je er achter dat Yves Saint-Laurent met zijn ophefmakende 'broeken voor vrouwen'-lijn eigenlijk helemaal niet zo vernieuwend was. Hij maakte het 'chique', dat wel en het sijpelde door. Maar wat blijkt? Zo ten tijde van de Eerste Wereldoorlog gingen steeds meer vrouwen broeken dragen. Kwam dat door die vreselijke oorlog waardoor veel broeken van mannen die op het slagveld waren gesneuveld op een knaapje hingen niets te doen? Was het een kwestie van armoe, improvisatie, melancholie zelfs?

Maar uit een eerder, in 1912 verschenen boek van ene Jacques Mauvain getiteld 'Leurs pantalons: comment elles les portent. Interviews et confessions' valt wellicht een ander beeld te destilleren, want 'Hun broeken: zoals zij ze dragen. Interviews en bekentenissen', verscheen al voor 'de Groote Oorlog'. Er was dus meer aan de hand en een duiding zal ik u terzijnertijd niet onthouden.



Coll. 'de Franse verleiding'

En daar is die legendarische P.L.M weer die als treinnmaatschappij goeddeels een monopolie had in het zuid-oosten van Frankrijk, zo gerekend vanaf Parijs. En, in luguber verband, schreef ik over 'filmisch'. Dit is een werkelijk ontroerend fotoalbum dat werd uitgereikt aan passagiers voor een pleziertochtje langs de Côte d'Azur, van Marseille tot aan Nice. 't Zal van vlak na de verschrikkelijke Eerste Wereldoorlog stammen, 'la Grande Guerre', waarna mensen die het geestelijk konden opbrengen en er geldelijke de middelen toe hadden de draad van 'plezier' toch weer oppakten. De foto's doen je willen een hele geschiedenis van volplempen en betonnering te herroepen, zo wonderschoon zijn die beelden van een nog weinig aangetaste, een oorspronklijke Rivièra. Hieronder bijvoorbeeld een een foto het strand van Aiguebelle met uitzicht op 'le Cap Nègre'. Ik droom ervan, met overigens enige huivering, terug te keren naar de plekken waar die foto's ooit geschoten zijn. Denkt u dat die heuvels op de achtergrond er nog hetzelfde uitzien?


Coll. 'de Franse verleiding'



Stephen L. Harp, Marketing Michelin. Advertising & Cultural Identity in Twentieth-Century France. Baltimore & London, The John Hopkins University Press, 2001.

Coll. 'de Franse verleiding'


Waarachtig, na WOI kwamen sommige Nederlandse toeristen al zo ver als de 'Fransche' Pyreneeën!

'Dwars door de Pyreneeën. Beschryving der reis per autocar'.

Deze brochure stamt uit 1921 en maakt onderdeel uit van de
Coll. 'de Franse verleiding'

Let op, zo begint de inhoud van de 36 pagina's tellende brochure met pentekeningen en ook wat fletse zwart-witfoto's:

"MEVROUW ... Maar moet ik schryven Mevrouw, Miss of Signora? Zyt ge de Française die de prettige, opgewekte stemming in onzen autocar wist gaande te houden, of die Amerikaansche, die haar enthousiasme op zoo spontane wyze uitte? Of die Engelsche, die in stilte bewonderde, of die Spaansche, die hare bewondering vertolkte in een vloed van sonoor klinkende woorden? Of nog een andere misschien, een dier droomende Scandinaafschen of vriendelyke Hollandschen, die ik heb ontmoet op de verschillende etapen van onzen autotocht door de Pyreneeën?
Ik weet het niet meer. Ik herinner me slechts, dat een uwer me heeft gevraagd, de herinneringen van onze mooie reis vast te leggen en de uitingen van bewondering, die ze niet konden weerhouden over zooveel sprookjesachtige schoonheid, tot een harmonisch samenhangend geheel samen te voegen. Hoewel ik gevoel, dat elke beschryving verre zal achterblyven bij de woorden, waarmede U uiting hebt gegeven aan uwe verrukking, zal ik daartoe een poging wagen en u gehoorzamen."


F. Maurette, Pour comprendre les paysages de la France. Paris, Hachette, 1923.

Coll. 'de Franse verleiding'


François Buot, Gay Paris. Une histoire du Paris interlope entre 1900 et 1940. Paris, Fayard, 2013.

Parijs was toen dè metropool van de wereld en veel menselijks werd er beleefd wat elders onherroepelijk tot hel en verdoemenis zou leiden. Voor velen echter was de kosmopoliete stad bevrijdend.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Natuurlijk, de Verenigde Staten waren ontegenzeggelijk in opmars, maar Parijs was in velerlei opzicht nog steeds toonaangevend.
De lossere, om niet te zeggen, het losbandiger leven daar in vergelijk met de Victoriaanse en puriteinse 'ommelanden' had haar aantrekkingskracht, maar ook de uitstraling van kunst en vormgeving misten haar uitwerking niet. Hadden we aan het 'fin du siècle' en 'la belle époque' de zwierige 'l'Art Nouveau' overgehouden, met de Parijse 'Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels modernes' uit 1925 was het de beurt aan de 'Art Déco'.


Jean Gravigny, Montmartre en 1925. Paris, Editions Montaigne, 1925.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Best veel Nederlanders hadden in vroeger tijden de Middellandse Zee gezien en hoe. Neem Michiel de Ruyter die in 1676 sneuvelde bij Sicilië nadat hij met een zwak eskader was uitgezonden om de Spanjaarden te ondersteunen tegen Frankrijk. Samen met Spanje? Het kan verkeren.

Maar er over schrijven stamt van veel later. Ene Adriaan van der Willigen had in 1804 een deel van de Franse Middellandse Zee-kust 'gedaan' en zijn bevindingen schreef hij op en werden gepubliceerd met als titel 'Reize door Frankrijk In gemeenzame brieven, door Adriaan van der Willigen aan den uitgever'.

In 1829 volgde van de Duitser Willibald Alexis 'Reistogten in het zuiden van Frankrijk' ('Uit het Hoogduitsch'). Trouwens, wat er in die tijd aan reisverslagen in Nederland verscheen betroffen voornamelijk vertalingen en vervolgens bleef het weer een poos stil totdat Louis Couperus, die vanaf 1900 een aantal jaren in Nice woonde, uit geldnood reportages, zogenaamde 'Legenden', slijtte aan onder andere 'Het Vaderland'. Pas in 1951 werden ze door Elseviers Weekblad als abonnee-lokkertje gebundeld tot 'Legenden van de blauwe kust'.

En zo kwam de eer toe aan schilder en schrijver Philip Zilcken het eerste portret in boekvorm van 'de Fransche Rivièra' te publiceren, en wel in 1925. Zilcken (1857-1930) had zich, wanneer precies valt niet te achterhalen, in het tussen Nice en Monte-Carlo gelegen Villefranche gevestigd waar hij ook overleed.


Coll. 'de Franse verleiding'

'naar de Côte d'Azur in den winter', een uitgave van de Franse spoorwegmaatschappij P.L.M. uit ca. 1924.

VOORWOORD

Carpe diem.

Van Holland naar de Côte d'Azur ... "il n'y a qu'un pas" in dezen tijd van snelverkeer!... Geen twee etmalen zelfs scheiden U meer in uw land van regen en vorst, van gure hagelbuien en snerpende wind, van dit land van zon en zomer, waar, - voor ons Noorderlingen het hoogste symbool van liefelykheid, - de citroenen bloeien en de sinaasappelen rijpen!...
De Blauwe Kust!... Wie in ons grauwe vaderland heeft het zich niet als'n ideaal gedroomd, die slechts in de verbeelding bestaans-mogelyk geachtte landschappen, in licht en kleur gedrenkt, in natura te aanschouwen?... Wie, die ze zag ... had ooit geloofd, dat de werkelykheid dermate nog zn'schoonste voorstelling overtreffen zou?...
De Riviera..., droom van zalig niets doen en verrukkelyk levensgenieten... van zon-en zomerfestynen, zwymelend in licht en kleur, en zwaar van geur!...
De snelle vervoermiddelen van onzen tyd hebben het onder uw bereik gebracht. De in éénen trek dóórgaande treinen van Paris-Lyon-Méditerranée-spoorweg, voeren U s'avonds uit het kille Parys, om U in den volgenden ochtend de oogen te laten opslaan aan de Zonnekust van Provence... En uwe blikken, die nog voor kort zochten naar wat zielsverheffends in de gryzen achtermiddag des slechts in kunstlicht badende stad, weiden nu over de droomblauwe Onder den hoogen blauwkoepelende hemel van dit zoele Zuiden, richt de onder lage Hollandsche luchten gebogen gaande mensch zich veerkrachtig op...
Nog géén twee etmalen... Eén dag, één nacht... en in de ryzende zonneochtend voert de bestofte wagon, die ge in Amsterdam besteegt, en die U meenam uit Holland's duinen, U zonder overgestapt te zyn, langs het Masief des Maures, langs het Estérel, langs de baai van Eze.
Ging ooit één droom, zóó snel in vervulling?... Carpe diem, zei onze groote Couperus, die aan deze kust leefde. Laten we het hem nazeggen: Carpe diem!... Het is de hoogste wysheid, en ze geldt voor deze kust!...

Tom SCHILPEROORT.

Veel lyrischer kun je het niet maken zo rond 1924 en deze Tom Schilperoort leefde en werkte zèlf aan dez Franse Rivièra, artikelen schrijvend en als reisleider fungeren, onder andere voor de Nederlandsche Reisvereeniging. Achter deze Tom Schilperoort, een vrijbuiter waarschijnlijk, moet 'de Franse verleiding' ook nog aan.


La Savoie. Guide publié par l'Union des Syndicats d'Initiative de Savoie. French and English Text. Edition 1926.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

In Parijs waren na de Eerste Wereldoorlog Amerikanen 'all over the place' en dat had vele redenen. In de eerste plaats heerste in het kosmopoliete Parijs meer dan elders een sfeer van tolerantie. Zo werden African-American (zo zeg je dat zo keurig tegenwoordig) die waren blijven 'hangen' veelal niet met de nek aangekeken en ook zij hielpen Europa aan de jazz. En in vergelijk met het puriteinse Amerika waren de zeden veel losser. Bekijk die ilm van Woody Allen, 'Midnight in Paris' (van 2011 alweer), vol met flashbacks naar die periode. En dan had je natuurlijk ook nog de Amerikaanse 'prohibition', 't verbod op alcohol dat in 1920 werd ingevoerd en tot 1933 zou duren. Nee, voor veel Amerikanen was Parijs 'the place to be'.


Janet Flanner (1892-1978) was één van die vele Amerikaanse 'expatriates' in Parijs. Tussen 1925 en 1975 schreef zij voor The New Yorker haar 'Letters from Paris'. Zij maakte deel uit van wat later 'The Lost Generation' zou gaan heten en onderhield nauwe contacten met mensen als Ernest Hemingway, F. Scott Fitzgerald, John Dos Passos, Ezra Pound en Gertrude Stein en haar geliefde, Alice B. Toklas.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

De Nederlandse Parijs-correspondent Leo Faust (zie boven) was de twintigste eeuwse opvolger van de negentiende eeuwse in weerwil van zijn naam tochNederlandse Parijs-portretteur Louis de Semein en voorganger van Jan Brusse; zij allen verglijden in de vergetelheid. Leo Faust publiceerde naast zijn vele malen herdrukte 'Nieuwe gids van Parijs' tevens twee fraai met foto's verrijkte portretten van het nachtelijk feestvierend Parijs: rond 1920 samen met F.X.M. Schiphorst 'Parijs by Nacht' en enkele jaren later samen met Hans Nesna 'Parijs om middernacht van 10 tot 4'. Bijzonderheid van deze laatste uitgave is dat de fotografie naar alle waarschijnlijkheid van de hand is van de wereldberoemde fotograaf Brassaï.

Coll. 'de Franse verleiding'


Leo Faust maakte de Nederlanders op betrekkelijk onschuldige wijze kennis met het 'Parijs van plezier', maar op de rand van het 'Parijs van ontucht'. Hier een soortement van verslag van die ontucht: 'La Prostitution. Enquête de Maurice Hamel & Charles Tournier' uit 1927.
Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

"Hoe zuidelijker je komt, des te ... ."

Van Griekenland weten we het maar al te goed: 'knapenliefde'. En in de 'Reys-Wetten' die Lipsius rond 1600 schreef voor hen die op de 'Grand Tour' gingen, werd er onomwonden voor gewaarschuwd. Dat betrof dan Italië, Noord-Italië al, Veneto. En lange tijd gold ook Marokko als vrijhaven, nu nog steeds wellicht. Parijs bevond zich halverwege en de 'herenliefde' en ook de 'knapenliefde' lag daar meer aan het oppervlak dan in het puriteinse Noorden. Neem bijvoorbeeld het Victoriaanse Engeland. Het computergenie Alan Turing, die tijdens WOII de geheime Nazi-oorlogscode kraakte, pleegde tijdens een 'helende' chemo uiteindelijk in 1954 om die reden zelfmoord, althans dat wordt verondersteld. In de adembenemende film 'Breaking the Code' (1996) zegt de door Derek Jacobi vertolkte Alan Turing tegen de zijn aan hem liefde betuigende vriendin wanhopig: "I love you too, but I can't make love to you."

Begrijpt U nu wat er schuil kan gaan achter die op het eerste gezicht vraagtekens oproepende studie 'culturele geografie': een macht aan 'verschil'-aspecten! Ook de wereld van masculine prostitutie. >BR> En ook de vele culturele verschillen tussen Nederland en Frankrijk.


De mémoires van Josephine Baker, zoals verteld aan Marcel Sauvage en in Nederlandsche vertaling verschenen in 1927.

Coll. 'de Franse verleiding'


'Spoorweg Parijs-Lyon-Middellandsche Zee
Het Rhône Dal
Lyon - Vienne - Orange - Avignon - Arles -Nîmes - Aidues-Mortes'

Coll. 'de Franse verleiding'


Rafaël Pic, Balnéaire. Une histoire des bains de mer. Paris, Editions Little Big Man, 2004.

Coll. 'de Franse verleiding'


In de negentiende eeuw boezemden strand en zee voor de meeste mensen nog vrees in, maar rond 1900 begon dat te veranderen en het begon met pootje baden maar nog goeddeels gekleed. 't Waren als het ware in die tijd nog als onze boerkini's ... .
Veel stranden waren gemakkelijk toegangbaar en leefbaar, maar hier loop ik wederom vooruit in de tijd, niet de stranden van de Languedoc. Door de étangs - de binnenmeren - waren de duinen en de stranden vergeven van muggen.
Totdat De Gaulle in de zestiger jaren besloot er orde op zaken te stellen en de reizigersstroom naar Franco-Spanje te verleiden halt te houden in de Languedoc: daartoe moesten er tal van nieuwe badplaatsen geconstrueerd worden. En met gif dat nu allang verboden is, werd met Gaullistische machtsvertoon eerst de aanval ingezet op de muggen en dat lukte. Edoch, de natuur is goeddeels onbeheersbaar en er is nu sprake van een nieuwe en vooralsnog resistente generatie van muggen.

Coll. 'de Franse verleiding'


Pascal Ory, L'invention du bronzage. Paris, Editions Complexe, 2008.

Het waren met name de nog zozeer puriteinse Verenigde Staten ontvluchte Amerikaanse miljonairskinderen die na de Eerste Wereldoorlog aan de Franse Rivièra het zonnebaden introduceerden.

Coll. 'de Franse verleiding'


Volgens dit affiche uit 1927 kwamen er maar liefst nog vier spoorwegmaatschappijen bij kijken voor de verbinding Amsterdam - Parijs.


Coll. 'de Franse verleiding'

Voor wie iets meer wilde weten over de geschiedenis van Parijs was dit boek gedurende vele jaren een zeer populair werk.

M.C.M Voorbeytel, 'Hoe Parijs Parijs werd' uit 1931. 'Iets over het nu en vroeger van onze twintig arrondissementen'.

En let op dat woordje 'onze'.

Mr. M.C.M. Voorbeytel was toenmalig 'Parijsch Correspondent van het Algemeen Handelsblad'.
De titel doet vermoeden dat het een gortdroog historisch verhaal betreft, maar niets is minder waar. Het is speels afwisselend en nu nog het lezen en doorbladeren waard, want het is gelardeerd met mooie, maar ietwat statische fotografie.

Sindsdien hebben tientallen Nederlandse Parijs-correspondenten hem opgevolgd en vele hebben zich in de traditie geplaats om 'achteraf' hun indrukken in boekvorm te publiceren, maar dan met meer aktuele maatschappelijk-politieke inhoud. Tot nu toe is de laatste reeks de Volkskrant-correspondent Peter Giesen die heel Frankrijk onder de loep nam met 'Retour de France. Over de route nostalgique naar het Frankrijk van nu'. Uit 2018 alweer.


Naar hedendaagse begrippen was de Koloniale Wereldtentoonstelling uiteraard een schandalige vertoning, met exotische inboorlingen achter hekwerken als één van de hoogtepunten. En laten we wel wezen, niemand zou het zich heden tendage toch in zijn hoofd halen een 'Wereldtentoonstelling van het Imperialisme' te organiseren? Edoch, in Parijs, hoofdstad van een imperiale macht, studeerden velen uit de gekolonialiseerde landen die later voor politieke bevrijding zouden zorgen, zoals Hô Chi Minh, Zhou Enlai, Léopold Senghor, C. L. R. James, de Pan-Afrikanist George Padmore, Messali Hadj of de revolutionaire Indiase M. N. Roy.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

J. Cauvin, Raymond Gaudet, Cagnes-sur-Mer (Alpes-Maritimes) 1931-1932.? Guide touristique diffusé par le Syndicat d'Initiative. Imprimerie Nouvelle à Cagnes-sur-Mer, 1931.

Cagnes, een heel klein heuveldorpje in de buurt van Nice, was tussen zo de jaren '30 en '60 een konstenaarskolonie waar ook tal van Nederlanders woonden of er vaak verbleven. Zo situeerde de eens zo bekende detectiveschrijver Havank veel van zijn verhalen in het gehucht. Paul Arnoldussen geeft er in zijn "Waar de mimosa bloeit. Nederlandse kunstenaars in Cagnes-sur-Mer' (2013) een liefdevol portret van. Nu maakt Cagnes inmiddels deel uit van de uitgedijde agglomeratie van Nice.


Coll. 'de Franse verleiding'

'Nouveau Guide Touristique
de la Côte d'Azur'

Edité par L'Eclaireur de Nice et du Sud-Est.
Toutes les Stations de la Rivièra de Hyères à Menton.


Inderdaad de vader van ene minister ....: Huib Luns, Tien wandelingen in Parijs. Met tekeningen van de schrijver & 51 fotografische reproducties. W. L. & J. Brusse's Uitgeversmij., Rotterdam, 1934.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Nederlandsche Reisvereeniging, Programma van den Propagandatocht no. 135 naar Parijs, van 6 tot 12 Augustus 1923.


Toegegeven, nu kom ik op een punt dat ik hier en daar wat speels om ga met de chronologie.
Maar wat wil het geval? Reizen, laat staan vakantie vieren, was in de negentiende eeuw nog een ongewisse aangelegenheid. En men liet zich graag leiden en begeleiden en graag nog in groepsverband. De Engelsman Thomas Cook kwam er in 1841 als eerste mee en in Nederland volgde ene Jacob Lissone hem in 1876. En het waren bedrijven: een reisje met Lissone was slechts voorbehouden aan de zeer welgestelden.
Maar later volgden reisverenigingen die niet op winst uit waren, maar meer op vorming voor de eenvoudige burgerman en arbeider.
Zo werd op 24 maart 1906 de 'Nederlandsche Reisvereeniging' opgericht en Nederland zou Nederland niet zijn als er geen reisverenigingen bij kwamen al naar gezinten.
Op 23 oktober 1922 volgde de oprichting van de 'Nederlandsche Christelijke Reisvereeniging'. Wanneer het 'Arbeiders Reisbureau van het Instituut voor Arbeidersontwikkeling' werd opgericht heb ik nog niet weten te achterhalen, maar omdat de 'Sociaal-Democratische Arbeiderspartij', de 'SDAP' in 1894 was opgericht vermoed ik dat het eerder was dan de oprichting van de 'Nederlandsche Christelijke'.


Coll. 'de Franse verleiding'

Nederlandsche Christelijke Reisvereeniging, Reisboek (Reisprogramma's 1928).


Coll. 'de Franse verleiding'

Arbeiders Reisbureau van het Instituut voor Arbeidersontwikkeling, Reisgids 1936.


Het was nog een tijd waarin door arbeiders en 'kleine luiden' nog volop strijd geleverd werd voor kortere werkdagen en vakantie zelfs. En dat kwam in Frankrijk zelfs in één klap: twee weken doorbetaald verlof werd afgekondigd door de Franse links-progressieve Volksfrontregering onder leiding van Léon Blum. In Nederland ging het allemaal geleidelijker en tal van verenigingen werden opgericht om die nog onwennige toerist te begeleiden. Hierboven een gidsje van de voorloper van het FNV en hieronder een Frans gidsje voor 'volks'-toerisme in het noorden en het oosten van Frankrijk.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

In Nederland werd gedurende de eerste helft van de twintigte eeuw wat betreft Frankrijk voornamelijk gepubliceerd over Parijs, ook al gaf bijvoorbeeld de Nederlandsche Reisvereeniging brochures uit die een groepsreis naar Parijs of de Fransche Rivièra begeleidden. En er was dat Nederlandsche buitenbeentje Ph. Zilcken die in Villefranche sur Mer woonde, aan die Fransche Rivièra dus. En die Zilcken publiceerde in 1925 zijn met prachtige zwart-wit foto's verrijkte 'Langs wegen der Fransche Rivièra'.
De ANWB gaf weliswaar al een poosje de immer blauwe 'Reiswijzer voor Frankrijk' uit, 'voor automobilisten, motorrijders en wielrijders', maar die waren gortdroog en gaven voornamelijk afstanden aan, de stijlheid van de wegen en waar je links of rechts af moest slaan.
Het hierboven afgebeelde album, want dat is het, vormde een heuse doorbraak: 'Frankrijk als toeristenland - "zijn geneeskrachtige bronnen en vacantieoorden" moet in 1935 of 1936 gepubliceerd zijn, misschien wel ter gelegenheid van de opening in 1936 door Koningin Wilhelmina van de eerste brug voor automobielen, bij Moerdijk ook weer.
Met vele bruinachtige foto's en fraaie advertentie van luxe hotels en winkels, werden voor het eerst in Nederland veel van de Franse streken beschreven. Maar aan de gewone man was het nog niet echt besteed, want in die tijd konden alleen mensen als notarissen, artsen, hoogleraren, fabrieksdirecteuren en de rest van de bourgeoisie de reis op eigen houtje ondernemen.


En dit was dan zo'n praktisch gidsje voor die notarissen, artsen, hoogleraren, fabrieksdirecteuren en de rest van de bourgeoisie, uit 1936 ook weer.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Na de Russische Revolutie intigeerde heel veel Fransen het Sowjet-systeem, ook toen het op een regelrechte stalinistische dictatuur was uitgedraaid. De schrijver/filosoof André Gide was na een Ruslandreis één van de eerste intellectuelen die er openlijk zijn vraagtekens bij ging zitten, zoals in zijn 'Retour de l'U.R.S.S.' uit 1936.
"(-) le Retour de l'URSS , malgré l'éloge qu'il contient de certaines réalisations du régime, malgré la volonté qu'il exprime d'éviter le pamphlet, est bien un ouvrage de dénonciation d'un régime totalitaire. Inégalités criantes, ravitaillement lamentable, alignements de taudis, inertie de la masse, complète dépersonnalisation des individus, façonnement de l'esprit par la propagande, défaut généralisé d'esprit critique, conformisme dans tous les domaines, stalinolâtrie, ignorance extraordinaire de l'étranger... "Dictature du prolétariat, nous promettait-on. Nous sommes loin du compte. Oui : dictature, évidemment ; mais celle d'un homme, non plus celle des prolétaires unis, des Soviets. Il importe de ne point se leurrer, et force est de reconnaître tout net : ce n'est point là ce qu'on voulait. Un pas de plus et nous dirons même: c'est exactement ceci qu'on ne voulait pas."

Les injures pleuvent dès lors sur Gide. Romain Rolland s'insurge, L'Humanité se révolte et, là-bas, la Pravda s'indigne: ce Gide, en vérité, n'a pas été très "rentable". Le cinéaste soviétique Eisenstein chargé de mission l'assimile à un valet des fascistes et des trotskistes. A Nice, un meeting est organisé par les Amis de l'URSS, où le Retour est démoli. Tous les jours, le facteur apporte un monceau de lettres au domicile de Gide, rue Vaneau. Jean Guéhenno, au nom de l'hebdomadaire antifasciste Vendredi , lui fait la leçon : "Nous vous avons vu si discipliné, il y a trois ans, André Gide ! Nous vous voyons maintenant si indiscipliné ! Quand donc êtes-vous vous-même ?" Mais les lettres ne sont pas toutes de reproche; bien des lecteurs se sentent soulagés. "Vous avez aidé à délivrer certaines victimes de Hitler, écrit l'un d'eux , songez à toutes celles qui gémissent dans les camps de concentration de la Russie soviétique."

Cependant, Gide a conscience du caractère trop impressionniste de son témoignage. Il veut remettre son ouvrage sur le métier, s'informer, justifier ses analyses par des arguments indiscutables, des chiffres. Il lit alors les anciens communistes Yvon, Souvarine et autres, et publie en 1937 ses Retouches à mon retour de l'URSS, plus sévères encore que le premier livre."
Geciteerd: 'André Gide lance une bombe', door Michel Winock in L'Histoire, N° 314, daté novembre 2006.
Het gekift zou, ook via Sartre tegen Camus, tot in de 80-er jaren van de vorige eeuw voortetteren. (Vertaling volgt binnenkort.)


Coll. 'de Franse verleiding'

Toen al, in de jaren dertig, kwam een 'ruimere' francofolie op gang getuige dit reisverslag uit 1937: 'La Belle en haar aanbidders. Frankrijk bereisd, gezien, geproefd en ..... genoten met Jan Feith.'
Het betrof dus niet meer alleen Parijs en de Franse Rivièra, maar ook het Franse platteland.


Coll. 'de Franse verleiding'

Hierboven een fascinerend retrospectief op de Parijse 'Exposition Universelles' waar tal van uitvindingen en nieuwe snufjes aan 'le grand public', het grote publiek, getoond en gedemonstreerd werden. Ik heb zelfs jaren geleden tijdens mijn speurtochten een bejaarde heer ontmoet die in 1937 vanuit Nederland 'moest en zou' op de fiets naar Parijs trapte. 't Waren de crisisjaren en dat blijkt uit de verbazingwekkende ontwikkeling van het aantal bezoekers van de Parijse Wereldtentoonstellingen:

1855 ---- 5 000 000
1867 --- 11 000 000
1878 --- 16 000 000
1889 --- 32 000 000
1900 --- 50 000 000
1937 --- 31 053 700

Coll. 'de Franse verleiding'

1937, het Duitse fascisme en het Russische stalinisme. En hun 'architecturaal totalitaire' paviljoens stonden nota bene, voor de Eiffeltoren, hoe symbolisch, recht tegenover elkaar. Links het Duitse, met de Adelaar, en rechts het Sovjetpaviljoen met, natuurlijk, heldhaftig en krachtdadig landbewerkend vrouw-manskoppel met sikkel.


Van Goor's Taalgidsjes. Coll. 'de Franse verleiding'


Paul Arnoldussen, Rue d'Amsterdam. Kleine Atlas van Nederlanders in Parijs. Amsterdam, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 2002.

Coll. 'de Franse verleiding'


Paul Arnoldussen besteedt in zijn boek veel aandacht aan de dertiger jaren in Frankijk en dat waren in vergelijk met de haar omringende fascistoïde landen ook spannende tijden, maar in 1936 kwam er een links-progressieve regering aan de macht onder leiding van Léon Blum, het 'Front populaire' oftewel het Volksfront. En nota bene de eerste wet die werd aangenomen betrof de invoering van twee weken doorbetaald verlof, vakantie dus, de 'Congés Payés', dat als begrip nog steeds in het collectieve geheugen van de Fransen staat gegrifd. In Nederland waren de machthebbers zuinig met het invoeren van doorbetaalde vrije dagen, ook al verkregen in 1910 de diamantbewerkers als eerste recht op één doorbetaalde vakantieweek. Geleidelijk verminderde het aantal werkuren, voor andere beroepsgroepen volgden mondjesmaat ook regelingen voor wat vakantiedagen, maar pas in 1966 kwam de eerste wettelijke regeling tot stand waarin twee weken doorbetaald verlof werd vastgelegd.

°° "Voor een sfeerbeeld uit die tijd: "Arbeidersleven in Nederland: resultaten der enquête, ingesteld door het Nederl. Verbond van Vakvereenigingen in het najaar van 1907 naar de wenschelijkheid en mogelijkheid van beperking van den arbeidsduur voor volwassenen tot 10 uren per etmaal en afschaffing, respectievelijk beperking van nacht- en kinderarbeid. 1908."


Coll. 'de Franse verleiding'


Maar dan ook werkelijk ècht alles in het Frans:
Dr. J. Smit, Je vais à Paris. Le français comme on le parle. Quatorzième édition, revue, corrigée et augmentée par Dr. J. Smit. Gorcum, J. Noorduyn et Fils S.A., 1935.

Een veertiende editie! Of de oplagen waren klein of de Nederlander wilde in die tijd nog ècht iets van het Frans beheersen.

Coll. 'de Franse verleiding'


Ooit was 'den automobiel' net zo vreemd als de digitale wereld soms voor mij nog is en zal blijven ook. Dus tal van instructieboekwerken verschenen zo vanaf 1910. Hier eentje uit 1936, ook weer deel uitmakend van de Collectie 'de Franse verleiding'.En omslagen maken konden ze in die tijd als de beste en wéér semiologisch te duiden: de eigenaar van 'den automobiel' in kostuum onder de auto 'op de brug' met een vragende blik ("Hoeveel gaat me dat kosten!?") richting monteur, die 't allemaal uitlegt. Hadden we maar zo'n ultiem handboek voor 'den bewoner van Moeder Aarde' en een monteur.

Coll. 'de Franse verleiding'


Ronald C. Rosbottom, When Paris went dark. The city of light under German occupation. 2015.

Coll. 'de Franse verleiding'


Megan Koreman, De Dutch-Paris ontsnappingslijn 1942-1945. Amsterdam, Boom, 2016. / Omdat de Noordzeekust door de Duitse bezetter bijkans hermetisch was afgesloten vluchtte de Nederlanders die Engeland wilde bereiken veelal via Frankrijk, trokken met de grootste moeite de Pyreneeën over, trokken door het oorlogsneutrale Spanje naar Lissabon om daar de boot te nemen naar Londen.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Mr. G. J. van Heuven Goedhart beschreef in de nadagen van WOII zijn ontsnappingstocht, zijn vlucht naar Londen en in zijn geval niet via Lissabon, maar via Gibraltar. 't Vormde een ontberende tocht ook weer door dat Frankrijk, over de Pyreneeën en door Spanje.

"Het is sedert mijn aankomst in Engeland op 17 juni 1944 mijn plan geweest om het verslag van mijn wonderlijke reis van 55 dagen, van Amsterdam naar Londen, zwart op wit te zetten: niet omdat omdat ik mijn eigen avonturen zoo belangrijk vind; maar alleen omdat ik twee dochtertjes heb, Karin Sophie en Bergliot Halldis, die nu nog te klein zijn om "alles" te begrijpen., en voor wie ik dit boekje wil bestemmen als het eerlijke relaas van de wijze, waarop een mensch in het beschavingsjaar 1944 door Europa reizen moest. Dat ik het daarnaast aanmerk als een teeken van mijn diepe erkentelijkheid voor de alleen voor ondergrondsche werkers begrijpelijke mate van vriendschap, die ik in de bezettingsjaren van talloozen heb ondervonden - het spreekt vanzelf. Zooals ook vanzelf spreekt, dat ik voor de getrouwheid van het verslag volldig insta. Slechts op één punt zal ik knoeien: met de namen van menschen en plaatsen. Dat doe ik omdat dat ik niet weet of de Gestapo, welker lange armen ik zoo goed ken, dit boekje nog in handen zal krijgen vóór zij is uitgespeeld."


Dit is een derde (1 février,1944) 'bijna na-oorlogse' heruigave van de vooroorlogse 'Manuel du Camping', geschreven door J. Loiseau i.s.m. een hele trits leden van 'la Commission technique du Camping Club de France'. In die tijd was kamperen nog een hele klus en kunde die de toen nog weinige vakantiegangers nog niet zonder een praktische handleiding voor elkaar konden krijgen. Tegenwoordig hoef je, geloof ik, bij bepaalde tenten alleen nog maar aan een touwtje te trekken en de tent staat..

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Bij mijn weten verscheen in 1900 voor het eerst in Nederland een boek over een dorp in Frankrijk - uit het 'Fransch' vertaald - en wel:
'De geschiedenis van een dorp van vòòr de Fransche revolutie' van ene Charles Delon en uitgegeven S.L. van Looy te Amsterdam.
Of het toen 'aansloeg' valt niet meer te achterhalen. Anders heeft dat gelegen met Clochemerle, geschreven door Gabriel Chevallier en in 1934 in Frankrijk gepubliceerd. De dorpsschets werd geïnspireerd door Vaux-en-Beaujolais, gelegen in de regio Beaujolais, en haalde vele herdrukken.

Misschien dat het droombeeld van leven in een Frans dorp bij een steeds groter aantal Nederlanders begon met de publicatie vlak na de Tweede Wereldoorlog van het boek 'Clochemerle' in Nederlandse vertaling, een vertaling verricht door D. Ypma in het kamp van St. Michielsgestel. 't Betrof een kolderiek dorpsverhaal en op de binnenflap stonden en staan dus nog steeds de inleidende woorden:
"De puriteinen zullen zeggen dat dit kostelijke boek Clochemerle niet netjes is. Gelijk kunnen ze krijgen. Maar is dat een veroordeling - het vonnis over een roman, die, eerlijk gezegd, wel schalks en een tikje ondeugend is, maar die nergens grof of lelijk wordt?
Clochemerle: dat betekent een sfeer van levenskrachtige vreugde. Hoe verrukkelijk vertelt Gabriel Chevallier ons over de pastoor, wiens neus vertrouwen gaf aan heel de streek, of over de brave Marius na zijn terugkomst uit het regiment, wanneer hij bij Adèle zijn eerste glas komt drinken en het hele dorp al weet, wat hem verborgen is: hoe hij die lieve Rose, na alle vrijerij ...
En van Judith, met haar stralende, uitdagende schoonheid.
Maar dit boek is meer dan blijheid alleen, meer dan genereuze wijn en bekoorlijke vrouwen, meer dan een voorbijgaande stemming. Clochemerle gaat dieper. Het is ook nog iets als een satire, een satire zoals die slechts kan voortkomen uit een zeer groot volk als het Franse, dat zijn eigen zware gebreken kent - en er om lacht ... want bevordert men zo de regeneratie niet eerder dan door zich tot luidruchtige verontwaardiging op te winden?
Het is een goed volk daar in de streek van Beaujolais. Clochemerle's burgemeester is een zwaarwichtig, ambitieus man, die graag mag intrigeren, maar hij neemt U voor zich in, met zijn hartelijke gemoedelijkheid, die waarlijk niet geveinsd wordt.
En de regering van Parijs ... ja, kan men daarover in het dorp wel anders spreken dan met een smakelijke lach van Rabelais, vernietigend en verzoenend tegelijk? Inderdaad getuigen de mensen er van een volkomen illusieloze kijk op de toestanden. Het is of de schrijver ons zegt: "Ja, het is erg bij ons!" Doch meteen voegt hij er speels aan toe - "Maar dat is zo heel erg niet," .... Misschien is het ook niet zo erg. Wie weet, hebben de toestanden toch minder diep op de mensen ingewerkt, dan de ergste pessimisten verwachtten. Het Franse volk blijft toch goed volk!
En daarom is Clochemerle meer dan het epos van een dorps-urinoir, al is dit gemeentelijk object de eerste oorzaak van vele particuliere en openbare rampen.
Gabriel Chevallier is geen grappenmaker. Maar in het hart van zijn provincie, aan het hart van zijn volk heeft hij de lach gevonden, die alleen aan een grote liefde ontspringt."


Coll. 'de Franse verleiding'



Coll. 'de Franse verleiding'

Weer zo'n introductie en handleiding, dit maal van Jean Hureau: 'Initiation au Voyage. Manuel du touriste en France. Paris, Editions J. Susse, 1947.

Hiermee staan we aan de vooravond van het massatoerisme dat, want rond die tijd was slechts sprake van iets meer dan ht miljoen 'buitenlandse vakantie', grensoverschijdend dus. Zoals met veel 'zaken', ooit rekende men nog in miljoenen en was je al onder de indruk. Tegenwoordig rekent men net zo gemakkelijk in miljarden, ook wat het toerisme aangaat. Monsieur Hureau schreef meerdere kampeer- en caravaningboeken en was een soort Franse Ton Koot.


Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Tal van typen reizen zijn inmiddels de revue gepasseerd: strijdende en koloniserende Romeinen, de Frieze handelsvaart, de pelgrimsvaart, de vormende reis, de pittoreske reis, de romantische reis en hier een illustratie van een nostalgische reis. En naar de Franse Rivièra nog wel, door Robert Graves die in 1948 verslag legde hoe het er voor stond in vergelijk met vroeger. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de azuren kust overbevolkt met uitwijkelingen en vluchtelingen en, weinigen realiseren zich dat, vond er een grote geallieerde invasie plaats. Maar Charles Graves kon tot zijn grote genoegen vaststellen dat de Rivièra zich had hersteld en dat zelfs het mondaine toerisme weer op gang was gekomen.


Coll. 'de Franse verleiding'

Nu ogenschijnlijk iets anders. Ogenschijnlijk. Van Le Corbusier verscheen in 1950 het prachtig vormgegeven 'Le Modulor', maar dat als verradelijke ondertitel droeg: 'essai sur une mesure harmonique à l'échelle humaine, applicable universellement à l'architecture et à la mécanique. (Editions de l'Architecture d'aujourd'hui). 'A l'échelle humaine' betekent 'op menselijke maat, net zoals reders nu hun gigantische cruiseschepen aanprijzen waar wel meer dan 3000 passagiers op en in passen. Le Corbusier koesterde de droom het Parijs van Haussmann met de grond gelijk te maken en er voor in de plaats een woud van hoge flatgebouwen neer te planten waar je zelfs tussen door kon vliegen.

le Corbusier begon met zijn ellendige plannen al vroeg, getuige zijn 'Vers le Paris de l'époque machiniste: Le redressement français' uit 1928 of met zijn uit 1933 stammende 'La Ville Radieuse. Eléments d'une doctrine d'urbanisme pour l'équipement de la civilisation machiniste', ook al uitgegeven door 'Editions De L'Architecture D'Aujourd'hui'. Voorzover nog nodig was werd Le Corbusier recentelijk alsnog, en terecht, neergezet als een totalitaire, zelfs als een fascistische architect en stadsplanner. Leze daartoe van Xavier Jarcy 'Le Corbusier, un fascisme français.' Paris, Albin Michel, 2015.


Eric G. Leed, The Mind of the Traveller - From Gilgamesh to Global Tourism. New York, Basic Books, 1991.

En kijk! Er wordt uteraard eindeloos onderzoek gedaan naar wat een reiziger-toerist beweegt. Soms gewoon uit fascinatie, maar veelal vanuit marketing-oogpunt: wat 'beweegt', 'drijft', elk te onderscheiden 'segment' van de markt en hoe die te verleiden tot ... . Natuurlijk zijn er die er zo maar wat op los banjeren, maar de destinationmarketing wordt alsmaar krachtiger. Aanbieders van een product, ook als het een toeristische betreft, hebben een broertje dood aan toeval.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Parijs werd na de Tweede Wereldoorlog de stad van het 'existentialisme', een kreet bedacht door romanschrijver en filosoof Jean-Paul Sartre met zijn in 1946 gepubliceerde werkje 'L'Existentialisme est un humanisme'. In Nederland was een beetje opgeleide nog redelijk de Franse taal machtig en het werd pas in 1967 door A.W. Bruna & Zoon onder de titel 'Over het existentialisme' uitgegeven. Naar mijn weten is er nimmer serieus onderzoek gedaan naar - met een duur woord- de 'perceptie', zeg maar: 'hoe het werd begrepen'. Mijn inschatting is vooralsnog dat het vooral stond voor een levenstijltje van Gauloises roken, jazzkelders, lekker je eigen gang gaan, hetgeen werd weerspiegeld in titel van Remco Campert's Parijse verhalenbundel uit 1955 'Alle dagen feest'. Tekenen aan de wand?
Sartre's trilogie 'De wegen der vrijheid' heb ik gelezen, ook al vond ik 'Les Mandarins' van Simone de Beauvoir veel intigerender, maar Sartre als filosoof bleef voor mij immer ongrijpbaar, net zoals voor H.J.A. Hofland die hem eens in het luxueuse Amsterdamse Amstel Hotel waar Sartre verbleef, jawel, interviewde en zich over dat gesprek liet ontvallen dat hij van de woorden van Sartre geen mallemoer begrepen had.
En zo ben ik in blijde verwachting van het verslag van een congres georganiseerd en samengevat door Ingrid Galster over "Het ontstaan van het 'fenomeen Sartre': de redenen van een succes'. (La naissance du 'phénomène': les raisons d'un succès 1938-1945. Paris, 2001.)

En toen kwam het historisch en oh zo symbolisch-ideologische conflict tussen schrijver-filosoof Jean-Paul Sartre (1905-1980) en schrijver-filosoof Albert Camus (1913-1960) in een periode dat de Koude Oorlog goed op stoom kwam. In 1951 publiceerde Camus zijn boek 'L'homme révolté' ('De mens in opstand') waarin hij zich afzette tegen alle vormen van totalitarisme, revolutionair geweld en dus ook het communisme. In tegenstelling tot Sartre, die de Tweede Wereldoorlog in de luwte doorstond, had Albert actief deel uitgemaakt van het verzet, maar idealiseerde de strijd niet. Sartre, die in die tijd het communisme omarmde, juist wel. Hij bezocht zelfs gevangen leden van de Duitse terroristische Beider-Meinhof Gruppe en als klap op de vuurpijl werd Sartre ook nog eens maoïst. Helaas missen we het begeleidende verhaal van Camus, want op 4 januari 1960 kwam hij om het leven door een tragisch auto-ongeval.

Coll. 'de Franse verleiding'

Verontrusting over de vergrieping van Moeder Aarde stamt niet van vandaag, van gister, maar al van 'de dag ver vóór eergister'. Hier van F. Osborn 'La Planète au pillage' uit 1948, de voor Franse begrippen rappe vertaling uit het Engels van Henry Fairfield Osborn's 'Our Plundered Planet', ook uit 1948.


Een gidsje Simca-servicepunten uit 1949 dat voornamelijk de grotere steden betrof.

Coll. 'de Franse verleiding'


De eerste gidsjes van Jan Brusse zijn qua jaar van uitgave slechts bij benadering in te schatten. Waarschijnlijk in 1949 verscheen de eerste uitgave van zijn 'Gids voor Parijs en omgeving' en in 1950 zijn 'Gids voor de Franse Riviera en de Provence'.
In zijn als voorwoord bedoelde 'Kennismaking met een Sprookjesland' haalde Jan Brusse alles uit de kast:

“Ja, het is inderdaad een sprookje. Het is eind Februari. Sinds October is het koud en nat en guur geweest en er wil nog altijd maar geen einde aan die winter komen. Toen ge in Amsterdam in de trein naar Parijs gestapt was, viel er zo waar een beetje natte sneeuw en u huiverde in uw winterjas. In Parijs was het al niet veel beter. U moest een paar uur wachten op het vertrek van de trein naar het zuiden. U wandelde dus wat door Parijs, waar het misschien een beetje minder guur was, maar u had uw kraag opgezet en in het kroegje op de hoek ging u dicht bij de warme kachel zitten en u bestelde een hete wijn met suiker. Een half uur te vroeg ging u in de trein zitten, waar u niets beters te doen wist dan maar zo gauw mogelijk in te dutten. Wordt ge de volgende morgen tussen Marseille en Toulon wakker dan denkt u eerst dat u droomt, of een sprookje beleeft. De winter is verdwenen en u zit plotseling in de meest stralende lente.”

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

'Bagnères-de-Bigorre. Guide Thermal et Touristique' uit 1951.

Kuren? Nederlanders? Die bijvoorbeeld voor Fransen en Duitsers 'als vanzelfsprekendheid' was de Nederlander totaal vreemd. In het minst slechte geval ging je naar een 'openbaar badhuis'.


Coll. 'de Franse verleiding'

Over de Touring Club Holland en zijn initiatiefnemer Jan Switzer valt veel te verhalen en dat zal later zeker ook uitgebreid gebeuren. Hier vooralsnog in 't kort: Veluws pensionhouder Jan Switzer was qua gastvrijheid een 'précurseur', dat voorloper betekent. Nog vóór de Fransman Jean Trigano kwam met zijn vakantiekampen, de later zo bekend geworden Club Méditerranée, improviseerde Jan Switzer al in 1949 met militair dumpmateriaal een eerste vakantieparkje bij elkaar, met legertenten weliswaar, maar op een schitterende plek: La Garoupe op de Cap d'Antibes. Het bood ook Nederlanders met een wat smallere beurs de kans om een droomvakantie mee te maken. In het vijfjarig jubileumgidsje uit 1954 blikte Jan Switzer terug op die eerste jaren en doet niet onder voor Jan Brusse:
"Wanneer wij de moeizaam voortzwoegende omnibus, die in 1949 - onversaagd weliswaar - zijn weg naar het zigeunerkamp in betoverend La Garoupe te Cap d'Antibes wist te vinden, vergelijken met de uiterst comfortabele super-coaches, welke thans, bandenzingend, de 1500 km naar het schier niet te evenaren openlucht-hotel van 1953 afleggen; en wij daarbij bedenken voor hoeveel duizenden onze reizen gedurende deze jaren als een verfrissend geestelijk bad gewerkt hebben in hun dagelijkse bestaanszorgen, dan doorstroomt ons een gevoel van dankbaarheid, een dankbaarheid zó groot, dat daarbij de talrijke moeilijkheden, welke wij moesten overwinnen om dit doel te bereiken, als in het niet verzinken."

Lees hier een portret van hem uit die tijd.


Heel, héél langzaam kwam in de jaren '50 een automobiel de kleine burgerman binnen zijn bereik en er werd qua handboeken wat afgepubliceerd. Hier een Frans instructieboekje uit 1951. 't Franse woord 'Mécanisme' krijgt een Nederlander nog wel mee, maar 'Conduire' betekent besturen, 'Entretien' staat voor onderhoud en 'Dépannage' duidt op reparatie.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Een propaganda/marketingfolder uit 1953: 'bezoekt Frankrijk' en een uitroepteken mankeert er nog aan. Want wat wil het geval in die na-oorlogse jaren?

In weerwil van de onderdrukkende Duitse Nazi-bezetting van Nederland was dàt Duitsland in die na-oorlogse jaren toch de meest opgezochte buitenlandse vakantiebestemming.

In vergelijk met nu ging het uiteraard nog om bescheiden aantallen, maar de verhouding Duitsland - Frankrijk was, nu terugkijkend, opmerkelijk:
in de zomerperiode van 1954 trokken 254.000 Nederlanders naar Duitsland, 174.000 naar België en Luxemburg en in verhouding 'slechts' 122.000 naar Frankrijk. De Franse overheden stelden alles in het werk om die opmerkelijk scheve Duitsland - Frankrijk-verhouding ter Franse gunste te doen omslaan en dat lukte pas na vele jaren: Frankrijk werd uiteindelijk pas rond 1980 voor Nederlanders de belangrijkste buitenlandse vakantiebestemming ... .


Coll. 'de Franse verleiding'

Van die 122.000 Nederlandse Frankrijkgangers ging het merendeel naar Parijs. Door het Franse verzet ter plekke en de inzet van de Zweedse diplomaat Raoul Nordling die de Duitse bevelhebber in Parijs, Generaal Von Choltitz, ervan wist te weerhouden Parijs goeddeels op te blazen, was Parijs nog de enige metropool in de buurt, want Berlijn lag immers in puin. En Jan Brusse en anderen werd bijgestaan. Zo verscheen in 1953 van Mr. Ir. van Praag, 'Parijs. Rendez-vous der wereld'.


Coll. 'de Franse verleiding'

'Parijs. Rendez-vous der wereld'? Ja, van werelden en van uitersten. In die tijd kende men in Nederland kennelijk geen of nauwelijks straatzwervers in tegenstellingtot Parijs: de clochards. Zij mede werden onderdeel van het 'image' van Parijs, ook in Nederland. Tom Manders, alias Dorus, maakte er met een sjofele regenjas een TV-typetje van en ene Henri van Leeuwen bereikte als verklede waaghals enige faam met zijn boek 'Zwerver in Parijs. Hoe ik leefde als chemineau en clochard' (Uitgeverij Contact, Amsterdam-Antwerpen, 1952). Van Leeuwen maakte er zelfs een 'one man show' van, rondtrekkend trekkend door Nederland. De boeken 'Zwerver in Marseille' en 'Zwerver in Marokko' volgden ook nog. 't Kan verkeren.


Coll. 'de Franse verleiding'

Guide Officiel du Syndicat d'Initatives - ESSI - de la Côte d'Amour et de la Presqu'île Guérandaise, ca. 1954 gedateerd.

't Kan verkeren, want nu helaas zullen vele 'zuiver op de graad'-wezenden dit fraaie, als bevrijdend bedoelde beeld, aanstotend vinden.


Coll. 'de Franse verleiding'

De Nederlandse journalist en schrijver H.J.A. Hofland was één van die weinige beschouwers die niet alleen de veranderende tijdgeest aanvoelde, maar het ook onder woorden bracht en veelal zonder hoogdravend te doen, eerder zich met verwondering zich het één en ander afvragend. En, eerlijk is eerlijk, vaak voordat bijvoorbeeld Franse en Amerikaanse filosofen er hele boekenplanken over gingen volschrijven; 'conceptueel' dan, over 'modernisme' en over 'postmodernité'.

H.J.A. Hofland, Geen tijd. Op zoek naar oorzaken en gevolgen van het moderne tijdgebrek.In 1955 al!


Diederik Stevens, Hoogtij langs de Seine. Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs. Amsterdam / Antwerpen, Uitgeverij Atlas, 2012.

Coll. 'de Franse verleiding'


Van Ed van der Elsken zijn fotoreeks 'Een liefdesgeschiedenis in Saint-Germain-des-Prés' uit 1956. Over de 'ontvangst' in Nederland valt veel te verhalen, o.a. dat een scribent in het toen nog christelijke Vrij Nederland het 'een ziek werk' vond. Over 'perceptie' gesproken.

Coll. 'de Franse verleiding'


Een kleine gidsje voor het rijden over Franse plattelandswegen uit 1954, rijkelijk geïllustreerd met zwart-wit foto's van een samenleving die nog in de overgang zat van paard naar automobiel. Breed uitstekende landbouwtractoren, schapenkudden en koeien konden, zo blijkt uit de foto's, tot de meest rampzalige ongelukken leidden.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Na 'Clochemerle' heeftde latere hoogleraar sociaal-economische geschiedenis Henri Baudet mede bijgedragen aan de in Nederland groeiende fascinatie met het Franse dorp. Gedurende de jaren 1953 en 1954 woonde hij in het Noord-Franse dorpje Saint-Soupplets, niet ver van Parijs en richting de Champagne. Hij zette zijn indrukken op papier, met als resultaat het in 1955 verschenen boek 'Mijn dorp in Frankrijk'. En het werd een klassieker. De dorpsschets beleefde maar liefst zeven herdrukken, waarvan de laatste in 1984. In 1991 verscheen nog zelfs een Franse vertaling met een voorwoord van nota bene de Franse cultuurhistoricus Emmanuel Le Roy Ladurie, bekend van zijn 'Boeren in de Languedoc' uit 1969 en van zijn 'Montaillou. Een ketters dorp in de Pyreneeën, 1294-1324' uit 1975 en dat na de vertaling in het Nederlands in 1984 in de Lage Landen zelfs een bestseller werd. Inmiddels zijn de Nederlandse lieve Franse plattelandsboekjes niet meer op de vingers van twee handen te tellen.



Coll. 'de Franse verleiding'

In 1956, eigenlijk na eeuwen pas, verscheen weer eens een omvattend en niet zozeer toeristisch portret van de hand van Dr. W.J. Schuyt: 'Frankrijk. Land - Volk - Cultuur'. Tot aan het eind van de jaren '60 verschenen er vele drukken van, 'omgewerkte en uitgebreid', en telkens met een andere, Frankrijk typerend omslag.


Coll. 'de Franse verleiding'

H.J. Peppink, Veredelde Rijkunst & Op Reis Met Uw Auto. A.N.W.B. & Ad.M.C. Stolk, Zuid-Holl. Uitgevers Mij, 1956.

Hoofdstuk 12 - Buitenlands druk stadsverkeer' heeft als eerste deel 'In Parijs ... zèlf aan 't Autostuur?'

Na tal van waarschuwingen volgt ergens in de tekst: "Het zal u waarlijk meevallen en inééns herkent u een of ander 'monument' ... bijvoorbeeld de Opéra. Dan weet u zeker, dat u in het hartje van de binnenstad bent. Dan is 'het ijs gebroken', dan vindt u verder uw weg ook wel. Dan gaat u trots naar bed in de overtuiging dat het Parijse verkeer waarlijk niet zo griezelig is, als u gedacht had."

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Veelal werd in de jaren '50 de auto de hemel in geprezen. 't Stond voor een nieuw verworven vrijheid die voor steeds meer mensen binnen bereik kwam. Maar er waren, toen al, ook tegengeluiden. Lees mee:

DE AUTOMOBIEL
WERELDPLAAG
De voetgangers opgeofferd
Duizenden personen gedood
honderduizenden gewond
door de auto ieder jaar.

Moeten we niet het verkeer van de
eigen wagen verbieden in de steden?


Maar om in die tijd van 'Veredelde rijkunst' met je portomonee de grens te passeren was een heel gehannes. Hier een Toeristen-Deviezenboekje, deze stamt uit 1952, waarin aangetekend diende te worden met hoeveel geld je de grens overstak en op de terugweg wederom aangeven met hoeveel geld je Nederland weer binnenkwam. Hoe de douanes dat controleerden? In ieder geval, zo blijkt, werd er door hen afgestempeld. Dat waren voor de gewone man en vrouw nog eens andere tijden dan nu met euro en offshore-banking! Hoe lang die registratieplicht heeft bestaan valt voor mij tot nu toe helaas nog niet precies te achterhalen; maar een musembezoeker sprak van tot het begin van de jaren '60.


Coll. 'de Franse verleiding'

De grensovergang 'Wernhout' tussen Nederland en België rond 1950, dat we nu kennen als 'Meer', of ook wel 'Hazeldonk-Meer'.

En let op wat er qua internationale, toeristische grensoverschrijdingen de laatste 70 jaar bij benadering is gebeurd. Nogmaals, wereldwijd dus:

1950 ------ 25.000.000
1960 ------ 80.000.000
1965 ----- 110.000.000
1970 ----- 170.000.000
1975 ----- 200.000.000
1980 ----- 245.000.000
1985 ----- 300.000.000
1990 ----- 410.000.000
1995 ----- 470.000.000
2000 ----- 690.000.000
2005 ----- 800.000.000
2012 --- 1.000.000.000
2018 --- 1.400.000.000


Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Een verdraaid handig klein wegenmapje uit 1955 met 'Les Grandes Routes de France'.
'Guide offert par la B.N.C.I.', de 'Banque Nationale pour la Commerce et l'Industrie',
toen een heel grote bank met talloze vestigingen en die werden natuurlijk op de kleine kaartjes met een symbooltje plus adres aangegeven. 't Ging in die tijd alleen nog maar om de Routes Nationales, maar tijd verglijdt, voor de B.N.C.I. en voor de Routes Nationales. Vanaf begin jaren '60 werd begonnen met de aanleg van de autoroutes en voor de B.N.C.I. was ook het uur 'U' aangebroken. Ook tegenwoordig is de Staat in de Franse economie nog zeer machtig, 't draait vooral door een gedeelde opleiding aan elitescholen om een relatief kleine groep van 'ons kent ons' en die met het grootste gemak heen en weer springen tussen 'publiek' en 'privaat'. En zo decreteerde 'le ministre des Finances' Michel Debré in 1966 dat een paar banken dienden te worden samengesmeed tot de Banque national de Paris (BNP), waaronder de B.N.C.I..


Een fleurige folder, uitgegeven door hotelliers, betreffende de tweebaans Route Nationale 7 waarop nu met zoveel nostalgie wordt teruggekeken. Er bestaat inmiddels zelfs een 'glossy' over die fameuze N7 van ooit.

Coll. 'de Franse verleiding'



Coll. 'de Franse verleiding'

Halverwege de jaren '50 beschikten de uitgevers nog steeds niet echt over de middelen om foto-albums in kleur op de markt te brengen, 't bleef vooralsnog bij zwart-wit, zoals hier met 'Vrouwen van Parijs' met tekst van André Maurois en, daar ging het natuurlijk om, foto's van de toen zo bekende fotogaaf Nico Jesse, die van vak eigenlijk huisdokter was. 't Album werd in 1954 uitgegeven door A.W. Bruna & Zoon, een uitgeverij welke een overduidelijke band koesterde met Frankrijk.


Coll. 'de Franse verleiding'

Jan Brusse met foto's van Daniel Frasnay, 'Nachten in Parijs'. Utrecht, A.W. Bruna & Zoon, Zwarte Beertjes 101/102, 1957.


In de reeks piepkleine en summiere 'Kosmos Reisgidsen' kwamen talloze Westeuropese bestemmingen aan bod en natuurlijk ook Parijs, in 1956. Ze werden uitgegeven in samenwerking met de Nederlandsche Reisvereeniging. Dit is wat de auteur J.P. Doedens onder andere schreef over de Parijse Hallen:

"Trek vooral niet uw mooiste keren aan, want u zult nog al eens opzijgeduwd worden door volgeladen transportwagentjes of bijna onder de voet gelopen worden door 'les forts des Halles', die gekromd onder hun centenaarslasten zich zoonodig op hardhandige wijze een weg banen door het gedrang. Nog een soort bezoeker zult u er aantreffen. Het zijn de zwervers van Parijs, de clochards die hun lugubere nachtverblijven in duistere portalen en onder de bruggen van de Seine verlaten hebben om te zien of er nog iets van hun gading is. Daar zitten twee van die lompenridders. Ze hebben zich mester gemaakt van een groot weggeworpen bot en schrapen nu met een roestig mes de resten vlees er af, die ze ter plekke plaatse broederlijk consumeren. Ook dat is Parijs! De finishing touch van uw bezoek is dan een bord traditionele uiensoep in zo'n onooglijk restaurantje temidden van de dagelijkse werkers der Hallen."

Dit nu bleef nog lange tijd één van de vele clichés aangaande Parijs.


G. van der Weyde e.a., Onder de luifel. Kampeer technisch handboek. Den Haag, ANWB, 1956.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

G. van der Weijde, Auto-kamperen. Koninklijke Nederlandsche Toeristenbond A.N.W.B., 2-de druk, 1957.

Rond 1900 verschenen er tal van semi-wetenschappelijke verhandelingen over het fietsen en daarna het autorijden. In de dertiger jaren volgden handleidingen om 'op bivak' te gaan. Met de groeiende na-oorlogse welvaart kwamen tal van instructieboekjes op de markt over de techniek van het autorijden, kamperen en kennelijk dus ook over het 'auto-kamperen'. 't Bevatte aparte verhandelingen over 'de tent' en over de vraag van een 'dubbel- ofenkeldakstent', 'de dwarsslapers' en, toen al, 'de pneumatische tent', over 'het slapen en matrassen', over 'En wat kost 't nu allemaal' tot en met de 'Paperasserij'.


Coll. 'de Franse verleiding'

Zo van halverwege de jaren '50 kwamen de Nederlanders danig in beweging en het bleef niet bij een zondagje 'bermtoerisme': een zitje maken langs de snelweg en maar wezenloos staren naar de stoet van gemiddeld nieuwe auto's die voorbij kwamen sjesen. Waarheen? Het aantal vrije dagen nam toe en steeds meer ging men 'op vakantie'. Ondanks de voor hedendaagse begrippen piepkleine rotonde Ouderijn bij Utrecht was het ook toen al op hoogtijdagen 'file' geblazen en de journalist-schrijver- columnist (1927-2016) bekeek het allemaal met enige verbazing aan en publiceerde er in 1957 prompt een boek over. Al eerder zoals u zag had hij over beweging en tijd een essay geschreven, 'Geen tijd (op zoek naar oorzaken en gevolgen van het moderne tijdgebrek)', in 1955 verschenen bij Uitgeverij Scheltema en Holkema.

Zijn 'Vakantie' had als lange ondertitel: 'Over zakelijk en onzakelijke kanten van de moderne volksverhuizing' en de tekst op de binnenflap gaf een beeld van de tijdgeest van toen:

"De journalist Hofland, als schrijver bekend geworden door zijn vermaarde boekje Geen tijd (drie drukken in drie maanden), heeft zich, hoe kan het anders, geworpen op het vakantiewezen en schreef daarover de studie die u in handen houdt.
Waarom gaat men op vakantie? Waarschijnlijk zijn er honderden redenen te geven, maar één daarvan ligt aan alle andere ten grondslag. Met gaat met vakantie omdat men geen lust meer heeft tot werken en eindelijk de kans krijgt, aan de uitputtende banaliteit van het dagelijkse leven te ontsnappen. Het is een reden die over het algemeen niet als geheel respectabel wordt beschouwd. Want in onze beschaving adelt de arbeid, is ledigheid des duivels oorkussen, prijst men de nijvere bijen en gaat men tot de mieren om wijs te worden.
De hedendaagse maatschappij vertoont talrijke ongerijmde aspecten; het vakantiewezen behoort daartoe. Velen komen doodmoe van vakantie terug, dat ze dringend vakantie nodig hebben: de ogen nog tuitend, de longen vol gassen en dazmpen. Hier is iets mis, en Hofland ontrafelt het op de hem eigen hoogst onderhoudende; doch tegelijk zeer informatieve wijze."


Coll. 'de Franse verleiding'

Voor kampeerders en autorijders zag de A.N.W.B er wel brood in om 'echte' gidsen te publiceren, maar voor Frankrijk, haar platteland dan? Nee dus en het bleef bij duimelige mapjes samengehouden door twee nietjes en duidelijk met een schrijfmachine op stencilpapier getypt. Frankrijk? En de Auvergne in 1958? Opmerkelijk genoeg was Duitsland, in weerwil van de Nazi-bezetting, toch de belangrijkste buitenlandse vakantiebestemming voor de Nederlanders .... .



Coll. 'de Franse verleiding'

Bibeb in Parijs. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, Zwarte Beertjes, 1957. (Omslag Dick Bruna)

Bibeb, een pseudoniem, was in de tweede helft van de vorige eeuw als journaliste een begrip. Met name werd zij bekend als interviewster, zij was een beetje de uitvindster van het zogenaamde 'diepte-interview': voorheen werd er niet zo doorgevraagd. Haar interviews die vooral in Vrij Nederland verschenen, toen nog een weekblad, werden gebundeld uitgegeven in de overbekende Zwarte Beertjes-pockets en ze was zeker niet alleen in Parijs en aan de Rivièra aan de slag geweest. Bibeb (1914-2010) meed of schuwde de publiciteit, heeft zichzelf nimmer laten interviewen en kreeg daarmee iets mysterieus.


Coll. 'de Franse verleiding'

Bibeb aan de Rivièra. Utrecht, A.W. Bruna & Zoon, Zwarte Beertjes 447, 1961. (Omslag Dick Bruna).


De Franse uitgeverij Arthaud (Parijs en Grenoble) begon al aan het begin van de jaren '20 met het uitgeven van prachtige foto-albums en dekte daarmee zo goed als heel Frankrijk. De fotografie was in fraaie grijs, zwart en witte tonen. Vele decennia gingen ze mee, zoals hier nog een proeve uit 1960.
De Amsterdamse 'Drukkerij en Uitgeverij J. H. de Bussy' bood in de jaren '20 daarvan Nederlandstalige versies, zoals van P. Devoluy & P. Borel 'In het rijk der zonneschijn. De Fransche Rivièra' in 1924 en bijvoorbeeld in 1925 van Henri Ferrand 'Grenoble en de Alpen van Dauphiné'. Het spreekt voor zich dat die prachtwerken vooranemelijk aangeschaft werden door de Nederlands maatschappelijke bovenlaag.


Coll. 'de Franse verleiding'

De rol van Montmartre van het 'Fin du Siècle' en 'La Belle Epoque' was tijdens 'Les Années Folles' inmiddels verschoven naar Montparnasse en na de Tweede Wereldoorlog, tijdens de beginjaren van 'Les Trente Glorieuses', overgenomen door het Quartier Latin. Toch bleef Montmartre een toeristische trekpleister van jewelst getuige het liefdevolle portret van Rits Kruissink, 'Montmarte van Tempel tot tingeltangel' uit 1960. Lees mee:
"Montmartre, zo heet de hoed van Parijs. Het is een rare hoed, waar moeder Parijs zich vaak wat verlegen mee voelt - een opvallende hoed met een hoge bol van oude, in wezen wel degelijke, echter hier en daar lelijk verschoten stof en een, in het oog lopende, witte pluim. Maar de rand .... oh! la! la! .... die oer-ondegelijke, golvende, klatergouden rand .... die toch ook wel weer bij die bol hoort.
De bol, dat is de Butte, de 128 meter hoge heuvel, die het Parijs van de rive-droite beheerst, zoas de Eiffeltoten dat het stadsdeel van de rive-gauche doet.
De pluim, dat is de Sacré-Coeur, het meesterstuk van suikerbakkerskunst, waarmee de heuvel in het laatst der vorihge eeuw werd 'versierd'.
De rand, dat zjn de brede, dag en nacht lawaaierige, buitenboulevards: de boulevards Rochechourt en de Clichy."


Coll. 'de Franse verleiding'

Nogal wat BN-ers lieten zich door Franse merken fêteren en betalen natuurlijk ook: Jan Brusse voor en door o.a. Joseph Guy, Rijk de Gooijer voor en door Boursin, de fotograaf Jan van Keulen voor en door Peugeot en deed Johan Cruijff niet zijn best voor Citroën? Ook met zijn 'Een avondjurk op de achterbank ... naar het Filmfestival in Cannes met de 2cv van Jan Blokker' uit 1962 was deze schrijver/columnist in goede handen.


Coll. 'de Franse verleiding'

Dat lijkt veelbelovend, 80 naturistenfoto's, maar afgezien van ontblote vrouwenborsten is deze 'revue naturiste internationale' uiterst preuts: er valt geen geslachtsdeel te bekennen. Ofwel ontrekt het zich aan de lens door bijvoorbeeld een opgetrokken been, ofwel man of vrouw - indien frontaal gefotografeerd - draagt een verhullende string ....


Coll. 'de Franse verleiding'

Wat zou ik dit u op waar formaat willen tonen en doen doorbladeren, want het gaat om een groot fotoalbum Parijs en weer van Nico Jesse, uit 1962 en uitgegeven door Elsevier en voorzien van een voorwoord van de hand van Jean Cocteau.
De binnenflap verhaalt:
"Nico Jesse, de bekende arts-fotograaf, wiens fotoboeken een begrip zijn geworden, heeft als een modern tovenaar alle facetten van deze verrukkelijke stad weten te vangen en vast te leggen. In meer dan vijfhonderd meesterlijke foto's - wisselend van groots, speels en teder tot rauw en voor ons begrip onwerkelijk - toont Nico Jesse in dit nieuwe boek het gezicht van Parijs, zoals het werkelijk is en zoals weinigen het kennen. Dit is Parijs!"


Coll. 'de Franse verleiding'

Maar het tij begon te keren en Nederlandse uitgevers durfde het aan om niet meer alleen over Parijs en de Franse Rivièra boeken uit te geven, maar ook over andere streken van Frankrijk. Toegegeven, in 1961 durfde de uitgever Allert de Lange van de toen alom bekende Dr. L. van Egeraat 'Tien Franse toeristenwegen' uit te geven, maar in 1962 kwam Uitgeverij Servire met 'Op zoek naar de Dordogne' van Marinus Schroevers, in 1971 heruitgegeven met als titel 'Het oudste Frankrijk. Een reisboek over het land van de Dordogne'. Het buitenlandse reizen neemt aanzienlijk toe en Frankrijk raakt onder de Nederlanders steeds meer in trek.



Coll. 'de Franse verleiding'

En jawel, hier van de van radio en televisie toen bekende Dr. L. van Egeraat (een uiterst interessant profiel trouwens) een stevige gids over de Fanse Auvergne met Dordogne en Gorges du Tarn, in 1961 uitgegeven door die Allert de lange.


Dit gidsje voor de Zuidfranse 'terroirs' Corbières en Minervois dateert van 1962. 't Valt waarschijnlijk niet meer zijn te achterhalen, maar weinig Nederlanders zullen in die tijd in de streek geweest zullen zijn. 158? Nu zijn het er tienduizenden ... .

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Uit 1963 en dat was handzamer en zag er vrolijker uit dan dat dikke donkerbruin-rode

Werckenrath
Dory
Frans
Woordenboek
II
Nederlands-
Frans.

van J. B. Wolters.


Coll. 'de Franse verleiding'

Dr. A. Alberts, De Franse Slag.
Zo maar wat ongewone en openhartige herinneringen van een Nederlander in Franse Staatsdienst. Amsterdam H. J. Paris, 1963.


Coll. 'de Franse verleiding'

Hubrecht Duyker was onvermoeibaar wat betreft het introduceren van wijn drinken in Nederland, met Jan Brusse overigens die ook nog eens de cognac van Joseph Guy voor zijn rekening nam en Wina Born maakte naam met het wederom introduceren van de Franse keuken, maar dan voor 'Jan en alleman': immers, hogere kringen wisten niet beter.
Edoch, Robert J. Courtine, 'de echte Franse keuken' uit 1963, wederom uitgegeven door de francofiele uitgeverij A. W. Bruna & Zoon in Utrecht, werd een regelrechte bestseller. Met die pocket raakte de Nederlandse huisvrouw - zo was dat in die tijd nog, haar plaats was nog de aanrecht na eventueel de hele dag typewerk verricht te hebben - maar goed, de Nederlanders raakten heel geleidelijk gewend aan teentjes knoflook, een 'bouquet garni', ragoût, artisjokbodems, koriander, een vleugje thijm, een scheutje Chablis en ook basilicum .....


Coll. 'de Franse verleiding'

Wijnhandel Ferwerda & Tielman, Haarlem.
Uitgave van de Stichting Wijnpropaganda.


Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Deze foto doet me denken aan ons jaarlijks uitstapje naar de Amsterdamse Auto-RAI, zo in de jaren '50. We keken onze ogen uit, want Pap moest het eerst nog doen met een Kever, maar een grotere Opel volgde en toen een Peugeot 403, een diesel waar het starten tijd nam. Je stak wel de sleutel in het stuurslot, maar gaf die een eerst knik. Toen moest je heel geduldig wachten en turen voordat links onder het dahboard achter een rond gaasje op een stangetje rood opgloeide. Pas dan kon er gestart worden. Zie hier de explosieve groei van het autobezit in Frankrijk vanaf 1900 ... .

Date------------------- Nombre
1er janvier 2018------- 39.502.000
1er janvier 2017------- 39 140 000
1er janvier 2016------- 38 852 000
1er janvier 2015------- 38 408 000
1er janvier 2014------- 38 200 000
1er janvier 2013------- 38 138 000
1er janvier 2012------- 38 060 000
1er janvier 2011------- 37 744 000
1er janvier 2010------- 37 438 000
1er janvier 2009------- 37 212 000
1er janvier 2008------- 37 033 000
1er janvier 2007------- 36 661 000
1er janvier 2006------- 36 298 000
1er janvier 2005------- 36 039 000
1er janvier 2004------- 35 628 000
1er janvier 2003------- 35 144 000
1er janvier 2002------- 34 597 000
1er janvier 2001------- 33 819 000
1er janvier 2000------- 33 090 000
1er janvier 1995------- 30 040 000
1er janvier 1990------- 27 758 000
1er janvier 1985------- 24 110 000
1er janvier 1980------- 20 990 000
1er janvier 1970------- 13 710 000
1er janvier 1960------- 6 240 000
1er janvier 1950------- 2 310 000
1er janvier 1940------- 1 900 000
1er janvier 1930------- 1 400 000
1er janvier 1920------- 330 000
1er janvier 1910------- 53 000
1er janvier 1900------- 1 672


Nancy Mitford, Snobismes et voyages. Paris, Stock, 1964.


Vakantiekolonies? Bestaan ze nog? Hier een uit 1966 daterend aantekenboekje van een begeleider: 16e édition -180e mille.

Coll. 'de Franse verleiding'


Paul E. Ehrlich, The Population Bomb, 1968.

En wat zien we?

Wereldbevolkingsgroei in miljoenen en miljarden:

1750 = 791
1800 = 978
1850 = 1.262
1900 = 1.650
1950 = 2.521
1999 = 5.978
2020 = 7,795
2050 = 8.909
2150 = 9.746


Coll. 'de Franse verleiding'

Hoe vergangkelijk is de tijd, want 't merendeel van minstens twee generaties zegt La Courtine niets meer. En toch, tussen vanaf 1959 tot en met 1970, oefenden daar tussen keien en rotspartijen 'onze jongens' van de Koninklijke Landmacht voor een mogelijke aanstaand gevecht met die communistische Russen. La Courtine ligt op de noordwestelijke kant van het woeste Franse Centrale Massief op zo' 750 meter hoogte en dààr, daar kon onze Veluwe en haar hoogste punt 'Signaal Imbosch' met haar 109,9 metertjes uiteraard niet aan tippen. Iedere zondag, na de middagsoep meen ik, op de radio eerst het 'De toestand in de wereld(-praatje van G.B.J. Hiltermann, en dan volgde een uitzending waarin onze onverschrokken soldaten uit dat 'verre vreemde' de groeten deden aan hun geliefden en naasten in de Lage Landen. Als de dag van gister herinner ik me die zondagssfeer nog met mijn ellendig knellende vlinderstrikje om. Dat was kennelijk de training voor mijn aanstaande gevecht met de samenleving.

Op de achterflap van het boek uit 2009, geschreven door Henk Povée, de volgende inlevende woorden:
"Tuussen 1959 en 1970 zijn naar schatting 100.000 Nederlandse dienstplichtigen op oefening geweest naar de Franse legerplaats La Courtine. Voor bijna iedereen was het hun eerste kennismaking met het buitenland. Drie dagen hobbelen in de laadbak van een 'dikke DAF', in colonnes van 80 kilometer lengte die niet harder mochten dan 50, en dan aankomen in een legerplaats die dringend aan een schrobbeurt toe was.
Toch denken velen van hen nog altijd met veel nostalgie terug aan hun eerste confrontatie met stokbrood, hurk-wc's, haarspeldbochten en knoflookworst. Je dronk uit armoe 'vin blanc au citron'. En voor thuis kocht je zo'n blauwe fles Soir de Paris of de eerste koffiemolen van Moulinex. Ria Valk, Rita Corita en het Cocktail Trio werden ingevlogen om je te vermaken. Ook deed je mee aan sigarenrookwedstrijden georganiseerd door de dienst.
Maar het is ook wel eens heftig geweest, toen er doden vielen tijdens de oefeningen, of toen in 1960 de halve regio onder water liep. Maar vooral toen in 1962, bij de Cubacrisis, bijna een kernoorlog uitbrak tussen Amerikanen en Russen, terwijl een groot deel van het Nederlandse leger duizend kilometer ver in Frankrijk zat, en een ander deel aan de andere kant van de wereld, om Nieuw-Guinea te behouden. Dat zijn toch onvergetelijke tijden geweest voor al die 'fillers' en 'ouwe stompen' van toen."

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'


Zuidwaarts rijdend op de Autoroute du Soleil is het bij Orange een fundamenteel kiezen. Links houden betekent Provence en Côte d'Azur of slaan we rechtsaf naar de Languedoc en wellicht nog wel verder, naar Spanje? Rechtsaf betekent 'La Languedocienne', later tot A9 bestempeld. Het eerste deel tot Montpellier, eigenlijk een makkie met de rest van het traject, kwam eind 1967 gereed, maar daarna werd het veel meer een kwestie van afgraven, uithakken en ophopen. Ge-asfalteerd tot Narbonne duurde tot 1975 maar liefst en dan werd het weer een kwestie van Route Nationale. Uiteindelijk werd in 1978 bij Le Perthus de grens met Spanje bereikt.


Deze foto is van de ooit alom bekende Nederlandse fotograaf Kees Scherer van wiens werk nog steeds retrospectieven worden georganiseerd, zoals in 1998 nog 'Kees Scherer. Het Parijs van de vijftiger jaren'.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

De internationale uitstraling van Parijs kent qua beeld, qua 'image' - 'op z'n ingewikkelds' heet zoiets 'semiologisch' - een vaste kern, ijzersterk en onverwoestbaar, maar de verbeeldende representatie mag nog wel eens wisselen. Zo 'verzinnelijkte' Parijs zich op het kruispunt van de jaren '50 / '60 vooral met ballonnen, zoals hier op de omslag van het 'Toeristisch Maandblad' REIZEN, jaargang 8, nr.5, augustus 1965.
Maar ooit overheerste bijvoorbeeld 'la Place du Têtre' of ook 'les Apaches, dat waren gewoon ongure straatrovers, veelal afgebeeld met een rood sjaaltje.

Ik weet niet of er in Nederland, afgezien van 'de Kampioen', nog 'algemene' reistijdschriften bestaan. Immers 'destination marketing' houdt uitgevers ook in de greep en 't zou me niets verbazen dat er een Nederlandse 'glossy' bestaat die gewijd is aan Thailand.
In Nederland zijn minstens 4 'glossies' aan Frankrijk gewijd: 'En Route', 'Leven in Frankrijk', 'Maison en France' en Côte & Provence. En ik zie, geen 'glossies' wellicht, over het hoofd de soms fraai uitgegeven bladen van de vele 'Hollandse' verenigingen in tal van Franse regio, zoals bijvoorbeeld NieuwsNed van de Nederlandse Vereniging Languedoc-Roussillon (NVLR).

Voor mijn Franse museumbezoekers is dit gegeven domweg niet behapbaar, niet vatbaar. Nee, Frankrijk komt om in Franse 'glossies' gewijd aan 'hun' Franse regio. Wel zijn er Franse bladen gewijd aan Afrika, tenslotte een deel van 'la francophonie'.En er bestaan naar ik meen twee onregelmatig verschijnende glossies gewijd aan 'les Etats-Unies' waar de Fransen immer mee in de clinch liggen: je hebt lezers die gefascineerd zijn door New York, Calfornia en uiteraard Sillicon Valley en je hebt lezers waarvoor het 'uitbundige' Amerika vrees inboezemt.


Met de toenemende welvaart en haar voor die tijd 'uitspattingen', nog voor de Parijse Mei '68-revolte, voelde de Franse observator Guy Debord de tijd goed aan en publiceerde in 1967 het opmerkelijke 'La Société du Spectacle'. Maar 'spektakel' is in wezen van alle tijden geweest en zo ontdekte ik kort geleden het 'Histoire des Spectacles', onderdeel van de prestigieuze Franse reeks 'La Pléiade' en in 1981 uitgegeven door Gallimard.


Ben J. Kuyper, Koken in de vakantie voor tenten, caravans en zomerhuisjes. (1968)

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'


De Parijse revolte werd door velen gezien als de aanloop van een revolutie en ook in Nederland werd er veel over gepubliceerd. Let op de titel die Cees Nooteboom aan zijn '68-impressies meegaf.

Coll. 'de Franse verleiding'


Een folder uit 1971 verspreidt door de SNCF, de Franse staatsspoorwegen. Nu zou het je nagenoeg niet meer lukken, dat 'Om Frankrijk te zien', want heel veel regionale en zeker nagenoeg alle lokale treinverbindingen zijn inmiddels opgedoekt en dat begon al tijdens het begin van de vorige eeuw. En waarom? Juist: de opmars van de auto en de minder bedeelden hadden letterlijk het nakijken.

Coll. 'de Franse verleiding'


't Nakijken hebben. Zou dat ook niet voor dit gelden?

Coll. 'de Franse verleiding'

Het Nederlandse reizen zat deze jaren in de lift en dit veelbelovende boekje uit circa 1972 was al de zevende druk. In dat 'te leren lezen, te spreken en te verstaan' zit nu net de kneep: je 'leert te leren'. Da's lang niet zo slecht nog niet, maar het Frans echt goed te spreken, goed te verstaan en goed te lezen, en dàt binnen een maand, da's voor mensen die niet meer in hun kinderschoentjes staan echt een illusie.


Mathieu Smedts, Leven als God in Frankrijk. Baarn Het Wereldvenster, 1972.

Coll. 'de Franse verleiding'


Tussen 1852 en 1870 werden in 't hartje van Parijs naar ontwerp van Henri Baltard tien markthallen van gietijzer en glas opgetrokken, 'De Buik van Parijs' zoals Emile Zola het noemde, en wat dramatische was de sloop tussen 1971 en 1973 tijdens het regime van de 'modernistische' president Georges Pompidou, ook al schuldig aan de foeilelijke Tour Montparnasse.

Coll. 'de Franse verleiding'


Jan Brusse, 1921-1996.

Coll. 'de Franse verleiding'

Vanaf 1950 verschenen er van de hand van Jan Brusse tal van edities van zijn 'Gids voor Parijs'uitgegeven door wijlen Uitgeverij Allert de Lange. A.W. Bruna & Zoon gaf uiteraard ook boeken uit van Jan Brusse, maar dan - eindelijk - na exact 25 jaar na zijn vestiging in Parijs begon Holkema & Warendorf vanaf 1973 zijn verhaaltjes van radio ('Paris vous parle'), tv ('Hier Parijs, hier Frankrijk, hier Jan Brusse') en uit Elsevier ('Qui mal y pense') te bundelen in een overbekend geworden reeks van wel acht verhalenbundels met titels als 'Vrijheid, gelijkheid en wat broederschap', 'Zwervend door het Franse leven' of 'Met de Franse lach'.


Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Bij mij thuis stonden in de bescheiden boekenkast mooi in blauw linnen gebonden deeltjes van Zola en ik zal 'De buik van Parijs', over de Hallen, ongetwijfeld gelezen hebben, maar Balzac stond er zeker niet bij; gewoon een kwestie van een onterecht terugzakken in het verleden. Thuis las ik, in het voetspoor van mijn vader graag 'Simenonnetjes' totdat ik op de HBS werd geconfronteerd met een voor mij toen nog stierlijk saaie Camus. Waardoor ik over een drempel stapte kwam door een klasgenoot, die was begonnen aan Jean-Paul Sartre, een trilogie nog wel onder de uitnodigende verzamelnaam 'De wegen der vrijheid'. Ook ik moest en zou er aan beginnen en toen ik het Franse eindelijk hakkelend kon lezen, begon ik zelfs aan 'Les Mandarins' van Simone de Beauvoir. Daarna, de Franse invloeden boetten in Nederland danig in, kwam er halverwege de 70-er jaren een opleving. Of 't er aan lag dat steeds meer mensen voor vakantie naar Frankrijk trokken weet ik niet, maar 'Montaillou - Een ketters dorp in de Pyreneeën' van Emmanuel Le Roy Ladurie werd een bestseller en ook de herinneringen van de Franse actrice Simone Signoret: 'De nostalgie is ook niet meer wat ze geweest was', zoiets zal de vertaling wel geweest zijn, maar ik las het in het Frans; kennelijk, want met potlood heb ik er 11 mei 1979 in genoteerd. Ik lees ontzettend veel Frans, maar dan non-fictie en tot mijn schande moet ik bekennen dat wat 't literaire aangaat ik me, sinds Simone, heb beperkt tot Houellebecq, Didier Eribon en Edouard Louis, de laatste twee toch weer vooral feitelijk autobiografisch. Meer weten over de Frans literaire invloeden in Nederland? >>> Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), 'Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen' uit 2017. 't Staat hier ergens rechts vermeld.


Nostalgie ook, van de 19-de eeuw naar de 20-ste.

Yvan Christ, Les metamorphoses de la Côte d'Azur.
Photographies anciennes rassemblées et commentées par Jean Derens.
Photographies modernes de Charles Ciccione.
Paris, Editions André Balland, 1971.


Coll. 'de Franse verleiding'

Velen zullen naar Frankrijk op vakantie gaan in de eerste plaats vanwege de zon. Maar daarbij voegen zich waarschijnlijk al gauw de impressies van de onmetelijk ruime landschappen, voor Nederlanders in het bijzonder. Ruimte! Dat kunnen dan de volgende aanknopingspunten zijn. Voor mij ook, want Frankrijk 'verdiepte'zich dus en wel in historische zin. Zo heb ik tal van riante of eenvoudige onderkomens bezocht van mensen die er ooit toe deden en er misschien nu ook nog nog wel toe doen. Van het Château de Montaigne in de Dordogne dus, via het Château de Bussy-Rabutin in de noordelijke Bourgogne tot 'La Boisserie', het huis van Charles de Gaulle, in het nog noorderlijker gelegen Colombey-les -Deux Eglises, in de Haute-Marne. Vanaf hier, in Fontcouverte in 'Les Corbières' en op nog geen 20 kilometer afstand 'staat' / 'ligt' de Abdij van Fontfroide, nog steeds. Dat het er daar nog van mocht komen danken we aan een gepassioneerde familie waarvan onderstaand albumpje getuigt.


Coll. 'de Franse verleiding'

Het mooie verhaal, vergezeld door prachtige fotografie, over de aankoop in 1908 door de Familie Fayet van de ruineuse Abdij van Fontfroide en het begin van haar restauratie. Nu is de abdij, samen met de katharenkastelen, de Cité van Carcassonne, het Canal du Midi en natuurlijk de prachtige stranden, één van de belangrijkste publiektrekkers in de Aude.


Expositions itinérantes CCI n°: 4. Centre de Création Industrielle / Centre national d'art et de culture Georges Pompidou, Paris, 1977.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Door mij zeer intensief gebruikt en haar zelfs opgezocht:
Jacqueline Wesselius, Neem nou Parijs. Utrecht, A.W. Bruna & Zoon, 1977.


>Coll. 'de Franse verleiding'


Uit het volle Nederland zuidwaarts rijdend, zeker uit de Randstad, dien je het in België ook nog vooralsnog te stellen hebben met de dichtgebouwde snelweg Antwerpen, Gent en verder. Maar eenmaal de verkeersrommeligheid bij Lille overleefd te hebben 'landt' je uiteindelijk in de onmetelijke ruimte van de glooiende Noord-Franse graanvelden. Nauwelijks ongeschonden vergezichten. Ruimte! En al rijdend bemerk je bijvoorbeeld dat het type dakbedekking per streek verschilt.


Nicole Vallery-Radot (Réalisation), Les Toits dans le Paysage. Réalisé par la Maison de Marie Claire, 1977.

Coll. 'de Franse verleiding'


Zo is die Noord-Franse verademing nog steeds en met de daken is het nog steeds hetzelfde gesteld.

Maar wat heeft de wat oudere en trouwe Frankrijkganger het land gedurende de laatste veertig jaar tòch qua aanzicht zien veranderen, in die immer uitdijende bebouwde 'kommen' van steden tot provincieplaatjes met name: ze worden nu omgeven door je toeschreeuwende reclameborden.

Ze zijn bedoeld je te verlokken die vaak immense 'supermarchés' en 'halles' te betreden, soms met een oppervlak van een voetbalveld.

Daartoe dien je tal van rotonden te nemen. Heeft Frankrijk inmiddels de hoogste dichtheidsgraad van McDonald's ter wereld, ook qua rotonden spant het land de kroon. En natuurlik zijn ze meestal opgetuigd met 'kunstuitingen'. Deze doet denken aan de HEMA-worsten. Kom er maar om (heen).

Vaak zie je de aanduiding 'giratoire' staan, maar wat het verschil is met een rotonde blijft mistig:
"Du point de vue de leur forme, les carrefours à sens giratoire et les ronds-points sont identiques. La différence entre un rond-point et un carrefour à sens giratoire réside dans le régime de priorité. Rond-point : c'est la priorité à droite qui s'applique. Dans ce cas, il n'y a pas de marquage au sol ou de panneau." Neem dit maar met een een 'Franse slag' en houdt je er maar aan voorrang te verlenen aan hen die op de rotonde rijden: "Cédez le passage" = "Geef voorrrang."


Coll. 'de Franse verleiding'

Dit beeld uit 1978 geeft echter nog maar eens aan dat je de steedse vergrieping in dat, in vergelijk met Nederland, grote Frankrijk nog betrekkelijk makkelijk kunt ontsnappen.
Het is zo'n dertien maal groter dan de Lage Landen. In Nederland wonen er 411,58 per km², in Frankrijk 118,36, waarvan 80% in de grotere en grote steden. Op de mondiale bevolkingsranglijst staat Nederland op n° 17, Duitsland op n° 40 en Frankrijk op n° 60.

Vandaar.


Coll. 'de Franse verleiding'

Tony Dumoulin, Wat eten me nu.
Culinair dictionaire
Frans - Nederlands
Français - Néerlandais

Drukkerij/Uitgeverij Boosten & Stols, Maasricht, 1979.


Coll. 'de Franse verleiding'

In 1979 publiceerde de econoom Jean Fouratié een studie, een portret van de Franse samenleving tussen 1946 tot 1975, met als titel 'Les trente glorieuses', nu een gevleugeld begrip in Frankrijk: 'de glorieuze dertig jaar'. In weerwil van de Koude Oorlog met haar atoombommen en ook de latere oorlog in Vietnam was het voor de Westerse wereld een tijd van gestage groei van de welvaart, onstuimig zelfs. Misschien dat met het boek van Annegreet van Bergen, 'Gouden jaren', wij dat tijdperk voortaan zo gaan noemen. Maar rond 1979 kwam daar een abrupt een einde aan. Sedert die tijd werd economie en politiek bijkans aanhoudend gekleurd door 'crisis' en 'bezuinigingen'.

In de onderstaande bundel wordt inmiddels die periode met een wat kritischer oog belicht: 't was dus modernisering wat de klok sloeg. Nou heb ik zelf daar niets op tegen en in tegenstelling tot vroeger de meeste Nederlanders van nu ook niet meer. Maar hier klinkt waarschijnlijk de conservatieve grondhouding van vele Fransen door. 't Was ook een tijd van maatschappelijke onrust en bovendien ook nog eens vervuiling. Niets nieuws onder de zon dus? Ik denk van niet. Sinds zo rond 1980 is de wereld een weg ingeslagen van een galopperende globalisering waarbij produktie- en handelslijnen steeds langer worden en de financiële om die wereld een flitsend net spant waar iedereen in gespannen hangt. Als één hoofddraad daarvan breekt belanden we in de zoveelst economische crisis. Naar mijn inschatting leven we maatschappelijk op een kruidvat en de vervuiling destabiliseert inmiddels het klimaat, onze biosfeer.

ik schat zo in dat de corona-pandemie van begin 2020 niet als zo maar bij toeval in één van de meest vervuilde oorden van China kon overslaan op de mensheid en zich rap over de wereld kon verspreiden. Om bij het hoofdonderwerp te blijven, het reizen: eind maart 2020 was er al sprake van 40% minder internationale verplaatsingen en de toeristenindustrie beleeft een gigantische duikval.

In Frankrijk, veel meer dan in Nederland, hoor en lees je kritische geluiden wat voor een model we gecreëerd hebben, zelfs de Franse president zette er publiekelijk vraagtekens bij. Ook van dàt Frankrijk wil ik u binnenkort uitvoerig verslag doen. In wat voor land kom je terecht als je naar Frankrijk op reis of op vakantie gaat? Hoe zagen onze voorouders 'Vranckryck'?

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Op de avond van de tiende mei 1981 blijkt François Mitterrand na een jarenlange aanloop op een links-progressieve golf zijn derde gooi naar het Franse presidentschap gewonnen te hebben. Zijn eerste gooi, die tegen De Gaulle dateerde van 1965, kort voordat Guy Debord in 1967 zijn maatschappelijke reflexies vervatte in 'La société du Spectacle'. Van onder andere die reflexies zou Mitterrand geleidelijk aan veel leren qua het bespelen van het electoraat en zijn image-building bij te vijlen. Dat werd nog geraffineerder toen hij na het mislukken van zijn tweede gooi in 1974 de hulp zou inroepen van publiciteits- en merkengenie Jacques Séguéla.
Tussen de tiende en de negentiende mei '81 was er de tijd om een magistraal 'évènement' tot in de puntjes te orkestreren, niets werd aan het toeval overgelaten: Mitterrand zou zich, door televisiecamera's begeleid en nationaal rechtstreeks uitgezonden, pontificaal naar het Parijse Panthéon begeven. De massale bedevaart met Mitterrand voorop, een rode roos in zijn hand houdend en nagenoeg de verzamelde top van West-Europees links in zijn kielzog betrad hij in zijn eentje majestueus de trappen van het monument waar vele Franse groten bijgezet zijn en worden: 'Aux Grands Hommes La Patrie Reconnaissante', ogenschijnlijk zeer privé en persoonlijk, maar in de donkere grafkelders onderin het Panthéon werden zijn handelingen vanuit tal van hoeken gefilmd, het leggen van de rode roos op de tombe van Jean Jaurès, ooit de eerste en bovendien vermoorde voorman van de Franse socialisten.




Jaren later, in een september 2015-nummer van het Franse weekblad 'Le Point', zou de immer in de media aanwezige Franse intellectueel Régis Debray aanloop en spektakel bondig samenvatten: "Men geloofde, en ik geloofde het ook, dat hij de lijn van Jaurès en Blum zou voortzetten en weer doen opleven, had hij zoniet de ideeën, dan had hij tenminste wel de hoed, de taal en bezieling, en, tot slot van rekening, werd deze meneer door Séguéla op het schild gehesen als een Berlusconi en Tapie die nog niet werkelijk op het program stonden. Men dacht dat die bedevaart naar het Panthéon in 1981 voor een 'opwekking' stond, maar het was een afscheidsceremonie!"



Coll. 'de Franse verleiding'

Herman Besselaar, Hors d'oeuvre varié. Amsterdam - Antwerpen, Kosmos, 1981.

Eén van die boekjes die mijn gevoel van inleving sterk verdiepte.
Op de achterflap:

Bij het Nauw van Calais start de romantische reiziger Herman Besselaar zijn eigen 'Tour de France'. Uit de bezienswaardigheden die hij op zijn ronde door Frankrijk ontdekte, is hier een keuze gemaakt. Deze bundel is als een hors d'oeuvre varié samengesteld uit diverse aspecten van het Franse heden en verleden. Treffende foto's die bijna allemaal door de auteur zelf zijn genomen illustreren het geheel. Een aantal foto's werd gemaakt door zijn goede vriend Aart Klein, die hem vergezelde op verscheidene tochten door het Franse land.


Brian Moynahan, The Tourist Trap. The hidden horrors of the holiday business and how to avoid them. London and Sidney, Pan Books, 1985.
Brian Moynaham publiceerde eerder, in 1978, 'Airport International. The sensational book that takes the lid of the world of international Air Travel' en later, in 1983 'Fool's Paridise. To the great tourist rip-off'.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Vooral grafisch was Jan van Keulen (1913-1994) buitengemeen begaafd, maar hij was niet alleen tekenaar en illustrator (en graag van de boeken van Jan Brusse), hij was ook cineast, fotograaf, typograaf, grafisch ontwerper dus ook en nog eens reporter en schrijver. En Van Keulen had een speciale band met Frankrijk. Zo publiceerde hij in 1974 samen met Wim Alings de prachtig rijk geillustreerde vierkante bundel

'op de franse toer'
(en let op: geen hoofdletters)

met als uitvoerige ondertitel:
oftewel een tour de france met zeeën van tijd vol landelijke vrede met een route die niet de snelste verbinding tussen twee punten vormt waar ruimschoots tijd genomen wordt om te kijken, te ontdekken en in alle rust van het goede der aarde te genieten
(weer zonder punt).

In 1987, en waarschijnlijk al tijdens wat voorafgaande seizoenen, waagde Jan van Keulen het in zijn eentje al zijn talenten te bundelen met als resultaat het ook weer wonderschone

'met Van Gogh in de Provence verblijf brieven werk'

(weer zonder punten of streepjes).
En nu, alweer van ruim dertig jaar geleden stammend, zou het zo weer uitgegeven kunnen worden!


Deze 'Guides des maisons d'hommes célèbres - écrivains, artistes, savants, militaires, saints, hommes politiques', een vierde editie alweer, uit 1991, is niet 'des Hollands'. Ooit het huis van Thorbecke bezocht, mocht het er nog staan? Van Colijn? Van Vadertje Drees? Het huis van Simon Vestdijk? Ja, verdraaid, het huis van Louis Couperus is er, het Sint Hubertusslot, het pandje van Theo Thyssen schiet me te binnen en natuurlijk het Achterhuis van Anne Frank. Maar voor de rest? Vele Fransen koesteren toch meer hun erfgoed dan de gemiddelde Nederlander.

Coll. 'de Franse verleiding'

Coll. 'de Franse verleiding'

Dragen alle Fransen een alpino? Nee, natuurlijk niet. Zo zie je maar.

Vooroordelen, oordelen, veroordelen?
'Liberté, égalité, fraternité.


In 1993 kon je bij de Grenswisselkantoren - zouden ze nog bestaan? - een klein boekje zo maar voor niets meenemen. Ging je naar Duitsland dan betrof het 'Alle Duitsers dragen een Lederhose ...', geschreven door Bert Tigchelaar en ging je zuidwaarts dan ging het om 'Alle Fransen dragen een alpino ...' door Philip Freriks.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

De relatie Nederland - Frankrijk? Ooit werd er, zoals we boven zagen, zelfs gesproken en geschreven over de 'Fransche Tyrannie', dat was tijdens het rampjaar van 1672 toen de Fransen de Lage Landen hadden binnengevallen. En het laatste hoogtepunt was naar ik meen in 1996 toen president Jaques Chirac Nederland uitriep tot 'narco-staat'.
En zo ontbrandde het lontje van onderbuikgevoelens en vooroordelen weer. Die hypocriete Fransen gaven Chirac gelijk en ook hun ergernis aan die niet of nauwelijks Frans sprekende Hollanders met hun sleurhutten volgeladen met aardappelen, pakken DE-koffie, Unox-worsten en kratten met bier laaide weer een beetje op. Dat op haar beurt versterkte nog weer eens de sluimerende Nederlandse vooroordelen over die arrogante Fransen die geen woord Engels wilden spreken.
Kennelijk werden op diplomatiek niveau de koppen bij elkaar gestoken: er werd in 1998 een uitklapbare folder gedrukt waarin in het Nederlands een gesprek tussen een Marjan en een Marianne in scene werd gezet. "Ja, me dit en me zus en zo!" zei Marjan kritisch en Marjan kreeg van Marianne sussende uitleg over de Franse gewoonten .....

Coll. 'de Franse verleiding'


En voor de rest? Ach, het botert wel weer een beetje tussen die twee landen, behalve dan dat de 'samenwerking' of betrof het toch eigenlijk een Franse overname, precies, dat wil vanwege detotaal verschillende managementstijlen niet echt vlotten. Kunnen de Nederlanders af met drie velletjes zonder stempels, de Fransen maken er een vuistdik dossier van mèt die onvermijdelijke stempels. Ik weet er alles van. En ook binnen die voor de gewone burger ondoorzichtige EU-krochten, daar schijnt het vaak hommeles te zijn tusen de twee landen.


Was en is nog af en toe Philip Freriks toch vooral van het hedendaagse Frankrijk, Prof. Dr. M. A. Wes leerde ons met zijn 'Ceasar in Gallië, God in Frankrijk. Notities van een toerist' uit 1995 over het Frankrijk van heel lang geleden.

Coll. 'de Franse verleiding'

"Het idee voor dit boek is ontstaan tijdens een vakantie in Frankrijk. Doel is de lezer engszins wegwijs te maken in 'Frankrijk vóór Frankrijk', dus in het onafhankelijke Gallië in de tijd van voor de verovering van het land door Julius Ceasar (ca. 50 v.C.) en in het Gallië dat ruwweg vijf eeuwen deel is geweest van het Romeinse rijk."

't Kan verkeren ... .


Coll. 'de Franse verleiding'

Na zijn misplaatst getitelde 'Gallische brieven' (1991) beheerste Rudolf Bakker (1927-2017) voor een poosje de Nederlandse 'oh la la'-Frankrijkmarkt.
Wat volgde er allemaal niet van de hork, deze voor mij onaardige man?
- Een pil van een reisgids 'Provence en Côte d'Azur' (1995);
- het autobiografische 'Hoe komt het dat ik nog leef' (1998) waar ik geen zin in had;
- het hier boven afgebeelde 'Altijd weer Frankrijk en andere Gallische hartenkreten' (1999);
- 'Het treintje van weemoed. Een wandeling in de Provence' (2001) en
- 'Gewoon doorlopen, er is niets te zien' (2006).

Sindsdien zat hij tot aan zijn dood waarschijnlijk te mokken in zijn huis in Saint-Rémy-de-Provence.


Lucas Reijnders, Reislust. Op weg naar het paradijs en andere bestemmingen. Amsterdam, Van Gennep, 2000.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Cees van Lotringen en Maurice Bood, Het gedroomde paradijs. Cultuurwijzer voor het Franse leven. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2001.

Uit 2001 stamt dit Frankrijkportret alweer èn met een omslagfoto zoals we ook graag Frankrijk willen beleven.
Een paar zinnen op de achterflap zeggen al genoeg:

"Deze cultuurwijzer voor het Franse leven is een perfecte ingang voor de Nederlanders die Frankrijk als hun paradijs beschouwen. Want velen vinden daar wat Nederland niet meer heeft: ruimte, een overweldigende natuur, een sterk historisch besef en een onwrikbaar geloof in de eenvoudige geneugten van het bestaan als tegengif voor de opmars van het marktdenken."


Coll. 'de Franse verleiding'

Op reis of op vakantie kijken we natuurlijk naar anderen en soms hebben we iets met ze. Zo worden natuurlijk ook Nederlanders ingeschat.

De rond de millenium-wisseling in Nederland wonende française Sophie Perrier had ooit weer eens een depri-moment, nota bene in Zuid-Frankrijk, en iemand suggereerde haar aan een boek te beginnen. Saaie onderwerpen volgden de revue en ze antwoordde daarbij ironisch: "Dan schrijf ik nog liever een boek over Nederlandse mannen."
En ik citeer verder:
'Op de terugreis naar Amsterdam bleef dat grapje door mijn hoofd spemen. Nederlandse mannen, over dat onderwerp had ik toch wel wat te vertellen. Direct na mijn aankomst in Nederland, negen jaar geleden, merkte ik al dat ze hemelsbreed verschilden van de mannen die ik in Parijs had ontmoet. Nederlanders waren aardig, zeker. Maar op straat, in bibliotheken, op de uinversiteit, nergens besteedden ze aandacht aan me vanwege mijn vrouwelijkheid. Ik raakte de kluts kwijt.'

Dit moge veel weg hebben van iemand die een verwende en teleurgestelde ijdeltuit is, maar Sophie liet het er niet bij zitten en ondervroeg maar liefst 35 vrouwen uit niet-Nederlandse windstreken over hun ervaring met de Nederlandse man.
Achterflaptekst: 'Wie zijn oor te luisteren legt bij buitenlandse vrouwen, komt al snel tot één conclusie: de Nederlandse man is een uniek verschijnsel. Hij is het toonbeeld van redelijkheid, gematigdheid en evenwicht. Maar voor heftige passie en romantiek lijkt hij niet in de wieg gelegd, zo luidt het oordeel van hen die het weten kunnen.'

Sophie Perrier, De mannen van Nederland. Het onverbiddelijke oordeel van buitenlandse vrouwen. Zutphen/Apeldoorn, Uitgeverij Plataan, 2001. '


Coll. 'de Franse verleiding'

Steeds meer vakantiegangers die niet alleen maar uit zijn op een bruinbakvakantie 'ergens' aan een strand, hebben 'zegt men' een hang naar het authentieke en zelfs het nostalgische. Rob en Wouter Jansen van Citroexpert in Zeist weten met hun aan de Citroën gewijde uitgaven wel raad, ook qua reizen.

Hier, uit 2003, 'Reizen in de tijd, per Citroën door Frankrijk 1920-1965', waarlijk prachtig geïllustreerd èn heerlijk tijdsgebonden. In 2007 verscheen eveneens van hun hand het album 'Beau Voyage; 1920 Frankrijkgids voor Citroën-rijders 1965', ook weer met een bijzondere opmaak en ook andere fraaie uitgaven volgden nog, zoals het album 'Over Frankrijks wegen. Nostalgische Reisgids voor de Citroënrijder' uit 2014 en uit 2016 'Vive les vacances! Het klein Citroën vakantieboek'.

Uit tal van verzamelingen zijn de afbeeldingen afkomstig, maar nog niet uit de Coll. 'de Franse verleiding', dat komt een volgende keer wellicht.
Wie hier niet onvermeld mag blijven vanwege de fraaie, kleurrijke en speelse uitvoering is, waarschijnlijk voor al de hier genoemde werken, Fred Jansz voor ontwerp, prepress en opmaak. Petje af.


Hans Pars, En we gaan nog niet naar huis! 100 jaar Nederlanders op vakantie. Schiedam, Scriptum Publishers, 2006.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Het Franse dorp wordt, nog steeds, door vele Nederlanders geromantiseerd. Ook dorpen in de Bourgogne. Pascal Dibie woonde in zo'n Bourgondisch dorp, maakte een lange exotische reis en keerde weer terug: 'Le village retrouvé' - 'Het hervonden dorp'. Best wel veel was tijdens zijn afwezigheid veranderd, maar nog steeds was de boer een boer en geen mechanicien. En Pascal Dibie schreef na zijn lange reis en een beetje als buitenstaander een portret van het dorp Chichery, in de Yonne en niet ver van Auxerre.

Wat er tussen 1979 en 2006 met Pascal Dibie is gebeurd heb ik nog niet weten te achterhalen, behalve dan dat hij als ethnoloog nogal wat boeken schreef, ook over de Yonne, één van mijn favoriete streken. Waarschijnlijk zal hij met tussenpozen - de Fransen eigen - terug zijn gegaan naar zijn dorp en was getuige van de enorm snelle veranderingen in en rond het boerendorp. Landschapsinrichters werden de baas, het boerenbedrijf 'verwetenschappelijkte' en werd onderdeel van een mondiale logica. En van dat alles onder de indruk schreef hij halverwege de jaren '10 'Het gemetamorfeerde dorp - Revolutie op het Franse platteland'.


Sylvie Brunel, La Planète disneylandisée. Chronique d'un tour de monde. Auxerre, Sciences Humaines Editions, 2006.
Deze titel behoeft verder geen vertaling.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'


De afgelopen hondervijftig jaar zijn qua aanzien de Franse kusten veel veranderd. Een fraai beeld daarvan geeft Bernard Toulier in zijn 'Villégiature des bords de mer. Architecture et urbanisme.' Paris, Editions du Patrimoine, 2010.
'Villégiature' is trouwens moeilijk in het Nederlands te vertalen, het komt dicht bij 'hutje bouwen'. Maar hier betreft het natuurlijk volwassenen en dan kom je uit op 'een aangenaam onderkomen in een mooie omgeving om uit te rusten'.


Dean MacCannell, The Ethics of Sight-seeing. Berkeley-Los Angeles-London, University of California Press, 2011.

Coll. 'de Franse verleiding'


Rudolphe Christin et Philippe Bourdeau, Le tourisme: émancipation ou contrôle social? (2011).
Ook deze titel is bijna voor alle westerlingen begrijpelijk.

Coll. 'de Franse verleiding'


Met deze afbeeldingen belanden we in boeiende sferen. Waar dromen we van? Zouden we nog een glimp kunnen opvangen van die vroegere chique? Of kunnen we het ons veroorloven? Immers, 't bestaat nog steeds.
(Trouwens: Maréchal Pétain, die Frankrijk in wezen ondergeschikt maakte aan Nazi-Duitsland, had wel een slechter hoofdkwartier gekozen kunnen hebben .... .)

Coll. 'de Franse verleiding'


Rachid Amirou, L'Imaginaire touristique. Paris, Editions du CNRS, 2012.

Waar waren en zijn al die toeristen dan op zoek naar, want thuiskomen lukten hen meestal nog wel, nu nog vaker zelfs. Wat is dat, dat 'alles' tussen elders en weer thuis? 'Wat nemen ze mee terug aan ervaringen, lessen en indrukken? Zo herinneren de oudere generatie Frankrijkgangers nog dondersgoed die vaak smerige 'staptoilletten'.

Coll. 'de Franse verleiding'


Ik hoop wat op te steken van 'La mondialisation de la culture', geschreven door Jean-Pierre Warnier, Paris, La Découverte, Paris, 1999. Vaak zijn die Franse studies voor Nederlanders gesteld in te pompeus en abstract Frans. Zal het ook concreet gaan over de plots zonaanbiddende Amerikaanse miljonairskinderen aan de Côte d'Azur in the twenties, over the boxershorts in the thirties, over de bikini in the fifties, over de topless in the sixties en over dat voor Nederlanders toen nog onbekende, over die verse basilicum of over die zongedroogde tomaten. Het zette wel de oude vertrouwde Hollandsche keuken op stelten. 'La mondialisation de la culture' en geschreven door een Fransman: het zal mij benieuwen. Zal het gaan over gemakkelijke onderwerpen als Coca-Cola dat in 1936 haar intrede deed op de Franse markt? Of over McDonalds dat inmiddels in 'haute cuisine'-Frankrijk wereldwijd over de hoogste 'dichtheid' beschikt?

Sterker: Parijs en de Côte d'Azur werden plots verbeeld door Amerikaanse ogen, door de ogen van Hollywood. De Côte d'Azur was natuurlijk wat moeilijker, maar Parijs? Amerikaanse producers stuurden er fotografen op af om 'ambiances' vast te leggen en vervolgens in hun studios na te bootsen voor een inmiddels wereldwijd publiek. 'La mondialisation de la culture'?

Jean-Pierre Warnier, La mondialisation de la culture. Paris, La Découverte, 1999.

Coll. 'de Franse verleiding'


Antoine De Baecque, Paris by Hollywood. Paris, Flammarion, 2012.

Coll. 'de Franse verleiding'

Gilbert Salachas, Le Paris d'Hollywood. Sur un air de réalité. Paris, Caisse Nationale des Monuments Historiques et des Sites, 1994.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Uit 2015 stammmen deze bespiegelingen van Frankrijkkenner Leo Prick en de titel is voor viererlei uitleg vatbaar.
1. je moet ervan houden = 't kan vriezen en dooien;
2. je moet ervan houden = anders vindt je er niks aan;
4. je moet ervan houden = Leo Prick ziet dat als 'plicht'.

En inderdaad, Leo Prick is onmiskenbaar een francofiel.


Michel Durrieu, Tourisme, La France N° 1 Mondial. Paris, le cherche midi, 2017.

Coll. 'de Franse verleiding'

Een persoonlijk verslag van de coordinerende en investeringsinspanningen van overheidswege qua inkomend toerisme. Wat betreft de betalingsbalans is inkomend toerisme natuurlijk een 'exportproduct' - valuta! -, alhoewel het in wezen om 'import' gaat. En een heel apparaat wordt daartoe ingezet. Dat dan wat betreft de overheids- en semi-overheidssector. Maar de private sector blaast, ook gecoordineerd, haar deuntje mee. Neem bijvoorbeeld de 'Alliance 46.2' en vraag me niet waar die naam vandaan komt. Maar in die alliantie hebben zich de meeste van de Frans-mondiale reisbedrijven verenigd, van hotelketens als Accor tot Les Galeries Lafayette. Dus denk niet dat het alleen maar toeval is dat wereldburgers naar juist dàt Frankrijk komen ... . 'Tourisme, La France N° 1 Mondial'. 'Ze'doen er alles aan.


Niet alleen handel, kapitaal en technologie droegen bij aan de mondialisering, ook het toerisme.

Jean-Michel Hoerner, Le tourisme dans la nmondialisation. Les mutations de l'industrie touristique. Paris, L'Harmattan, 2010.

De tekst op de achterflap liegt er niet om:
Sinds het ontstaan in het Middeleeuwse Europa, begeleidt het kapitalisme de toeristische ontwikkeling, van zakenreizigers in het begin tot het massatoerisme, internationaal en toen gemondialiseerd. Dat is waarom het kapitalisme en het toerisme delen in de opkomst van de middenklassen, met name hen aan de bovenkant, die meer en meer nadrukkelijk aanwezig zijn. De toeristenindustrie, die perfect ontplooit met de financiële globalisering met name vliegtuigmaatschappijen en hotelketens ontwikkelt, tegenwoordig zeer dynamische kapitalistische activiteiten, in weerwil van de ernstie gevolgen van de economische crisis die vaak als rode draad van onze tekst fungeert. Bovendien brengt de toeristische ontwikkeling steeds meer het kunstmatige, zoals 'the new resort, en trekt gezamelijk op qua onroerend goed-speculatie.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Ooit Parijs-correspondent voor NRC-H opendeEric Boogerman in 1986 iets van een traditie en wel het terugblikken op een langere periode van zich in 'het Franse vreemde' vertoefd te hebben. Eric Boogerman publiceerde in 1986 het veelzeggende 'Frankrijk 1981-1986. De socialistische metamorfose en het plotselinge heimwee naar het liberalisme'. In 2000 volgde de nieuwe NRC-Parijscorrespondent met 'Frankrijk achter de schermen. De stille revolutie van een trotse naties'. Volkskrant-corresondent Ariejan Korteweg volgde in 2013 met 'Surplace. Over de ziel van Frankrijk' en zijn opvolger Peter Giesen in 2018 met 'Retour de France. Over de route nostalgique naar het Frankrijk van nu'.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'

Nostalgie maakt maar al te vaak onderdeel uit van het reiservaren. Of je denkt je in hoe het vroeger was in sjieke oorden zoals Deauville, Cannes of Biarritz - of je verlangt weer naar je vertrouwde stek van ooit.
Rob & Wouter Jansen, Over Frankrijks wegen. Nostalgische Reisgids voor de Citroënrijder. CitroExpert, 2014.


Jean Viard, Le triomphe d'une utopie. Vacances, loisirs, voyages: La révolution des temps libres. Editions de l'Aube, 2015.

Coll. 'de Franse verleiding'


Mark Tungate, The Escape Industry. How iconic and innovative brands built the travel business. London Uk / New York NY / New Delhi, Kogan Page Ltd., 2016.

Ooit vroeg de legendarische Amerikaanse presentator Jimmy Carson aan Mr. Hilton Sr.: "Wat is nu nog uw grootste wens?" En Hilton Sr. antwoordde droog met een: "Alstublieft, hang het douchegordijn IN de bak en niet DAARBUITEN."
'The Escape Industry' zit vol met dat soort doorkijkjes:
'a must read'.

Coll. 'de Franse verleiding'


Coll. 'de Franse verleiding'


In Frankrijk valt het 'binnenkomende' toerisme onder het Ministerie van Buitenlandse Zaken en dat heeft een heel apparaat ter beschikking om dat internationale toerisme juist naar Frankrijk te lokken en met succes. Alhoewel? Qua aantallen buitenlandse toeristen staat Frankrijk dus n)) uno, maar Spanje staat qua bestedingen aan kop. De Fransen doen er alles aan om dat te veranderen, want hun binnenkomende toerisme moet aan de betalingsbalans nog meer bijdragen.


Francis Jauréguiberry et Jocelyn Lachance, Le voyageur hypermoderne, partir dans un monde connecté. Toulouse, Editions érès, 2016.

Coll. 'de Franse verleiding'

of

Elizabeth Becker, Overbooked. The Exploding Business of Travel and Tourism. New York, etc., Simon & Schuster Paperbacks, 2013.

Coll. 'de Franse verleiding'


Thomas Daum et Eudes Girard, Du voyage rêvé au tourisme de masse. Paris, CNRS éditions, 2018.

'Van droomreis tot massatoerisme'.

In een nabije toekomst zal onderstaande literatuur in categorieën worden onderverdeeld. Bijvoorbeeld bespiegelingen aangaande het fenomeen 'toerisme', de ontwikkeling van transport en mobiliteit, de technologische ontwikkelingen die van invloed zijn geweest op transport, reizen, communicatie eb betalen, persoonlijke reiservaringen en indrukken, cijfermatige benaderingen, de ontwikkeling van het mondiale reizen en toerisme, de ontwikkeling van vrije tijd als zodanig, de geschiedenis van reisgidsen plus 'enzovoorts', want de geschiedenis van het reizen en het toerisme kent ontzettend veel specifieke facetten en het onderzoek daar naar en het denken daarover resulteerde en resulteert in talloze deelstudies.. Een opsomming van de talloze reisgidsen die Frankrijk betreffen en waarover 'de Franse verleiding' beschikt, blijft vooralsnog even een wensdroom.


Maar met deze schijnbaar uitputtende lijst is meer aan de hand, want heel bewust heb ik het overgrote merendeel van mijn oorspronkelijke Nederlandse bronnen onvermeld gelaten en ook die aangaande de streek waar ik woon, de Zuid-Franse Languedoc. Een volledige, maar naar categoriën onderverdeelde opsomming zal worden opgenomen in het verhalende bundel dat mij voor ogen staat met als voorlopige werktitel:

Mijn Franse verleiding
Een speurtocht in verhalen en verhaaltjes.



000


------------

Fabrice Abbad, La France des années 1920, Paris, Armand Colin, 1993.

Janet Abbate, Inventing the Internet. Cambridge, MA, The MIT Press, 1999.

Rawi Abdelal, Capital Rules: The Construction of Global Finance. Cambridge MA, Harvard University Press, 2007.

Luce Abeles & Guy Cogeval (Editeurs), La vie de Bohème. Catalogue. Exposition présentée au Musee d'Orsay du 19 décembre 1986 au 1er mars 1987. Paris, Ministere de la Culture, 1986.

Marc Abélès, Les nouveaux riches. Un ethnologue dans la Silicon Valley, Paris, Odile Jacob, 2002.

Miguel Abensour, L'utopie de Thomas More à Walter Benjamin. Paris, Sens & Tonka éditeurs, 2000.

P. van Abkoude jr., Met de kampeer-auto op reis. Kluitman, 1926.

Atossa Araxia Abrahamian, The Cosmopolites: The Coming of the Global Citizen. Colombia Global Reports, November, 2015.

D. Acemoglu et P. Restrepo, Artificial intelligence, automation and work. NBER Working Paper, n° 24196, 2018.

Hans Achterhuis, De utopie van de vrije markt. Rotterdam, Uitgeverij Lemniscaat B.V., 2010

Hans Achterhuis, Koning van Utopia. Nieuw licht op het utopisch denken. Rotterdam, Uitgeverij Lemniscaat B.V., 2016.

Paul Ackermann, Les raisons de la tourismophobie (et quelles solutions sont envisagées). In: Le Huffington Post, 17 août 2017.
Via: https://www.huffingtonpost.fr/2017/08/17/les-raisons-de-la-tourismophobie-et-quelles-solutions-sont-e_a_23080136/?xtor=AL-32280680?xtor=AL-32280680

P. Acloque et al., Huygens et la France. Paris, Vrin, 1982.

Paul Adal, Le mystère des foules. 1895.

Barbara Adam, A. Karlheinz, Martin Held (Hg.), Die Nonstop-Gesellschaft und ihr Preis. Stuttgart/Leipzig, 1998.

Charles Adam, Descartes: Sa vie, et son oeuvre. Paris, 1937.

Eric Adamkiewicz, Philippe Naccache, Malgorzata Ogonowska et Julien Pillot, « La transition écologique et le tourisme responsable sont incompatibles avec la massification des voyages ». In: Le Monde, Publié le 26 juin 2020 à 14h48 - Mis à jour le 27 juin 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/economie/article/2020/06/26/la-transition-ecologique-et-le-tourisme-responsable-sont-incompatibles-avec-la-massification-des-voyages_6044303_3234.html

Percy G. Adams, Travelers and Travel Liars 1660-1800. Berkeley/Los Angeles, 1962.

William Howard Adams, The Paris Years of Thomas Jefferson. Yale University Press, 1997.

Jacques Addan La mondialisation de l'économie. Paris, La Découverte, 2012.

Tj. J. Addens, The distribution of opium cultivation and the trade in opium. Haarlem, Joh. Enschedé, 1939.

Jules Adenis, Les étapes d'un touriste en France. De Marseille à Menton. Illustré de 33 gravures dont 20 hors texte, de 2 vues panoramiques et de 2 cartes du littoral méditérranéen. A. Hennuyer, 1892.

Laure Adler, La vie quotidienne dans les maisons closes 1830-1930. Paris, Hachette, 1990.

L'Administration des Douanes en France sous l'Ancien Régime. Neuilly, Association pour l'Histoire de l'adminstration des Douanes, 1976.

Theodor W. Adorno, Studien zum autoritären Charakter. (1950). Frankfurt am Main, Suhrkamp Verlag, 11 ed., 1995.

Theodor W. Adorno, Aspekte des neuen Rechtsradikalismus: Ein Vortrag. (1967). Frankfurt am Main, Suhrkamp Verlag, 5 ed., 2019.

Theodor W. Adorno, Einleitung in die Soziologie.(1968) Frankfurt am Main, Suhrkamp Verlag, 4.Auflage, 2015.

Theodor W. Adorno - Walter Benjamin (Herausgegeben von Henri Lonitz), Briefwechsel 1928-1940. Frankfurt am Main, Suhrkamp Verlag, 1994.

E. Adry, Un siècle d’éclairage 1824-1924. Ratinckx Frères, 1925.

Jon Agar, Constant Touch: A Global History of the Mobile Phone. Icon Books Ltd., 2013.

Sylvain Ageorges, Sur les traces des Expositions Universelles. 1855 - Paris – 1937. Paris, Parigramme, 2006.

Michel Aglietta et al., Capitalisme. Le temps des Ruptures. Paris, Odile Jacob, 2019.

Michel Aglietta (Propos recueillis par Antoine Reverchon), "La vraie richesse des nations est leur capital public." In: Le Monde, 17-18 mai, 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/05/15/michel-aglietta-la-vraie-richesse-des-nations-est-leur-capital-public_6039727_3232.html

Maurice Agulhon, Marianne au combat. L'imagerie et la symboliques républicaines de 1789 à 1880. Paris, Flammarion, 1979.

Maurice Agulhon, Marianne au pouvoir. L'imagerie et la symbolique républicaine de 1880 à 1914. Paris, Flammarion, 1989.

Maurice Agulhon, Pierre Bonte, Marianne. Les visages de la République. Paris, Gallimard, 1992.

Maurice Agulhon, De Gaulle: Histoire, symbole, mythe. Paris, 2000.

Maurice Agulhon, Les métamorphoses de Marianne de 1914 à nos jours. Paris, Flammarion, 2001.

Michelle Aicken, Chris Ryan, Stephen Page (Ed.), Taking Tourism to the Limits. Issues, Concepts and Managerial Perspectives. Routledge, 2005.

Jean-Jacques Aillagon et al, Promenade(s) des Anglais. Lienart, 2015.

Linda Aimone et Carlo Cumo, Les Expositions Universelles, 1851 -1900. Paris, Belin, 1990.

Agnes Akerib, Vincent & Theo Van Gogh - Freres Jusqu'a la Folie. 2017.

George A. Akerlof and Robert J. Shiller, Phishing for Fools. The Economics of Manipulation & Deception. Princeton NJ, Princeton University Press, 2015.

George Akerlof et Robert Shiller, Marchés des dupes; L'économie du mensonge et de la manipulation. Paris, Odile Jacob, 2015.

A la gloire du tourisme français - Ses createurs, ses animateurs, son succes ... In: L'Animateur des Temps Nouveaux, Numéro Spécial, N°271, 6e année, 15 Mai 1931.

Clément Alain Et Thomas Gilles, Atlas De Paris Souterrain. La Doublure Sombre De La Ville Lumière. Paris, Parigramme, 2001.

Eric Alary, La ligne de démarcation. Paris, Perrin, 2003.

Éric Alary, L'exode: un drame oublié. Paris, Perrin, coll. « Tempus », 2010.

Marie d' Albarade, La belle histoire des palaces de Biarritz. Epoque 1. Atlantica, 2007.

Marie d' Albarade, La belle histoire des palaces de Biarritz. Epoque 2. Atlantica, 2010.

A. Alberts, De Franse Slag. Zo maar wat ongewone en openhartige herinneringen van een Nederlander in Franse Staatsdienst. Amsterdam, H. J. Paris, 1963.

A. Alberts, Een koning die van geen nee wil horen. De Europese ambities van Lodewijk XIV, 1638 – 1715. Amsterdam, Querido, 1976.

A. Alberts, Per mailboot naar de oost: Reizen met de Lloyd en de Nederlandse Pakketvaart Maatschappij tussen 1920–1940. Bussum, de Boer Maritiem, 1979.

Glenn A. Albrecht, Earth Emotions: New Words for a New World. Cornell University Press, 2019.

Ken Alder, The Measure of All Things. The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World. New York - London - Toronto - Sydney, Free Press, 2003.

Ken Alder et Martine Devillers-Argouarc'h, Mesurer le monde. L'incroyable histoire de l'invention du mètre, 1792-1799. 2005.

Robert Aldrich, The Seduction of the Mediterranean: Writing, Art and Homosexual Fantasy. London, 1993.

Robert Aldrich, Le Guide de l'Exposition coloniale et l'idéologie coloniale dans l'entre-deux-guerres.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 607-618.

Robert Aldrich (Sous la direction de), Une histoire de l'homosexualité. Pour la traduction francaise. Paris, Seuil, 2006.

Sarane Alexangrian, Le Surréalisme et le Rêve. Paris, Gallimard NRF, 19575.

Yann Algan et Pierre Cahuc, La société de défiance. Comment le modèle social français s'autodrétuit. Paris, Coll. Cepremap, Editions rue d'Ulm, 2007.

Yann Algan, Pierre Cahuc, André Zilberberg, La Fabrique de la défiance ... et comment s'en sortir. Paris, Albin Michel, 2013.

F. Alglave et J. Boulard, La Lumière électrique: son histoire, sa production, son enmploi dans l'éclairage public ou privé, les phares, les théâtres, l'industrie, les travaux public, les opérations militaires et maritime. Paris, Firmin-Didot, 1881.

Maurice Alhoy, Physiologie du Voyageur. Paris, Aubert et Lavigne, 1841.

Tony Allan, Americans in Paris. An Illustrated Account of the Twenties and the Thirties. Chicago, Contemporary Books Inc, 1977.

Carol Allain, Génération Z: L'humanité numérique en marche. Éditions Château d'encre, 2019.

J. Allanson Picton, Pantheism, Its Story and Significance. ValdeBooks, 2010.

J.B. Allcock Tourism as a sacred journey. In: Loisir et Société, 11(1), 33-48, 1988.

M. Allem, La Vie quotidienne sous le Secon Empire. Paris, Hachette 1948.

H.-R. d'Allemagne, Histoire du Luminaire. Paris, Alphonse Picard, 1891.

Ann Taylor Allen, Feminism and Mptherhood in Western Europe 1890-1970. New York, Palgrave, 2005

Henry Southworth Allen, Going too far enough. American culture at century's end. Washington and London, Smithsonian Institution Press, 1994.

Henry Allen, What it felt like: Living in the American Century. Pantheon Books, 2000.

Woody Allen (Directed by), Midnight in Paris. Produced by Pontchartrain, 2011.

Hans Alma, Marianne's Rokzoom. Achter de coulissen van de Rivièra. Amsterdam, H. J. W. Becht Uitgever, 1955.

Henry d'Almeras, À pied, à cheval, en carosse, voyages et moyens de transport du bon vieux temps. Paris, Albin Michel, 1929.

Henry d'Alméras, Au bon vieux temps des diligences. Paris, Albin Michel, 1931.

J. Alnalboldi, La table, dans la vie populaire en France du Moyen-Age à nos jours. Paris, 1965.

J. Alnalbordi, Les Français et la table. Paris, 1986.

A. Alphand, Les promenades de Paris: histoie, description des embelliseements, dépenses de création et d'entretien des Bois de Boulogne et de Vincennes, Champs-Elysées, parcs, squares, boulevards,places platées. Etude sur l'art des jardins et arboretum. 2 tômes. Paris, 1867-73.

Eric Alonzo, Du rond-point au giratoire. Parenthèses Editions, 2005.

Susan Mary Alsop, Yankees at the Court. The first Americans in Paris. Garden City, New York, Doubleday & Company, Inc., 1982.

Stijn Alsteens en Hans Buijs, Paysages de France dessinés par Lambert Doomer et les artistes hollandais et flamands des XVIe et XVIIé siècles. Paris, Fondation Custodia, 2008.

Peter Altena en Myriam Everard (red.), Onbreekbare Burgerharten. De historie van Betje Wolff en Aagje Deken. Nijmegen, Vantilt, 2004.

Peter Altena, Gerrit Paape (1752-1803). Levens en werken. Nijmegen, Vantilt, 2012.

Ernst van Altena, Daar ik tot zang word aangespoord / Occitaanse troubadours 1100 - 1300. Baarn, Ambo, 1987.

Julien Althuisius, De smartphone heeft ons veel gebracht, maar we zijn iets waardevols kwijtgeraakt. In: 'de Volkskrant', 27 december 2019, 15:01.
Via: https://www.volkskrant.nl/mensen/de-smartphone-heeft-ons-veel-gebracht-maar-we-zijn-iets-waardevols-kwijtgeraakt~ba9880c5/

Henk Alting (m.m.v. Reinhilde van der Kroef en Gino Huiskes), Thomas Cook 100 jaar in Nederland. Amsterdam, Historisch Onderzoeksburo Histodata, 1998.

Maris Alvarez, Linde Egberts(ed.), Heritage and Tourism: Places, Imageries and the Digital Age. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2018.

Pierre Amalou (Dir.), Mémoires du Tourisme. Des Hommes qui ont inventé le Tourisme. Avignon, Editions SCPA, 2005.

Francis Ambrière, La vie secrète des grand magasins. Paris, Les Œuvres Français, 1938.

Jean-Baptiste-Ambroise, Marcellin Jobard, Les Nouvelles Inventions Aux Expositions Universelles. Tome 1 et Tome 2 (Ed.1857-1858). Paris, Hachette Livre-BNF, 2012.

Marc Ambroise-Rendu, « Le réaménagement de la plage de Pampelonne. Saint-Tropez menacée par les promoteurs », Le Monde, 10 août 1989.

Charles Amic, La côte d'Azur au temps du tourisme d'hiver (fin XVIIIe siècle - début XXe siècle).? Éditions du Centre de Culture et de Documentation provençales, 1998.

Bas Ameling et al., Coronacrisis houdt toerisme een spiegel voor. In: de Volkskrant, 9 april 2020.
Via: https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/coronacrisis-houdt-toerisme-een-spiegel-voor~b16a0fa4/

Christiane Amiel, Les conversions de la vigne: Les métamorphoses du paysage viticole en Languedoc aux entours du 21e siècle. Editions Garae Hesiode, 2014.

Rachid Amirou, Imaginaire touristique et sociabilités du voyage. Paris, Presses Universitaires de France, 1995.

Rachid Amirou, Imaginaire du tourisme culturel. Paris, Presses Universitaires de France, 2000.

Rachid Amirou, Philippe Bachimon, Jean-Michel Dewailly et Jacques Malezieux (dir.), Tourisme et souci de l'autre. En hommage à Georges Cazes. Paris, L'Harmattan, 2005.

Rachid Amirou, L'Imaginaire touristique. Paris, Editions du CNRS, 2012.

Jo van Ammers-Küller, De opstandigen. Een familie-roman in drie boeken. Eerste boek, 1840. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXVII.

Jo van Ammers-Küller, De getrouwen. Heeren, Knechten en Vrouwen. De Geschiedenis van een Amsterdamsche Regenten-Familie in de jaren 1778 tot 1813. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXXVIII.

Jo van Ammers-Küller, De Sans-Culotten, 1792 - 1795. 'Heeren, Knechten en Vrouwen. De Geschiedenis van een Amsterdamsche Regenten-Familie in de jaren 1778 tot 1813. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXXVIII.

Jo van Ammers-Küller, Elzelina. De geliefde van Maarschalk Ney. Naarden, Strengholt, 1951.

Amnesty International, Surveillance Giants: How the business model of Google and Facebook threatens human rights. London, Amnesty International Ltd., 2019.
Via: https://www.amnesty.org/download/Documents/POL3014042019ENGLISH.PDF

Judith Amsenga en Geertje Dekkers, 'Wat nu? zie Pichegru. De Franse tijd in Nederland, 1795 - 1813. Hilversum, Verloren, 2004.

Eric Anceau, Napoléon III. Paris, Editions Tallandier, 2012

Perry Anderson, The Heirs of Gramsci. In: New Left Review, 100, pp. 71-97, July/August, 2016.

Béatrice de Andia (dirigée par), Le Paris des Centraliens bâtisseurs et entrepreneurs. Paris, Action Artistique de la Ville de Paris, 1999.

Béatrice de Andia (dir.), Les Cathédrales du commerce parisien - Grands magasins et enseignes. Paris, Action artistique de la Ville de Paris, coll. Paris et son patrimoine, 2006.

Jean-Marie André et Marie-Françoise Baslez, Voyager dans l'Antiquité. Paris, Fayard, 1993.

Zacharoula Andreopoulou, Nikas Leandros, Giovanni Quaranta, Rosanna Salvia, New Media, Entrepreneurship and Sustainable Development. FrancoAngeli Eds., Italy / Ikeeboorch, 2019-236.

Idem: The State of the Cultural Heritage Industry in Europe: A Growth in Transformation Perspective. Chater 12 of: Zacharoula Andreopoulou, Nikas Leandros, Giovanni Quaranta, Rosanna Salvia, New Media, Entrepreneurship and Sustainable Development. FrancoAngeli Eds., Italy / Ikeeboorch, 2019-236.

Vincent Andreu-Boussut, L’aménageur, le touriste et la nature sur le littoral de l’Aude. Modèles d’aménagement, pratiques touristiques et enjeux environnementaux. Thèse, Sciences de l’Homme et Société, Université de Marne la Vallée, 2004.
Via: https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00264255/document

Fuensanta Andreu-Vaillo, La nature et le balnéaire: Le littoral de l'Aude. Paris, Editions L'Harmattan, 2008.

C. Andrew, An Investigation into Holiday Brochure Design. Unpublished MSc thesis, University of Surrey, 1977.

Gillian "Gus" Andrews, Keep Calm and Log On: Your Handbook for Surviving the Digital Revolution. The MIT Press, 2020.

Cees Andriesse, Titan kan niet slapen. Een biografie van Christiaan Huygens. Amsterdam, Atlas Contact B.V., 1993. (Olympus Pockets, 2007.)

Emmy Andriesse, e.a., Parijs was Mieters! Fotografen in Parijs 1945-1965. Stedelijk Museum Schiedam, 2004.

P. J. Andriessen, De Kolossus der Negentiende Eeuw, of Frankrijk in den bloeitijd van het Keizerrijk. Amsterdam, C.L. Brinkman, 1869. ?

Bernard Andrieu, Bronzage. Une petite histoire du Soleil et de la peau. Paris, CNRS, 2008.

Pierre Andrieu, Histoire du restaurant en France. Monpellier, Édition La journée vinicole, 1955.

Pierre Andrieu, Histoire anecdotique des hôtels de France. Paris, Editions mondiales, 1956.

Jean-Yves Andrieux, Les Travailleurs du fer. Paris, Découvertes Gallimard, 1991.

Jean-Yves Andrieux et Patrick Harismendy (Sous la direction de), Initiateurs et entrepreneurs culturels du tourisme (1850 - 1950). Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2011.

Jean-Yves Andrieux et Patrick Harismendy (dir.), Pension complète! Tourisme et hôtellerie (XVIIIe-XXe siècle). Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2016.

Kim Andringa, Uitheemse meesters naar eigen, geheel oorspronkelijke trant. Les lectures françaises de Louis Couperus. In: Deshima Strasbourg), n° 4-2010, pp. 39-57.

Kim Andringa, 'Fils du sud accourus sous la brume'. Franse schrijvers op tournee in Nederland in de 19de eeuw.
In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.261-278. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Benjamin Angel et Jacques Lafitte, L'Europe. Petite histoire d'une grande idée. Paris, Découvertes Gallimard, 2004.

Maryse Angelier, Voyage en train au temps des compagnies, 1832-1937; In: Vie du Rail & des Transports, 1998,

Anonime, These Practices Of Augmented Reality In Tourism Industry Will Make Your Jaw Drop!
Via: https://augray.com/blog/augmented-reality-in-tourism-industry/

Andreas Anter, Theorien der Macht zur Einführung. Hamburg, Junius Verlag GmbH., 2018.

Jean-Jacques Antier, La Côte d'Azur, ombres et lumières. Paris, France-Empire, 1972.

Aurélien Antoine, Alpes: vers un tourisme mélancolique? In: Alti-Mag, Le Mag Loisirs et Art de Vivre dans les Alpes, 5 août 2019.
Via: https://www.alti-mag.com/alti-actus/alpes-vers-un-tourisme-melancolique

Philippe Antoine, Quand le voyage devient promenade. Ecritures du voyage au temps du romantisme. Paris, Presses de l'université Paris-Sorbonne, 2011.

Jean-Jacques Antier, Le Côte d'Azur: ombres et lumières. Paris, Editions France-Empire, 1972.

Jean-Jacques Antier, Marins de Provence et du Languedoc: Vingt-cinq siècles d'histoire du littoral français méditerranéen. Nouvelles Presses du Languedoc, édition revue et augmentée, 2003.

Rachael Antony, Henry Joël, The Lonely Planet Guide to Experimental Travel. Melbourne-Oakland-London, Lonely Planet, 2005.

Christian Antz, Bernd Eisenstein, Christian Eilzer (Editors), Slow Tourism: Reisen zwischen Langsamkeit und Sinnlichkeit. Peter Lang GmbH, Internationaler Verlag der Wissenschaften, 2011.

Apaches (voyous) - https://fr.wikipedia.org/wiki/Apaches_(voyous)

S. Apichai, How technology is changing global tourism. In: Technology in tourism (Vol. 1). UNWTO Affiliate Members, AM Reports, 2011.

L'Apocalypse. Le Monde des Réligions - Collection Histoire. Hors-série, n° 26 juin 2016.

A. Appadurai, Modernity at Large. Cultural Dimensions of Globalization. Minneapolis, University of Minnesota Press, 1999.

Kwame Anthuny Appiah, Cosmopolitanism: Ethics in a World of Strangers. New York, W.W. Norton & Co., 2006.

Manuelle Aquilina , Frédéric Pugnière-Saavedra , et al., La communication touristique: Vers de nouvelles interfaces? Québec (Québec) Presses de l'Université Laval, 2018.

Juan Manuel Aragüés, Karl Marx. La Révolution Anticapitaliste. Le Monde - La Vie, Hors-Série Grands Philosophes, 2016.

Daniel Arasse, La guillotine et l'imaginaire de la Terreur. Paris, Flammarion, 1987.

Guy Arbellot, 'La grande mutation des routes de France au milieu du XVIIIe siècle'. In: Annales Economies, Sociétés, Civilisations, 28, pp. 765-791, 1973.

Guy Arbellot, Bernard Lepetit, Jacques Bertrand, Atlas de la Révolution française, 1: Routes et communications. Paris, Edition de l'EHESS, 1987.

Guy Arbellot, Autour des Routes de Poste : Les premières cartes routières de la France, XVIIe - XIXe siècle. Paris, édité par Bibliothèque Nationale et le Musée de La Poste, 1992.

Ziba Arbellot-Khorsande, Représentation cartographique des services publiques de transports de vouageurs dans la France de 1789. Thèse de doctorat de 3e cycle, Université Paris-VII, 1972.

Gérald Arboit, 'Souvent femme varie'. Une espionne hollandaise à Paris. In: Note Historique, n° 12, mars 2008.
Via: https://cf2r.org/historique/souvent-femme-varie-une-espionne-hollandaise-a-paris/

H. C. Arbouw, J. R. Bos, Schakel tussen noord en zuid - Geschiedenis van de spoorwegen op het Eiland van Dordrecht. Dordrecht, 1989.

Arcachon, la Ville d'Hiver, 1860: Le chemin de fer atteint les Landes, terre perdue, pays de nulle part. Les frères Péreire, inventeurs de la banque moderne et prosélytes zélés de la révolution industrielle, conçoivent un projet audacieux. Pierre Mardaga, 1999.

Pierre d'Arcangues, Rois en vacances à Biarritz. Bordeaux, Delmas, 1947.

Archibald, Londen, Amsterdam en Parijs en omstreken. Uit het Hoogduitsch. Te Amsterdam, bij Gerrit Portielje, 1821.

John Ardagh, Writer's France. A Regional Panorama. London, Penguin Group, 1989.

John Ardagh, France in the New Century: Portrait of a Changing Society. Hammondsworth, 2000.

Hannah Arendt, The Origins of Totalitarism. New York, Harcourt, Brace & Co., 1951.

Hanah Arendt, The Human Condition. Chicago, The University of Chicago Press, 1958.

Philippe Ariès, Histoire des populations françaises et de leurs attitudes devant la vie depuis le XVIIIe siècle. Paris, Seuil, Points-Histoire, 1971.

Philippe Ariès, Essais sur l'histoire de la mort en Occident du Moyen Age à nos jours. Paris, Editions du Seuil, 1975.

Philippe Ariès et George Duby (Collection dirigée par), Histoire de la vie privée. Paris, Seuil, 1999-2000.
- 1. De l'Empire romain à l'an mil.
- 2. De l'Europe féodale à la Renaissance.
- 3. De la Renaissance au Lumières.
- 4. De la Révolution à la Grande Guerre.
- 5. De la Première Guerre mondiale à nos jours.

François Arion, L'Automobile Fléau Mondiale. Les piétons sacrifiés. Des milliers de personnes tuées des centaines de mille blessées par l'auto chaque année. Faut-il interdire la circulation des autos particulières dans les villes? Paris, Imp. Jean Ruckert, ca. 1958.

Louis Armand, Histoire des chemins de fer en France. Paris, Les Editions des Presses Modernes, 1963.

Bruno Arnaldi, Guillaume Moreau, Pascal Guitton (Sous la direction de), Réalité virtuelle et réalité augmentée. Mythes et réalités. ISTE Editions, 2018.

Johann P. Arnason, David Roberts (Eds.): Elias Canetti’s Counter-Image of Society: Crowds, Power, Transformation. New York, Camden House, 2004.

Sabine Arnaud, L'Invention de l'hystérie au Temps de Lumières (1670-1820). Paris, EHESS, 2014.

Paul Arnoldussen, Rue d'Amsterdam. Kleine Atlas van Nederlanders in Parijs. Amsterdam, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 2002.

Paul Arnoldussen, Côte d'Amsterdam. Zuid-Frankrijk trekt al meer dan een eeuw. Nederlanders gingen erheen vanwege het klimaat, de wijn, de cultuur, de ruimte of de politiek.
In Côte d'Amsterdam hun portretten. Reeks artikelen verschenen in Het Parool, Amsterdam, 2002 - 2003

Paul Arnoldussen, Waar de mimosa bloeit. Nederlandse kunstenaars in Cagnes-sur-Mer. Amsterdam, Uitgeverij De Republiek, 2013.

J.-P. Aron, Le mangeur du 19e siècle. Paris, Denoël-Laffont, 1976.

J.-P. Aron (présenté par), Misérable et Glorieuse: la Femme du XIXe siècle. Paris, Fayard, 1981.

Raymond Aron, L'Opium des intellectuels. Paris, Calman-Lévy, 1955.

Raymond Aron, Démocratie et Totalitarisme. Paris, Gallimard, 1965.

Raymond Aron, Mémoires. 50 ans de réflexion politique. Paris, Julliard, 1983.

Robert Aron, Arnaud Dandieu, Le cancer américain. 1931. (Ré-éd.: L'Age d'Homme, 2008.)

Robert Aron, Fragments d'une vie. Paris, 1981.

Ronald Aronson, Camus and Sartre: The Story of a Friendship and the Quarrel That Ended It. Chicago, University of Chicago Press, 2005.

L'Art et l'Industrie de tous les peuples à l'Exposition Universelle de 1878. Description illustrée des merveilles du Champs-de Mars et du Trocadero par les écrivains speciaux les plus autorisés. Paris, Ed. Librairie Illustrée, 1878.

Philippe Artières et Michelle Zancarina-Fournel (dir.), 68, une histoire collective (1962-1981). Paris, La Découverte, 2008.

Philippe Artières, Les enseignes lumineuses. Des écritures urbaines au XXe siècle. Paris, Bayard, 2010.

Patrick Artus et Marie-Paule Virard, Globalization, le pire est à venir. Paris, La Découverte, 2008.

Patrick Artus et Marie-Paule Virard, Le capitalisme est en train de s'autodétruire. Paris, Editions La Découverte, 2005.

Patrick Artus et Marie-Paule Virard, La France sans ses usines. Paris, Fayard, 2011.

Patrick Artus, Discipliner la finance. Paris, Odile Jacob, 2019.

Stéphen d' Arve, Histoire du Mont-Blanc et de la Vallée de Chamonix. Ascensions et catastrophes célèbres. La Fontaine de Siloé, 1997.

F. Ascher, F. Godard (éds.), Modernité: la nouvelle carte du temps. Editions de l'Aube, 2002.

F. Ascher, De la société à toute vitess à une société de toutes vitesses. In: Cahiers du Conseil national des Ponts et Chaussées, février 2003.

G. J. Ashworth, P. J. Larkham (eds.), Building a new Heritage. Tourism, Culture and Identity in the New Europe. London-New York, 1994.

Philippe Askenazy et al., Manifeste d'économistes atterrés. Éditions Les Liens qui libèrent, 2011.

Claude Askolovitch, Lionel. Paris, Grasset, 2001.

Henry Asselin, ‘L'influence française en Hollande’, Revue mondiale, p. 139-160, 1920.

Henri Asselin, La Hollande dans le Monde. L'Ame et la vie d'un peuple. Paris, Libraire Académique Perrin et Cie, Libraires-Editeurs, Nouvelle Editions, 1931.

Henry Asselin, Psychologie du Peuple Hollandais. La Haye, A.A.M. Stols, 1947.

Association Echange et projets, La Révolution du temps choisi. Paris, Albin Michel, 1980.

Pierre Assouline, L'Epuration des intellectuels;, 1944-45. Bruxelles, 1985.

Pierre Assouline, Hotel Lutetia; Paris, Gallimard, 2006.

Martine d'Aster, Jacques Henri Lartigue, Une vie sans ombre. Paris, Découvertes Gallimard, 2009.

Martine d' Astier, Jacques Henri Lartigue. Paris, Découvertes Gallimard, 2009.

Roland Atembe, The Use of Smart Technology in Tourism: Evidence From Wearable Devices. In: Journal of Tourism and Hospitality Management, December 2015, Vol. 3, No. 11-12, 224-234.

Anthony B. Atkinson, Inequality. What can be done?. Cambridge MA, Harvard University Press, 2015.

Geoffroy Atkinson's 'Les Relations De Voyages De XVIIe Siècle et L'Evolution Des Idées. Contribution à l'étude de la formation de l'esprit du XVIIIe siècle'. Paris, E. Champion, 1924.

Atout France, Réseaux et médias sociaux dans le tourisme. Paris, Atout France, 2011.

Atout France, Le numérique et les offices de tourisme. Paris, Atout France, Collection: Developpement touristique, série Analyses marketing, 2011

Atout France, Panorama du tourisme littoral: Les clientèles, perceptions, attentes et pratiques. Paris, Atout France, 2014.

Atout France, Les clientèles allemandes et néerlandaises du tourisme à vélo en France. Paris, Atout France, 2018.

Atout France, Observatoire de la connectivité aérienne de la France : Focus sur les principaux flux touristiques long-courriers et moyen-courriers. Paris, Atout France, 2018.

Atout France, Observatoire de la connectivité aérienne de la France : Panorama sur les principaux flux touristiques long-courriers. Paris, Atout France, 2019.

Atout France, Image et attractivité internationales de la France pour les 18 - 35 ans. Paris, Atout France, 2019.

Jacques Attali, Verbatim: Chronique des années 1981-1986, Tome 1. Paris, Fayard, 1993.

Jacques Attali, Verbatim: Chronique des années 1986-1988, Tome 2. Paris, Fayard, 1995.

Jacques Attali, Verbatim: Chronique des années 1988-1991, Tome 3. Paris, Fayard, 1995.

Jacques Attali, C'était François Mitterrand. Paris, Fayard, 2005.

Jacques Attali, Tous ruinés dans dix ans? Dette publique: la dernière chance. Paris, Fayard, 2010.

Sylvie Aubenas, Gustave Le Gray. Paris, Phaidon, 2003.

Ch.-F. Aubert, Le littoral de la France. 6 tomes.Paris, Victor Palmé, 1884-1889.
- (1) Côtes Normandes. De Dunkerque au Mont Saint-Michel;
- (2) Côtes Bretonnes: Du Mont Saint-Michel à Lorient;
- (3) Côtes Vendéennes: De Lorient à La Rochelle;
- (4) Côtes Gasconnes: De La Rochelle à Hendaye;
- (5) Côtes Languedociennes: Du Cap Cerbère à Marseille;
- (6) Côtes Provençales: De Marseille à la frontière d'Italie.

François d'Aubert, Colbert. Paris, Perrin, 2014.

Nicole Aubert (Dir.), L'Individu hypermoderne. Erès, 2004.

Nicole Aubert, Le culte de l'urgence: La société malade du temps. Paris, Flammarion, 2009.

Jacques Marcel Auburtin et al., Comment reconstruire nos cités détruites: Notions d'urbanisme s'appliquant aux villes, bourgs et villages. Paris, Armand Colin (réédition numérique FeniXX / Format Kindle), 2020.

Claudine Aubrun, Qui a fouillé chez les Wisigoths? Paris, Syros, 2015.

Hélène Auclair, Le Rayol-Canadel autrefois. Aubagne, Imp. Louis Lartigot, 1992.

Raoel Audibert, Nice et ses collines. Paris, Hachette, 1960.

Serge Audier, La pensée anti-'68: Essai sur une restauration intellectuelle. Paris, 2008.

Stéphane Audoin-Rouzeau et Annette Becker, La Grande Guerre: 1914-1918. Paris, Découvertes Gallimard, 1998.

Jörg Aufenauger. Heinrich Heine in Paris. Munchen, Deutscher Taschenbuch Verlag, 2005.

François Auffret, Johan Barthold Jongkind, 1819-1891: héritier contemporain & précurseur : biographie illustrée. Paris, Maisonneuve et Larose, 2004.

Marc Augé, Non-Lieux. Introduction à une anthropologie de la surmodernité. Paris, Seuil, 1992.

Marc Augé, L'Impossible Voyage. Le tourisme et ses images. Paris, Editions Payot & Rivages, 1997.

Marc Augé, Éloge de la bicyclette. Paris, Payot & Rivages, 2008.

Marc Augé, Pour une anthropologie de la mobilité. Paris, Payot & Rivages, 2009.

Marc Augé, La Vie en double. Voyage, ethnologie, écriture. Paris, Payot & Rivages, 2011.

Mickaël Augeron, Jacques Boucard et Pascal Even (Sous la direction de), Histoire de l’île de Ré des origines à nos jours. Le Croît Vif, 2016.

Noël Aujoulat, Le Village perdu. De Borée, 2005.

Ken Auletta, Googled: The End of the World as We Know It. New York, Penguin, 2010.

Dominique Auriange, La Vie exaltée de Van Gogh. Paris, Librairie Charpentier, 1965.

Lucas Aurore, Villas de Biarritz. Geste Editions, 2016.

L. Auscher, Le Tourisme en automobile. Paris, Dunod, 1904.

Au temps des maisons closes 1850-1946. Marianne Hors-Série, Septembre 2015.

L'Automobile et le Tourisme. L'Illustration, N° 4570, 4 octobre 1930 / N° 4622, 3 octobre 1931 / N° 4727, 7 octobre 1933 / N° 4935, 2 Octobre 1937.

D. Autor, Why are there still so many jobs? The history anf future of workplace automation. In: Journal of Econmic Perspectives, vol. 29, n° 3, 2015.

D. Autor, D. Dorn, L. Katz, C. Patterson, J. van Reenen, The fall of the labor share and the rise of superstar firms. NBER Working Paper n° 23396, 2017.

Eda Avci, Enhancing the Cultural Tourism Experience Through Augmented Reality. In Globe - Advances in Global Business and Economics, 2019, Volume 2, pp. 213-230, ANANEI Publishing, 2019.

F. Avellis and P. Guyon, The Century of Galeries Lafayette: 1896–1996. Paris, Les Editions Stratégiques, Galeries Lafayette Publishing, 1996.

Georges de Vicomte Avenel, Le méchanisme de la vie moderne. Paris, Colin, 1902.

Georges de Vicomte Avenel, Histoire Economique de La Propriété, Des Salaires Des Denrées Et de Tous Les Prix En Général, Depuis L'An 1200 Jusqu'en L'An 1800 (1923). Nabu Press, Ré-éd., 2011.

Pascale Avenel et Pierre Vaydat (Ed.), La France fascinante et détestée. Arras, 2000.

AWP et Marc Arniengaud, Paris la nuit. Chroniques nocturnes. Catalogue d'exposition. Paris, pavillon de l'Arsenal, mai 2013.

Fynn Axelsen, Neue digitale Revolution - Blockchain?: Blockchain erklärt. 2020.

J.-P. Azam, Les Stations Thermales des Pyrenées a la Belle Epoque. 2017.

Jean-Pierre Azéma, De Munich à la Libération 1938-1944. Nouvelle Histoire de la France contemporaine. N° 14. Paris, Seuil, 1979.

Jean-Pierre Azema, François Bédarida (Sous la direction de), La France des années noires, tome 1: De la défaite à Vichy. Paris, Seuil, Éd. rev. et mise à jour, 2000.

Jean-Pierre Azema, François Bédarida (Sous la direction de), La France des années noires, tome 2 : De l'Occupation à la Libération. Paris, Seuil, Éd. rev. et mise à jour, 2000.

Albena Azmanova, Capitalism on Edge: How Fighting Precarity Can Achieve Radical Change Without Crisis or Utopia. Columbia University Press, 2020.

Theo Baart, Cary Markerink et al., Snelweg / Highways in the Netherlands. Architectura & Natura Press, 1996.

Theo Baart, Bouwlust. The Urbanization of a Polder. Rotterdam, NAi publishers, 1999.

Theo Baart, Tracy Metz, Atlas Van De Verandering. 'Het nieuwe handboek voor de ruimtelijke ordening.' Ideas on Paper, 2001.

Albert Babau, Les voyageurs en France depuis la Renaissance jusqu'à la Revolution. Paris, Librairie Firmin-Didot et Cie, 1885.

Isabelle Babou et Philippe Callot, Tourisme. Stop ou encore? Lyon, Les Editions Baudelaire, Z019.

Roger Babulle, Essai sur le tourisme. Paris, Rougerie, 1953.

Myriam Bacha et al., Les Expositions universelles à Paris de 1855 à 1937. Paris, Action Artistique de la ville de Paris, 2005.

G. Bachelard, La Flamme d'une chandelle. Paris, 1961.

Christian Bachelier e.a., L'épopée du tourisme balnéaire. Canet - Le Barcarès - Saint-Cyprien - Collioure - Argelès. In: Terres Catalanes. Pyrenées Roussillon Méditerranée, n° 52 - juin 2008.

Andrée Bachemont, Cannes et les Anglais, 1835-1930. S. d..
Via: https://www.departement06.fr/documents/Import/decouvrir-les-am/recherchesregionales197-08.pdf.

Andrée Bachemont, Hôtels et Palaces de Cannes à la Belle Epoque. S.d..
Via: https://www.departement06.fr/documents/Import/decouvrir-les-am/recherchesregionales203_10.pdf.

Thomas Christian Bächle, Digitales Wissen, Daten und Überwachung zur Einführung. Hamburg, Junius, 2016.

Isabelle Backouche, Construction d'un genre litéraire, construction d'un espace: les guides parisiens et la Seine (XVIIIe-XIXe siècles).
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 403-418.

Raphaëlle Bacqué, Richie. Paris, Bernard Grasset, 2015.

Antoine De Baecque, Lumières et liberté. Paris, Seuil, 1998.

Antoine De Baecque, Paris by Hollywood. Paris, Flammarion, 2012.

Antoine De Baecque, Les Nuits parissiennes. XVIIIe-XXIe siècle. Paris, Seuil, 2015.

Antoine de Baecque et al., La France gastronome: Comment le restaurant est entré dans notre histoire. Paris, Payot, 2019.

Richard Badducci, Les princesses de Paris. L’âge d’or des cocottes. Paris, Hors Collection: Les Presses de la Cité, 1994.

R.G. Badger, Travel Among the Ancient Romans. Boston, The Gorham Press, 1920.

Alain Badiou, Le fini et l'infini. Montrouge, Bayard Editions, 2010.

Alain Badiou, L'aventure de la philosophie française depuis les années 1960. Paris, La Fabrique éditions, 2012.

Lotahr Baier, Pas le temps! Traité sur l'accélération. Arles, Actes Sud, 2002.

Lucien Baillaud, « Les chemins de fer et l’heure légale ». Dans: Revue d’histoire des chemins de fer, n° 35, pp. 25-40, 2006.

Gilles-Henry Bailly, Philippe Laurent, Christophe Lefébure, Daguin André, La France des halles et marchés. Privat, 1998.

G. William Baily (dir.), Americans in Paris. 1900-1930. A Selected Annotated Bibliography. Westport, Conn., Greenwood Press, 1989.

Jean-Christophe Bailly, Le Dépaysement. Voyages en France. Paris, Seuil, 2011.

Deirdre Bair, Simone de Beauvoir: A Biography. Touchstone, 1991.

Deirdre Bair, Parisian Lives: Samuel Beckett, Simone de Beauvoir and Me - a Memoir. Atlantic Books, 2020.

Quentin Bajac, L'Image révélée: L'Invention de la photographie. Paris, Découvertes Gallimard, 2001.

Quentin Bajac, La photographie: L'époque moderne 1880-1960. Paris, Découvertes Gallimard, 2005.

Quentin Bajac, Robert Doisneau: Pêcheur d'images. Paris, Découvertes Gallimard, 2012.

Sarah Bakewell, At the Existentialist Café: Freedom, Being, and Apricot Cocktails with Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Albert Camus, Martin Heidegger, Maurice Merleau-Ponty and Others. New York, Other Press, 2017.

Ayse Betul Bal, Tourism-phobia spreading across Europe. In: Daily Sabah, september 22, 2018.
Via: https://www.dailysabah.com/op-ed/2018/09/22/tourism-phobia-spreading-across-europe

Charles Baladier, Erôs au Moyen Age: Amour, désir et délectation morose. Cerf, 1999.

Adeline Baldacchino, La Ferme des Enarques. Paris, Michalon Editeur, 2015.

James Baldwin, Giovanni's Room (1956). New York, Delta Book, 2000.

Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century. New York, 1995.

Françoise Balibar, Marie Curie: Femme savante ou Sainte Vierge de la science? Paris, Découvertes Gallimard, 2006.

Pascale Gorguet Ballesteros (dir.), Modes en miroir : La France et la Hollande au temps des Lumières. Paris, Paris Musées, 2005.

Pascale Gorguet Ballesteros, En vogue!: mode uit Frankrijk en Nederland in de 18de eeuw. Zwolle, Waanders, 2005.

Yves Ballu, L'Epopée du ski. Paris, Arthaud, 1981.

Yves Ballu, À la conquête du Mont-Blanc. Paris, Découvertes Gallimard, 1986.

Yves Ballu, L'hiver de glisse et de glace. Paris, Gallimard, 1991.

Claude Balma (Réalisateur), Belphégor ou Le Fantôme du Louvre. (Avec Juliette Greco et al.). Pathé, 1965.

Honoré de Balzac, Théorie de la démarche et autres textes. (Préface par Jacques Bonnet: 'Grandeur et servitude du dandyisme'.) 'Théorie de la démarche' - Octobre 1833; "Traité des excitants modernes' - 1833; 'Physiology de la toilette' - Juin-Juillet 1830; 'Physiologie gastronomique' - Août-Ocobre 1830. Pandora Editions, 1978.

Honoré de Balzac, Le Diable à Paris: Paris et les Parisiens. 1845.

Honoré de Balzac, Splendeurs et Misères des Courtisanes. Comment aiment les filles, à combien l'amour revient aux vieillards. Paris, Les Belles Editions, s.d.. (1838 à 1847)

Kiff Bamford, Jean-François Lyotard. Reaktion Books (Critical Lives), 2017.

Delphine Bancaud, Les six raisons pour lesquelles la France est championne du monde du tourisme. '20 minutes', 21/08/15 à 17h01.
Via: https://www.20minutes.fr/economie/1670439-20150821-six-raisons-lesquelles-france-championne-monde-tourisme

Daniel-Cohn Bandit, Forget 68. Paris, Editions de l'Aube, 2008.

Petty Bange, De wereld van de Bourgondiërs 1363-1477. Amersfoort, Bekking & Blitz, 2011.

Jan Bank en Micheline van Neste, Beeld en invloed van de Parijs mei-revolte in Nederland. In: Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. pp. 179-311. Vianen, Kwadraat, 1985.

Jan Bank, Het roemrijke vaderland. Cultureel nationalisme in Nederland in de negentiende eeuw. Den Haag, 1990.

W. Banning, Jaurès als denker. Arnhem, Van Loghum Slaterus' Uitgevers Maatschappij N.V., 1931.

Mark Bannister, Condé in Context: Ideological Change in Seventeenth-Century France. Oxford, Legenda, 2000.

helley Baranowski and Ellen Furlough (editors), Being elsewhere: tourism, consumer culture, and identity in modern Europe and North America. Ann Arbor: University of Michigan Press, 2001.

Gilles Barbedette, Michel Carasso, Paris Gay 1925. Paris, Non Lieu, 2008.

Laurianne Barbier, Les guinguettes des bords de Marne et l'imaginaire (De Joinville-le-Pont à Chelles ). Emergence d'un loisir de masse à la Belle Epoque. 1996-97.
Via: http://www.barbier-rd.nom.fr/BarbierLLesGuinguettes.html

Richerd Barbrook and Andy Cameron, The Californian Ideology (Extended Mix). September 18, 1998.
Via: http://www.hrc.wmin.ac.uk./hrc/theory/californianideo/main/t.4.2.html (consulté le 23-01-2020).

Christine Bard, Les Garçonnes. Modes et fantasmes des Années folles, Paris, Flammarion, 1998.

Christine Bard, Une histoire politique du pantalon. Paris, Seuil, 2010.

G. Bardet et J.L. Macquarie, Plages et stations hivernales. 1888.

Brigitte Bardot, Initiales B.B.. Paris, Grasset, 1996.

J.P. Bardou et al., La Révolution automobile. Paris, Albin Michel, 1977.

S. Barendrecht, François van Aerssen, diplomaat aan het Franse Hof (1598 - 1613). Leiden, Universitaire Pers Leiden, 1965.

Els Barents (red.), Fotografie in Nederland 1940-1975. Den Haag, Staatsuitgeverij, 1978.

B. Bargeman, Kieskeurig Nederland. Routines in de vakantiekeuze van Nederlands toeristen. Proefschrift, departement Vrijetijdwetenschappen. Tilburg: Katholieke Universiteit Brabant, 2001.

L.A.F. Barjesteh van Waalwijk van Doornen Drs. M.F.B. Meeuwes, Die Importante Negotie. Geschiedenis van de Rotterdamse wijnhandel vanaf de middeleeuwen tot in de negentiende eeuw. Rotterdam, 1996.

D. Barjot et C. Réveillard (dir.), L'Américanization de l'Europe occidentale au XXe siècle. Mythe et réalité. Paris, Presses Universitaires Paris-Sorbonne, 2002.

Dominique Barjot, Eric Anceau, Nicolas Stoskopf (Sous la direction de), Morny et l'invention de Deauville. Paris, Armand Colin, Hors Collection, 2010.

T. Barker, D. Gerhold, The rise and rise of road transport, 1700-1990. Cambridge, New Studies in Economic and Social History, 1993.

Martin Barnier and Raphaelle Moine, France/Hollywood: Echanges Cinématographiques et Identités Nationales. Paris, L'Harmattan, 2002.

Julien Barnu, Hamouche Amin, Industrie du tourisme: Le mythe du laquais. Transvalor - Presses des mines, 2014.

Marc Baroli, Le train dans la littérature française. Paris, 1969.

Jacques Barou et Patrick Prado, Les anglais dans nos campagnes. Paris, Editions L’Harmattan, 1995.

Jean-Pierre Barou, Matisse ou le miracle de Collioure. Indigène, 1997.

Alistair Barr, 'Google Maps Guesses Where You're Headed Now'. In: Waal Street Journal (blog), January 13, 2016.
Via/ http://blogs.wsj.com/digits/2016/01/13/google-maps-guesses-where-youre-headed-now.

Patrick Barrabès, Motobécane: Les deux-temps 1921-1984. Editions Techniques pour l'Automobile et l'Industrie, 2019.

Blandine Barret-Kriegel, La République et le prince moderne : les Français et la naissance des Provinces-Unies. Paris, Presses Universitaires de France, 1943, cop. 2011.

Maurice Barrois (photographies de Bernard Jourdes), Le Paris sous Paris. Genève, Western Publishing Hachette International, 1964.

Louis Barron, Paris étrange. Moeurs parisiennes. Paris, E. Flammarion, 1898.

Claude Bartelone & Michel Winock (rapport dirigé par), Refaire la démocratie - Dix-sept propositions. Vincennes, Editions Thierry Marchaisse, 2016.

Roland Barthes, Mythologies. Paris, Editions du Seuil, 1957.

Roland Barthes, Le 'Guide Bleu'. In: Roland Barthes, Mythologies. Paris, Editions du Seuil, 1957, pp. 113-119.

Roland Barthes, La Tour Eiffel. Paris, Centre national de la photographie/Éditions du Seuil, 1964

Roland Barthes, L’empire des signes, Paris, Champs Flammarion, 1984.

Roland Barthes, Mythologies d'aujourd'hui (Dossier coordonné par Marie Fouquet et Tipaine Samoyault). In: Le Nouveau Magazine Littéraire, N° 28, pp.78-97, avril 2020.

Antoine Charles Ernest Barthez, La Famille impériale à Saint-Cloud et à Biarritz. Paris, Calman-Lévy, 1913.

Antoine Charles Ernest Barthez, La famille impériale à Biarritz. Lavielle, rééd., 1989.

Pascale Bartoli, Habiter les vacances: Architectures & urbanismes sur le littoral du Var. Editions Imbernon, 2020.

Claude Bartolone & Michel Winock (rapport dirigé par), Refaire la démocratie. Dix-sept propositions. Vincennes, Editions Thierry Marchaisse, 2016.

Renate van der Bas, Frankrijk voorgoed. Portretten van blijvers. Eindhoven, De Boekenmakers, 2009.

Kurt Baschwitz, Denkende mens en menigte. Bijdrage tot een exacte massapsychologie. 's-Gravenhage, H. P. Leopolds Uitgevers-Mij N.V., 1951.

Adolph Basler, Le Cafard après la fête ou l'esthétisme d'aujourd'hui. Paris, Editions Jean Budry, 1929.

Amedée de Bast, Merveilles du génie de l'homme. Découvertes, inventions. Récits historiques, amusants et instructifs sur l'origine et l'état actuel des découvertes et inventions les plus célébres. Ouvrage illustré de magnifiques dessins par A. Beaucé, J. David, C. Nanteuil, etc.. Paris, Paul Boizard, s. d. (vers 1855).

F. L. Bastet, Louis Couperus. Een biografie. Amsterdam, E. M. Querido's Uitgeverij B.V., 1987.

F.L. Bastet & R. Breugelmans, Al die verloren paradijzen. Amsterdam, Querido, 2001.

Ange Bastiani, Les mauvais lieux de la Côte d'Azur. Paris, André Balland, 1969.

Vincent Bastien, Pierre-Louis Dubourdeau, Maxime Leclère, La marque France. Paris, Presses des Mines, 2011.

Alain Bataille, Pascal Dibi et al., Yonne. Cadre naturel - Histoire - Art - Littératue - Langue - Economie - Traditions populires. Paris, Editions Bonneton, 1992.

Jean-François Batali, Marianne Batali, Une amitié millénaire: Les relations entre la France et la Suède à travers les âges. 1997.

Geoffry Batchen, Burning with Desire: The Conception of Photography. Cambridge, Massachusetss, 1997.

Ernest Stuart Bates, Touring in 1600: a study in the Development of Travel as a Means of Education. Boston and New York, Houghton Mifflin Company, 1912.

Louis Batiffol, La Vie de Paris sous Louis III. L'existence pittoresque des Parisiens au XVIIe siècle. Paris, Calman-Lévy, Editeurs, 1932.

Jean Battut, François Mitterrand le Nivernais 1946 1971 la Conquete d’un Fief, L’Harmattan, 2011.

Arnaud Bauberot, Histoire du Naturisme. Le mythe du retour à la nature. Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2004.

Francis Bauby, Sophie Orivel, Martin Penet, Mémoire de guingettes. Paris, Editions France Loisirs, 2003.

Charles Baudelaire, Les Paradis Artificiels, Opium Et Haschisch. Paris, Poulet-Malassis et de Broise, 1860.
Charles Baudelaire, Onechte paradijzen: opium en hasjiesj. Amsterdam, Meulenhoff, 1971.

Charles Baudelaire, De wereldtentoonstelling van 1855 & Over de essentie van de lach en over het komische in de beeldende kunst. Amsterdam, Uitgeverij Voetnoot, 1992.

C. Baudelot, R. Establet, J. Malemort, La Petite Bourgeoisie en France. Paris, Maspero, 1974.

Henri Baudet, Mon village sous la IVe République. Précédé d'un échange de lettres avec André Siegfried. Groningen, Overdrukken van van het Instituut voor Economisch Onderzoek van de Rijksuniversiteit van Groningen, Afdeling sociale en economische geschiedenis, No. 7, 1954.

Henri Baudet, Mijn Dorp in Frankrijk. Assen, Van Gorcum, 1-ste druk 1955 - 7-de druk 1984.

Henri Baudet, Twintig jaar later. In: De Gids, 4/1072, pp. 267-273.

Henri Baudet (préf. d'Emmanel Le Roy Ladurie), Mon village en France. Paris, La Pensée universelle, 1991.

Rémi Baudouï (Sous la direction de), Le Corbusier 1930-2020. Polémiques, mémoire et histoire. Paris, Tallandier, 2020.

Jean Baudrillard, Le système des objets. Paris, Editions Gallimard, 1968.

J. Baudrillard, La société de consommation. Paris, Denoel, 1970.

J. Baudrillard, Le drame des loisirs ou l'impossibilité de perdre son temps. In: La société de consommation. Paris, Denoel, 1970.

Jean Baudrillard, Pour une critique de l'économie politique du signe. Paris, Gallimard, 1972.

Jean Baudrillard, La Gauche divine. Chroniques des années 1977-1984. Paris, Bernard Grasset, 1985.

Jean Baudrillard, Simulacres et simulation. Paris, Galilée, 1985.

Jean Baudrillard, Amérique. Paris, Grasset, 1986.

L. Baudry de Saunier, Histoire générale de la vélocipédie. 1891.

L. Baudry de Saunier, Le Cyclisme théorique et pratique. Paris, Librairie Illustrée, 1893.

L. Baudry de Saunier, L'Automobile théorique et pratique. Neuilly, Chez l'auteur, 1899.

L. Baudry de Saunier et al., Histoire de la locomotion terrestre. Paris, Editions de l'Illustration, 1936.

Hans Bauer, Wenn einer eine Reise tat. Eine Kulturgeschichte des Reizens von Homer bis Baedeker. Leipzig, 1971.

Zygmunt Bauman, From pilgrim to tourist: Or a short history of identity. In: S. Hall & P. du Gay (Eds.), Questions of cultural identity (pp. 18-36). London, Sage, 1996.

Zygmunt Bauman, Tourists and vagabonds: heroes and victims of postmodernity. Wien, Institut für Höhere Studien, 1996.

Zygmunt Bauman und Martin Suhr, Flaneure, Spieler und Touristen: Essays zu postmodernen Lebensformen. Hamburger Edition, 1 Jan. 2007.

Zygmunt Bauman, Globalization: The human consequences. New York, Columbia University Press, 1998.

Zygmunt Bauman, Liquid Society. Cambridge, Polity Press, 2000.

Zygmunt Bauman and Keith Tester, Conversations with Zygmunt Bauman. Cambridge, Polity Press, 2001.

Zygmunt Bauman, The Individualized Society. Cambridge, Polity Press, 2001.

Zygmunt Bauman, Adrian Franklin, Ursula Biemann, Transient Space: The Tourist Syndrome. Argobooks, 2013.

Zygmunt Bauman, Thomas Leoncini, Born Liquid. Polity Press, 2018.

Arnaud Baubérot, Histoire du naturisme: Le mythe du retour à la nature. Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2004.

J. Baumgarten, A travers la France Nouvelle. Scènes de moeurs, esquisses littéraires et tableaux ethnographiques. Cassel, T. Kay, 1880.

Peter H. Baumgarten, Monika I. Baumgarten (Hrsg.): Baedeker. Ein Name wird zur Weltmarke. Karl Baedeker, Ostfildern 1998.

A. Baümer, Travel the Imperial Way. A Dream comes true. Majestic Imperator. Vienna, 2006.

L. Baumont-Maillet, L'eau à Paris. Paris, 1992.

Hermann Bausinger, Klaus Beyrer, Gottfried Korff (Herausgebers), Reisekultur. Von der Pilgerfahrt zum modernen Tourismus. München, Verlag C. H. Beck, 1991.

Alex Baussy, Cannes d'Hier et Aujourd'hui. Imprimerie de Noailles, 1966.

Nicolas Baverez, La France qui tombe. Paris, Perrin, 2003.

Nicolas Baverez, Nouveau monde.Vieille France. Paris, Perrin, 2006.

Nicolas Baverez,Après nous le déluge. La grande crise de la mondialisation. Paris, Perrin, 2009.

Nicolas Baverez, Reveillez-vous! Paris, Fayard 2012.

John Baxter, The golden moments of Paris: a guide to the Paris of the 1920s. New York, NY : Museyon Inc., 2014.

John Baxter, French Riviera and its Artists. Art, Literature, Love and Life on the Côte d’Azur. New York, NY, Museyon, 2015.

Frank O. Baynard, William H. Miller Jr., Picture History of the Cunard Line, 1840-1990. Dover Publications Inc., 1991.

Charles Bazerman, The Language of Edison's Light. Cambridge, MA., MIT Press, 1999.

François Bazin, Jacques Pilhan, le sorcier de l'Elysée. Paris, Perrin, 2009.

Sylvia Beach, Shakespeare and Company. University of Nebraska Press, New Ed., 1991.

Cari Beauchamps and Henri Béhar, Hollywood on the Riviera: The Inside Story of the Cannes Film Festival. New York, William Morrow, 1992.

Christopher Beauchamps, Invented by Law: Alexander Graham Bell and the Patent that Changed America. Camnridge, MA, Harvard University Press, 2015.

K.G. Beauchamp, Exhibiting Electricity. The Institute of Engineering and Technology, 1997.

Michel Beaud, Histoire du capitalisme de 1500 à 2000. Paris, Seuil, 2000.

Eduard Beaudu et al., Histoire du music-hall. Paris, Editions de Paris, 1954.

Thomas Beaufils et P. Duval (éd.), Les identités néerlandaises. Lille, Presses universitaires du Septentrion, 2006.

Thomas Beaufils, Willem Frijhoff & Niek Pas (red.), Les relations franco-néerlandaises. Thema­nummer van Deshima, Revue d’histoire globale des pays du Nord 8, 2014.

Jules Beaujoint, Histoire Du Palais-Royal Et de Ses Galeries; Politiques Et Moeurs Des Princes; Maisons de Jeu Et de Plaisirs; Caveaux Et Repaires; Le Tout-Paris Des Vices. (1830) Ré-édition, Hardpress Publishing, 2013.

Laure Beaumont-Maillet (Presentation), Atget Paris. Paris, Hazan, 2000.

Colette Beaune, Naissance de la nation France. Paris, 1985.

Fanny Beaupré et Roger-Henri Guerrand, Le confident des dames. Le bidet du XVIIe au XXe siècle: histoire d'une initimité. Paris, Editions La Découverte, 1997.

Pierre-Yves Beaurepaire, La France des Lumières (1715-1789). Paris, Belin, 2011.

Simone de Beauvoir, L'Amérique au jour le jour. Paul Morihien, 1948.

Simone de Beauvoir, Le deuxième sexe, 2 vol.. Paris, Gallimard, 1949.

Simone de Beauvoir, Les Mandarins. Paris, Gallimard, 1954.

Simone de Beauvoir, Mémoires d'une jeune fille rangée. Paris, Gallimard, 1958.

Simone de Beauvoit, La forces des choses. 2 volumes. Paris, Gallimard, 1963.

Alain Becchia, Voyages et déplacements au début du XIXe siècle. Etude des passeports intérieurs conservés à Elbeuf.
In: Annales de Normandie, Année 1991, 41-3, pp. 179-215. https://www.persee.fr/doc/annor_0003-4134_1991_num_41_3_1888

François Beck et Hélène Chew, Quand les Gaulois étaient romains. Paris, Découvertes Gallimard, 2004.

Ulrich Beck, Risikogesellschaft. Auf dem Weg in eine andere Moderne. Frankfurt am Main, Suhrkamp, 1986.

Ulrich Beck, Die Neuvermessung der Ungleichheit unter den Menschen: Soziologische Aufklärung im 21. Jahrhundert. Frankfurt am Main, Suhrkamp, 2008.

Ulrich Beck, Elisabeth Beck-Gernsheim, Fernliebe. Lebensformen im globalen Zeitalter. Berlin, Suhrkamp, 2011.

Colette Becker, Les Hauts Lieux du Romantisme en France. Bordas Editions, 1993.

Elizabeth Becker, Overbooked. The Exploding Business of Travel and Tourism. New York, etc., Simon & Schuster Paperbacks, 2013.

Elizabeth Becker, Tourist Trap: The Risks and Rewards of the Global Travel Industry. World Politics Review, Format Kindle, 2015.

Jean-Jacques Becker et Serge Berstein, Nouvelle Histoire de la France contemporaine: 12.Victoire et frustrations, 1914-1929, Paris, Éditions du Seuil, coll. Points; Histoire, 1990,

M. Becker, Nouveau itinéraire de Paris à Versailles, et retour, par trois routes. Versailles, chez Klefer imprimeur, 1837.

Francis Beckett, What did the Baby-Boomers ever do for us? Why the children of the sixties lived the dream and failed the future. London, Biteback Publishing, 2010.

Paul van Beckum, Oranjehaven. Dertien sluipwegen naar de vrijheid. Naarden, Strengholt, 1992.

Henri-Marc Becquart, Les Eaux d'Aix-en-Provence. 2000 ans d'histoires et de passions. Jeanne Laffitte, 2004.

Sue Beeton, Travel, Tourism and the Moving Image. Channel View Publications, Series: Tourism and Cultural Change, 2015.

A. Beever, A. Cooper, Paris after the liberation 1944-1949. London, Hamish Hamilton, 1994.

René Bégué, Alain Gardinier, Biarritz Sixties - Surf Origins. Atlantica, 2019.

Wolfgang Behtinger, Thurn und Taxis: Die Geschichte ihrer Post und ihrer Unternehmen. München, 1990.

Frédéric Beigbeder, Un roman français. Paris, Grasset, 2009.

Balthasar Bekker, Beschrijving van de reis door de Verenigde Nederlanden, Engeland en Frankrijk in het jaar 1683. (Naar het handschrift uitgegeven en toegelicht door Jacob van Sluis), Ljouwert / Leeuwarden, Fryske Akademy, 1989.

Balthazar Bekker, S.T.D., De Betooverde Wereld zijnde een Grondig Onderzoek van 't gemeen gevoelen aangaande de GEESTEN , derselver Aart en Vermogen, Bewind en Bdrijf: als ook 't gene de Mneschen door derself verkragt en gemeenschapsdoen. In vier boeken ondernomen.'t Amsterdam BY Daniel van den Dalen, Boekverkoper op 't Rochin / bezijden de Beurs, 1691.

Y. Bekkouche and J. Cagé, The price of a vote: Evidence from France 1993-2014. CEPR Discusiion Paper No. 12614, Centre for Economic Policy Research? London, February, 2018.

Paul-Belaiche-Daninos, Les Soixante-Seize Jours de Marie-Antoinette à la Conciergerie. Tome I: La conjuration de l'Œillet. Arles, Actes Sud, 2006.

Paul-Belaiche-Daninos, Les Soixante-Seize Jours de Marie-Antoinette à la Conciergerie. Tome II: Un procès en infamie. Arles, Actes Sud, 2006.

Yvon Belaval, Huygens et la France. Paris, 1982.

Claudia Bell and John Lyall, The accelerated sublime. Landscape, tourism and identity. Westport, Connecticut, 2001.

Christopher de Bellaigue, The end of tourism? In: The Guardian, 18 juin 2020.
Via: https://www.theguardian.com/travel/2020/jun/18/end-of-tourism-coronavirus-pandemic-travel-industry

Jean Bellet, Le Col du Mont-Cenis. 'Porte millénaire des Alpes'. Saint-Jean-de-Maurienne, Société d'histoire et d'archeologie de Maurienne, 1976.

Walden Bello, Deglobalization. Ideas for a New World Economy. London - New-York, Zed Books Ltd., 2004.

Walden Bello, Capitalism's Last Stand? Deglobalization in the Age of Austerity. Zed Books Ltd., 2013.

Alexis Belloc, Les postes françaises: recherches historiques. Paris, 1886.

Alexis Belloc, Le télégraphe historique. Paris, 1888.

Alexis Belloc, La manière de voyager autrefois et de nos jours. Paris, 1903.

Bertrand Bellon, Le Pouvoir financier et l'Industrie en France. Paris, Seuil, 1980.

Alain Beltran et Patrice Carré, La Fée et la Servante, la société française face à l'électricité XIXe-XXe siècles. Paris, Belin, 1991.

Alain Beltran, La Ville-Lumière et la fée électricité. Service public et entreprises privées: l'énergie électrique dans la région parisienne. Service public et entreprises privées. Paris, Rive Droite, 2002.

Alain Beltran et Patrice Carré, La Vie électrique. Histoire et imaginaire, XVIII - XXIe siècle. Paris, Belin, 2016.

P. Belves, 100 ans d'affiches des chemins de fer. Ed. la Vie du Rail, 1981.

Lucien Bély e.a., Benjamin Franklin. Un Americain à Paris. Paris, Paris Musées, 2007.

Lucien Bély, Une amitié mortellement blessée (1588-1744)? In: DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, n° 8/2014, pp. 27-50.

Erica-Marie Benabou, La prostitution et la police des moeurs au XVIIIe siècle. Paris, Perrin, 1987.

Georges-Marc Benamou, Un mensonge français. Retours sur la guerre d'Algérie. Paris, Robert Laffont, 2003.

Daniel Bénard et Bruno Guignard, La carte postale. Des origines aux années 1920. Editions Sutton, 2010.

Miguel Benasayag, La Tyrannie des Algorithmes. Paris, Editions Textuel, 2019.

Pierre Benckendorff, Gianna Moscardo et.al. (Sous la direction de), Tourism and Generation Y. Cambridge, MA, CAB International, 2010.

Rienk-Jan Benedictus, Reizen binnen grenzen van de moderniteit. Een onderzoek naar de toeristische ervaringswijze in de moderne, versnelde tijd en gemediatiseerde cultuur. Masterscriptie, Faculteit Wijsbegeerte van de Rijksuniversiteit Groningen, Vakgroep Praktische Filosofie, januari 2014.
Via: https://xs4all.academia.edu/RienkJanBenedictus.

Walter Benjamin, Charles Baudelaire, Tableaux Parisiens. Deutsche Übertragung mit einem Vorwort über die Aufgabe des Übersetzers, édition bilingue français-allemand. Heidelberg, Verlag von Richard Weißbach, 1923

Walter Benjamin, Paris, capitale du XIXe siècle. Le livre des passages [1924-1939], Paris, éd. du Cerf, 1997.

Walter Benjamin, The Arcades Project. Cambridge, MA, Belknap Press / Harvard University Press, 1999.

Alain de Benoist, Vu de droite. Anthologie critique des idées contemporaines. Copernic, 1977.

Alain de Benoist, Au bord du gouffre. La faillite annoncée du système de l'argent. Editions Krisis, 2011.

Alain de Benoist, Droite-gauche, c'est fini! Le moment populiste. Editions Pierre-Guillaume de Roux, 2017.

Alain de Benoist, Décroissance ou toujours plus? Penser l'écologie jusqu'au bout. Pierre-Guillaume de Roux Editions, 2018.

Alain de Benoist, Contre le libéralisme: La société n'est pas un marché. Editions du Rocher, 2019.

W.J.M. Benschop, Eduard Wenckebach en de Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij als baanbreker voor de openbare telegrafie in Nederland. Den Haag, Hoofdbestuur der Posterijen, Telegrafie en Telefonie, 1947.

Shari Benstock, Women of the Left Bank. Paris, 1900 – 1940. Austin, University of Texas Press, 1986.

Annick de Bentheim and François Fray, Barry Dierks, architecte méditerranéen: La Côte d'Azur et la Modernité. Catalogue d'expositions, Réunion des Musées Nationaux, 1997.

Yves-Marie Bercé, Fête et révolte. Des mentalités populaire du XVIe au XVIIIe siècle. Paris, 1976.

Yves-Marie Bercé, Esprits et démons: Histoire des phénomènes d'hystérie collective. Paris, La Librairie Vuibert, 2018.

Dick Berents, Kerken & Karossen. Fransen in Utrecht, 1800 – 1900. Utrecht, Het Spectrum, 1994.

Jean-Denis Bergasse (dir.), Pierre Paul Riquet et le canal du Midi dans les arts et la littérature. Cessenon, Bergasse, 1982.

Maria van Berge-Gerbaud en Maartje Verscheure-Nelissen (red.). 1957 - Institut Néerlandais Paris - 1992. Paris, Institution Néerlandais / Fondation Custodia, 1993.

Annegreet van Bergen, Gouden jaren; Hoe ons dagelijks leven in een halve eeuw onvoorstelbaar is veranderd. Amsterdam, Uitgeverij Atlas Contact, 2014.

Carolien van Bergen, Over de grens. Filosofie op reis. Budel, Uitgeverij Damon, 2006.

A. Berger, Deconstructing Travel: Cultural Perspectives on Tourism. Walnut Creek, CA, Altamira Press, 2004.

Helewise Berger, Karlijn de Jong, Anita Hopmans en Wietse Coppes, Jan Sluijters. De Wilde jaren. Zwolle, WBOOKS, 2018.

J. Berger, Ways of Seeing. London, BBC and Penguin, 1983.

Roland Berger / Global Blue, Millennials. The generation reshaping travel and shopping habits. June 2018.
Via: https://issuu.com/globalblue1/docs/roland_berger_event_180608_digital

Suzanne Berger, Notre première mondialisation: leçons d'un échec oublié. Paris, Seuil, 2003.

Suzanne Berger, Made in monde. Les nouvelles frontières de l'économie. Paris, Seuil, 2006.

Walter Asa Berger, Deconstructing Travel. Cultural Perspectives on Tourism. Walnut Creek etc., AltaMira Press, 2004.

Anne-Marie Bergeret, Honfleur et les peintres. Editions des Falaises, 2019.

Charles Bergeron, Le Chemin de fer sous-marin entre la France et l'Angleterre. Paris, 1873.

Louis Bergeron, Les Rothschild et les autres ... Lagloire des banquirs. Paris, Perrin, 1991.

Louis Bergeron, Les industries du luxe en France. Paris, Editions Odile Jacob, 1998.

Yves-Guy Bergès, Auto-Stop! Guide pratique et humoristique de l'auto-stoppeur. Illustrations de Sempé. Paris, Librairie Arthème Fayard, 1961.

H. Berghoff a.o. (Eds;), The Making of Modern Tourism. The Cultural Historyof the British Experience, 1600-2000. Basingstoke, 2002.

Alain Bergounioux et Gérard Grunberg, L'Ambition et le remords: Les Socialistes français et le pouvoir, 1905-2005. Paris, 2005.

Pierre Bergounioux, Miette. Paris, Gallimard, 1995.(De komst van de tijd. Amsterdam, Uitgeverij G.A. van Oorschot, 1997.)

Pierre Bergounioux, La Mort de Brune. Paris, Gallimard, 1996.

Pierre Bergounioux, L'Invention du présent. Fata Morgana, 2006.

Pierre Bergounioux, La Fin du monde en avançant. Fata Morgana, 2006.

Pierre Bergounioux, Carnet de notes. Journal 1980-1990. Editions Verdier, 2006.
Pierre Bergounioux, Carnet de notes. Journal 1991-2000. Editions Verdier, 2007.
Pierre Bergounioux, Carnet de notes. Journal 2001-2010. Editions Verdier, 2011.
Pierre Bergounioux, Carnet de notes. Journal 2011-2015? Editions Verdier, 2016.

Pierre Bergounioux, Une passion française. William Blake & Co., 2014.

Pierre Bergounioux, Faute d'égalité. Paris, Gallimard, 2019.

Ellinoor Bergvelt en Margriet van Boven, J. A. Knip., 1777 – 1847. ‘s Gravenhage, Staatsuitgeverij, 1977.

Alain Bergounioux, Gérard Grunberg, Les socialistes français et le pouvoir. L'ambition et le remorts. Paris, Fayard, 2005.

A. G. van Berkel, Kamperen ... en wat nu? Alkmaar, De Alk, ,De Alkenreeks, Beeldencyclopedie, nr. 50, ca. 1953.

A.M.J.A. Berkvens, J. Hallebeek en A.J.B. Sirks, Het Franse Nederland: de inlijving 1810 - 1813. De juridische en bestuurlijke gevolgen van de 'Réunion' met Frankrijk. Hilversum, Verloren, 2012.

Christiane Berkvens-Stevelinck, De Hugenoten. In: Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. pp. 14-49. Vianen, Kwadraat, 1985.

M. Berman, All that is solid melts into air. The experience of modernity. New York, 1982.

Stéphane Bern, Paris et son Métro. Montrouge, Mondadori France, 2016

Stéphane Bern, Sauvons Notre Patrimoine. Paris, Plon, 2019.

Georges Bernanos, La France contre les robots - Révolution Industrielle et Technologique (1947). Editions AOJB, 2019.

François de Bernard, L'homme post-numérique: Face à la société de surveillance générale. Editions Yves Michel, 2015.

Lucien-François Bernard (sous la direction éditoriale) avec François Granet, Jean-Louis Lemerle et Emmanuel Piat, L'Histoire de l'Automobile Club de France. Paris, éditions de L'Automobile Club de France, 2012.

Mathias Bernard, Les Années Mitterrand. Du changement socialiste au tournant libéral. Paris, Editions Belin, 2015.

Maurice Bernard (Préface d'Ezra Suleiman), L'entre-soi des élites: Une oligarchie suicidaire. Riveneuve éditions, 2016.

Leonard Bernard, The Emerging City: Paris in the Age of Louis XIV. Durnham, North Carolina, 1970.

Roger Bernard, Personen- en ideeënverkeer tussen Frankrijk en Nederland in de 17de eeuw. Rekkem, Ons Erfdeel, jaargang 28, pp. 361 - 369, 1985.

Philippe Bernert et Gilbert Guilleminault, Les Princes des années folles, Paris, Plon, 1970.

Serge Bernstein, Pierre Milza, Jean-Louis Bianco (Sous la direction de), François Mitterrand. Les années du changement (1981 - 1984). Paris, Perrin, 2001.

Bertall et Scott (Dessins par), Les Plages de France. Manche - Océan - Méditerranée. Paris, C. Marpon et E. Flammarion Editeurs, 26, Rue Racine, près l'Odéon, 1880.

Jean-Paul Bertaud, La vie quotidienne en France au temps de la Revolution, 1789-1795. Paris, Hachette, 1983.

Jules Bertaut, Le Boulevard. Paris, J. Tallandier, 1957.

G. de Bertier de Sauvigny, La France et les français vus par les voyageurs américains 1814 - 1848, Tome Premier. Paris, Flammarion, 1982.

G. de Bertier de Sauvigny, La France et les français vus par les voyageurs américains 1814 - 1848, Tome Second. Paris, Flammarion, 1985.

Simone Bertière, Les Reines de France au Temps des Valois. Tome I. Le beau XVIe siècle. Editions de Fallois, 1996.

Simone Bertière, Les Reines de France au Temps des Valois. Tome II. Les années sanglantes. Editions de Fallois, 1994.

Simone Bertière, Les Reines de France au Temps des Bourbons. Tome I.Les deux régentes. Editions de Fallois, 1996.

Simone Bertière, Les Reines de France au Temps des Bourbons. Tome II. Les femmes du Roi Soleil. Editions de Fallois, 1999.

Simone Bertière, Les Reines de France au Temps des Bourbons, Tome III: La Reine et la favorite. Editions de Fallois, 2002.

Philippe Berthier, La vie quotidienne dans La Comédie humaine de Balzac. Paris, Hachette, 1996.

Catharine Bertho, Télégraphes et téléphone, de Valmy au microprocesseur. Paris, Le Livre de Poche, 1981.

Catharine Bertho (Sous la direction de), Histoire des télécommunications en France. Paris, Erès, 1984.

Catherine Bertho Lavenir, La Roue et le Stylo. Comment nous sommes devenus touristes. Paris, Editions Odile Jacob, 1999.

Ferdinand M. Bertholet e.a., Opium, het zwarte parfum. Kunst en geschiedenis van een verloren ritueel, 2007
F. M. Bertholet et Cees Hogendoorn, Opium, la fée noire. Art et histoire d'un rituel perdu. Fonds Mercator, 2007.

Arnaud Berthonnet et Alain Monferrand, Cent ans d'organisation administrative du tourisme (1910- à nos jours). In: Cent ans d'administration du Tourisme.
'Pour Mémoire', la revue du Comité d'Histoire, revue du Ministère de l'Ecologie, du développement durable et de l'énergie. n° hors-série, pp. 17-27, juillet 2012.

Bob Bertina, Jan Blokker, Paul de Casparis, H. J. Oolbekking, Filmfestival (Festival de Cannes). Foto's: Kees Scherer. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1961.

Jean Bertot, La France en bicyclette: étapes d'un touriste. 1894.

Jean Bertran et Patrice Carré, La Fée et la Servante. La société française face à l'électricité, XIXe-XXe siècle. Paris, Belin, 1991.

Alain Bertran et Patrice Carré, La vie électrique. Histoire et imaginaire XVIIIe-XXIe siècle. Paris, Belin, 2016.

C.-J. Bertrand, L'impérialisme culturel américain, un mythe? In: Esprit n° 101, p. 63-76, mai 1985.

Mathias Bertrand, Les Années Mitterrand. Du changement socialiste au tournant libéral. Paris, Belin, 2015.

Régis Bertrand et Anne Carol (dir.), L'Exécution capitale. Aix-en-Provence, Presses universitaires de Provence, 2003.

B. Besnard, L'Industrie du gaz à Paris depuis ses origines. Paris, 1942.

M. Bess, The Light-Green Society, Ecology and Technological Modernity in France, 1960-2000. Chicago, University of Chicago Press, 2003.

François Besse et Mathilde Kressmann (éd.), Paris Années Folles. Paris, Parigramme, 2014.

François Besse et Mathilde Kressmann (éd.), Visages du Paris 1900. 100 photos de légende. Paris, Parigramme, 2014.

Herman Besselaar, Het licht der lamplantaren. Kleine geschiedenis van de straatverlichting. Amsterdam, Uitgeverij van Lindonk, 1969.

Herman Besselaar, Hors d'oeuvre varié. Amsterdam-Antwerpen, Kosmos, 1981.

Philippe Besson, "Arrête avec tes mensonges". Paris, Julliard, 2017.

Steven Best and Douglas Kellner, Postmodern Theory: Critical Interrogations. New York, Guilford, 1991.

Catherine Besteman and Hugh Gusterson, Life by Algorithms: How Roboprocesses Are Remaking Our World. Chicago, University of Chicago Press, 2019.

Bruno Bettelheim, Aufstand gegen die Masse. Die Chance des Individuums in der moderne Gesellschaft. München, Kindler, 1980.

Albrecht Betz, Exil und Engagement. Deutsche Literatur im Frankreich der Dreisßiger Jahre. Munden, Edition Text + Kritik , 1986.

Mariëlla Beukers, Polders voor de Médoc. Landwinning met laaglands kapitaal. Nederlanders en wijn. Een lange geschiedenis.
Via: https://historiek.net/polders-voor-de-medoc-landwinning-met-laaglands-kapitaal/72091/, z.d.

Alain Beuve-Méry, Prolo, dandy, socialiste, révolté ou visionnaire... Qui était vraiment George Orwell ? In: Le Monde, 31 octobre 2019.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2019/10/31/le-genie-moral-d-orwell_6017531_3232.html

Antoine Bevort, Le modèle social français vu des polders. 2010.
Via: https://laviedesidees.fr/Le-modele-social-francais-vu-des.html

Mariëlla Beukers, Polders voor de Médoc. Landwinning met laaglands kapitaal. Nederlanders en wijn. Een lange geschiedenis.
Via: https://historiek.net/polders-voor-de-medoc-landwinning-met-laaglands-kapitaal/72091/, z.d..

Mariëlla Beukers, 'De route van de wijn. Wijn en wijnhandel in Utrecht in de veertiende en vijftiende eeuw; een eerste verkenning'. In: Jaarboek Oud-Utrecht 2007, 5-45.

Mariëlla Beukers, Wijnkronieken. Twintig eeuwen Nederlanders en wijn. Vleuten, Uitgeverij Het Zwarte Schaap, 2018.

Roy de Beunje en Anja Krabbe (Sous la direction de Yvonne Schouten), Napoleon in Nederland. In de voetsporen van de Keizer. Zutphen, De Walburg Pers, 2016.

J. W. Beyen, L'influence de l'esprit latin sur un pays nordique. Amsterdam, N.V. Lettergieterij ‘’Amsterdam’’ voorheen N. Tetterode, 1953.

Jean-Michel Bezat, La coronavirus et la démondialisation. In: Le Monde, 3 mars, 2020.

Jean-Michel Bezat, Tourisme : « Comment changer de modèle sans tuer la poule aux œufs d’or? » In: Le Monde, 29-06-2020.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/06/29/tourisme-comment-changer-de-modele-sans-tuer-la-poule-aux-ufs-d-or_6044517_3232.html

Cédric Biagini, Patrick Marcolini (Dirigé par), Divertir pour dominer 2: La culture de masse toujours contre les peuples. L'Échappée, 2019.

R. Bianchi, The political economy of tourism development: A critical review. Annals of Tourism Research, 70, 88–102, 2018.
Via: https://isiarticles.com/bundles/Article/pre/pdf/86366.pdf

Roger-Louis Bianchini, Monaco, une affaire qui tourne. Paris, Seuil, 1992.

Pierre-Marc de Biasi, Le troisième cerveau. Petite phénoménologie du smartphone. CNRS éditions, 2018

Bibeb in Parijs. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1957.

Bibeb aan de Rivièra. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1961.

J. Bidault et P. Giraud, L'homme et la tente. Editions Susse, 1946.

J. A. Bierens de Haan (voorwoordw) e.a., Een halve eeuw Nederlands alpinisme 1902 - 1952. Leiden, Nederlandsche Alpen-Vereeniging, 1952.

Christian Biet, Jean-Paul Brighelli, Jean-Luc Rispail, Alexandre Dumas ou les Aventures d'un romancier. Paris, Découvertes Gallimard, 1986.

Christian Biet, Jean-Paul Brighelli, Jean-Luc Rispail, André Malraux. La crétion d'un destin. Paris, Découvertes Gallimard, 1996.

Régis Bigot, Fins de mois difficiles pour les classes moyennes. La Tour-d'Aigues, Editions de l'Aube, 2009.

Yves Bigot, La folle et véridique histoire de Saint-Tropez. Paris, Grasset, 1998.Yves Bigot,

Charles Bilas and Lucien Rosso, Côte d'Azur: Architecture des Années 20 et 30. Les Editions de L'Amateur, 2007.

Sam Binkley, Happiness as Enterprise: An Essay on Neoliberal Life. State University of New York Press, 2015.

Pierre Birnbaum; Les sommets de l'état. Essay sur l'élite du pouvoir en France. Paris, Seuil, 1994.

Pierre Birnbaum, L'affaire Dreyfus. La République en péril. Paris, Découvertes Gallimard, 1994.

Pierre Birnbaum, La leçon de Vichy. Une histoire personnelle. Paris, Seuil, 2019.

Ian Birchall, Sarte et l'extrême gauche. Cinquante ans de relations tumultueuses. Paris, La Fabrique éditions, 2011.

Peter Bishop, The Myth of Shangri-la. Berkeley, University of California Press, 1990.

Boze Bisko, Le rayonnement de la France dans le monde: Histoire, économie, fin du XXe siècle. Editions de l'Onde, 2015.

Rajiv Biswas (Ed.), International Tax Competition: Globalisation and Fiscal Sovereignty. Commonwealth Secretariat, 2002.

A. Bitard (Rédigé par / avec la collaboration d'écrivains spéciaux), L'Exposition de Paris (1878). Edition enrichie de vues, de scènes, de réproductions d'objets d'aines, de dessins et gravures par les meilleurs artistes. Paris, Librairie Illustrée - Librairie MDreyfous, 1878.

Yvon, Bizardel, Les Américains à Paris Pendant la Révolution. Paris, Calman-Lévy, 1972.

Lena Bjurström (Editorial), Tous surveillés? Le commerce des données personnelles sur Internet. In: Politis, Dossier Société, 19 mars, 2015, pp. 16-21.

J. Black, The British Abroad. The Grand Tour in the Eighteenth Century. Stroud, History Press, 2003.

Lia Blackman and Valerie Walkerdine, Mass Hysteria: Critical Psychology and Media Studies. Palgrave Macmillan, 2001.

Jean-Michel Blaizeau, La Rochelle, Rochefort et l'Aunis sous le Front populaire, 1936-1938. Rivages des Xantons, 2014.

Jody Blake, Le Tumulte noir: Modernist Art and Popular Entertainment in Jazz-Age Paris, 1900-1930. Philadelphia, Pennsylvania State Pres, 1999.

Olivier Blanc, Les Libertines. Plaisir et liberté à Paris au XVIIIe siècle. Paris, Perrin, 1997.

Olivier Blanc, L'Amour à Paris au XVIIIe siècle. Paris, Perrin, 2002.

Denis Blanchard-Dignac, Viollet-le-Duc (1814-1879). La passion de l'architecture. Rennes, Sud Ouest, 2014.

Lynda-Ann Blanchard, Freya Higgins-Desbiolles (Sous la direction de), Peace through Tourism: Promoting Human Security Through International Citizenship. Routledge, 2013.

Bernard Blancheton et Jean Marchi, Le développement du tourisme ferroviaire en France depuis 1870. In: Histoire Economie et Société, mars 2001.

Roger-Louis Blanchini, L'invasion des nouveaux tsars. L'Expansion - L'Express. 02/05/2002.
Via: https://lexpansion.lexpress.fr/actualite-economique/l-invasion-des-nouveaux-tsars_458360.html

Bruno Blasselle, Bibliothèque nationale de France: l'esprit du lieu. Paris, Scala, 2001.

Bruno Blasselle et Jacqueline Melet-Sanson, La Bibliothèque nationale de France, mémoire de l'avenir. Paris, Gallimard, coll. Découvertes Gallimard / Histoire, 2006.

Alain Blayo, Parler emploi, parler métier sur le littoral: Le cas du littoral provençal. Paris, Editions L'Harmattan, 2012.

Pieter van den Blink, 121 rue de Lille. Nederland aan de Seine. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2007.

Ernst Bloch, Das Prinzip Hoffnung. 3 vol. Berlin, Aufbau-Verlag, 1954-59.

François Bloch Lainé, L'emploi des loisirs et l'Education populaire. Paris, Sirez, 1936.

Marc Bloch (préf. Georges Altman), L'étrange défaite: témoignage écrit en 1940, Paris, Société des Éditions « Franc-Tireur », 1946.
Marc Bloch (Ed. Stanley Hoffman), L'Etrange défaite. Témoignage. Paris, Gallimard Folio, 1999.

Wim Blockmans, Mobiliteit van cultuurdragers. Zwaartepunten in de Bourgondische Nederlanden. Zutphen, 1981.

Wim Blockmans & Walter Prevenier, De Bourgondische Nederlanden. Antwerpen, Mercatorfonds, 1983.

Wim Blockmans e.a., Sport, spel en ontspanning. Se wording van Europa. Weert, 1993.

Wim Blockmans & Walter Prevenier, De Bourgondiërs: de Nederlanden op weg naar eenheid 1384-1530. Amsterdam, Meulenhoff, 1997.

Wim Blockmans, Keizer Karel V. De utopie van het keizerschap. Amsterdam, Balans, 2000.

Marieke Bloembergen, De koloniale vertoning. Nederland en Indië op de wereldtentoonstellingen (1880-1931). Amsterdam, Wereldbibliotheek, 2002.

Marieke Bloembergen (Samenstelling en inleiding), Koloniale Inspiratie: Frankrijk, Nederland en Indië en de Wereldtentoonstellingen. Leiden, Koninklijk Instituut van Taal-Land- en Volkenkunde, 2004.

Dr. P.J. Blok (voorz.)/e.a., De Bourgondische tijd. Geschiedkundige Atlas van Nederland. 's Gravenhage, Martnus Nijhoff, 1923.

Gerardus Blokdyk, Event-driven architecture. CreateSpace Independent Publishing Platform, 2018.

Jan Blokker, Parijs, dode stad. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1954.

Jan Blokker, Een avondjurk op de achterbank ... - Naar het filmfestival in Cannes met de 2cv van Jan Blokker. Amsterdam, Automobiles Citroen N.V., 1962.

H. W. Blom en I. W. Wildenberg (red.), Pieter de la Court in zijn tijd. Aspecten van een veelzijdig publicist (1618-1685). Amsterdam-Maarssen, APA-Holland University Press, 1986.

Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. Vianen, Kwadraat, 1985.

Philipp Blom, The Vertigo Years. Change and Culture in the West, Europe 1900-1914. London, 2008.

Philipp Blom, Böse Philosophen. Ein Salon in Paris und das vergessene Erbe der Auklärung. München, Carl Hanser Verlag, 2011.

Jessica de Bloom, De kunst van het vakantievieren. Amsterdam, Boom, 2012.

Fraçois Bluche, La vie quotidienne de la noblesse française au XVIIIe siècle. Paris, 1980.

François Bluche, La vie quotidienne au temps de Louis XIV. Paris, Hachette, 1991.

Robert Bluffield, Over Empires and Oceans: Pioneers, Aviators and Adventurers - Forging the International Air Routes 1918-1939. Tattered Flag, 2014.

Andreas Blühm, Louise Lippincott, Licht! Het industriële tijdperk 1750 - 1900. Kunst & wetenschap, technologie & samenleving. Van Gogh Museum, Amsterdam en Carnegie Museum of Art, Pittsburgh. Thames & Hudson, 2000.

Léon Blum, A l'échelle humaine. Paris, Gallimard, 47e édition, 1945.

Mary Blume, Côte d'Azur. Inventing the French Riviera. London, Thames and Hudson, 1992.

Mary Blume, La Côte d'Azur de Jacques-Henri Lartigue. Paris, Flammarion, 1998.

Jacob Boas, Writers' Block: The Paris Antifascist Congress of 1935. Legenda, Modern Humanities Research Association, 2016.

Geoffrey Bocca, Bikini Beach: The Wicked Riviere as it Was and as it Is. London, W. Allan, 1963.

David Bockino, The Guidebook Experiment: Discovering Exploration in a Hyper-Connected World. Blue Apple Books, 2015.

Sophie Bodin, Voir la Loire dans la collection des Guides Joanne, Guides Bleus (1861-1868 à nos jours).
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 511-526.

Amédée Bodinier, Hyères et ses environs, avec vues artistiques des principaux sites et monuments anciens et modernes, accompagnées de notices historiques, archéologiques et descriptives. G. Bloch, 1892.

Saskia de Bodt, Isaac Israels. Hollands impressionist. Schiedam, Scriptum, 1999.

Saskia de Bodt, Michiel Plomp (red.), Anton Mauve (1838 - 1888). Bussum / Haarlem, 2009.

Beatrice Boeke-Cadbury, Het leven van Kees Boeke. Purmerend, J. Muusses N.V., 1971.

Jo Boer, Wereldtentoonstelling. Rotterdam, Nijgh & Van Ditmar, 1939.

Arjan de Boer, Per luxetrein naar de Franse Rivièra voor 1914. Historiek, 19 januari 2015, 11.49.
Via: https://historiek.net/per-luxetrein-naar-de-franse-riviera-voor-1914/47746/.

Dick E.H. de Boer, Emo’s reis. Een historisch culturele ontdekkingstocht door Europa in 1212. Haren, Geldermalsen Publications, 2014.

Pim den Boer en Willem Frijhoff, Lieux de mémoire et identités nationales : La France et les Pays-Bas. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1993.

Pim de Boer (red.), Beschaving. Een geschiedenis van de begrippen hoofsheid, heusheid, beschaving en cultuur. Amsterdam, Amsterdam Uiversity Press, 2001.

H. J. Boersma, (et al.), Aspecten van tijd. Kampen, Uitgeverij Kok, 1988.

Etienne de La Boétie, Discours de la servitude volontaire. (1549 >> éd. 1574). Paris, Gallimard, 2017.

Gilles Bogaert, Vitesse de la Lumière. Nice au coeur de l'Histoire. Mémoires Millénaires Editions, 2015.

M.P. Boidin, De mythe. Een alternatieve benadering van middeleeuwse geschiedschrijving over de Romeinen, Merovingers, Karolingers in Frankrijk, Nederland, België en Duitsland. Trichis, 2010.

Pascal Boissel, Grand-Hôtel, Café de la Paix: Deux siècles de vie parisienne. Le Grand livre du Mois, 2004.

Jeremy Boissevan, Coping with Tourists. European Reactions to Mass Tourism. New York & London, Berghahn, 1996.

Pierre Boisson, La démoustication du littoral méditerranéen. Montpellier, Entente interdépartementale pour la démoustication du littoral méditerranéen, 1967.

Chantal Bolard, Jean-Louis Seranne, René Baretje, Tourisme, publicité, promotion, propagande. Centre des Hautes Etudes Touristiques, 1983.

Patrice Bollon, Pigalle, le roman noir de Paris. Editions Hoëbeke, 2004.

J.-C. Bologne, Histoire de la pudeur. O. Orban, 1986.

J.-C. Bologne, Histoires des cafés et des cafétiers. Paris, Larousse, 1993.

Jean-Claude Bologne, Du flambeau au bûcher. Magie et superstition au Moyen Age. Paris, Plon, 1993.

André Bolzinger, Histoire de la nostalgie. Paris, Editions Campagne première, 2007.

R. Bommier, Le bréviaire du chauffeur. Anatomie, physiologie, pathologie, thérapeutique et hygiène de la voiture automobile et des motocycles. Paris, H.Dunod et E.Pinat, Quatrième édition, 1910.

Gustave Le Bon, Psychologie des foules. Essai. (1895) Woclaw, Amazon Fulfillment Reprint, 201?.

Elena Bondarik, Digital transformation in travel and tourism. 08/17/2018.
Via: https://www.geospatialworld.net/blogs/digital-transformation-in-travel-and-tourism-the-customer-journey/

Romain Bondonneau, La Boétie et Sarlat. Périgord Patrimoines, Coll. Les petits guides Périgord Patrimoines, 2012.

Pascal Boniface, Les Intellectuels faussaires: Le Triomphe médiatique des experts en mensonge. Paris, Jean-Claude Gawsewitch Editeur, 2011.

S. Bonin et R. Mandrou, La France de Charles Estienne: In. Annales ESC, 1961, pp. 1121-1130.

Sophie Bonin, Paysages et représentations dans les guides touristiques. La Loire dans la collection des Guides-Joanne, Guides Bleus (1856 à nos jours). Dans L’Espace géographique 2001/2 (tome 30), pages 111 à 126.
Via: https://www.cairn.info/revue-espace-geographique-2001-2-page-111.htm

Edmond Bonnaffé, Voyages et voyageurs de la Renaissance. Paris, 1895, reprint Slatkine, Genève, 1970.

Charles et Henri Bonnamaux, Manuel de camping touistique. 1913.

Nicolas Bonnal, Le coq hérétique: Autopsie de l'exception française. Les Belles Lettres, 1997.

Robert Bonnaud, Y a-t-il des tournants historiques mondiaux? Kimé, 1992.

L. Bonnard, La Gaule thermale. Sources et Stations thermales et minérales de la Gaule à l'époque gallo-romaine. Paris, Librairie Plon, 1908. (Ed. 1908). Paris, Hachette Livre BNF, réédition, 2017.

L. Bonnard, Le Voyage en France à travers les Siècles. Paris, Touring Club de France, 1927.

Laurent Bonnaud, Le tunnel sous la Manche: Deux siècles de passions. Paris, Hachette, 1994.

Jean Bonnaure, Si Ramatuelle nous était contée. Des origines à nos jours. Marseille, Presses de l’Estampille provençale, 1994.

Gaston Bonnefont, La règne de l'électricité. Tours, 1895.

Yves Bonnet et Pascal Krop, Les grandes oreiilles du président. Paris, Presses de la Cité, 2004.

Christophe Bonneuil, Jean-baptiste Fressoz, L'Événement Anthropocène. La Terre, l'histoire et nous. Paris, Seuil, 2016.
Christophe Bonneuil and Jean-Baptiste Fressoz, The Shock of the Anthropocene: The Earth, history and us. London, Verso Books, 2016.

G. Bonnefont, Le Règne de l'électricité. Paris, 1895.

Paul Bonhomme, Les Sports pour tous. Le patinage à glce et à roulttes. Paris, Nilsson, 1911.

Jean Bonnerot, Les routes de France. Paris, 1926.

J.-L. Bonnet, Carcassonne, d'hier à aujourd'hui. Péronnas, Editions de la Tour Gile, 2005.

A. Bonnett, The geography of nostalgia. New York, Routledge, 2016.

G. de Bont (Samenstelling), Mijn Lourdes-Reis 1958. De Bilt, G. de Bont, 1992.

Raf de Bont & Ton Verschaffel (red.), Het verderf van Parijs. Leuven, Universitaire Pers Leuven, 2004.

H.W.F.Bonte (bewerkt naar Dr. Césaire Villatte), Parisismen. Alphabetisch gerangschikte verzameling der eigenaardige zegswijzen van het Parijsche argot. Supplement op alle Fransch-Nederlandsche woordenboeken. Gouda, G.B. van Goor, z.j. (ca. 1890).

Stephanie Bonvicini, Louis Vuitton, une saga Française. Paris, Edition Fayard, 2004.

Eric Boogerman, Frankrijk 1981-1986. De socialistische metamorfose en het plotselinge heimwee naar liberalisme. Amsterdam/Brussel, Thomas Rap, 1986.

John H. Boom, Couleur Locale. Wandelend door onbekend Parijs. Amsterdam, Uitgeverij Boom, 1999.

C. G. van der Boom, De oude Postroute Amsterdam - Antwerpen - Parijs. Eigen in eigen beheer, 30 November 1937.

S. Boom en P. Saal, Tussen Amsterdam en Antwerpen lijgt de weg naar Keulen. Utrecht, 1981.

Wilco Boom (red.), De neergang van de PvdA. Prominente sociaal-democraten over de crisis en de weg omhoog. Amsterdam, 2017.

Thijs van den Boomen, Asfaltreizen - Een verkenning van de snelweg. Amsterdam, Uitgeverij 521, 2002.

Daniel J. Boorstin, America and the image of Europe. Reflections on American Thought. Gloucester, Mass., The World Publishing Company, 1960.

Daniel J. Boorstin, The Discoverers. A History of Man's Search to Know his World and Himself (1983). New York, Vintage Books, 1985.

Daniel J. Boorstin, From Traveller to Tourist: The Lost Art of Travel. In: Daniel J. Boorstin, The Image. A Guide to Pseudo-Events in America. (1961). New York, NY, First Vintage Books Edition, 1992.

Daniel J. Boorstin, The Creators. A History of Heroes of the Imagination (1992). New York, Vintage Books, 1993.

Daniel J. Boorstin, The Seekers. The Story of Man's Continuing Quest to Understand His World (1998). New York, Vintage Books, 1999.

Laurent Bordereaux, La Loi Littoral - la Cote en Péril? La Geste, 2020.

Georges Bordonove, Histoire secrète de Paris. 2 tomes. Paris, Albin Michel, 1980.

Jacques Borgé et Nocolas Viasnoff, Archives de Paris. Editions Michèle Trinckvel, 1993.

Vincent Borel, L'épopée du Sud-France: le chemin de fer du littoral Varois. Editions Campanile, 2005.

Peter Borscheid, Das Tempo-Virus: eine Kulturgeschichte der Beschleunigung. Frankfurt am Main - New York, Campus, 2004.

Jan Willem van Borselen, Sporen in Rotterdam. Stadsgeschiedenis rondom de trein. Rotterdam, Stichting Historische Publicaties Rotterdam, 1993.

Gérard Borvon, Histoire de l’électricité. L’exposition Internationale d’électricité de 1881, à Paris. Samedi 12 septembre 2009, par Gérard Borvon via: http://seaus.free.fr/spip.php?article500

Gérard Borvon, Histoire de l'électricité, de l'ambre à l'électron. Vuibert, 2009.

Gérard Borvon, « Histoire de l’électricité. L’Exposition Internationale d’électricité de 1881, à Paris »
Via: http://seaus.free.fr/spip.php?article500 (12 septembre 2009).

P. Bos, Citroën 2CV. Kosten sparen door - waar mogelijk en verantwoord - zèlf sleutelen. Deze praktische handleiding is samengesteld door de autotechnicus P. Bos van de Koninklijke Nederlandsche Toeristenbond ANWB om de autobezitter te instrueren wat hij zèlf kan doen .... en moet laten. Den Haag, Ad M.C. Stok Zuid-Hollandsche Uitgevers Maatschappij, 2e druk, ca. 1968.

M. Boshart, De pest in Europa 1347-1352. Geschiedenis van een epidemie. Amsterdam, Uitgeverij Aspekt, 2016.

Elizabeth Bosch, De edele wilde in postmoderne tijd. De vreemdeling in drie moderne Franse romans. In: W.L. Widema, P.H. Schrijvers, P.J. Smith (onder redactie van), Het beeld van de vreemdeling in westerse en niet westerse literatuur. Baarn, Ambo, 1990.

Kees Boschma, Reizen in Napoleons Tijd. Een avontuurlijke en soms hachelijke onderneming. Abcoude, Uitgeverij Uniepers, 1992.

Stefan van den Bossche en Koen Vergeer, Naar 't zuiderland. Moderne Nederlandstalige dichters langs de Middelandse Zee. Antwerpen / Amsterdam, Lannoo / Atlas, 2002.

M. P. Bossenbroek, Van Holland naar Indië. Amsterdam, De Betaafsche Leeuw, 1986.

M. P. Bossenbroek, M. E. H. N. Mout, en C. Musterd (red.), Met de Franse slag. Opstellen voor H. L. Wesseling, Leiden, 1998.

Marten Bossenbroek, 'Tourner la medaille'. Ondergang van een eeuw prostitutie op z'n Frans. In: M. P. Bossenbroek, M. E. H. N. Mout, en C. Musterd (red.), Met de Franse slag. Opstellen voor H. L. Wesseling. Pp. 48-68. Leiden, 1998.

Christian-Marc Bosséno, Jacques Gerstenkorn, Hollywood, l'usine à rèves. Paris, Découvertes Gallimard, 1992.

Christian-Marc Bosséno, La prochaine séance. Les Français et leur cinés. Paris, Découvertes Gallimard, 1999.

François Bostnavaron, Le guide touristique papier fait de la résistance. Plus complémentaires que rivaux, les services proposés sur Internet ne portent pas tort aux éditions réliées. IN: Le Monde, 23 juillet 2012.

Alain Bosquet, Les Américains sont-ils adultes? Paris, Hachette, 1969.

John Boswell, Les Unions du même sexe dans l'Europe antique et médiévale. Paris, 1996.

Jean Bothorel et Philippe Sassier, La grande distribution. Enquête sur une corruption à la française. Paris, Bourin Editeur, 2005.

Jean Bothorel, Chers imposteurs. Paris, Fayard, 2008.

H. Bots, G.H.M. Posthumus Meyjes en F. Wieringa (eds.), Vlucht naar de vrijheid. De hugenoten en de Nederlanden, Amsterdam, 1985.

H. Bots et G.H.M. Posthumus Meyjes (Eds.), La Révocations de l'Edit de Nantes et les Provinces-Unies, 1658. Amsterdam, 1986.

H. Bots en W.W. Mijnhardt (red.), De droom van de revolutie. Nieuwe benaderingen van het Patriotisme. Amsterdam, 1988.

Emmanuel Botta, Lourdes, en quête d'un miracle économique. In: L'Express, 23 avril 2017.

Alain Bottaro et al., Hôtels & palaces Nice: Une histoire du tourisme à de 1780 à nos jours. Gilletta Editions, 2019.

T. B. Bottomore, Elites and Society. London, C. A. Watts & Co Ltd., 1964.

Alain de Botton, The Art of Travel. London, Penguin Books, 2002.

Jacques Boucaud, François Mitterrand et la Bourgogne. L'irrésistible ascension. A Contrario, 2005.

François Boucher, Histoire du costume en Occident de l'antiquité à nos jours. Paris, Flammarion 1965.

Patrick Boucheron (Sous la direction de), Histoire Mondiale de la France. Paris, Seuil, 2017.

Alphonse Boudard et Romi, L'âge d'or des maisons closes. Paris, 1990.

Berend Boudewijn, Campinggasten in Frankrijk - Hoe ervaren de Nederlanders hun vakantie? Emission de: 'Europa in'. Vidéo. VARA, 1970. Nederlands Instituut voor Geluid en Beeld, 2002.

L. Bouguoin, Exposition raisonnée des institution sanitaires depuis leur origine à nos jours. Paris, Everat, 1829.

Dominique Boullier, Sociologie du numérique. Paris, Armand Colin, 2019.

Jean-Claude Bouillon-Baker, Un château sur la lune - Le rêve brisé de Joséphine Baker. Editions Hors Collection, 2012.

Charlotte Bouillot, Tripadvisor: The Online Travel Community. How a crowdsourced review website transformed an industry. 50minutes.com, 2016.

Antoine Boulant, Le tribunal révolutionnaire. Punir les ennemis du peuple. Paris, Perrin, 2018.

R. Boulazt, Jean Fourastié, un expert en productivité. La modernisation de la France (années tente - années cinquante. Besançon, Presses Universitaire de Franche-Comté, 2008.

Cyrille Boulay, La France des Romanov. Paris, Perrin, 2010.

G. Bourdé, La Défaite du Front populaire. Paris, Maspero, 1977.

Philippe Bourdeau & Rodolphe Christin, Tourisme, l'industrie de l'évasion. Oisiveté bien encadrée. In/ Je Monde Diplomatique, juillet 2012.
Via: https://www.monde-diplomatique.fr/2012/07/BOURDEAU/47937

Laurent Bourdeau et Pascale Marcotte, Routes touristiques et itinéraires culturels, entre mépoire et développement. Actes du colloque des routes touristiques. Laval, Presses de l'Université Laval, 2013.

Pierre Boudieu et Jean-Claude Passeron, Die Illusion der Chancengleichheit. Stuttgart, Klet, 1971.

Pierre Bourdieu, Sartre, l'invention de l'intellectuel total. In: Libération, Paris, 31 mars 1983.

Pierre Bourdieu et L. Wacquant, La nouvelle vulgate planétaire. In. Le Monde Diplomatique, mars, 2000.
Via: https://www.monde-diplomatique.fr/2000/05/BOURDIEU/2269

Pierre Bourdieu, Die verborgenen Mechanismen der Macht. Schriften zur Politik & Kultur 1. Hamburg, VSA Verlag (1992), 2019.

Jérôme Bourdon et Valérie Schafer (Sous la direction de), Histoire de l'Internet, l'Internet dans l'histoire. Le Temps des médias n° 18, Nouveau Monde Editions, 2012.

Philippe Bourdrel, Le mur de l'argent: les gouvernements de gauche face au Capital. Paris, Denoël, 1985.

Nicolas Bourguinat (dir.), L'invention des Midis. Représentations de l'Europe du sud, XVIIIe-XXe siècle. Strasbourg, Presses universitaires de Strasbourg, 2015.

Jacqueline de Bourgoing, Le calendrier, maître du temps? Paris, Gallimard, 2000.

Jean-René BourrelLe, Paris de Malraux. Editions Alexandrines, Collection: Le Paris des écrivains, 2017.

Christophe Bourseiller (Préface inédite de l'auteur), Vie et mort de Guy Debord. Paris, Plon, 2016.

J.-J. Bousquet, Le camping, évasion vers la nature? Paris, Vigot, 2é èdition, 1945.

P. Boussel, Histoire des vacances. Berger-Levrault, 1961.

Christelle Boutec, Tourisme de luxe: Quelles sont les perspectives d'avenir?. Université Européenne, 2018.

Alexandre Bouteiller, Histoire de la ville de Dieppe depuis son origine jusqu'à nos jours comprenant Le Vieux Dieppe et le Dieppe moderne - Marins et hommes modernes - Flibustiers et corsaires - Pêches et événements maritimes - Dieppe pittoresque, industriel, artistique et balnéaire. Dieppe, Emile Delevoye, 1878.

Henri Boutet, Autour de Parisiennes. Où elles vont. Paris, Librairie A. Charles, ca. 1890.

J. Bouvier, Les Rothschild. Paris, 1967.

A. Bouvery, Les plaisirs à la fin du règne de Louis XVI. Paris, 194I

Laurent Bouvet, L'Insécurité culturelle. Sortir du malaise identitaire français. Paris, Fayard, 2015.

Yves Bouvier et Léonard Laborie, L'Europeen transitions. Energie, mobilité, communications XVIIIe-XXXIe siècles. Paris, Nouveau Monde éditions, 2016.

M.J.Bouwman, ‘Luxury and control.The urbanity of streetlighting in nineteenth-century cities’. In: Journal of Urban History 14(1987),7-37.

Henri van Boven, Leven en werk van Louis Couperus. (1933) Ré-éd., 's-Gravenhage BZZTôH, 1980.

Margriet van Boven en Sam Segal, Gerard & Cornelis van Spaendonck. Twee Brabantse bloemenschilders in Parijs. Maarssen, Uitgeverij Gary Schwartz, 1980.

Agnès Bovet-Pavy, Lumières sur la ville, une histoire de l’éclairage urbain. Coédition François Bourin et Arte Editions, 2018.

D. Bowen and J. Clarke, Contemporary Tourist Behaviour: Yourself and Others as Tourists. Cambridge, USA, Cabi, 2009.

Matthijs van Boxsel en Gijs van der Ham, Imprimé en Hollande. Het Franse boek in Nederland gedrukt. Le livre français imprimé aux Pays-Bas. Amsterdam, Stichting Koninklijk Paleis te Amsterdam, 1985.

Michel Boyé, Marie-Christine Rouxel (Frédéric Ruault pour les photographies), Villas d'Arcachon - Un Siecle d'Histoires. Geste éditions, 2015.

Marc Boyer, Le tourisme. Paris, Le Seuil , 1972.

Marc Boyer et Ph. Viallon, La communication touristique. Paris, Presses universitaires de France, 1995.

Marc Boyer, L’invention du tourisme. Paris, Découvertes Gallimard, 1996.

Marc Boyer, Le tourisme de l’an 2000. Lyon, Presses Universitaires de Lyon, 1999.

Marc Boyer, Histoire du tourisme de masse. Paris, Le Tourisme de masse. Paris, PUF, 1999.

Marc Boyer, Histoire de l’invention du tourisme, XVIe – XIXe siècles. La Tour d’Aigues, Editions de l’Aube, 2000.

Marc Boyer, Les séries de guides imprimés portatifs, de Charles Estienne aux XIXe et XXe siècles.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 339-352.

Marc Boyer, L'art d'être touriste. Paris, Fayard, 2001.

Marc Boyer, Vade-mecum - Le tourisme en France. Caen, Éditions Management et Société, 2003.

Marc Boyer, Histoire générale du tourisme du XVIe au XXIe siècle. Paris, L'Harmattan, 2005.

Marc Boyer, Histoire de l’invention du tourisme dans le Sud-Est de la France. Grenoble, Presses Universitaires de Grenoble, 2005.

Marc Boyer, La Maison de campagne XVIIIe-XXIe siècle. Une histoire culturelle de la résidence de villégiature. Paris, Autrement, 2007.

Marc Boyer, Les villégiatures du XVIe au XXIe siècle. Panorama du tourisme sédentaire. Caen, Éditions Management et Société, 2008.

Marc Boyer, L’hiver dans le Midi. L’invention de la Côte d’Azur XVIIIe – XXXIe siècle. Paris, L'Harmattan, 2009.

Marc Boyer, Ailleurs. Histoire et Sociologie du Tourisme. Paris, L'Harmattan, 2011.

Svetlana Boym, The Future of Nostalgia. New York, Basic Books, 2001.

Brian Bowers, A History of Electric Light and Power. Stevenage & New York, 1982.

Brian Bowers, Lengthening the Day: A History of Lighting Technology. Oxford, New York, Tokio, 1998.

Frédéric Bozo, Histoire secrète de la crise irakienne. La France, les Etats-Unis et l'Irak. Paris, Perrin, 2013.

Carel Braak en Mieke de Waal, Voorbij de grens ligt het paradijs. Nederlanders in Zuid-Europa. Amsterdam – Antwerpen, Uitgeverij De Arbeiderspers, 1994.

Ruggieri P. Bracco, 250 ans de feux artifice. Paris, Denoël, 1988.

Anne Bragance, Mata Hari. Une femme au coeur de la Grande Guerre. Paris, Belfond, 2014.

Steward Brand, The Media Lab: Inventing the Future at M.I.T.. Viking Adult, 1987.

Stewart Brand, 'We Owe It All to the Hippies'. Time 145, special issue, Spring 1995.

Alain Erlande-Brandenburg, L'Art roman: Un défi européen. Paris, Découvertes Gallimard, 2005.

Kees Brants en Chrisje Brants, Achter de façade. Een cultuur-historische ontdekkingsreis door Parijs. Amsterdam, Nijgh & van Ditmar, 2019.

Hervé Le Bras et Emmanuel Todd, L'Invention de la France. Atlas anthropologique et politique. Paris, Gallimard, 2012.

Herve Le Bras, Emmanuel Todd, Le Mystère français. Paris, Seuil, 2013.

Hervé Le Bras, Atlas des inégalités. Les Français face à la crise. Paris, Autrement, 2014.

Hervé Le Bras, Se Sentir Mal Dans une France Qui Va Bien. La société paradoxale. La Tour d'Aigues, Editions de l'Aube, 2019.

Hervé Le Bras et Bertrand Schmitt, Métamorphose du monde rural. Agriculture et agriculteurs dans la France actuelle. Editions Quae, 2020.

Hervé Le Bras, Sommes-nous submergés? La Tour d'Aigues, Editions de l'Aube, 2020.

Brassaï, Le Paris secret des années 30 par Brassaï. Paris, Gallimard, 1976.

Fernand Braudel, La dynamique du capitalisme. Paris, Editions Arthaud, 1985.

Fernard Braudel, L'identité de la France. Tome 1: Espace et Histoire; tomes 2 et 3: Les Hommes et les choses. Paris, Editions Arthaud, 1986.

Fernand Braudel, L'Europe. L'espace, le temps, les hommes. Paris, Arts et métiers graphiques, 1987.

Luc Braueuer, La Baule: Occupation - Libération, Tome 1 (1939-1942). Liv'Éditions, 2015.

Luc Braueuer, La Baule: Occupation - Libération, Tome 2 (1943-1945). Liv'Éditions, 2015.

Julien Brault, Le Télephone en 1888. Histoire de la Téléphonie Et Exploitation Des Téléphones En France Et à l’Etranger. London, Forgotten Books, Classic Reprint, 2018.

Andreas Braun, Tempo, Tempo! Eine Kunst- und Kulurgeschichte der Geschwindigkeit im 19; Jahrhundert. Frankfurt am Main, 2001.

Pierre Bréchon, Jean-François Tchernia (Sous la direction de), La France à travers ses valeurs. Paris, Armand Colin, 2009.

Germaine Brée, Camus an Sartre: Crisis and Commitment. New York, 1972.

A. Breittmayer, Débuts des bateaux à vapeur et des chemins de fer en France. Lyon, 1895.

Anne-Marie de Brem, L'Atelier d'Ary Scheffer. Paris, Paris Musées, 1991.

Klaus-Jürgen Bremm, Das Zeitalter der Industrialisierung. Theiss, Konrad, 2014.

Anton Brender, Capitalisme et progrès social. Paris, La Dévouverte, 2020.

Anton Brender (Propos recueillis par Alain Beuve-Méry), Il faut cesser d'être passifs face au capitalisme globalisé. In. Le Monde, Idées, p. 18, dimanche 15 - lundi 16 mars, 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/03/13/nous-devons-reprendre-le-gouvernail-pour-que-le-capitalisme-nous-mene-la-ou-nous-voulons-aller_6032960_3232.html?fbclid=IwAR2AtQ_sC2NcGGJ3zI-A862gJ_MaH_Nzgoo7zgHTOHoCmMBGj7ur7ptf4Dw

P. Brendon, Thomas Cook. 150 Years of Popular Tourism. Londen, Secker & Warburg, 1991.

Geneviève Bresc-Bautier, Mémoires du Louvre. Paris, Découvertes Gallimard, 2011.

Jean Bresson, La fabuleuse histoire de Cannes: Ces demeures qui ont fait Cannes. Editions du Rocher, Nouv. éd. rev., corr. et augm., 1981.

David Le Breton (dir.), L’Aventure. La passion des détours. Paris, Autrement, coll. ‘Mutations’, n°. 160, 1996.

David Le Breton, Marcher - Eloge des chemins et de la lenteur. Editions Anne-Marie Métailié, 2012.

Philippe Breton et Serge Proulx, L'Explosion de la communication à l'aube du XXIe siècle. Paris, La Découverte, 1993.

Philippe Breton, Serge Proulx, L'explosion de la communication. Introduction aux théories et aux pratiques de la communication. Paris, La Découverte, 2012.

Luc Bretonne (dir.), #100 idées pour une France numérique. Diateino, 2019.

Françoise Breuillaud-Sottas, Evian, aux sources d'une rèussite (1790-1914). Editions Le Vieil Annecy, 2008. >P> Françoise Breuillaud-Sottas, Evian mondain: L'âge d'or du thermalisme. Silvana, 2018.

Sylvain Briens, Martin Kylhammar (eds.), Le Nord à la lumière du Sud. Strasbourg, DESHIMA hors-série, n° 3/2013.

Dr. Jan ten Brink, Van Den Haag naar Parijs. In: Drie reisschetsen, pp. 167-339. Te Leiden bij A.W. Sijthoff, (1861), 4e druk, 1894.

E. A. B. J. ter Brink, Het Nederlandse postwezen vroeger en nu. Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1956.

E. A. B. J. ter Brink, De geschiedenis van het postvervoer. Bussum, Fibula-Van Dishoeck, 1969.

J. Brinnin, K. Gaulin, Grandluxe: Transatlantic Luxury. London, Bloomsbury, 1988.

Crane Brinton, The Americans and the French. Cambridge MA, Harvard University Press, 1968.

Eugénie Briot, La fabrique des parfums: Naissance d'une industrie de luxe. Editions Vendémiaire, 2015.

Alexis Brocas et Aurélie Marcireau (Dossier coordonné par), Les Années Folles. Ils dansaient sur un volcan. In: Le Nouveau Magazine Littéraire, N° 28, pp. 22-39, avril 2020.

Momme Brodersen, Walter Benjamin. Leben, Werk, Wirkung. Frankfurt am Main, Suhrkamp Verlag, 2005.

Paul Brody, The Real Midnight In Paris: A History of the Expatriate Writers in Paris That Made Up the Lost Generation. Scott Valley CA, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2012.

Paul Brody, The Expatriates: Biographies of Lost Generation Writers. Scott Valley CA, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2014.

B. ten Broecke Hoekstra, Met de auto op reis. Wenken uit de praktijk voor den automobilist. In samenwerking met den Kon. Ned. Toeristenbond A.N.W.B..Amsterdam, N.V. Uitg.-Mij 'Kosmos', 1936.

Anne Brogini, Maria Ghazali et al., La Méditerranée au prisme des rivages: Menaces, protections, aménagements en Méditerranée occidentale (XVIe-XXIe siècles). Editions Bouchène, 2015.

Jan C. Brokken, Mata Hari, de waarheid achter de legende. Wetenschappelijke Uitgever, 1975.

Jan C. Brokken, Zoals Frankrijk was. Amsterdam, Uitgeverij Atlas, 2004.

Jan Brokken, Mata Hari, de ware en de legende. Amsterdam, Atlas/Contact, 2017.

W. Bronkhorst, Van Moissac tot Reims. Beschouwingen over romaansche en gothische plastiek in Frankrijk. Tilburg, W. Bergmans, 1946.

David Brooks, Bobos In Paradise: The New Upper Class And How They Got There. New York, Simon & Schuster International, 2000.

David Brooks, On Paradise Drive. How We Live Now (And Always Have) in the Future Tense. New York, Simon & Schuster, 2005.

Richard Brooks (Produced by), The Last Time I Saw Paris. (With Elizabeth Taylor, Van Johnson et al.). Metro-Goldwyn-Mayer, 1954.

Jacqueline Brossollet et Henri Mollaret, Pourquoi la peste? Le rat, la puce et le bubon. Paris, Découvertes Gallimard, 1994.

Louis Brouard, ?Hyères-les-Palmiers, Côte d'Azur (Var), Station Hivernale. Guide des Etrangers. Guide pour 1911-1912.? ?Hyères, Edition de l'Agence V. Astier, 1911.

J. W. Brouwer, 'Hollandse kunstenaars en de Franse Salons 1750 - 1880'. In: Tableau 6, pp. 84-90, 1984.

Piet Brouwer, Gerard van Kesteren m.m.v. Antia Wiersma: Berigt aan de heeren reizigers; 400 jaar openbaar vervoer in Nederland. Den Haag, SDU uitgevers, 2008.

Rindert Brouwer en Leon Blok, Frankrijk - Nederlanders begraven in Parijs.
VVia: https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/buitenland/parijs.html, februari 2015.

A. Brown, S. Ahmad, C. Beck & J. Nguyen-Van-Tam, (2016). The roles of transportation and transportation hubs in the propagation of influenza and coronaviruses: A systematic review. In: Journal of Travel Medicine, 23(1), 2016.
Via: https://doi.org/10.1093/jtm/tav002

Wendy Brown, 'Neo-liberalism and the End of Liberal Democracy'. In: Theory and Events, vol. VII, no. 1, 2003.
Via: https://muse.jhu.edu/article/48659

Wendy Brown, Undoing the Demos: Neoliberalism's Stealth Revolution. New York, Zone, 2015.

Claudie et Jacques Broyelle, Les Illusions retrouvées: Sartre a toujours raison contre Camus. Paris, Grasset, (1982) 2014.

J. J. Brugmans, Paardenkracht en mensenmacht. Sociaal-economische geschiedenis van Nederland 1795-1940. Den Haag, 1976.

H. L. Brugmans, Le Séjour de Christian Huygens à Paris et ses relations avec les milieux scientifiques français. Suivi de son journal de voyage à Paris et à Londres. Paris, Librairie E. Droz, 1935.

Thierry Brugvin (Collectif dirigé par), Etre humain en système capitaliste? L'impact psychologique du néolibéralisme. Gap, Yves Michel, 2015.

Drs. G. R. Brulé, Geography of Happiness. A comparative exploration of the case of France. Rotterdam. Proefschrift, Erasmus University Rotterdam, 2016.

A. Brummer, Bad Banks: Greed, Incompetence and the Next Global Crisis, London, Business Books, 2014.

Jean-Pierre de Brun (Sous la direction de), La Villa Romaine des Platanes - Les origines de Saint-Tropez. Centre Archéologique du Var, 1996.

Dominique Le Brun, Vauban, l'inventeur de la France moderne. Paris, Vuibert, 2016.

Denis Bruna (Sous la direction de), Marche et Démarche - une Histoire de la Chaussure. Les Arts Decoratifs, 2019.

François Brune, Le Bonheur conforme: essai sur la normalisation publicitaire. Paris, Gallimard, &ç_&;

Sylvie Brunel, La planète disneylandisée. Chronique d'un tour du monde. Auxerre, Editions Sciences Humaines, 2006.

E. Bruner, The transformation of self in tourism. In: Annals of Tourism Research, 18, 238-250, 1991.

Isabelle Bruno et Grégory Salle, 'État ne touche pas à mon matelas!. Conflits d’usage et luttes d’appropriation sur la plage de Pampelonne. In: Actes de la recherche en sciences sociales 2017/3 (N° 218), pages 26 à 45

Jean-Marie Bruson, Théâtres romantiques à Paris. Paris, Paris Musées, 2012.

Mark Brusse, Paul de Lussanet, Bernhard Holtrop, Willem van Malsen, Paris Saloon. Utrecht/Antwerpen, A. W. Bruna & Zoon, 1970.

Henriette De Bruyn Kops, A Spirited Exchange. The Wine and Brandy Trade between France and the Dutch Republic in its Atlantic Framework. Leiden/Boston 2007.

Julien Brygo, Peut-on encore vivre sans Internet? In: Le Monde Diplomatique, août 2019.

Alan Bryman, The Disneyization of Society. SAGE Publications Inc., 2004.

Erik Brynjolfsson, Andrew McAfee, The Second Machine Age. Work, Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. New York - London, W.W. Norton & Company, 2014.

Leopold de Buch & Bob Groen, De verbeelding aan de macht. Revolutie in een industriestaat. Utrecht/Antwerpen, A. W. Bruna & Zoon, 1968.

R. Buck, The ubiquitous tourist brochure, explorations in its intended and unintended us. Annals of Tourism Research, 4, 195-207, 1977.

Heinz Buddemeier, Panorama, Diorama, Photographie: Entstehung und Wirkung neuer Medien im 19. Jahrhundert. München, 1970.

Heinz Bude, Die Ausgeschlossenen. Das Ende vom Traum einer gerechten Gesellschaft. München, Carl Hanser Verlag GmbH & Co., 2008.

Heinz Bude, Solidarität: Die Zukunft einer großen Idee. München, Carl Hanser Verlag GmbH & Co., 2019.

Robert Buderi, The Invention That Changed the World: How a Small Group of Radar Pioneers Won the Second World War and Launched a Technilogical Revolution. New York, Simon and Schuster, 1996.

Annabel Buffet et Luc Fournol, Saint-Tropez. Editions du Mécène, 1993.

Dimitrios Buhalis, Carlos Costa (Editors), Tourism Business Frontiers. Consumers Products and Industry. 2 volumes. Routledge, 'Tourism Futures', 2005.

P.J. Buijnsters, Wolff & Deken, een biografie. Leiden, Martinus Nijhoff, 1984.

Jan Buitenkamp, De Moerdijkbrug. 50 Jaar. Breda, Uitgeverij Brabantia Nostra, 1986.

Hans Buiters en Peter Staal, Het avontuur van de ANWB. 135 jaar onderweg. Bussum, Uitgeverij Thoth, 2018.

Oliver Bullough, Moneyland. Why Thieves & Crooks Now Rule the World & How to Take it Back. London, Profile Books Ltd., 2018.

Peter Bulthuis, La France aux Pays-Bas: la culture française et les Pays-Bas = Nederland en de Franse cultuur. Amsterdam, Nederlands Theater Instituut, 1984.

Wiep van Bunge et Hans Bots (eds.), Pierre Bayle (1647-1706), le philosope de Rotterdam. Philosophie, Réligion, Réception. Leiden, 2008.

Wiep Bunge, From Bayle to the Batavian Revolution. Essays on Philosophy in the Eighteenth-Century Dutch Republic. Series: Brill's Studies in Intellectual History, Volume: 291. Leiden - Boston, Brill, 2018.

P. Buonincontri & R. Micera, The experience co-creation in smart tourism destinations: a multiple case analysis of European destinations. Information Technology & Tourism, 16(3), 285-315, 2016.

P. Buonincontri & A. Marasco, Enhancing cultural heritage experiences with smart technologies: An integrated experiential framework. European Journal of Tourism Research 17, 3-101, 2017.

François Buot, Gay Paris. Une histoire du Paris interlope entre 1900 et 1940. Paris, Fayard, 2013.

Martijn van der Burg, Nederland onder Franse invloed. Culturele overdracht en staatsvorming in de Napoleontische tijd, 1799-1813. Amsterdam, De Bataafsche Leeuw, 2009.

Peter Burke, Ludwig XIV. Die Inszenierung des Sonnenkönigs. Berlin, Wagenbach, 1993.

Louis Burnet, Villegiature et tourisme sur les côtes de France. Paris, Librairie Hachette, 1963.

Michel-Antoine Burnier, Les Existentialistes et la politique. Paris, 1966.

P.M. Burns, An Introduction to Tourism & Anthropology. London, Routledge, 1999.

Nicole de Buron, Meisjes van Parijs (Foto's van Jeanine Niepce). Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1961.

Richard D.E. Burton, The Flaneur and his City. Patterns of Daily Life in Paris 1815-1851. University of Durham, 1994.

Comte de Roger de Bussy-Rabutin, Histoire Amoureuse des Gaules. Paris, Librairie Gernier Frères, 1930.

Comte de Roger de Bussy-Rabutin et Armand de Bourbon Conti, Carte géographique de la cour et autres galanteries. Cologne, Pierre Marteau, 1668.

Jim Butcher, The Moralization of Tourism: Sun, Sand ... and Saving the World? London - New York, Routlegde, 2003.

Paul Butel, L'Opium. Histoire d'une fascination, Paris, Librairie Académique Perrin, 1995.

Rebecca Butler, ‘Can any one fancy travellers without Murray's universal red books’? Mariana Starke, John Murray and 1830s' Guidebook Culture. In: The Yearbook of English Studies, Vol. 48, pp. 148-170, 2018.

Richard W. Butler, Roslyn A. Russell (eds.), Giants of Tourism. CABI Publishing, 2010.

Mary-Jane Butters, Glamping: Glamour + Camping. Layton, Utah, Gibbs Smith, 2012.

P. J. Buynsters, Wolff & Deken, een biografie. Leiden, Martinus Nijhoff, 1984.

Cyriel Buysse, Reizen van toen. Met de automobiel door Frankrijk. (Samengesteld en ingeleid door Luc van Dorslaer.) Antwerpen/Amsterdam, Manteau, 1992.

Nicolien Hendriks Buysse, H.M.T. Buts-Van der Ven, 125 jaar betekenisvol ontmoeten. Jubileumuitgave ter gelegenheid van 125 jaar VNB Nationale Bedevaarten. ‘s Hertogenbosch, Stichting VNB Nationale Bedevaarten, 2008.

J. Buzard, The Beaten Track: European Tourism, Literature and the Ways to Culture, 1800 – 1918. Oxford, Clarendon Press, 1993.

René Cabannes, Les congés payés en France et à l'Etranger. Les Publications Sociales, vers 1930.

Edgar Cabenas et Eva Illouz, Manufacturing Happy Citizens: How the Science and Industry of Happiness Control Our Lives. Cambridge UK, Polity, 2019.

Cabanès, La Vie aux bains. Paris, 1904.

Docteur Cabanès, Villes d'eaux à la mode au grand siècle - Moeurs intimes du Passé. Paris, Albin Michel, 1936.

B. Caceres, Loisir et travail du Moyen Age à nos jours. Paris, Seuil, 1973.

Emmanuel Cahen, Manuel pratique d'éclairage électrique pour installations paticulières. Paris, Librairie Polytechnique Baudry et Cie, 1893.

François Caradec, Jen-Robert Masson (Réalisation sous la direction de), Guide de Paris Mysterieux. Paris, Claude Tchou, éditeur, 1966.

Bénigno Cacérès, Loisirs et travail du Moyen-Age à nos jours. Paris, Seuil, 1973.

Georges Gomez y Cacérès et Marie Ange de Pierredon (dir.), Les décors des boutiques parisiennes. Paris, Délégation à l'Action Artistique de la Ville de Paris, 1987.

J.-L. Caccomo, B. Solonandrasana, L'innovation dans l'industrie touristique, enjeux et stratégies. Paris, L'Harmattan, 2006.

Lydia Cacho, Traffic des femmes. Enquête sur l'esclavage sexuel dans le monde. Paris, Nouveau Monde éditions, 2012.

Georges Cain, Promenades dans Paris. Paris, Ernest Flammarion, 1923.

Marie-Hélène Cainaud (Sous la direction de), Un siècle de vie Cannoise, 1850-1950. Cannes, Ville de Cannes, 2014.

Alex Callinicos, Against Postmodernism. A Marxist Critique. Cambridge UK, Polity Press, (first edition 1989), 1992.

Jean Calmus, Guide des Puces de Saint-Ouen et de Paris. Paris, Albin Michel, 1977.

J. Caloni, Collioure. Ses Origines, Son Passe, Son Role Dans l'Histoire du Roussillon. Lorisse, 2004.

Richard Campbell, Christopher Martin, Bettina Fabos, Media & Culture: Mass Communication in a Digital Age. Boston,MA, Bedford/St. Martin's, 2014.

Philippe Campinchi, Les lambertistes, un courant trotskiste français. Editions Jacob Duvernet, 2000.

Albert Camus, La peste. Paris, Gallimard NRF, 1947.

Albert Camus, Essais. Paris, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1965.

Album Camus. Iconographie choisi et commentée par Roger Grenier. Paris, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1982.

André Cane, Histoire de Villefranche-sur-Mer et de ses anciens hameaux de Beaulieu et Saint-Jean. (1960, Chez l'auteur). Nice, Claude Boumendil, Imprimeur-éditeur, Collection Belisane, deuxième édition, 1978.

André Cane, Anglais et Russes à Villefranche-sur-Mer, Beaulieu-sur-Mer, St-Jean Cap-Ferrat. 1988.

Nicole Canet, Maisons closes, 1860-1946 (Bordels de femmes, Bordels d'hommes). Paris, Editions Nicole Canet - Galerie au Bonheur du Jour, 2009.

Nicole Canet, Décord de Bordels 1860-1946. Entre intimité et exubérance. Paris, Editions Nicole Canet - Galerie au Bonheur du Jour, 2011.

Nicole Canet, Hôtels Garnis. Garçons de joie. Prostitution masculine. Lieux et fantasmes à Paris de 1860 à 1960. Paris, Editions Nicole Canet. Galerie au Bonheur du Jour, 2012.

Nicole Canet, Jean Boullet (1921 - 1979) Passion et Subversion. Paris, Editions Nicole Canet. Galerie au Bonheur du Jour, 2013.

Nicole Canet, Plaisirs & Débauches au masculin 1780-1940. Nicole Canet, Galerie au Bonheur du Jour, 2014.

Nicole Canet, Histoire de la célèbre Maison close 1877 - 1946 Le Chabanais. Paris, Editions Nicole Canet, Galerie au Bionhheur du Jour, 2015.

Nicole Canet, Amours Secrètes. Dans l'intimité des écrivains: Marcel Proust, Renaud Icard, Roger Peyrefitte, Jean Genet. Editions Nicole Canet, Galerie Au Bonheur du Jour, 2017.

Nicole Canet (Préface de Frédéric Mitterrand), Garçons de joie. Prostitution masculine 1860-1960. Editions Nicole Canet, Galerie Au Bonheur du Jour, 2018

Elias Canetti, Masse und Macht. Hamburg, Claassen, 1960.

Elias Canetti, Die gerettete Zunge. Geschichte einer Jugend. München / Wien, Carl Hanser Verlag, 1977.
Elias Canetti, De behouden tong. Geschiedenis van een jeugd. Amsterdam, Uitgeverij De Arbeiderspers, Privé-domein, 1978.

Nicholas Canny (ed.), Europeans on the move. Studies on European Migration, 1500 – 1800. Wotton-under-Edge, Clarendon Press, 1994.

L. Cantoni & Z. Xiang (Eds.), Information and communication technologies in tourism. Berlin-Heidelberg, Springer-Verlag. 2013.

Jean-Paul Caracalla, Saint-Germain-des-Prés. Paris, Flammarion, 1993.

Jean-Paul Caracalla, Montparnasse. L'âge d'or. Paris, Editions Denoël, 1997.

Jean-Paul Caracalla, Le Roman du Printemps, histoire d'un grand magasin, Denoël, Paris, 1997

Jean-Paul Caracalla, Les exilés de Montparnasse (1920-1940). Paris, Gallimard, 2008.

Jean-Paul Caracalla, Le goût du voyage. De l’Orient-Express au Train à Grande Vitesse. Histoire de la Compagnie des Wagons-Lits. Paris, Compagnie de Wagon-Lits, Flammarion, 2001.

L.A. de Caraccioli, Paris, le modèle des nations étrangères. Veuve Duschesne, 1977.

François Caradec et Jean-François Masson (eds.), Guide de Paris mystérieux. Les Guides Noirs, Tchou, Editeur, 1966.

François Caradec, Alain Weill, Le Café-concert (1848-1914). Paris, Fayard 2007.

E. Carassus, Le Mythe du dany. Paris, Albin Michel, 1971

Francis Carco, De Montmartre au Quartier Latin. Illustrations de Dignimont. Les Gloires Littéraires. Bruxelles, Aux Éditions du Nord, 1928.

Dominique Cardon, Culture numérique. Paris, Sciences Po, 2019.

Francis Cargo, La Belle Epoque au temps de Bruant. Paris, Gallimard, 1954.

Philippe de Carbonnières, Lutèce. Paris ville romaine. Paris, Découvertes Gallimard, 1997.

Lucie Cariès (Réalisatrice), Mitterrand du verbe à l'image. Une production INA avec la participation de Public Sénat, 2011.

André Cariou, Les Peintres de Pont-Aven. Éditions Ouest-France, 1994.

André Cariou, Gauguin et l'École de Pont-Aven. Éditions Ouest-France, 2001.

A. Carlier, Histoire du véhicule. Diligences et Malle-Poste. Cannes, (A.-M.), Imprimerie à l'Ecole, 1932.

Marcel Carlini, Saint-Raphaël à travers les âges. Saint-Raphaël, Imprimerie Nouvelle, 1981.

Thomas Carlyle, The French Revolution, (in two volumes). Dent: London, Dunton: New York, Everyman's Librairy, Last reprinted 1967.

Musée Carnavalet, Paris grand-écran: Splendeur des salles obscures, 1895-1945. Musée Carnavalet - Paris-Musees, 1997.

Musée Carnavalet, Du palais au palace. Des Grands Hôtels de voyageurs à Paris au XIXe siècle. Paris, Musée Carnavalet - Art Books International, 1998.

François Caron, Histoire de l’exploitation d’un grand réseau: la Compagnie du Chemin de Fer du Nord des origines à la nationalisation, 1846 – 1937. Paris / La Haye, Mouton, 1973.

François Caron, Histoire des chemins de fer en France: Tome 1, 1740-1883. 1997.

François Caron, Histoire des chemins de fer en France: Tome 2, 1883-1937. 2005

François Caron, Histoire des chemins de fer en France: Tome 3: 1937-1997. 2017.

François Caron, Histoire des chemins de fer en France (2 tomes). Paris, Fayard, 1997-2005.

François Caron et Fabienne Cardot (dir.), Histoire de l'électricité en France, Tome premier, 1881 - 1918. Paris, Fayard, 1991.

François Caron, Les deux révolutions industrielles du XXe siècle. Paris, Albin Michel, 1997.

Françis Caron, Histoire des chemins de fer en France, t.I: 1740-1883. Paris, Fayard, 1997.

François Caron, La dynamique de l'innovation. Changement technique et changement social (XVIe-XXe siècle). Paris, Gallimard, 2010.

Edward Hallett Carr, Nationalism and After. London, Macmillan & Co. Ltd., 1945.

Edward Hallett Carr, What is history? London, Macmillan, 1961.

Karen L. Carr, The Banalization of Nihilism: Twentieth-Century Responses to Meaninglessness. Albany NY, State University of New York Press, 1992.

Neil Carr, Going with the flow: An assessment of the relationship between young people's leisure and holiday behaviour. In: Tourism Geographies, Vol. 4, Issue 2, pages 115-134.

Patrice A. Carré, Le téléphone. Le monde à portée de voix. Paris, Découvertes Gallimard, 1993.

Raymond Carroll, Cultural Misunderstandings; The French-American Experience. Chicago, University of Chicago Press, 1988.

Laurent Carroué, La planète financière: Capital, pouvoirs, espace et territoires. Paris, Armand Colin, 2015.

Jean des Cars, Sleeping story l'épopée des wagons-lits. Paris, Julliard, 1976.

Jean des Cars et Jean-Paul Caracalla, Le Train Bleu et les grands express de la Rivièra. Paris, Denoël, 1988.

Jean des Cars, Pierre Pinon et al., Paris Haussmann. "Le Paris D'Haussmann". Paris, Pavillon de l'Arsenal, Picard, 2005.

Charles Casals et Victor Moussion, La glace naturelle et son commerce à Marseille sous l'Ancien Régime: Chronique de la glace. La Bouilladisse, Association Découverte Sainte-Baume, 1994.

G. Casella & M. Coelho, Augmented heritage: situating augmented reality mobile apps in cultural heritage communication. Proceedings of the International Conference on Information Systems and Design of Communication, Lisboa, Portugal, July 11- 12, 2013, pp. 138-140.

Barbara Cassin, La Nostalgie. Quand est-on chez soi? Paris, Editions Autrement, 2013.

Cecilia Cassinger, Maria Månsson, Mass tourism at a tipping point: Exploring the mediatisation of overtourism. 2019.
28th Nordic Symposium on Tourism and Hospitality 28th Nordic Symposium on Tourism and Hospitality Research - Roskilde university, Roskilde, Denmark. 2019 Oct 23 / 2019 Oct 25.
https://events.ruc.dk/28thNordic-Symposium-on-Tourism-and-Hospitality

Cassis hier et aujourd'hui. Ville de Cassis, 1992.

Jean Cassou, Du voyage au tourisme, in: Communications, n° 10, Paris, Seuil, 1967.

Jean Castarède, Henri IV, le roi vengé. Paris, Editions France-Empire, 1996.

Jean Castarède, Histoire du luxe en France: Des origines à nos jours. Édition Eyrolles, 2006.

Paul Castela, Splendeurs de Nice. Carrefour de l'art de bâtir. Nice, Editions Gilletta, 1991.

Manuel Castells, La Galaxie Internet. Paris, Fayard, 2002.

Manuel Castells, Communication et pouvoir. Maison des Sciences de l'Homme, 2013.

Manuel Castells, Networks of Outrage and Hope: Social Movements in the Internet Age. Polity Press, 2nd Edition, 2015.

Stéphane Castelluccio, L'éclairage, le chauffage et l'eau aux XVIIe et XVIIIe siècles. Gourcuff Gradenigo, 2016.

Federico Castigliano, Flâneur: L'art de vagabonder dans Paris. CreateSpace Independent Publishing Platform, 2018.

H. Castillon d'Aspet, Petite Histoire de Bagnères-de-Luchon. Editions des Régionalismes, 2020.

Phillip Dennis Cate and Mary Shaw (eds.), The Spirit of Montmartre: Cabarets, Humor, and the Avant-Garde, 1875-1905.
Expostion catalogue. New Brunswick, New Jersey, Jane Voorhees Zimmerli Art Museum, 1996.

Sophy Caulier, Dossier: Le numérique entre réel et virtuel. Addenda par Sophy Caulier: 'Au secours du tourisme, du patrimoine et de la culture'. In: Le Monde 03-09-2019, pp. 14-15.

Bernard Cause, Les fiacres de Paris aux XVIIe et XVIIIe siècles. Paris, Presses Universitaires de France, 1972.

David Caute, Le Communisme et les intellectuels français 1914-1966. Paris, Gallimard, 1967.

David Caute, The Fellow-Travellers. A Postscript to the Enlightenment. London, Quartet Books, 1977.

J. Cauvin, Raymond Gaudet, Cagnes-sur-Mer (Alpes-Maritimes) 1931-1932. Guide touristique diffusé par le Syndicat d'Initiative, Imprimerie Nouvelle à Cagnes-sur-Mer, 1931.

Henri Cavaillès, La route française, son histoire, sa fonction. Paris, Armand Colin, 1946.

Henri Cavaillès, Les routes de France, depuis les origines jusgu'à nos jours. Paris, ADPF, 1959.

Marshall Cavendish, Les grandes invasions. Editioons du Pélican, 1986.

Georges Cazes, Réflexions sur l’aménagement touristique du littoral du Languedoc-Roussillon. In: L’Espace Géographique, N°3, pp. 193-210, 1972.

Georges Cazes, Le tourisme inhternational. Mirage ou stratégie d'avenir. Paris, Hatier, 1989.

Georges Cazes et Françoise Potier, Le tourisme urbain. Paris, PUF, Coll. 'Que sais-je?, 1996.

Georges Cazes et Françoise Potier (Dir.), Le tourisme et la ville: expériences européennes. Paris, L'Harmattan, 1998.

Georges Cazes et Georges Courade, 'Les masques du tourisme, in: Revue Tiers-Monde, XLV/178, Paris, PUF, 2004.

J. Céard, J.-C. Margolin (sous la direction de), Voyages et voyageurs à la renaissance. Actes du Colloque de Tours, Maisonneuve, et Larose, 1987.

François Ceccaldi, Biarritz, le Casino Bellevue: L'âge d'or des casinos. Le Festin, 2005.

Christina M. Ceisel, Globalized Nostalgia. Nostalgia, Tourism, Heritage, and the Politics of Place. Abingdon-on-Thames, Routledge, 2018.

Blaise Cendrars, Hollywood. La Mecque du Cinéma (avec 29 dessins pris sur le vif par Jean Guérin). Paris, Editions Bernard Grasset, 1936.

Centre d'études techniques de l'Équipement Méditerranée, Littoral audois – Réflexion sur les milieux naturels et les paysages dans le cadre de la loi Littoral. Direction Départementale de l’Equipement Aude et Direction de l’Architecture et de l’Urbanisme, Narbonnne, 1995.

Cepii, Economie mondiale 1980-1990: la fracture? Paris, Economica, 1984.

Alexandre de la Cerda, Biarritz d'antan. HC éditions, 2011.

Alban Cerisier, Gallimard. Un éditeur à l'oeuvre. Paris, Découvertes Gallimard, 2011.

Anne-Laure Cermak, La poste pneumatique, un système original d’acheminement rapide du courrier: l’exemple du réseau de Paris des origines à sa suppression, 1866-1984. 2003.

Michel de Certeau, L'Etranger ou l'union dans la difference. Paris, Seuil, 1969.

Michel de Certeau, La culture au pluriel. Paris, Seuil, 1993.

Michel de Certeau, Dominique Julia, Jacques Revel, Une politique de la langue. La Révolution française et les patois: l'enquête de Grégoire. Paris, Gallimard, 2002.

Paul E. Ceruzzi, Computing. A concise history. Cambridge, Mass. - London Engeland, The MIT Press, 2012.

Gilles Chabaud, Images de la ville et pratiques du livre: le genre des guides de Paris (XVIIe-XVIIIe siècle): In: Revue d'histoire moderne et contemporaine, 1998, N° 2, pp. 323-345.

Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000.

Gilles Chabaud, Les guides de Paris du XVIIe siècle au début du XIXe siècle. Remarques sur une construction historique.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 71-80.

Gilles Chabaud, Pour une histoire comparée des guides imprimés à l'époque moderne.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000.

CETELEM, De la 4 CV à la vidéo (1953-1983). Paris, Communica international, 1983.

Marie Sophie Chabres, Jean-Paul Naddeo, Eternelle Nationale 7. Au coeur de la France. Grund, 2018.

Etienne Chabrol, L'Evolution du thermo-climatisme. 1933.

Emmanuel Chadeau, Le Rêve et la Puissance. L'avion et son siècle. Parisn Fayard, 1996.

André Chagny, La Côte d’Azur: Saint-Raphaël - Cannes - Nice - Monaco - Menton. Arlaud, 1932.

Isabelle Chalet-Bailhache (dir), Paris et ses Expositions universelles. Architectures (1855-1937). Paris, Editions du Patrimoine, 2008.

Jonathan Chalier (Introduction), et.al., L'avenir de la gauche. In: Esprit, N° 427 - Septembre 2016.

Cham, Promenades à l'Exposition. Paris, Librairie Nouvelle, 1855.

Jean-Claude Chamboredon (Editition de Gilles Laferté et Florence Weber), Territoires, culture et classes sociales. Paris, Rue d'Ulm, 2019.

Chambre de Commerce et d'Industie de l'Aude, Ensemble accompagnons toutes les envies d'entreprendre! Chiffres clés de l'économie audoise. Edition 2018. Carcassonne, 2019.

Pascal Chambriard, Aux Sources de Vichy: Naissance et développement d'un bassin thermal (XIXe - XXe siècles). Saint-Pourçain-sur-Sioule, Bleu Autour, 1999.

Alfred D. Chandler Jr. and Bruce Mazlich, Leviathans: Multinational Corporations and the NewGlobal History. Cambridge University Press, 2005.

Jean-François Chanet (Introduction par), Les grands homme du Panthéon. ' Aux grands hommes la patrie reconnaissante'. Paris, Editions du patrimoine, 1996.

Lucien Chanuc, Ces étonnants véhicules à vapeur: Routières, camions et omnibus à vapeur. Ormet Editions, 1995.

Sylvie Chaperon, Les Années Beauvoir (1945-1970). Paris, Fayard, 2000.

J.P. Chaplin, Rumor, Fear and the Madness of Crowds. Ballantine, 1959.

Ignace Urbain Jean Chappe, Histoire de la Télégraphe (1829). Whitefish MT, Kessinger Legacy Reprints, 2010.

Jean-Luc Chappey, La Révolution des sciences. 1789 ou le sacre des savants. Paris, Vuibert, 2020.

Paul Charbon, Au Temps des Malles-Postes et des Diligences, 1979. Histoire des transports publics et de poste du XVIIe au XIXe siècle. Schirmeck, Editions Jean-Pierre Gyss, 1979.

Paul Charbon, Sur les routes de France. A pied, à cheval et en voiture de poste. Schirmeck, Editions Jean-Pierre Gyss, 1988.

Paul Charbon, Quelle belle invention que la poste. Paris, Découvertes Gallimard, 1991.

Nicolas Charbonneau, Le Roman de Saint-Tropez. Editions du Rocher, 2009.

C. Chard, Pleasure and guilt on the Grand Tour. Travel writing and imaginative geography 1600-1830. Manchester en New York, 1999.

Thierry Chardonnet, Le Naturisme - Une histoire illustrée. Editions Sutton, 2017.

Christophe Charle, Paris fin de siècle - Culture et politique. Paris Seuil, 1998.

Christophe Charle, Daniel Roche (Sous la direction de), Capitales culturelles capitales symbolyques; Paris et les expériences européenes, XVIIIe-XXe Siècles. Paris, Publications de la Sorbonne, 2002.

Christophe Charle (Sous la direction de), Capitales européennes et rayonnement culturel, XVIIIe-XIXe siècles. Editions rue d'Ulm, 2004.

Alain Charles, La Baule et ses villas: le concept balnéaire. Massin, 2002.

François Charmont, François Mitterrand et la Nièvre. Géopolitique de la Nièvre 1945-1995. Paris, L'Harmattan, 2002.

ules Michel Chartier, L’évolution de l’Hôtellerie sur la route des vacances nationale 6 et 7: L’Hostellerie des Compagnons de Jéhu 4 **** luxe Premier hôtel relais de France P.L.M La fin d’une époque sur la nationale 6. Publication indépendante, 2018.

Jerome Charyn, Hemingway: Portrait de l'artiste en guerrier blessé. Paris, Découvertes Gallimard, 1999.

Serge Chaumier (dir.), Du musee au parc d'attractions: ambivalence des formes de l'exposition. Paris, Persée, Culture & Musées, n°5, 2005.

C. Charle, Paris fin de siècle. Paris, Seuil, 1998.

C. Charle et D. Roche (red.), Capitales culturelles, Capitales symboliques. Paris et les expériences européennes. XVIIIe-XXe siècles. Paris, 2002.

Alain Charles, La Baule et ses villas: Le concept balnéaire. Charles Massin, 2008.

G. Charlier, ‘Diderot et la Hollande’. Revue de littérature comparée XXI, p. 190-229, 1947.

Eric Charmes, La revanche des villages. Essai sur la France périurbaine. Paris, Seuil, 2019.

François Charmont, François Mitterrand et la Nièvre. Géopolitique de la Nièvre 1945-1995. Paris, L'Harmattan, 2002.

Roger Chartier, Les Origines culturelles de l Révolution française. Paris, Seuil, 1990.

Jule Michel Chartiet, L’évolution de l’Hôtellerie sur la route des vacances nationale 6 et 7: L’Hostellerie des Compagnons de Jéhu 4 **** luxe Premier hôtel relais de France P.L.M.. La fin d’une époque sur la nationale 6. Independently published, 2018.

François Chaslin, Les Paris de François Mitterrand. Paris, Gallimard, 1985.

François Chaslin, Le Corbusier. Paris, Seuil Points, 2019.

Charles Martini de Châteauneuf, Affiches d'Azur: 100 ans d'affiches de la Côte d'Azur et de la Principauté de Monaco. Nice, Editions Gilletta, 1992.

Ben Chatfield and Enzo Cilenti, Mediterranean Homesick Blues: A Diary of Life-affirming Disasters on the Cote D'Azur. 2012.

Louis Chauvel, Les classes moyennes à la dérive? Paris, Seuil, 2006.

P. Chauveau, Music-Hall et Café-Concert. Paris, Bordas, 1985.

Marc Chavannes, Frankrijk achter de schermen. De stille revolutie van een trotse natie. Amsterdam/Rotterdam, Prometheus/NRC Handelsblad, 2000.

Frédéric Chavenon et Loïc Abed, La Baule à la Belle Époque, Doué-la-Fontaine. C.M.D., coll. 'Mémoire d'une ville', 2000.

Ariane Chebel d'Appollonia, Histoire politique des intellectuels en France 1944-1954. Bruxelles, 1991.

J. M. Cheer, C. Milano & M. Novelli, Tourism and community resilience in the anthropocene: Accentuating temporal overtourism. Journal of Sustainable Tourism, 27, 554–572, 2019.

Jean Chéline & Henry Branthomme, Les Chemins de Dieu. Histoire des pélerinages chrétiens des origines à nos jours. Paris, Hachette, 1982.

Jean Chélini et Henry Branthomme, Les Chemins de Dieu: histoire des pèlerinages chrétien des origines à nos jours. Pris, Hachette, 1982.

Guy Chemla, Les ventres de Paris. Les Halles, la Villette, Rungis. L'Histoire du plus grand marche du monde. Glénat Livres, 1998.

Gérard Chenuet (Direction éditoriale), 2000 ans de vie quotidienne en France. Paris, Sélection du Reader's Digest, 1998.

Jean Chennebenoist, Trouville et Deauville vus par Charles Mozin, 1806-1862. Deauville, 1962.

Gaston Chérau et Charles Huard, ?La Saison Balnéaire de Monsieur Thebault. (Dédicacé à l'éditeur Tallandier). Paris, P.Sevin et E. Rey éditeurs, 1902.

Louis Cheronnet (Photos de Marc Foucault), Paris Imprévu. Editions 'Tel', 1946.

Clément Chéroux, Henri Cartier-Bresson: Le tir photographique. Paris, Paris, Découvertes Gallimard, 2008.

Ekaterina Chertkovskaya, Alexander Paulsson, Stefania Barca (Editors), Towards a Political Economy of Degrowth. Rowman & Littlefield Publishers, 2019.

François Chesnais (dir.), La finance mondialisée. Paris, La Découverte, 2004.

Jean Chesnaux, L'art du voyage. Un regard (plutôt) politique sur l'autre et l'ailleurs. Paris, Bayard, 1999.

Richard Z. Chesnoff, The Arrogance of the French? Why They Can't Stand Us - and Why the Feeling is Mutual. London etc., Sentinel, published by the Penguin Group, 2006.

Marie-Emmanuelle Chessel, La Publicité: naissance d'une profession (1900-1940). Paris, CNRS Publications, 1998.

Marie- Emmanuelle Chessel, Histoire de la Consommation. Paris, Le Découverte, 2012.

Arille Chevalier, L'exil des patriotes hollandais en France et la loge maçonnique. Les 'Vrais Bataves' à l'Orient de Dunkerque, 1790 - 1795. Tome I et Tomes II, Thèse de doctorat en Histoire, 2010.

Emile Chevallier et Emile Levasseur, Les Salaires Au XiXe Siècle. Wentworth Press, 2018.

Louis Chevalier, Classes laborieuses et Classes dangereuses à Paris pendant la première moitié du XIXe siècle. Paris, Plon, 1958.

Louis Chevalier, Les Parisiens. Paris, Hachette, 1967.

Louis Chevalier, Histoires de la nuit parisienne. Paris, Fayard, 1982.

Louis Chevalier, Montmartre du plaisir et du crime. Paris, Payot, 1995.

Raymond Chevalier, Voyages et déplacements dans l’Empire Romain. Paris, Armand Colin, 1988.

Raymond Chevalier, Les voies romains. Paris, Picard, 2000.

Gabriel Chevallier, Clochemerle. Grotestke perikelen in een klein dorp. Amsterdam, A.J.G. Strengholt, ca. 1945.

Joëlle Chevé, Le cercle Versaillais des adeptes du 'vice italien'. In: Historia n° 845, pp. 35-38, Mai 2017.

Jean-Pierre Chevènement, La France est elle- finie? Paris, Fyard, 2011.

K. Cheverst, N. Davies, K. Mitchell, A. Friday, and C. Efstratiou, “Developing a Context-Aware Electronic Tourist Guide: Some Issues and Experiences.” In: Proceedings of the SIGCHI conference on Human factors in computing systems. New York, ACM, pp. 17-24, 2000.

Claudine Chevrel, Béatrice Cornet, Les vacances, un siècle d’images, des milliers de rêves. Paris, Paris Bibliothèques Editions, 2006.

C. Chevrel, B. Cornet, L'histoire de France racontée par la publicité. Paris, Paris Bibliothèque, 2013.

Felix Cheung, The Theory of Hype: Marketing in the Modern World. 2018.

William L. Chew III, National Stereotypes in Perspective: Americans in France, Frenchmen in America. Amsterdam, Rodopi, 2001.

Vu Manh Chiên, Tourisme, Croissance et Intégration dans l'économie mondiale. Les apports du conceptde développement durable:
Les apports du concept de développement durable. (Thèse pour le Doctorat es-Sciences Economiques présentée et soutenue par), Université du Sud-Toulon Var, Faculté de Sciences Economiques et de Gestion, Laboratoire d'Economie Appliquée au Développement, 2010. https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00257238/document

Laurent Chollet, Les Situationnistes: L'utopie incarnée. Paris, Découvertes Gallimard, 2004.

Noam Chomsky & Edward S. Herman, Manufacturing Consent. The Political Economy of the Mass Media. New York, Random House, 2002.

Caroline Chopelin-Blanc, « Les relations religieuses entre la France et les Pays-Bas du Nord: Chrétiens et sociétés.
Colloque international Lyon 27-29 Septembre 2007, PP. 169-172? 2009.https://journals.openedition.org/chretienssocietes/1522

Gerard Chouquer et al., Une exception si française. Cosmopolitique 16, Editions Apogée, 2007.

Yvan Christ, Les métamorphoses de la Normandie. Paris, Editions André Balland, 1967.

Yvan Christ et al., Promenades dans le Marais. Paris, Editions André Balland, 1967.

Yvan Christ, Les Métamorphoses de Paris. Cent paysages parisiens photographiés autrefois par Atget, Bayard, Bisson, Daguerre, etc. Et aujourd'hui par Janine Guillot et Charles Ciccione. Paris, Editions André Balland, 1969.

Yvan Christ, Les métamorphoses de la banlieue parisienne. Paris, Editions André Balland, 1969.

Yvan Christ, les Métamorphoses de la Côte d'Azur. Paris, Balland, 1971.

Yvan Christ, Les Nouvelles métamorphoses de Paris. Paris, Editions André Balland, 1976.

Yvan Christ, Paris des utopies. Paris tel qu’il aurait pu être. Paris, Editions André Balland, 1977.

Yvan Christ et al., 150 ans de photographie française. Photo-revue Editions, 1979.

Rupert Christiansen, Paris Babylon. Grandeur, Decadence and Revolution, 1869 – 1875. London, Pimlico, 1994.

Rupert Christiansen, City of Light: The Making of Modern Paris. Basic Books, 2018.

Rodolphe Christin, L'imaginaire voyageur ou l'expérience exotique. Paris, L'Harmattan, 2000.

Rodolphe Christin, Anatomie de l'évasion. Pour d'autres rapports au monde. Paris, Homnisphères, 2005.

Rodolphe Christin, Passer les bornes - sur le fil du voyage. Editions Yago, 2010.

Rodolphe Christin, L'horreur managériale (sous le pseudonyme d'Etienne Rodin). Montreuil, L'echappée, 2011.

Rodolphe Christin, Le tourisme: émancipation ou contrôle social? (dirigé avec Philippe Bourdeau). Bellecombe-en-Bauges, Editions du Croquant, 2011.

Rodolphe Christin, L'usure du monde. Critique de la déraison touristique. Montreuil, L'échappée, 2014.

Rodolphe Christin, Manuel de l'anti-tourisme. Montréal, Québec, Editions Ecosociété, 2017.

Michael Christofferson (Traduit de l'angals par André Merlot), Les intellectuels contre la gauche. l'idéologie antototalitaire en France (1968-1981). Marseille, Agone, 2009.

Br. Christoforus, Het wijdvermaerde veer van Oudenbosch op Dordt. Roozendaal, De Ghulden Roos, blz; 108 - 137, 1942.

Raymond Chuttier,Le Roman de la Bicyclette (du Célérifère au Vélo moderne). Paris, Cherche Midi, 2008.

C. Claeys-Mekdade et M. Jacqué, La Clape espace de loisir: Nature pittoresque ou nature de proximité? –
Etude de fréquentation du massif de la Clape. Laboratoire Dynamique Ecologique et Sociale en Milieu Deltaïque (DESMID), Arles, 1998.

Christopher Clark, The Sleepwalkers. How Europe Went to War in 19941. London, England etc., Penguin Books, 2013.

Stepan Clarke, Talk to the Snail. Ten Commandments for Understanding the French. London, etc., Bantam Press, 2006.

Daniel Clary, La façade littorales de Paris - Le tourisme sur la côte normande. Etude géographique. Ophrys, 1977.

Geneviève Clastres, Le cadeau empoisonné du tourisme culturel. In: Le Monde Diplomatique, juillet 2019, p. 6.
Via: https://www.monde-diplomatique.fr/2019/07/CLASTRES/60056

Fernando Claudin, The Communist Movement. From Comintern to Cpminform. Penguin Books, 1975.

Francis Claudon, De romantische reis. Utrecht, Kwadraat, 1988.

Agnès Claverie, La vie d'autrefois sur le Bassin d'Arcachon. Editions Sud-Ouest, 2001.

H. Clayette, L'automobile machine merveilleuse. Bourrelier & Cie, 2e edition, 1937.

Hollis Clayson, André Dombrowski (Editors), Is Paris Still the Capital of the Nineteenth Century?: Essays on Art and Modernity, 1850-1900. Routledge, 2016.

Hollis Clayson, Illuminated Paris. Essays on Art and Lighting in the Belle Epoque. Chicago, The University Of Chicago Press, 2019.

Howard Clayton, Atlantic bridgehead: The story of transatlantic communications. London, Garnstone Press, 1968.

Alain Clément et Gilles Thomas(Sous la direction de), Atlas du Paris souterrain: la doublure sombre de la ville lumière. Parigramme, 2001.

Les Jardins de Rayol. Arles, Actes Sud, Coll. Conservatoire du littoral, 1999.

Pierre A. Clément, Les Chemins à travers les Ages en Cevennes et Bas Languedoc. Montpellier, Les Presse de Languedoc, 1984.

Pierre A. Clément et Alain Peyre, La Voie Domitienne. De la Via Domitia aux routes de l'an 2000. Montpellier, Les Presses du Languedoc, 1998.

Pierre A. Clément, La Via Domitia. Découverte d'une voie antique des Pyrénées aux Alpes. Lille – Rennes, Editions Ouest-France, 2015.

Rene Clément (Réalisateur), Paris, brûle-t-il? Paramount, 1966.

Loly Clerc, Hier, nos vacances. Genève, Aubanel, 2007.

Anne Clerval, Paris sans le peuple: la gentrification de la capitale. Paris, La Découverte, 2013.

François de Closets, Toujours plus!. Paris, Editions Grasset & Fasquelle, 1982.

François de Closets, Plus encore! Ces vérités qu'on ne veut pas entendre. Paris, Fayard / Plon, 2006.

Françoisde Closets,La France à quitte ou double. Pour en finir avec 40 ans de mensonges aris, Fayard,

Ivan Cloulas, Les châteaux de la Loire au temps de la Renaissance. Paris, Hachette, 1996.

R. Clozier, La gare du Nord. Paris, J.B. Baillière, 1940.

Richard Cobb, Paris and Elsewhere. New York, New York Review Books, 2004.

Alfred Cobban, A History of Modern France. Volume 1: 1715 - 1799. Hammondsworth, Penguin Books Ltd., 1963 (third edition).

Alfred Cobban, A History of Modern France. Volume 1: 1799 - 1871. Hammondsworth, Penguin Books Ltd., 1963 (third edition).

Alfred Cobban, A History of Modern France. Volume 1: 1871 - 1962. Hammondsworth, Penguin Books Ltd., 1963 (third edition).

J. Cobéro, L'invention des Pyrénées. Pau, Editions Cairn, 2009.

Franck Cochoy, Une histoire du marketing: discipliner l'économie de marché. Paris La Découverte, 1999.

Jean Cocteau, Opium. Journal d'une désintoxication. Paris, Libraire Stock, Delamain & Boutelleau, 1930.

Sophie Coeuré, La Grande lueur à l'Est: Les Français et l'Union Soviétique, 1917-1939. Paris, 1999.

A. Coffignon, Paris Vivant. La Corruption à Paris. Le demi-monde - Les Souteneurs - La Police des Moeurs - Brasseries de Femmes - Filles Galantes - Saint-Lazare -
Le Chantage, etc. etc.. Paris, A la Librairie Illustrée, Paris, 1888.

Edouard Chemel, Concorde, un ciel signé. L'histoire d'un avion d'exception, vécue et racontée par Edouard Chemel. Inclusif DVD. Paris, Seven Sept, 2006.

A. Coffignon, Paris Vivant. La Corruption à Paris. Le demi-monde - Les Souteneurs - La Police des Moeurs - Brasseries de Femmes - Filles Galantes - Saint-Lazare - Le Chantage, etc. etc.. Paris, La Librairie Illustrée, 1889.

Philip Coggan, More: The 10,000-Year Rise of the World. Economist BooksEconomist Books, 2020.

Philip Coggan, More: A History of the World Economy from the Iron Age to the Information Age. The Economist, 2020.

Patrick Cognasson, Histoire de la gare du Nord, au coeur de Paris, au carrefour de l'Europe. Paris, Les Editions La Vie du Rail, 2017.

Alexander Cohen, In opstand. Amsterdam, Andries Blitz Uitgever, 1932.

Alexander Cohen, Van anarchist tot monarchist. Amsterdam, Uitgeverij 'De Steenuil', 1936.

Annie Cohen-Solal, Sartre 1905-1980. Paris, Gallimard, 1999.

Daniel Cohen, Homo Economicus, prophète (égaré) des temps nouveaux. Paris, Albin Michel, 1212.

Daniel Cohen et Alain Bergounioux, Le socialisme à l'épreuve du capitalisme. Paris, Fayard / Jean Jaurès Fondation, 2012.

Daniel Cohen, Homo Economicus: Prophète (égaré) des temps nouveaux. Paris, Albin Michel, 2012.

Daniel Cohen, Le monde est clos et le désir infini. Paris, Albin Michel, 2015.

Daniel Cohen (Propos recueillis par Antoine Reverchon), 'Cette crise sanitaire signale l'accélération du capitalisme numérique'. In: Le Monde, vendredi 3 avril, 2020.

E. Cohen, A Phenomenology of Tourist Experiences. New York, Harper Perennial, 1979.

E. Cohen, “The Tourist Guide: The Origins, Structure and Dynamics of a Role.” Annals of Tourism Research, 12 (1), 5-29, 1985.

E. Cohen, Authenticity And Commoditazation in Tourism. In: Annals of Tourism Research, Volume 15, issue 3, pages 371-386, 1988.

E. Cohen, Paris dans l'imaginaire national de l'Entre-deux-guerres. Paris, Editions de La Sorbonne, 1999.

Evelyne Cohen, La hiérarchie monumentale de Paris au XXe siècle. Les étoiles dans les guides de tourisme consacrés à Paris.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 439-457.

Lyne Cohen Solal et Bernard Sasso, Histoire du tunnel sous la Manche. Lieu commun, 1994.

Sophie Coignard, Romain Gubert, L'Oligarchie des incapables. Paris, Albin Michel, 2012.

Nathalie Coilly, Philippe Régnier (dir.), Le Siècle des Daint-Simoniens : du nouveau christianisme au Canal de Suez, BNF, novembre 2006.

Gérard Colé, Le Conseiller du Prince. Neuilly-sur-Seine, Editions Michel Lafon, 1999.

Dominique Colen, Jacqueline de Raad (samenstelling), Jan Sluijters, schilder met verve. Zwolle, Uitgeverij Waanders b.v. - Laren, Singermuseum, 1999.

H.T. Colenbrander, Schimmelpenninck en Konig Lodewijk, 1911.

Paul Colin, Les Ducs de Bourgogne. Philippe Le Hardi - Jean Sans Peur - Philippe Le Bon - Charles Le Téméraire. Bruxelles, Nouvelle Société d'Editions, 1942.

Paul Colin, Josephine Baker and la Revue Negre: Paul Colin's Lithographs of Le Tumulte Noir in Paris, 1927. Harry N. Abrams, Inc., 1998.

Arturo Molina Collado, Águeda Esteban, Tourism Brochures: Usefulness and Image. In: Annals of Tourism Research 33(4):1036-1056 · October 2006.

Philippe Collas, Mata-Hari: sa véritable histoire. Paris, Plon, 2003.

C. Colomb & J. Novy, J. (Eds.), Protest and resistance in the tourist city. London, Routledge, 2016.

Winston Collins, All About Shoes: Footwear Through the Ages. Bata Limited, 1994 / Winston Collins, Histoire de la chaussure à travers les âges. Bata limited, 1994.

Jean-Marie Colombani, Walter Wells, France Amérique. Déliaisons Dangereuses. Paris (?), Editions Jacob-Duvert, 2004.

Claude Colomer, Histoire du Roussillon. Paris, PUF, 1997.

Emile Combe (Peintures de Henri Montassier), Le Nouveau Paris. L'Achèvement du Boulevard Haussmann. Edité par Devambez S.A., 1927.

Roger Commault, Georges Nagelmackers, un pionnier du confort sur rail. Uzès, La Capitelle, 1966.

Bernard Comment, Le XIXe siècle des panoramas. Paris, Société Nouvelles Adam Biro, 1995.

Comité Départemental du Tourisme - Conseil Générale de l'Aude, 2004, Schéma départemental de développement touristique. Un projet pour l’Aude, Aude Pays Cathare. Document technique. Carcassonne, 2004.

Comité d'Histoire, 'Cent ans d'administration du tourisme'. Pour mémoire, Hors-série, 2012.

Commissariat Général, Exposition Internationale d'Électricité, Paris 1881: Catalogue Général Officiel. Classic Reprint by Forgotten Books, 2018.

André Compan, Histoire de Nice et son comté. Nice, Editions Serre, 1982.

Concetta Condemi, Les Cafés-concerts. Histoire d'un divertissement, 1849-1914. Paris, Quai Voltaire, 1992.

Philippe Conrad (Editorial), Dossier: De Gaulle et les Américains. In: La Nouvelle Revue d'Histoire, numéro 82, pp. 39 - 63, janvier - février 2016.

Aurélien Conraux, Anne-Sophie Haquin et Christine Mengin (dir.), Richelieu. Quatre siècles d'histoire architecturale au cœur de Paris, BnF Éditions/INHA, 2017.

Conservatoire du Littoral, La France littorale – A la découverte des rivages du Languedoc-Roussillon. Ed. du Conservatoire du Littoral avec l’aide de la fondation d’entreprise Total. 1998.

Christiane Constant-Le Stum, Étienne Baux, De la voie romaine à l'autoroute : Deux millénaires d'histoire routière. Archives départementales du Lot, 1999.

M. Constantin-Weyer, Le flaneur sous la tente. Paris, Stock, 1935.

Robert Constanza, Lisa J. Graumlich, Will Steffen (dir.), Sustainability or Collapse? An Integrated History and Future of People on Earth. Cambridge (MA), MIT Press, 2007.

Sylva Consul, Les Petits Touristes. Premier voyage de vacances. Paris, Editeurs Tolba, 1892.

M. Conyette, 21st century travel using websites, mobile and wearable technology devices. Athens: ATINER’s conferences Paper Series, No. TOU2015-1475, 2015.

Jonathan Coopersmith, Faxed: The Rise and Fall of the Fax Machine. Baltimore, MD, John Hopkins University Press, 2015.

Thera Coppens, Suzanne en Edouard Manet. De liefde van een Hollandse pianiste en een Parijse schilder. Amsterdam, J.M. Meulenhoff, 2014.

Natacha Coquery, L'Hôtel aristocratique. Le marché de luxe à Paris au XVIIIe siècle. Paris, Publications de la Sorbonne, 1998.

Natacha Coquery, Qu'est-ce que le 'remarquable' en économie? La boutique dans le paysage urbain à Paris d'après les guides du XVIIIe siècle.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 419-428.

Natacha Coquery (red.), La boutique et la ville. Commerces, commerçants, espaces et clientèles. XVIe-XXe siècle. Tours, Presses Universitaires François-Rabelas, 2003.

Natacha Coquery (Préface de Daniel Roche), Tenir boutique à Paris au XVIIIe siècle: Luxe et demi-luxe. Comité des travaux historiques et scientifiques - CTHS, 2011.

Eugène Coquide, Côtes et plages de France. E. Guilmoto, 1914.

James Corbett, Through French Windows. An Introduction to France in the Nineties. Ann Arbor, The University of Michigan Press, 1994.

Alain Corbin, Les filles des noces: misère sexuelle et prostitution (19e et 20e siècles). Paris, 1978.

Alain Corbin, Le Miasme et la Jonquille. L'odorat et l'imaginaire social XVIIIe-XIXe siècles. Paris, Flammarion, 1986.

Alain Corbin, Le Territoire du vide. L’Occident et le désir du rivage, 1750-1840. Paris, Aubier, 1988.

Alain Corbin, Het verlangen naar de kust. Nijmegen, SUN, 1989.

Alain Corbin, Le village des cannibales. Paris, Aubier, 1990.

Alain Corbin, L’Avènement des loisirs (1850-1960), avec la collaboration de Julia Csergo, Jean-Claude Farcy, Roy Porter, André Rauch, Jean-Claude Richez, Léon Strauss, Anne-Marie Thiesse, Gabriella Turnaturi et Georges Vigarello. Paris, Flammarion, Coll. « Champs », 2001.

Albin Corbin, Les cloches de la terre. Paysage sonore et culture sensible dans les campagnes au XIXe siècle. Paris, Albin Michel - Champs Flammarion, 1994.

Alain Corbin, Jean-jacques Courtine, Georges Vigarello, Histoire de la virilité, t. 2. Le Triomphe de la virilité. Paris, Seuil, 2015.

Alain Corbin, Jean-jacques Courtine, Georges Vigarello, Histoire de la virilité, t. 3. La virilité en crise? XXe-XXIe siècle. Paris, Seuil, 2011.

Alain Corbin, L'homme dans le paysage. Paris, Editions Textel, 2001.

Alain Corbin et al., Histoire du corps. De la Révolution à la Grande Guerre (2). Paris, Seuil Points, 2011.

Alain Corbin, Histoire du silence: De la Renaissance à nos jours. Paris, Seuil, 2018.

Alain Corbin, Terra Incognita. Une histoire de l'ignorance, XVIIIe-XIXe Siècle. Paris, Albin Michel, 2020.

Le Corbusier, Urbanisme. 1925

Le Corbusier, La Ville Radieuse. Eléments d'une doctrine d'urbanisme pour l'équipement de la civilisation machiniste. Boulogne, Editions De L'Architecture D'Aujourd'hui, 1933.

Le Corbusier, Destin de Paris. Clermont-Ferrand, F. Sorlot, coll. « Préludes », 1941.

Le Corbusier, Le Modulor. Essai sur une mesure harmonique à l'échelle humaine applicable universellement à l'architecture et à la mécanique. Boulogne, Editions de l'Architecture d'aujourd'hui, Collection Ascoral, 1948.

Le Corbusier, Le Modulor II (La parole est aux usagers). Boulogne, Editions de l'Architecture, Collection Ascoral, 1955.

Le Corbusier, Les Plans de Paris: 1956. 1956.

Philippe Corcuff, La gauche est-elle en état de mort cérébrale? Paris, Editions Textuel, 2012.

Philippe Corcuff, Les années 30 reviennent et la gauche est dans la brouillard. Paris, Editions Textuel, 2014.

Stéphane Cordobes, Xavier Desjardins, Martin Vanier (Sous la direction de), Repenser l'aménagement du territoire. Berger-Levrault 2020.

Jean-Michel Le Corfec, José Sainz, Les petits métiers de Paris. Editions Sud-Ouest, 2008.

Jean-Michel Le Corfec, Petits commerces d'autrefois. Editions Sud Ouest, 2009.

Benjamin Coriat, L'atelier et le chronomètre: Essai sur le taylorisme, le fordisme et la production de masse. Paris, Christian Bourgois Editeur, 1994.

Gille Cornut-Gentille, Philippe Michel-Thiriet, Florence Gould. Une Americaine à Paris. Paris, Mercure de France, 1989.

Eugène Corsy, Chroniques du Paris apache: (1902-1905). Mémoires De Casque D'or - La Médaille De Mort. Mercure de France, 2008.

Laurence Cossé, La Grande Arche. Paris, Seuil, 2017.

Bertrand Costet, Palaces et hôtels de Biarritz: 1890-1850. Editions Pimientos, 2018.

Philippe de la Cotardière et al., Jules Verne: De la science à l'imaginaire. Paris, 2004.

Michel Cotta, Le Paris de Mitterrand. Alexandrines Édition, 2019

François Cottin et Françoise Cottin, Le Bassin d'Arcachon: A l'âge d'or des villas et des voiliers. L'Horizon Chimérique, 2012.

Jean M. Coulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau (eds.), Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs européens en France, du Moyen Age à la fin de l'Empire. Paris, Robert Laffont, 1995.

Jean M. Coulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau (eds.), Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs français et étrangers en France, aux XIXe et XXe siècles (1815 - 1914). Paris, Robert Laffont, 1997.

Hervé Coulouarn, La France vue d'ailleurs: Histoire des stéréotypes. Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2016.

Magali Coumert et Bruno Dumézil, Les Royaumes Barbares en Occident. Paris, Presses Universitaires de France, Que sais-je?, 2017.

Louis Couperus, Legenden van de Blauwe Kust (1910). Ré-éd., Amsterdam, Elseviers Weekblad, 1951.

Louis Couperus, Incognito à Nice. In: Deshima, Strasbourg, n° 4-2010, pp. 199-204.

Anne de Courcy, Chanel's Riviera: Life, Love and the Struggle for Survival on the Côte d’Azur, 1930–1944. London, Weidenfeld & Nicolson, 2019.

Claude Courove, Vocabulaire de l’homosexualitié masculine. Paris, Payot, 1985.

Jean-jacques Courtine, Histoire du corps. Les mutations du regard. Le XXe (3). Paris, Seuil Point, 2015.

Jean-jacques Courtine (Sous la direction de), Histoire de la virilité, t. 3. La Virilité en crise? Le XXe-XXI siècle. Paris, Seuil Points, 2015.

David T. Courtwright, Forces of Habit. Drugs and the Making of the Modern World. Cambridge MA, Harvard University Press, 2002

Saskia Cousin. L’identité au miroir du tourisme. Usages et enjeux des politiques de tourisme culturel.
Sciences de l’Homme et Société. Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales (EHESS), 2003. https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00266547/document

Saskia Cousin et Bertrand Réau, L'avènement du tourisme de masse, in: Sciences Humaines, 21-02-2011.

Saskia Cousin, Les Miroirs du tourisme. Paris, Descartes et Cie., 2011.

Saskia Cousin, G. Chareyron, J. Darugna et S. Jacquot, Etudier Tripadvisor. Ou comment tripatouiller les cartes de nos vacances'.
Via www.espacestemps.net/articles/etudier-tripadvisor/.

Saskia Cousin et Bertrand Réau, Sociologie du tourisme. Paris, Editions La Découverte, 2016.

Saskia Cousin, G. Chareyron et S. Jacquot, 'Big Data and tourism'. In: The Sage International Encyclopedia of Travel and Tourism, Amherst, University of Massachusetts, 2016.

Jacques Cousseau, Palaces et Grands Hôtels de Vichy: trois siècles de vie hôtelière dans la Reine des Villes d'Eaux. Editions des monts d'Auvergne, 2007.

Jacques Cousseau, Palaces et Grands Hôtels de Vichy: L'hôtellerie triomphante des XIXe et XXe siècles dans la Reine des Villes d'Eaux. Editions de La Montmarie, 2009.

Nathalie Coutelet, Histoire des artistes noirs du spectacle français: Une démocratisation multiculturaliste. Paris, Editions L'Harmattan, 2012.

Nathalie Coutelet, Etranges artistes sur la scène des Folies-Bergères (1871-1936). Presses Universitaires Vincennes, 2015.

Jan Craeybeckx, Un grand commerce d’importation : Les vins de France aux anciens Pays-Bas (XIIIe – XVIé siècle. Paris, S.E.V.P.E.N., 1958.

Mary W. Craig, A Tangled Web: Mata Hari: Dancer, Courtesan, Spy. History Press, 2017.

E. Cranmer, M.C. tom Dieck, T. Jung. How Can Tourist Attractions Profit from Augmented Reality? In: T. Jung & M. C. tom Dieck (Eds.), Augmented Reality and Virtual Reality- Empowering Human, Place and Business, Springer, 2017.

Benedetta Craveri, The Age Of Conversation. New York, The New York Review Of Books, Inc., 2006.

Katharine B. Crawford, 'Love, Sodomy, and Scandal: Controlling the Sexual Reputation of Henry III'. In: Journal of the History of Sexuality, vol. 12 pp. 513-542, 2003.

Jacques Crémadeilis (s. dir. de), L’Aude de la préhistoire à nos jours. Saint-Jean-d’Angély, 1989.

Michel Crépu, L'admiration. Contre l'idolâtrie. Autrement, 2017.

Jean-Paul Crespelle, La Vie quotidienne à Montparnasse à la grande époque: 1905-1930. Paris, Hachette, 1976.

Jean-Paul Crespelle, La Vie quotidienne à Montmartre au temps de Picasso: 1900_1910. Paris, Hachette, 1978.

Jean-Paul Crespelle, La Vie quotidienne des impressionnistes: du Salon des Refusés (1863) à la mort de Manet (1883). Paris, Hachette, 1989.

Jacques Crokaert, Les routes de l'exode. Editions Le Scorpion, 1975.

Geoffrey Crossick and Serge Jaumain (Editors), Cathedrals of Consumption: European Department Stores, 1850-1939. Routledge, 2020.

Colin Crouch, The Knowledge Corrupters. Hidden Consequences of the Financial Takeover of Public Life. Cambridge UK, Polity Press, 2016.

Michel Crozier, La société bloquée. Paris, Editions du Seuil, 1970.

Michel Crozier, Le phénomène bureaucratique. Paris, Seuil, 1971.

Michel Crozier et Erhard Friedberg, L'acteur et le système: Les contraintes de l'action collective. Paris, Seuil, 1992.

Connor Cruise O'Brien, The Long Affair: Thomas Jefferson and the French Revolution, 1785-1800. Chicago, University of Chicago Press, 1996.

Dirk van der Cruysse, P.C. Hooft et la France d’Henri IV. Colloques Internationaux du C.N.R.S., N° 590, – La découverte de la France au XVIIé siècle. Paris, C.N.R.S, 1980.

Julia Csergo, Liberté, égalité, propreté: la orale de l'hygiène au XIXe siècle. Paris, Albin Michel, 1988.

José Cubero, Histoire du vagabondage du Moyen-Age à nos jours. Paris, Editions Imago, 1998.

Jean Cuisenier (dir.), Etude sur les indicateurs des flux touristiques, Rapport d’étude
pour le compte de la Mission interministérielle pour l’aménagement touristique du
Languedoc-Roussillon, Centre de sociologie européenne, Ecole pratique des Hautes Etudes, juin 1966.

Jean Cuisenier (dir.), Amplitude des flux touristiques, Rapport d’étude pour le compte de la Mission
interministérielle pour l’aménagement touristique du Languedoc-Roussillon.
Centre de sociologie européenne, Ecole pratique des Hautes Etudes, décembre 1966.

P. Cuisin, Les Soirées du Palais Royal; recueil d'aventures galantes et délicates, publié par un Invalide du Palais Royal. Paris, Plancher, 1815.

Jean Cuisinier (dir.), Effet du programme d'aménagement touristique du littoral sur l'économie régionale. Rapport pour le compte de la Mission interministérielle pour l'aménagement touristique du littoral Languedoc-Roussillon, Centre européenne, Ecole pratique des hautes études. Paris, 1967;

Jonathan Culler, The Semiotics of Tourism. In: Jonathan Culler, Framing the Sign: Criticism and Its Institutions (Oklahoma Project for Discourse & Theory). University of Oklahoma Press, 1989.

Maurice Culot, Trouville Deauville: Société et Architectures Balneaires 1910-40. Norma Éditions, 1992.

Pepper D. Culpepper, Peter A Hall et Bruno Palier (Sous la direction de), La France en mutation 1980-2005. Paris, Les Presses de Science Po, 2006.

Daniel Cunin (Avant-propos), Regards sur Louis Couperus et la France. In: Deshima, (Strasbourg), n° 4/2010, pp. 5-8.

François Cusset, La décennie. Le grand cauchemar des années 1980. Paris, La Découverte, 2006.

Camille Cusumano (edited by), France, a love story. Women writing about the French Experience. Emeryville, CA, Seal Press, 2004.

Pascal Cuvelier, Anciennes et nouvelles formes de tourisme: Une approche socio-économique. Paris/Montréal, Editions L'Harmattan, 1997.

Frederik Cuyt, De staatse barriere in de tweede helft van de 18-de eeuw. Een rustig en vredig bezit? Masterproef, Universiteit Gent, Academiejaar: 2016 - 2017.

François Dagognet (dir.) Lire le paysage, lire les paysages. Paris, Champ Vallon, 1982.

Jean-Michel Dagory, La France par petits bouts. Gordes, Les Editions du Relié, 2001.

François de Dainville, Cartes anciennes du Languedoc. Montpellier, 1961.

François de Dainville, How did Oronce Fine draw his large map of France, in: Imago Mundi, t. XXIV, pp. 49 - 55, 1970.

Heidi Dahles, Nederlanders op vakantie. Reizen voor genoegen in historischperspectief. In: Huub de Jonge (red.), Ons soort mensen. Levensstijlen in Nederland, pp. 169-184. Nijmegen, 1997.

Pierre Daix et al., 19186&ç(_: LA côte d4azur et la Modernité. Réunion des Muées Nationaux, 1997. Marie D'Albarade, La Belle Histoire des palaces de Biarritz. Atlantica, 2007.

Herman E. Daly, Steady-State Economics. Second editon with New Essays. Island Press, 1991.

Jean-Claude Damas, Le révolution matérielle. Une histoire de la consommation. France XIXe - XXIe siècle. Paris, Flammarion, 2018.

Elsa Damien, Les guides dans la culture touristique de la première moitié du XIXe siècle. Dans: INT Chroniques 71, pages 191-206, 28/05/2003.
Via: http://chroniquesitaliennes.univ-paris3.fr/PDF/71-72/Damien72.pdf

H. Damisch, L'Origine de la perspective. Paris, Flammarion, 1987.

Jean-François Dancel, De l'Influence des voyages sur l'homme et sur ses maladies. Ouvrage spécialement destiné aux gens du monde. 1848. (Ré-éd. Hachette Livre BNF, 2014.)

Sophie Danet et Paul Bauduz, L'épopée des bains de mer: Le Pouliguen, La Baule. Nantes, Siloé, 1999.

Charles Daney et Michel Boyer (sous la direction de), Une histoire du bassin: Arcachon, entre Landes et océan, Mollat, 1995.

J. Y. Dangelzer, La Description du milieu dans le romzn français de Balzac à Zola. Paris, Presses Modernes, 1938.

Jean Daniel, Le temps qui reste. Paris, Stock, 1973.

Jean Daniel, Les Religions d'un président: Mitterrand. Paris, Grasset, 1988.

Jean Daniel, Mitterrand l'insaisissable. Paris, Le Seuil, 2016.

Jean-Marc Daniel, Trois controverses de la pensée économique: Travail, capital, temps. Pris Odile Jacob, 2016.

Pierre Daninos, Doré Ogrizek, Savoir-Vivre International. Code de la Susceptibilité et des Bons Usages à travers le monde. Paris, Editions Odé, 1950.

Joost Dankers en Jaap Verheul, Twee eeuwen op weg. Van Gend & Loos 1796-1996. Den Haag, Sdu Uitgevers, 2006.

G. Dann, Tourism: The nostalgia industry of the future. In: W. Theobald (Ed.), Global tourism: The next decade. Oxford, Butterworth Heinemann, 1994.

Charles Dantzig, Histoire de l'amour et de la haine. Paris, Grasset, 2015.

R. Darman, Le moteur diesel expliqué par questions et réponses. Paris, Editions Chiron, 1960.

Iris Därmann, Kulturtheorien zur Einführung. Hamburg, Junius, 2016.

O. Darmon, Le grand siècle de Bibendum. Paris, Hoëbeke, 1997.

G. Dary, A travers l' Electricité. Paris, Libraire Nony & Cie, 1901.

Jan Das en Louis van Ollefen, Wat je thuislaat is meegenomen. Honderd jaar actief en sportief kamperen 1912-2012. Leusden, Nederlandse Toeristen Kampeer Club, 2012.

H. Daudt, Over echte politicologie. Opstellen over politicologie, democratie en de Nederlandse politiek. Amsterdam, Bert Bakker, 1995.

Yves Daudu, Les Français à la une: La presse étrangère juge les Français. Paris, Editions la Découverte, 1987.

Jean-Claude Daufresne, Fêtes à Paris au XXe siècle. Architectures éphémères de 1919 à 1939. Sprimont, Mardaga, 2001.

Thomas Daum et Eudes Girard, Du voyage rêvé au tourisme de masse. Paris, CNRS éditions, 2018.

T. Daum et E. Girard: « Le tourisme devient aujourd’hui un enjeu politique ». Interview in: Les géographes lisent le monde par sociétégéo, posted 13 septembre 2018.
Via: https://socgeo.com/2018/09/13/t-daum-et-e-girard-le-tourisme-devient-aujourdhui-un-enjeu-politique/

A. Daumard (Sous la dir. de), Les Fortunes françaises au XIVe siècle. Paris, Mouton, 1973.

Adeline Daumard, Oisiveté et Loisirs dans les sociétés occidentales au XIXe. Colloque pluridisciplinaires. Université d'Amiens, 1982.

Hugh Dauncey & Chris Tinker (eds.), Media, Memory and Nostalgia in Contemporary France: Between Commemoration, Memorialisation, Reflection and Restoration. Introduction. In: Modern & Contemporary France, Volume 23, 2015 - Issue 2: Special Issue: Media, Memory and Nostalgia in Contemporary France.
Via: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09639489.2015.1030127

Léonard Dauphant, Géographies: Ce qu'ils savaient de la France (1100-1600). Ceyzérieu, Champ Vallon, 2018.

Albert Daurat, Pour qu'on voyage. Essai sur l'art de bien voyager. Toulouse, Eduard Privat Editeur / Paris, Henri Didier Editeur, 1911.

Olivier Dautresme, Du Palais-Cardinal à l'"enceinte magique": la représentation du Palais-Royal dans les guides de Paris aux XVIIe et XVIIIe siècles.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 391-402.

Albert Dauzat,Pour qu'on voyage. Essai sur l'art de bien voyager. Toulouse/Paris, Privat/Didier, 1911.

M.A. Davenport and D.R. Anderson, “Getting from sense of place to place-based management: An interpretive investigation of place meanings and perceptions of landscape change.” In: Society & Natural Resources, 18 (7): 625-641, 2005.

Laurent Davezies, La crise qui vient. La nouvelle fracture territoriale. Paris, Seuil, 2012.

Richard Davenport-Hines, Universal Man. The Lives of John Maynard Keynes. New York, Basic Books, 2015.

Colette David (photogr. Stéphan Ménoret), Les villas de La Baule: des bourgeoises modèles aux excentriques rigolotes. La presse de l’Estuaire, 1979.

Henri David, Claus Sluter. Paris, Editions Pierre Tisné, 1951.

Jérôme David, Balzac, une éthique de la description. Paris, Honoré Chapion, 2010.

Magali David, Ma Clape, « terre secrète ». Narbonne, Graphisud, 1999 (1° édition 1988).

Martin Davis, Engines of Logic: Mathematicians and the Origins of the Computer. Norton, 2000.

Jean-Louis Deaucourt, Premières loges: Paris et ses concierges au XIXe siècle. Paris, Editions Aubier, 1992.

De Fransche Tyrannie, Dat is: Oprecht en Waerachtig Verhael van de Grouwelijke Wreetheden tot Bodegraven,
Swammerdam
en elders door de Franschen gepleegt: benevens de laetste Toght van 't heir des Koninks van Vrankrijk in Brabant en Vlaenderen, met bygevoegde autenijke Stukken. Getrouwelijk, naer 't Origineel, uit het Frans vertaelt. En vermeerdert met'et gepasseerde op de Dorpen van Nichtevecht, Waverveen en Abkoude. Met schoone kopere Platen verçiert. T' AMSTERDAM, By Ian Claesz. ten Hooren, Boekverkooper over 't oude Heerelogement 1674.

Octave Debary, La Fin du Creusot ou l'Art d'accommoder les restes. Paris, edité par le Comité des travaux historiques et scientifiques, 2003.

Octave Debary, Deindustrialization and Museumification: From Exhibited Memory to Forgotten History. In: The Annals of the American Academy of Political and Social Science, Vol. 595, Being Here and Being There: Fieldwork Encounters and Ethnographic Discoveries, pp. 122-133, Sep., 2004. Sage Publications, Inc..

Michel Debatisse, La Révolution silencieuse: le combat des paysans. Paris, Calmann-Lévy, 1963.

Eugène Debons, Promenade d'un potache à travers l'Exposition (Ed. 1890). Paris, Hachette Livre - BNF, 2014.

Guy Debord, La société du spectacle (1967). Paris, Editions Champ Libre, 1971.

Guy Debord, Comments on the Society of the Spectacle Later. Verso, 1990.

Guy Debord, La planète malade. Paris, Gallimard, 2004.

Guy Debord, Œuvres (Sous la direction de Jean-Louis Rançon), Paris, Gallimard, 2006.

Guy Debord, Commentaires sur la société du spectacle (1988) / Préface à la quatrième édition italienne de "La Société du Spectacle" (1979). Paris, Gallimard Folio, 2018.

C. Debourdeau, Les Etrangers à Paris dans les les hôtels et les chambres garnies au XVIIIe siècle. Mémoire de maîtrise, Université Paris I, 1994.

Régis Debray, Le pouvoir intellectuel en France. Paris, Editions Ramsay, 1979.

Régis Debray, Vie et mort de l'image. Une histoire du regard en Occident. Paris, Gallimard, 1992.

Régis Debray, Loués soient nos enseignes. Une éducation politique. Paris, Gallimard, 1996.

Régis Debray, Civilisation: comment nous sommes devenus américains. Paris, Gallimard, 2017.

Alain Decaux, Les Heures Brillantes de la Côte d'Azur. Paris, Librairie Perrin, 1964.

John Dececco, William Peniston, Pederasts and Others: Urban Culture and Sexual Identity in Nineteenth-Century Paris. Routledge, 2012.

Patrick Declerck, Les naufrages. Avec les clochards de Paris. Paris, Plon, 2001.

L. R. Decramer, Via Aquitania, la voie impériale d'Aquitaine. In: Archéologica, n° 470, pp. 52-63, 01/10/2009.

Jean-Michel Decroly et. al., Le tourisme comme expérience: Regards interdisciplinaires sur le vécu touristique. 2016.

Eugène Defrance, L'Histoire de l'éclairage des rues de Paris. Paris, Imprimerie nationale, 1904.

Jacques Deguy et Sylvie Le Bon de Beauvoir, Simone de Beauvoir: Écrire la liberté. Paris, Découvertes Gallimard, 2008.

Stanislas Dehaene, Yann le Clun, Jacques Girardon, La Plus Belle Histoire de l'intelligence. Paris, Odile Jacob, 2018.

Joan DeJean, The Essence of Style: How the French Invented High Fashion, Fine Food, Chic Cafes, Style, Sophistication, and Glamour. New York, Free Press, 2006.

Joan Dejean, The Reinvention of Obscenity: Sex, Lies, and Tabloids in Early Modern France. Chicago, 2002.

Joan DeJean, The Age of Comfort: When Paris Discovered Casual-and the Modern Home Began. New York, Bloomsbury Publishing, 2013.

Joan DeJean, How Paris became Paris. The invention of the modern city. New York, Bloomsbury Publishing, 2014.

F. Dekker, Voortrekkers van Oud-Nederland in Engeland, Frankrijk, Achter-Indië, Formosa en Perzië. ‘s Gravenhage, L.J.C. Boucher, 1947.

R. M. Dekker, 'Van Grand Tour tot treur- en sukkelreis. Nederlandse reisverslagen van de 16-de tot begin 19-de eeuw.' In: Oppossum, 4, pp. 8-24, 1994.

Jean-Paul Dekiss, Jules Verne: Le Rêve du progrès. Paris, Découvertes Gallimard, 1991.

Marie-Claude Delahaye, L'absinthe: Son histoire. Auvers-sur-Oise, Musée de l'Absynthe Edition, 2001.

Ph. Delahaye, L'Eclairage dans la ville et dans la maison. Paris, 1885-90.

Gil Delannoi, Les Années utopique (1968-1978). Paris, La Découverte, 1990.

Pierre Delanoë, La vie en rose. The singers and the songs of 20th century Paris. Thames & Hudson, 1997.

2ric Delbecque, Idéologie sécuriataire et société de surveillance. Le storytelling du XXIe siècle. Paris, Vuibert, 2015.

M. Delbourg-Delphis, Masculin singulier. Le dandyisme et son histoire. Paris, Hahatte, 1985.

M. Delebarre, TGV et aménagement du territoire. Un enjeu majeur pour le développement local. Paris, Syros-Alternative, 1991.

M. C. Delahaye, L'Absynthe. Histoire de la fée. Editions Berger Levraulkt, 1983.

Bruno Delarue, Les bains de mer sur les côtes françaises. Terre en Vue Editions, 2013.

Dean De la Motte and Jeannene Przyblyski, Making the News: Modernity and the Mass Press in Nineteenth-Century France. Amherst, University of Massachusetts Press, 1999.

Pascal Delannoy, Jean Viard, Contre la barbarie routière. La Tour d'Aigues, Editions de l'Aube, 2002.

Hugo Delarbre, Construire l'Exposition de 1937, perception et réception de l'évènement au miroir de l'architecture. Grenoble, Université Pierre Mendès France, 2012.

Maried Delarue, Un Pharaon républicain : Les grands travaux de Mitterrand. Paris, Editions Grancher, 1998.

Daniel Delattre, Les chemins de fer du Nord au début du XXe siècle. Daniel Delattre, 2012.

Simone Delattre (Préface d'Alain Corbin), Les douzes heures noirs. La nuit à Paris au XIXe siècle. Paris, Editions Albin Michel, 2003.

Quynh Delaunay, Histoire de la machine à laver: un objet technique dans la société française. Rennes, Presses universitaires de Rennes, 1994.

Yann Delaunay (Sous la direction de),Image et attractivité internationales de la France pour les 18-35 ans. Paris, Atout France, 2019.

Jean-Julien Delautre, Le château de Fénelon: l'un des plus prestigieux monuments du Périgord. Bordeaux, Editions Sud-Ouest, 1984.

Eric Delbecque, Idéologie sécuritaire et société de surveillance. Le storytelling du XXIe siècle. Paris, Vuibert, 2015.

Gaëlle Delignon, St Malo-Paramé. Urbanisme et architecture balnéaires 1840-1940. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 1999.

L. Paul Delinotte et Th. Nolen, Dictionnaire des Idiotismes (Batavismes, Gallicismes), Proverbes et Expressions proverbiales figurées et familières de la langue hollandaise et de la langue française. Hollandais - Français. Amsterdam, Uitgevers-Maatschappy 'Elsevier', 1891.

L. Paul Delinotte et Th. Nolen, Dictionnaire des Idiotismes (Gallicismes, Batavismes), Proverbes et Expressions proverbiales figurées et familières de la langue française et de la langue hollandaise. Français - Hollandais. Amsterdam, Uitgevers-Maatschappy 'Elsevier', 1892.

Paul Delmet, Chansons de Montmartre. Préface de Maurice Boukay. Poésies de Henri Bernard, Louis Bernard, Maurice Boukay, Theodore Botrel, Léon Durocher, Eugène Heros, Pierre Kok, Jacques Redelsperger, Georges Rozet. Dessins de Steinlen. Paris, Enoch & Cie et Ernest Flammarion, 1899.

Hubert Delobette, Ces français qui ont révolutionné le monde. Villeveyrac, Le Papillon Rouge Editeur, 2015.

Ch. Delon, De geschiedenis van een dorp van vòòr de Fransche revolutie. Naar de 17e Fransche uitgave vertaald door Nellie. Amsterdam, S.L. van Looy, 1900.

Michel Delon, L'Invention du boudoir. Cadeilhan, Zulma, 1999.

Michel Delon, Le Savoir-vivre libertin. Paris, Fayard, 2002.

Andre Delorgey, Striptease. Des Années 50-60. 1500 Photos. Paris, Pink Star Editions, 1986.

Robert Delort, La vie au Moyen Age. Paris, Seuil, 1982.

Louis Delplace, La Belgique et la Revolution française. Re-edited, 2010.

Louis Delplace,La Belgique sous la domination française. Volume 1. J.B. Istas, 1896.

Louis Delplace, La Belgique sous la dominiation française. Volume 2. Re-edited by Wentworth Press, United States, 2018.

Christian Delporte, La France dans les yeux. Une histoire de la communication politique de 1930 à aujourd'hui. Paris, Flammarion, 2007.

Chantal Delsol, Jean-François Mattéi (Sous la direction de), L'identité de l'Europe. Paris, Presses Universitaires de France, 2010.

Alfred Delva, Histoire anecditique des cafés et cabarets de Paris. Paris, 1862.

Alfred Delvau, Les plaisirs de Paris: guide pratique et illustré. A. Fauré, 1e édition, 1867.

Philippe Delvit et Michel Taillefer (dir.), A la conquête du temps et de l'espace: les révolutions des transports. Toulouse, Presses de l'université des sciences sociales deToulouse, 1998.

De Mei Revolutie van 1968. Dagboek van Parijs. Rotterdam, Algemeen Handelsblad, 1968.

Christiane Demeulenaere-Douyère, Liliane Hilaire-Pérez et. al., Les expositions universelles: Les identités au défi de la modernité. Rennes, Presses Universitaires Rennes, 2014.

Antoine Demetz, La Citroën 2CV de mon père. Evreux, Editions Atlas, 2010.

Yoann Demoli, Pierre Lannoy, Sociologie de l'automobile. Paris, La Découverte, 2019.

Edmond Demolins, A quoi tient la supériorité des Anglo-Saxons. Paris, Librairie de Paris - Firmin-Didot et Cie;, Editeurs, 1897.

Edmond Demolins, Les Français d'aujourd'hui: les types sociaux du Midi et du Centre. Paris, Librairie de Paris - Firmin-Didot et Cie., Editeurs, ca. 1898.

Emmanuelle Démont et Marc Favreau, Herman van der Hem, un dessinateur hollandais à Bordeaux et dans le Bordelais au XVIIe siècle. Les Éditions de l’Entre-deux-Mers, 2006.

Jean-Claude Demory, Les routes de chez nous: De la voie romaine à l'autoroute. 2005. >P> Gaëlle Denaire, Bibliographie des publications du Touring Club de France. Paris, Mairie de Paris / Bibliothèque de Tourisme & des Voyages, 2008.
Via: https://fr.calameo.com/read/000336558e9b2b5f5da93

Alain Deneault, La médiocratie. Montréal, Lux Editeur, 2015.

Gérard Denizeau, Paris d'un siècle à l'autre. Pris, Larousse, 2015.

Chad Denton, The Brotherhood: Male Same-Sex Love Among the Early Modern Court Nobility. Paris, Cour de France.fr, 2014.
Via: https://cour-de-france.fr/vie-quotidienne/sociabilite-et-psychologie/etudes-modernes/article/the-brotherhood-male-same-sex-love-among-the-early-modern

Département Archives et histoire Institut français d'architecture, Vittel: Création d'une ville thermale 1854-1936. Éditions du Moniteur, 1982.

Florence Deprest, Enquête sur le tourisme de masse. L'écologie face au territoire. Paris, Belin, 1997.

Léonce Deprez, Une vraie politique d'economie touristique pour la France. Editions Léonce Dprez, 1995.

Gilles Deregnaucourt, Société et religion, en France et aux Pays-Bas (XVe-XIXe siècles). Mélanges en l’honneur d’Alain Lottin. Arras, Artois Presses Université, 2000.

Guido Derksen, Over de grens. De verlokking van het roekeloze reizen. Uitgeverij Alpha, 1996.

Nicolas Dermigny, L'Auto-stop efficace et la débrouilardise en voyage. Editions du Poulet d'Or, Edition 2012.

Jacques Derogy, Jean-Marie Pontaut, Enquête sur les ripoux de la Côte. De l'affaire Médecin au meurte de Yan Piat. Paris, Fayard, 1994.

Philippe Desailloud, La guerre de tunnels. Histoire du tunnel routier sous le Mont-Blanc. 1946-1965. Bonneville, Imprimerie Plancher, 1965.

Dominique Desanti, Les socialistes de l'utopie. Paris, Petite Bibliothèque Payot, 1970.

Dominique Desanti, Les Staliniens (1944-1956). Une expérience politique. Paris, Fayard. 1975.

Dominique Desanti, La Femme au temps des années folles, Paris, Stock-Laurence Pernoud, 1984,

Vincent Descombes, Le même et l'autre. Quarante-cinq ans de philosophie française (1933-1978). Paris, Editions de Minuit, 1979)

Philippe Descola, 'Nous sommes devenus des virus pour la planète'. (Propos receuillis par Nicolas Truong). In: Le Monde, jeudi 21 - vendredi 22 mai, 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/05/20/philippe-descola-nous-sommes-devenus-des-virus-pour-la-planete_6040207_3232.html

Marie-Christine Descouard et Romain Bouteille, Le Café de la Gare, quelle histoire! Paris, Le Cherche Midi, 2014.

Gabriel Désert, La vie quotidienne sur les plages normandes du second empire aux années folles. Paris, Hachette, 1983.

Thierry Desjardin, La décompomposition française. Paris, Albin Michel, 2002.

L. Deslandes, Manuel de l'hygiène privée et publique, ou Précis élémentaire des connaissances relatives à la conservation dela santé et au perfectionnement physique et morale des hommes. Paris, Gabon, 1927.

Yvonne Deslandres, Le costume: image de l'homme. Paris, Albin Michel, 1976.

Louis Desnoyers e.a., Les étrangers à Paris. Paris, Charles Warée, éditeur, 1840.

Marc Desportes, Antoine Picon, De l'espace au territoire: L'aménagement en France XVIe-XXe siècles. Presses de l'école nationale des Ponts et Chaussée, 1997.

Marc Desportes, Paysages en mouvement: Transports et perception de l'espace XVIIIe-XXe siècle. Paris, Gallimard, 2005.

Jean-Paul Desprat et Jacques Thibau, Henri IV. Le règne de la tolérance. Paris, Découvertes Gallimard, 2001.

Agnes Dessing, Tulpen voor Wilhelmina. De geschiedenis van de Engelandvaarders. Amsterdam, 2004 (proefschrift UvA).

Gérard Destrais, Cherbourg, l'épopée transatlantique. Cherbourg, Isoète, 1988.

Jean-Pierre van Deth, Ernest Renan. Paris, Arthème Fayard, 2012.

Jean-Denis Devauges (Introduction), Le voyage en France. Du maître de poste au chef de gare, 1740 – 1914. Compiègne, Musée national de la Voiture et du Tourisme, 1997.

Didier Deville, Chronologies Mouxoises. Un village de Languedoc dans l'histoire. Des flêches de pierre au chemin de fer. Moux, 2013.

Antoon Devogelaere, Van gaslamp tot gloeilicht. Kapellen, 1987.

Luc Devoldere (Rédacteur en chef), Vaut le voyage: artistes et intellectuels du Nord à Paris.
In: Septentrion, Arts, lettres et cultue de Flandre et des Pays-Bas? Revue trimestrielle, XXXII, n° 1, 1er trimestre, 2003,

Pierre Devoluy & Pierre Borel (Préface de M. Maurice Mæterlinck), Au Gai Royaume de l’Azur. Du lentisque des Maures au jasmin de Grasse - Le littoral et ses villes de rêve - Nice capitale de l’Azur - La Montagne fleurie et le jardin des neiges. Grenoble, J. Rey, 1924.

Pierre Devoluy & Pierre Borel (Voorwoord van Maurice Mæterlinck), In het rijk van de zonneschijn - De Fransche Rivièra. Van de mastiboomen tot de jasmijn van Grasse - De kuststrook en de feëerieke steden - Nizza hoofdstad van de Rivièra - De berg der bloemen en de tuinen in de sneeuw. Amsterdam, Drukkerij en Uitgeverij J.H. de Bussy, 1924.

Jean-Michel Dewailly, Tourisme et Géographie: entre pérégrinité et chaos. Paris, L'Harmattan, 2006.

Hanna Diamond, Sylvie Zaidman et al., (Avec la contribution), 1940: Les Parisiens dans l'exode. Paris, Paris Musées, 2020.

Jared Diamond, Guns, Germs, and Steel: A Short History of Everybody for the Last 13,000 Years. Vintage, 1998.

Jared Diamond, Collapse. How Societies Choose to Fail or Succeed. Penguin Books, 2005.

Pascal Dibie, Traditions de Bourgogne. Paris, Hachette, 1978.

Pascal Dibie, Le village retrouvé: Essai d'ethnologie de l'intérieur. Paris, Grasset, 1979.

Pascal Dibie et al., Yonne. Chamalières, Editions Christine Bonneton, 1992.

Pascal Dibie, Le village métamorphosé. Révolution dans la France profonde. Paris, Plon, coll. 'Terre Humaine', 2006.

Bern Dibner, The Atlantic Cable. Norwalk, Conn., Burndy Library Inc., 1959.

Paul Dibon (ed.), Pierre Bayle, le philosophe de Rotterdam. Amsterdam, 1959.

Paul Dibon, Le voyage en France des étudiants Néerlandais au XVIIéme siècle. La Haye, Martinus Nijhoff, 1963.

Denis Diderot, Voyage en Hollande. (1780-1782) Paris, Librairie François Maspéro, 1982.

Denis Diderot, Voyage en Hollande (Over Holland). Amsterdam, Contact, 1994.

G. Didi-Huberman, Ce que nous voyons, ce qui nous regarde. Paris, Editions de Minuit, 1992.

M. C. tom Dieck, T. Jung & D. I. Han, Mapping requirements for the wearable smart glasses augmented reality museum application. Journal of Hospitality and Tourism Technology, 7(3), 2016, pp. 230-253.

M. C. tom Dieck & T. H. Jung, Value of augmented reality at cultural heritage sites: A stakeholder approach. Journal of Destination Marketing & Management, 6(2), 2017, pp. 110-117.

Le Comte de Dienne, Histoire du Dessèchement des lacs et marais en France avant 1789. Paris 1891.

F. van Dieren (vertaling), Francesco Petrarca, Brieven. Amsterdam, Atheneum - Polak - Van Gennep, 1998.

Chrislain de Diesbach, Ferdinand de Lesseps, Paris, Perrin, 1998.

Peter Dietsch and Thomas Rixen (Eds.), Global Tax Governance: What is Wrong with It and How to Fix It. ECPR Press, 2015.

E. Dieudonné, La Lumière électrique à l'Exposition universelle de 1889. In: La Lumière électrique, Vol. 32, n° 21, pp. 351-357.

Michiel van Diggelen, Ab Visser Biografie. Groningen, 2013.

Didier Digiuni, Cannes 1939-1945. Alandis Editions, 2002.

J. A. Dijkshoorn, L'influence française dans les moeurs et les salons des Provinces-Unies, Paris, 1925.

E.J. Dijksterhuis, De mechanisering van het wereldbeeld. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2006.

H. Dijkstra et al., Veranderend cultuurlandschap. Signalering van landschapsveranderingen van 1900 tot 1990 voor de Natuurverkenning 1997. Wageningen, Staring Centrum rapport 544, 1997.

DIRECCTE Occitanie (Direction Régionale des Entreprises, de la Concurrence, de la Consommation, du Travail et de l’Emploi),
Les chiffres clés. Édition 2018. Toulouse, 2019.

Roger Dion, Le Paysage et la vigne. Essais de géographie historique. Paris, 1990. << Direction du tourisme France, Touristes étrangers en France, touristes français à l'étranger.
Paris, La Documentation française, Collection de l'économie du tourisme, 1985.

Direction Générale des Entreprises, Etudes économique, chiffres clés du Tourisme. Edition 2016.

Direction Générale des Entreprises, Tourisme en 2050. Quelques idées pour le futur. Cahier de Tendance. Paris, 2016.
Via: https://www.entreprises.gouv.fr/files/files/directions_services/tourisme/colloque/Cahier_de_tendances_EIT2016.pdf

Direction Génerale des Patrimoines/Ministère de la Culture, Direction Générale des Entreprises, Groupe Caisse des Dépôts,
Etudes Economiques, Analyses, Etudes de faisabilité relative au développement d'équipements touristiques marchands
au sein des sites patrimoniaux en France. Valorisation touristique des monuments historiques. Paris, 2018.
Via: https://www.entreprises.gouv.fr/files/files/directions_services/etudes-et-statistiques/Analyses/2018-patrimoine-touristique.pdf

Direction Générale des Entreprises, Mémento du Tourisme, Edition 2018. Ivry-sur-Seine, 2019.

Mr. Jacob Dirks, Geschiedkundig onderzoek van de koophandel der Friezen van de vroegste tijden tot aan den dood van Karel den Grooten. Utrecht, C. van der Post, 1846.

Mr. Jacob Dirks, De uitgewekenen uit Nederland naar Frankrijk, 1787-1795 : eene schets. Z.j..

Jean-Christophe Dissart, Jeoffrey Dehez, Jean-Bernard Marsat (Sous la direction de), Tourism, Recreation and Regional Development: Perspectives from France and Abroad. Routledge, 2015.

Leo Divendal, Un coeur hivernal. Vézelay où: l'architecture de l'hiver. Vézelay, 2007.

Leo Divendal, Een winterhart. Vézelay of: de architectuur van de winter. Vézelay, 2007.

Martha Dodd, Blood & Banquets. A Berlin Social Diary. Citadel Press, 1998.

Rachel Dodds, Overtourism: Issues, realities and solutions. De Gruyter Studies in Tourism, 2019.

Charles Dodeman, Le journal d'un bouquiniste. Tancrède, 1922.

Pryor Dodge, La Grande Histoire du vélo. Paris, Flammarion, 2000.

A. Doedens, L. Mulder, Een spoor van verandering - Nederland en 150 jaar spoorwegen 1839 - 1989. Baarn, 1989.

Gerhard Dohrn-van Rossum, L'histoire de l'heure - L'horlogerie et l'organisation moderne du temps. Paris, Editions de la Maison des sciences de l'homme, 1997.

Normand Doiron, L'Art de voyager. Le déplacement à l'époque classique. Paris/Saint-Foy, Klincksieck/Presses de l'université Laval, 1995.

Robert Doisneau, La Banlieu de Paris. 1949.

Robert Doisneau, Les Parisiens tels qu'ils sont. Paris, Robert Delpire, 1954.

Charles Dolivet, Le Skating-rink. Ouvtage sur l'art du patinage et tous les exercises et agréments qui se rattachent aux plaisirs de cette récréation. Paris, Impr. du Skating-Rink, 1876.

Jean Pierre Domerego, Sospel. L'histoire d'une communauté. Editions Serre, 1980.

Ghiglion Dominique, Si c'était hier Porquerolles. Les Presses du Midi, 2019.

Virginie Donier et Christophe Van Huffel, Tourisme et métropoles: compétences et enjeux. Le cas de la région Sud PACA. Paris, Editions L'Harmattan, 2019.

A. Donnadieu, Paysages de Provence. La Côte d'Azur de Saint-Raphaël à la baie de Nice: L'Esterel et la Corniche d'Or. Cannes et les îles de Lérins. Le Golfe Juan. Juan-les-Pins. Antibes. Grasse et l'arrière-pays. Editions Berger-Levrault, 1936.

Maurice Donnay, Autour du Chat-Noir. Paris,Grasset, 1926.

Honoria Murphy Donnelly, Sara and Gerald. New York, Holt, Rinehart and Wilson, 1984.

M.J.M. Dongelmans en J.M.H.J. Hemels. Een Nijmeegse Familie. Ondernemend en maatschappelijk bewogen. Vier generaties Dobbelmann. Nijmegen, Uitgegeven door mr. P.F.H.M. Dobbelmann, 1996.

Pierre-Antoine Donnet, La Saga Michelin. Paris, Seuil, 2008.

Monique Donnil du Fresnel, Pierre-Paul Riquet (1609 - 1680). L'incroyble aventure du Canal des Deux-Mers. Editions du Sud Ouest, 2012.

Catherine Donzel, Palaces et grands hôtels de légende. Editions du Chêne, 2010.

A. den Doolaard, De druivenplukkers. Amsterdam, N.V. Em. Querido's Uitgevers-Mij., 1931.

A. den Doolaard, De Groote Verwildering. Amsterdam, Querido, 1936.

A. den Doolaard, Le vainqueur du Mont Blanc (De Groote Verwildering). Roman traduit du hollandais par H. et P. Hofer-Bury. Paris, Albin Michel, 1950.

A. den Doolaard, Het leven van een landloper. Amsterdam, N.V. E.M. Querido's Uitgeversmij, 1958.

Valentina Boschetto Doorly, Megatrends Defining the Future of Tourism: A Journey Within the Journey in 12 Universal Truths. Springer Nature Switzerland AG, 2020.

J. van Dorp, Kampeeridyllen. Amsterdam, Van Holkema & Warendorf, 1929.

Normand Dorron; L'Art de voyager. Le déplacement à l'âge classique. Sainte Foy, Université de Laval - Paris, Kincksieck, 1995.

François Dosse, La saga des intellectuels français, I. A l'épreuve de l'histoire (1944-1968). Paris, Gallimard, 2018.

François Dosse, La saga des intellectuels français, II. L'Avenir en miette (1968-1989). Paris, Gallimard, 2018.

G. Dohrn-van Rossum, Die Geschichte der Stunde. Uhren und moderne Zeitordnung. München-Wien, 1992.

Lucille Douchin et Thibaut Hair, Destination: France! La photothèque du tourisme. Livret d'exposition. Fontainebleau, Archives Nationales, 2014.

Laurent Douzou, La Résistance: Une morale en action. Paris, Découvertes Gallimard, 2010.

David Downie, A Passion for Paris: Romanticism and Romance in the City of Light. St. Martin's Griffin, Reprint edition, 2016.

David Downie, A Taste of Paris - A History of the Parisian Love Affair with Food. St Martin's Press, 2017.

Laura Lee Downs, Childhood in the Promised Land: Working-class Mouvements and the 'Colonies de Vacances' in Franc, 1880-1960. Durham and London, 2002.

Laura Lee Downs and Stephane Gerson (Eds.), Why France?: American Historians Reflect on an Enduring Fascination. Ithaca and London, Cornell University Press, 2009.

D. Draaisma, Het verborgen raderwerk: over tijd, machines en bewustzijn. Baarn, Uitgeverij Ambo, 1990.

Dianna Dredge, “Overtourism” Old wine in new bottles? 2017.
Via: https://www.linkedin.com/pulse/ overtourism-old-wine-new-bottles-dianne-dredge

Petra Dreiskämper, 'Redeloos, radeloos, reddeloos.' De geschiedenis van het rampjaar 1672. Hilversum, Verloren, 1998.

Vincent Drezet et al., Pour un serpent fiscal européen: De la concurrence à l'harmonisation. Editions Syllepse, 2005.

Claude Dronsart, Vacances de stars: Saint-Tropez années 70. Editions L'instantané, 2004.

Alain Drouard, Les Français et la table: alimentation, cuisine, gastronomie du Moyen Age à nos jours. Paris, Ellipse, 2005.

J.J. Droeze, Mercurius in Frankrijk: wat iedere zakenman van Frankrijk weten moet. Geschreven door enige Nederlanders gevestigd in Frankrijk. Parijs, De Nederlands-Franse Kamer van Koophandel, 1963.

Du Palais au palace. Des grands hôtels de voyageurs à Paris ai XIXe siècle. Catalogue de l'exposition du musée Carnavalet, 21 octobre 1998 - 2 janvier 1999. Paris, ACR Paris Musées, 1998.

Jeanine Dubié et Philippe le Ray, L'évaluation de la politique d'accueil touristique. Assemblée national, 2015.

Jean-François Dubost, Les étrangers en France., XVIe siècle -1789. Guides des recherches aux Archives Nationales. Paris, Archives Nationales, 1993.

Georges Duby, Le temps des cathédrales: l'art et la société (980–1420). Paris,Gallimard, 1976.

Vincent Duchaussoy, La Banque de France et l'État: de Giscard à Mitterrand, enjeux de pouvoir ou résurgence du mur d'argent? 1978-1984. Paris, L'Harmattan, 2011.

René Duchet, Le Tourisme à travers les âge, sa place dans la vie moderne. Paris, Vigot frères, éditeurs, 1949.

Claude Dubois, Apaches, voyous et gonzes poilus. Le milieu parisien du début du siècle aux années soixante. Paris, Parigramme, 1996.

Edmond Dubois, Paris sans lumière. Paris, Payot, 1946.

Jean-Paul Dubois, Une vie française. Paris, Editions de l'Olivier / Le Seuil, 2004.

Jean-Paul Dubois, L'Amérique m'inquiéte et autres récits. Editons de l'Olivier, 2017.

Pierre H. Dubois, Schrijvers in hun landschap. Verkenningstochten door de Franse literatuur. 's-Gravenhage - Rotterdam, Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, 1971.

Pierre H. Dubois, Schrijvers in hun landschap II. Verkenningstochten door de Franse literatuur. 's-Gravenhage - Rotterdam, Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, 1977.

Pierre H. en Simone Dubois, Zonder vaandel. Belle van Zuylen, een biografie. Amsterdam, Uitgeverij G.A. van Oorschot, 1993.

Albert Dubout, ?Code du voyage et du tourisme. Paris, Gonon/Vilo, 1960.

Didier Dubrana, Le Gouffre de Padirac. Paris, Découvertes Gallimard, 2013.

Georges Duby, Le Moyen Age. L'Europe des cathédrales 1140-1280. Genève, Skira Booking International, 1995.

Vincent Duchaussoy, La Banque de France et l'État : de Giscard à Mitterrand, enjeux de pouvoir ou résurgence du mur d'argent?, 1978-1984. Paris, L'Harmattan, 2011.

Vincent Duchaussoy, « Les socialistes, la Banque de France et le « mur d'argent » (1981-1984) », Vingtième Siècle : Revue d'histoire, no 110,? avril-juin 2011, p. 111-122.
Via: https://www.cairn.info/revue-vingtieme-siecle-revue-d-histoire-2011-2-page-111.htm

René Duchet, Le Tourisme à travers les âges. Sa place dans la vie moderne. Vigot frères, 1949.

Jonathan Duclos-Arkilovitch, Jazzin' Riviera. 70 Ans de Jazz sur La Cote d'Azur. ROM Editions, 1997.

M. F. Ducuign, L'exposition universelle de 1867 illustrée. 2 volumes. Paris, Dentu et Petit, 1867.

Anne-Marie Dubois, Passages couverts parisiens. Paris, Parigramme, 2010.

J.-F. Dubost, Les étrangers à Paris au Siècle des Lumières. In: Daniel Roche (Réd.), La ville promise. Paris, 2000.

Pierre Dufay, Un chapitre inédit de l'histoire de costume: le pantalon féminin. Paris, Librairie des Bibliophiles parisiens, 1916.

R. Dufour, Mythologie du week-end. Paris, Cerf, 1980.

Charles-Emmanuel Dufourcq, La Vie quotidienne dans les ports méditerranéens au Moyen-Age (Provence-Languedoc-Catalogne). Paris, Hachette, 1975.

Charles-Emmanuel Dufourcq, La Vie quotidienne dans l'Europe médiévale sous domination arabe. Paris, Hachette, 1978.

Marc Dugain, Christophe Labbé, L'Homme Nu. La dictature invisible du numérique. Paris, Robert Laffont - Plon, 2016.

Jean Dugarin, Toxicomanie: historique et classifications. In: Histoire, économie & société, Année 1988, 7-4, pp. 549-586. Via: https://www.persee.fr/doc/hes_0752-5702_1988_num_7_4_2395

Marina Duhamel-Herz, Un demi-siècle de signalisation routière. Naissance et évolution du panneau de signalisation routière en France, 1894-1946. Presses de l'École Nationale des Ponts et Chaussées, 1994.
Via: http://www.davidpublisher.org/Public/uploads/Contribute/55dc27e2aae0a.pdf.

Marina Duhamel-Herz et Jacques Nouvier, La signalisation routière en France de 1946 à nos jours. AMC Editions, 2001.

Olivier Duhamel, La gauche et la Ve république. Paris, Presses Universitaires de France, 1980.

Philippe Duhamel et Rémy Knafou, Mondes urbains du tourisme. Paris, Belin, 2007.

Philippe Duhamel, Le tourisme: Réflexions sur un fait du monde. UPPR - Coll. Lire Comprendre Maintenant, 2018.

Mauro Dujmovic, Aljoša Vitasovic,Juraj Dobrila, Postmodern Society and Tourism. In: Journal of Tourism and Hospitality Management, October 2015, Vol. 3, No. 9-10, 192-203.

Suzana Dukic, L'immigration en Languedoc-Roussillon du XIXe siècle à nos jours. Perpignan, Editions Trabucaire, 2014.

Rhea Foster Dulles, Americans Abroad: Two Centuries of European Tavel. Ann Arborr, Mich., University of Michigan Press, 1964.

Anne Dulphy, Yves Léonard et Marie-Anne Matard-Bonucci (dir.), Le voyage comme expérince de l'étranger. Bruxelles, Peter Lang, 2009.

Albert Duluc, Le Mont Cenis. Sa route, son tunnel. Contribution à l'hitoire des grandes voies de communication. Paris, Hermann, 1952.

Alexandre Dumas et al., Paris et les Parisiens aux XIXe Siecle Moeurs, Arts et Monuments. Paris, Morizot, Libraire-Editeur, 1856.

J. Dumazedier, Vers une civilisation du loisir? Paris, Seuil, 1962. (rééd. 1972; rééd. 1980).

J. Dumazedier, Révolution culturelle du temps libre: 1968-1988. Paris, Méridiens-Klincksieck, 1988.

J. Dumazedier (introduit par un entretien avec Edgar Morin et augmenté d'une biographie), Vers une civilisation du loisir? Paris, Editions MKF, rééd. 2018.

Renaud Dumenil, Antibes Juan-les-Pins. Le temps retrouvé. Equinoxe, 1999.

Bruno Dumézil, Des Gaulois aux Carolingiens. Paris, Presses Universitaires de France, 2013.

Bruno Dumézil et Magali Coumert, Les royaumes barbares en Occident. Paris, Presses Universitaire de France, Collection: Que sais-je ? 2017.

Jean Dumont (Présentées par - Enquête et textes de Pierre-André Weber avec la collaboration de Jean Salez, Les grandes énigmes de Mai 1968. 3 tomes. Genève, Editions de Crémille, 1970.

M. Dumoulin, F. Kergreis, Les offices du tourisme et syndicats d'initiative. Paris, Presses Universitaire de France, 1999.

Guy Dumur (Sous la direction de), Histoire des spectacles. Paris, Gallimard, Encyclopédie de la Pléiade, 1981.

Jean Dunbabin, France in the Making 843-1180. Oxford, Oxford University Press, 2000.

Eric Dupin, Voyages en France. La fatigue de la modernité. Paris, Seuil, 2011.

Jean-Louis Dupain-Triel, La France connue sous les plus utiles rapports, ou Nouveau dictionnaire universel de la France, dressé d'après la Carte, en 180 feuilles, de Cassini. 1785.

Jacques Dupaquier, La population française aux XVIIe et XVIIIe siècle. Paris, 1979.

Georges Dupeux et Jocelyne Laurent, ?Atlas historique de l'urbanisation de la France, 1811-1975. Paris, CNRS, 1981. ?

Maurice Duplay, Adonis Bar. Paris, Albin Michel, 1928.

Brandon Dupont, Alka Gandhi, Thomas J. Weiss, The American Invasion of Europe: The Long Term Rise in Overseas Travel, 1820-2000. NBER Working Paper No. 13977. Cambridge, MA, National Bureau of Economic Research, May 2008.

Brandon Dupont, Alka Gandhi, Thomas Weiss, Fluctuations in Overseas Travel by Americans, 1820 to 2000. NBER Working Paper No. 14847. Cambridge, MA, National Nureau of Economic Research, April 2009.

Alexandre Dupouy, Guide Pratique Fidèle et Illustré des Filles de Joie du Palais-Royal. Ré-édition, Paris, Edition Astarté, 1999.

Raphael Dupouy et Dany Lartigue, La Riviera de Jacques Henri Lartigue. Reseau Lalan, 2007.

Geneviève Dupuis-Sabron et al, Café-concert et music-hall: De Paris à Bordeaux. Somogy éditions d'art, 2005.

Aimé Dupuy, Voyageurs à la découverte de l'ancienne France, 1500 – 1850. Paris, Le Club du livre d’histoire, 1957.

G. Dupuy, Les territoires del'automobile. Paris, Anthropos, Economica, 1995.

Marc Duranthon, La carte de France, son histoire. Paris, Solar et ING, 1978

Michel Durrieu, Tourisme, 'la France' N°1 Mondial. Paris, Cherche Midi, 2017.

Dussauze-Ingrand, Etude sur le tourisme en France de 1946 àà 1948, supplément au bulletin d'information touristiques, Commissariat générale au tourisme. 1948.

Bernard Duterme, La domination touristique. Points de vue du Sud. Editions Syllepse, 2018.

Benoît Duteurtre, Gérer les pas perdus. In: Le Monde Diplomatique, décembre 2012.

Benoît Duteurtre, La nostalgie des buffets de gare. Paris, Payot, 2015.

Brice Duthion, Cyrille MandouL, L'innovation dans le tourisme. Culture numérique et nouveaux modes de vie. De Boeck - Collection Tourisme - Compétences et métiers. De Boeck Université, 2016.

Marie-Therése et Louis Duval et.a, Carnet du Moniteur de Colonie de Vacances. Un guide, un répertoire, un aide-mémoire - avec vous au service des enfants. Nogent-sur-Marne, Chez l'auteur, 16e édition - 180e mille, 1966.

Gérard Duval, Demain, la fracture touristique ? Dans: 'Espaces tourisme & loisirs', Avril 2008.

Jean-Baptiste Duval, 5 pistes pour atteindre l'objectif '100 millions de touristes en France'du gouvernement. In: The Huffington Post, 27-07-2017.
Via: https://www.huffingtonpost.fr/2017/07/26/5-pistes-pour-atteindre-lobjectif-100-millions-de-touristes-en_a_23048466/?utm_hp_ref=fr-tourisme

Nancy Duvall Hargrove, T.S. Elliot's Parisian Year. Gainsville, Fl., University Press of Florida, 2009.

Georges Duveau, La vie ouvrière en France sous le Second Empire. Paris, Gallimard, 1946.

Colin Dyer, La France revisitée. Sur les traces d'Arthur Young. 1789-1989. Paris, Denoël, 1989.

G. Dux, Die Zeit in der Geschichte. Ihre Entwicklungslogik vom Mythos zur Weltzeit. Frankfurt am Main, 1992.

Umberto Eco, A Theory of Semiotics. Bloomington, Indiana University Press, 1976.

Umberto Eco, Travels in Hyperreality. New York and London, Harcourt Brace Jovanovich, 1986.

John Richard Edelheim, Hidden messages: a polysemic reading of tourist brochures. In: Journal of Vacation Marketing, vol; 13, no.1, pp. 5-17, 2007.
Via: https://pdfs.semanticscholar.org/881a/83da9d6100df12efa90e3f1a0c5ad24861ff.pdf

Frédéric Edelmann, A Pampelonne, la guerre des plages. In: Le Monde, 29 août 2018.
Via: https://www.lemonde.fr/architecture/article/2018/08/22/a-pampelonne-la-guerre-des-plages_5345055_1809550.html

David Edgerton, The contradictions of techno-nationalism and techno-globalism: A historical perspective. In: New Global Studies 1.1, 2007.

David Edgerton, The Shock Of The Old: Technology and Global History since 1900. Profile Books Ltd., 2008, updated 2019.

Ton van Egmond,, Toerisme: verbroedering of verloedering? Breda / Leiden, DTV uitgeverij / Toerboek, 1992.

Ton van Egmond, Het verschijnsel toerisme. Verleden, heden, toekomst. Meppel, Uitgeverij Edu-Actief, 2011.

Alain Ehrenberg, Le Club Méditerranée: 1935-1960. In: Les vacances. Un rêve, un poduit, un miroir. Revue Autrement, Serie Mutations, n° 111, pp. 117-129. Paris, Autrement Revue, 1990.

Ilya Ehrenbourg, La Chute de Paris. Roman. Paris, Editions Hier et Aujourd'hui, 1944.

Paul R. Ehrlich, The Population Bomb. Sierra Club / Ballantine Books, 1968.

Marcel Ehrman, L'automobile de tourisme en France. Thèse de droit de l'Université de Paris, 1938.

B. Eichengreen and P. Gupta, Managing Sudden Stops. World Bank, Policy research Working Paper, n° 7639, 2016.

W.H.N. van Eijkern, Met een gastronoom door Frankrijk. Een reisbrevier vol tongstrelingen. Parijs. Amsterdam / Antwerpen, N.V. Uitgeversmij. Kosmos, 1967.

Max Eisler, Jacob Maris in Parijs. Amsterdam, 1913.

M. Eliade, Images et symboles. Paris, Gallimard, 1952.

A. M. Elias, Een minister op dienstreis. W. F. Röell in 1807 per koets door Frankrijk. Haarlem, Fibula - Van Dishoeck, 1978.

Norbert Elias, The Court Society. Dublin, University College Dublin Press, 2005.
Norbert Elias, Die höfische Gesellschaft. Eine Untersuchung zur Soziologie des Königstum und der höfischen Aristokratie. Frankfurt am Main, Suhrkamp, 1983.

Norbert Elias, Über den Prozess der Zivilization. Soziogenetische und psychogenetische Untersuchungen.
Zweiter Band. Wandlungen der Gesellschaft. Entwurf zu einer Theorie der Zivilisation. Suhrkamp Taschenbuch Wissenschaft 159, 1977.

Antonis A. Ellinas, Ezra Suleiman, The European Commission and Bureaucratic Autonomy. Europe's Custodians. Cambridge University Press, 2014.

Christopher Elliott, What will travel be like after the coronavirus? In: Forbes, Retrieved March 31, 2020.
Via: https://www.forbes.com/sites/christopherelliott/2020/03/18/what-will-travel-be-like-after-the-coronavirus/#4febdd623329

J. M. Ellis, Against deconstruction. Princeton, 1989.

Leroy Ellis, Les Russes sur la Côte d"Azur: La colonie russe dans les Alpes-Maritmes des origines à 1939. Nice, Editions Serre, 1988.

Willem Elschot, Villa des Roses. Amsterdam, P.N. van Kampen & Zoon N.V., 1913.

Ed van der Elsken, Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés. Amsterdam, De Bezige Bij, 1956.

J. Elsner en J. P. Rubies ed., Voyages and Visions. Towards a Cultural History of Travel. London, 1999.

Christiane Eluère, L'Europe des Celtes. Paris, Découvertes Gallimard, 1992.

S. Elzinga, Het voorspel van de oorlog van 1672: de economisch-politieke betrekkingen tusschen Frankrijk en Nederland in de jaren 1660-1672. Rotterdam, 1926.

Maureen Emerson, Escape to Provence. Chapter and Verse, 2008.

Maureen Emerson, Riviera Dreaming: Love and War on the Côte d’Azur. London – New York, I.B. Tauris & Co. Ltd, 2018.

P. C. Emmer et Didier Poton de Xaintrailles, Les Pays-Bas et l'Atlantique, 1500-1800. Pages 112-116: Les Néerlandais et le Marais poitevin: une légende tenace. Rennes, PUR, 2009.

P. C. Emmer, Henk den Heijer, Louis Sicking (red.), Atlantisch avontuur. De Lage Landen, Frankrijk en de expansie naar het westen, 1500-1800. Zutphen, Walburg Pers, 2010.

Louis Enault, Hôtel Ritz. Paris, Société de Publications d'art, 1899.

Ewald Engelen, Marianne Thieme, De kanarie in de kolenmijn. Amsterdam, Prometheus, 2017.

Ewald Engelen, Thomas Piketty’s utopische impuls. ‘Ik ben een historicus’. Met Kapitaal en ideologie pleit de Franse econoom Thomas Piketty voor meer historisch onderzoek in de economie. Weet hij het traditionele economische discours over ongelijkheid te ontstijgen? In: De Groene, nr. 11, 11 maart 2020.
Via: https://www.groene.nl/artikel/ik-ben-een-historicus?utm_source=De+Groene&utm_campaign=487a43a9b6-Wekelijks-2020-03-11&utm_medium=email&utm_term=0_853cea572a-487a43a9b6-70676005

En Languedoc Méditerranéen, Aude 1937. Edité pour le compte du Comité Départemental de l'Aude de l'Exposition Internationale Paris par les Editions Archat, Lyon - Paris, 1937.

Franciscus van den Enden, Vrije Politieke Stellingen. (1665) Met een inleiding van dr. W. Klever. Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1992.

Christopher Endy, Cold War Holidays: American Tourism in France. Chapel Hill, NC, The University of North Carolina Press, 2005.

Karl Enenkel, Paul van Heck en Bart Westerweel (red.), Reizen en reizigers in de Renaissance. Eigen en vreemd in oude en nieuwe werelden. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1998.

Th. Engelen, Van 2 naar 16 miljoen mensen. Demografie van Nederland, 1800-nu. Amsterdam, Boom, 2009.

Aad Engelfriet e.a., De geschiedenis van de spoorwegen in Rotterdam. http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/spoorwegen.htm, 2009.

Viktor Engelhardt, Die Kunst zu reisen in alter und neuer Zeit wie sich in Reisehandbüchern / Reiseanweisungen / Reisekarten und
Postfahrplänen aus allen Jahrhunderten / sowie in Kursbüchern / Autostraßen-und Flugkarten der Gegenwart darstellt. Berlin, 1937.

Henri Engelmann, Partir. Initiation à l'Art du voyage. Editions Paulines, 1972.

Rudolf Engels & Peter de Lange, Het kleurijke leven van Kees van Dongen. Schiedam, Scriptum, 2002.

Rudolf Engels, Kees van Dongen. Ster van de lichtstad. Schiedam, Scriptum, 2010.

F. Engerand, Les Amusements des villes d'eaux à travers les siècles. Paris, Plon, 1936.

Katherine Ennekens (Red.), Verhalen Bazaar. Vakantieherinneringen van 1930 tot 1980. Antwerpen, Pandora, 2008.

Louis-Marie Enoch et Xavier Cheneseau, Les Taupes rouges: Les Trotskistes de Lambert au coeur de la République. Manitoba, 2002.

Eugène Enriquez (Sous la direction de), L'arrogance: Un mode de domination néo-libéral. In Press, 2015.

Hans Magnus Enzenberger, Vergebliche Brandung der Ferne: Eine Theorie des Tourismus. In: Merkur no. 126, August, 1958.

Megan Epler Wood, Sustainable Tourism on a Finite Planet. London, Routledge, 2017.

Equipe MIT, Tourismes 1. Lieux communs. Paris, Belin, 2002.

Equipe MIT, Tourismes 2. Moments de lieux. Paris, Belin, 2005.

Equipe MIT, Tourismes 3. La révolution durable. Paris, Belin, 2011.

Erasme et Paris; Exposition organisée avec le concours de la Bibliothèque Nationale. Institut Néerlandais, 12 décembre 1969 - 18 janvier 1970.

D. Erasme, Les Hôtelleries. Trad. Parid 1872 (1e éd. 1526).

Frans Erens, Vertelling en Mijmering. Roermond, J. J. Romen en Zonen, 1922.

Frans Erens, Vervlogen Jaren. Den Haag, Thijmfonds, 1938.

Antoon Erftemijer en Renske Koster, Reislust bij Nederlandse kunstenaars sinds 1850. Haarlem, 99 Uitgevers/Publishers, 2016.

Didier Eribon, Dictionnaire des cultures gays et lesbiennes. Paris, Larousse, 2003.

Didier Eribon, Retour à Reims. Paris, Fayard, 2009.

Didier Eribon, Michel Foucault. (1989). Paris, Flammarion (Edition revue et enrichie), 2011.

Philippe Erlanger, PLM a cent ans. 1957.

Baron Ernouf, Les inventeurs du Gaz et de la photographie: Lebon d'Humbersin, Nicéphore Niepce, Daguerre. Paris, 1877.

Philippe Escande, Sandrine Cassini, Bienvenue dans le capitalisme 3.0. Paris, Albin Michel, 2015.

Dominique Escribe, La Côte d'Azur: Genèse d'un Mythe. Nice, Gilbert Vitaloni / Conseil Générale des Alpes-Maritimes, 1988.

Michel Espagne, Michael Werner (Hgg.), Transferts. Les relations interculturelles dans l'espace franco-allemand, (XVIIe - XIXe siècle). Paris, 1988.

Robert Esperou, Histoire du transport aérien français. Pascal Galodé Editions, 2009.

F.J.F. Esser (Red.), De Moerdijkbrug: schakel tussen Holland en Brabant. Tilburg, 1978.

Chris van Esterik, Jongens waren we. Totalitaire verleiding in de jaren zeventig. Amsterdam, Balans, 2016.

Benoît de L'Estoile, Le Goût des autres. De l'Exposition coloniale aux arts premiers. Paris, Flammarion, 2007.

Céline Etcheberry, Les mots d'Eeden. Paris, Bragelonne-Milady, 2015.

René Etiemble, Parlez-vous franglais? Paris, Gallimard, 1973.

Étre français. Les grands textes de Montesquieu à Edgar Morin. Les nouveaux défis. Le Monde, Hors-Série, Mars 2016.

Yves-Marie Evanno, Johan Vincent (Sous la direction de), Tourisme et Grande Guerre: Voyage(s) sur un front historique méconnu (1914-2019). Editions Codex, 2019.

Myriam Everhard, Les femmes dans la Révolution batave. Droits des femmes, droits du peuple. In: Annales historiques de la Révolution française. Pp. 93-105, 2001.
Via: https://www.persee.fr/doc/ahrf_0003-4436_2001_num_326_1_2551.

Myriam Everard en Peter Altena (red.), Onbreekbare burgerharten : de historie van Betje Wolff en Aagje Deken. Nijmegen, Uitgeverij Vantilt, 2004.

Myriam Everard, « Twee "dames hollandoises" in Trévoux. De politieke ballingschap van Elizabeth Wolff en Agatha Deken, 1788-1797». In: De achttiende eeuw, vol. 38, p. 147-167, 2006.

Myriam Everard, Deux Hollandaises à Trévoux (1788-1797) : voyage d’agrément ou engagement politique ? In: Genre & Histoire, n° 9, Automne, 2011.

Leo Ewals, Ary Scheffer 1795 – 1858, Gevierd Romanticus. Dordrecht/Zwolle, Dordrechts Museum / Waanders, 1995.

W.J.M. van Eysinga, Huigh de Groot. Een schets. Haarlem, H.D. Tjeenk Willink & Zoon N.V., 1945.

Exposition universelle de 1900 - Le Vieux Paris. Guide historique, pittoresque & anecdotique. Paris, Presses de l'imprimerie artistique Ménard & Chaufour, 1900.

L'Exposition Coloniale. Paris, L'Illustration, N° 4603, 23 mai 1931.

L'Exposition Coloniale. Paris, L'Illustration, Album Hors Série, mai 1931.

L'Exposition de Paris (1878). Rédigée par A. Bitard avec la collaboration d'écrivains spéciaux. Edition enrichie de vues, de scènes de reproductions d'objets d'art, de machines, de dessins et gravures par les meilleurs artistes. Paris, Librairie Illustrée - Librairie M Dreyfous, 1878.

L'Exposition En Poche. Guide Pratique. Paris, Office des Guides Conty, Troisième Edition, 1878.

L'Exposition 1889 Chez Soi. Tome 1 et Tome 2. Paris, Le Boulanger, Editeurs, 1889.

L'Exposition et Paris 1900. Guide Illustré du Bon Marché. Edité spécialement pour les Magasins du Bon Marché. Coulommiers, Paul Brodard, imprimeur, 1900.

L'Exposition de Paris (1900) publié avec la collaboration d'écrivains spéciaux et les meilleurs artistes. Paris, Librairie Illustrée Montgredien et Cie, Editeurs, 8, rue Saint-Joseph,1900.

Exposition Coloniale Internationale. Paris. Guide Officiel 1931. Paris, Editions Mayeux, 1931.

Exposition Coloniale. L'Illustration, 25 mai 1931.

Exposition Coloniale; Album Hors Série. L'Illustration, mai 1931.

L'Express, Comment la Chine envahit l'Europe. (Couverture), No 3109, 02/02/2011.

J.A. Faber Woord vooraf), Het spoor. 150 jaar spoorwegen in Nederland. Amsterdam, 1989.

A. N. J. Fabius en Ed. van Biema, Reizen en pleisteren. Bijdragen tot de geschiedenis van het hôtel- en reiswezen. Amsterdam, N. J. Boon, 1895.

Maurice Fabre, Histoire de la locomotion terrestre. Genève, Les Editions Rencontre et Erik Nitsche International, 1963.

Maurice Fabre, Histoire de la communication. Genève, Les Editions Rencontre et Erik Nitsche International, 1964.

Michel Fabre, La Rive noire. De Harlem à la Seine. Paris, Editions Lieu Commun, 1985.

Delphi Fabrice, Opium à Paris Ed. 1907. Rééd. Paris, Hachette Livre-BNF, 2016.

C. Fabris, Étudier et vivre à Paris au moyen âge. Le collège de Laon (XVIe-XVe siècles). Paris, École des Chartes, 2005.

C. Fagadet, Gruissan - Les chalets - de 1900 à nos jours. Narbonne, Graphisud, 1989.

Raymond Fagel, Les gens des Pays-Bas en France au temps de la Renaissance 1480-1560. Revue du Nord, Vol.82(337), pp.681-722, 2000.

Alain Falvard, Chemins Historiques en Languedoc et Roussillon. Portet-sur-Garonne, Nouvelles Editions Loubatières, 2010.

François Faraud, Histoire de la Belle Jardinière, Belin, Paris, 1987

Girault de St-Fargeau, Guide Pittoresque portatif et complet Du Voyageur en France, divisé en cing grandes régions, et en vint-neuf itinéraires principaux indiquant les lignes et les chemins de fer. Quatrième édition. Paris, Librairie de Firmin Didot, 1852.

Dominique Faria, Alan Dobson, António Monteiro, Luís Nuno Rodrigues (Dirigé par), L'aviation et son impact sur le temps et l'espace. Le Manuscrit, 2019.

Eugène Farrenc, Récits de touristes: Hyères (Ed. 1891). Paris, Hachette Livres-BnF, 2013.

C. Fasseur, Indischgasten. Amsterdam, 1997.

François Fauconnet (ed.), Les Boutiques à Paris. Paris, Editions du Pavillon de l'Arsenal - Picard Editeur, 1997.

Alain Faujas, Trigano: L'aventure du Club Méd. Paris, Flammarion, 1994.

Louise Faure-Favier, Guide des Voyages Aériens Paris-Bruxelles-Amsterdam. Editions des Guides des Voyages Aeriens, 1922.

Sonya Faure, Sudhir Hazareesingh: "Chez les intellectuels français émerge un néoconservatisme républicain, frileux et nombriliste". In: Libération, 28 août 2015 à 17:16.

Leo Faust, Faubourg en Boulevard in Oorlogstijd. Dagboek van een Hollanschen journalist te Parijs. (2 augustus 1914 - 14 juli 1915). Amsterdam, S. L. van Looy, 1915.

Leo Faust en F.X.M. Schiphorst, Parijs bij nacht. Amsterdam, Scheltens & Giltay, 1920.

Leo Faust, Zeven dagen Parijs voor 50 gulden. Een gids door Leo Faust.
Met vele kaartjes, plattegrond van Parijs en lijst van meest gebruikelijke Fransche woorden en uitdrukkingen.
Amsterdam, J. M. Meulenhoff, 1921.

Leo Faust, Nieuwe Gids van Parijs. Amsterdam, J.M. Meulenhoff, 1e ed. 1921 (trois version, incl. 1924),
2e ed. 1925, 3e ed. 1926, 4e ed. 1927, 5e ed. 1931, 6e ed. 1937.

Leo Faust, De ziel van Parijs. Den Haag, N.V. Prometheus / Antwerpen, De Gulden Sonne, 1924.

Leo Faust en Hans Nesna, Parijs om middernacht van 10 tot 4. (Met foto's van Brassai.) Amsterdam, Scheltens & Giltay,
eerste druk ca.1925. Geheel herziene en veel vermeerderde tweede druk, ca. 1928.

Leo Faust, De ziekte die liefde heet. Een Parijsche roman. A.W. Bruna & Zoon's Uitgevers-Maatschappij N.V., 1936.

Leo Faust, Het Cancan-danseresje. Utrecht, A.W. Bruna & Zoon, 1938.

Leo Faust, De Clowns. Utrecht, A.W. Bruna & Zoon, 1940.

Leo Faust, 36, rue Pigalle, een bar op Montmartre. Uitgeverij C; de Boer Jr., 1956.

Emmanuel Faux, Thomas Legrand, Gilles Perez, Plumes de l'ombre. Les nègres des hommes politiques. Paris, Ramsay, 1991.

Pierre Favier, Michel Martin-Roland, La Décennie Mitterrand.
Tome 1, Les ruptures (1981-1984). Paris, Seuil, 1990.
Tome 2, Les épreuves (1984-1988). Paris, Seuil, 1991.
Tome 3, Les défis (1988-1991). Paris, Seuil, 1996.
Tome ', Les déchirements (1991-1995). Paris, Seuil, 1999.

Thierry Favre, L'Auto s’affiche. Massin, 2007.

Jean-Pierre Faye, Langages totalitaires: Critique de la raison narrative, critique de l'économie narrative. Hermann, Editeurs des Sciences et des Arts, 2004.

Antoine Fayet ((Présentation historique par), Fontfroide 1908-1914.
Cahier de l'Association du Musée d'Art - Gustave Fayet à Fontfroide No 01. Moisenay, Editions Gaud, 2008.

Eduardo Fayos-Sola et Chris Cooper, The Future of Tourism: Innovation and Sustainability. Springer, 2018.

Willial Febre, Les vrais Chablis et let autres. Colmar, Imprimerie Alsatia. 1978.

Lucien Febvre, L'Europe. Genèse d'une civilisation. Paris, Perrin, 1990.

Lillian Faderman, The Gay Revolution: The Story of the Struggle. New York, Simon & Schuster, 2015.

René Fallet (text), Martin Monestier (photos), Les Halles, la fin de la féte. Ducolot, 1977.

Christine Fauré, Mai 68: Jour et Nuit. Paris, Découvertes Gallimard, 1998.

Dr. C. N. Fehrmann, Onze vloot in de Franse tijd. De admiraals De Winter - VerHuell. Den Haag, Kruseman, 1969.

Olivier Feiertag, Finances publiques, 'mur d'argent' et genèse de la libération financière en France de 1981 à 1984. In: Serge Berstein, Pierre Milza, Jean-Louis Bianco (Sous la direction de), François Mitterrand. Les années du changement 1981-1984. Paris, Perrin, 2001.

Maxime Feifer, Going places. London, Macmillan, 1985.

Maxine Feifer, Tourism in History. From Imperial Rome to the Present. Biarcliff Manor, NY, Stein and Day, 1986.

Jan Feith, La Belle en haar aanbidders. Frankrijk bereisd, gezien, geproefd en ... genoten. Den Haag, Zuid-Hollandsche Uitgevers Mij, 1937.

François De Salignac de La Mothe-Fénelon, Lettre à Louis XIV, 1694.
Via: https://fr.wikisource.org/wiki/Lettre_de_F%C3%A9nelon_%C3%A0_Louis_XIV

F. Femenia-Serra, J.F. Perles-Ribes & J.A. Ivars-Baidal, (2018). Smart destinations and tech-savvy millennial tourists: hype versus reality. In: Tourism Review, 2018.
Via: http://doi.org/https://doi.org/10.1108/TR-02-2018-0018

Jonathan Fenby, On the Brink (The Trouble With France). London, Little, Brown and Company, 1998.

Fénelon, Lettre à Louis XIV et autres éceits politiques. Paris, Bartillat, 2011.

Meindert Fennema, Goed Fout. Herinneringen van een meeloper. Amsterdam, Prometheus - Bert Bakker, 2015.

Jean Feray, Architecture intérieure et décoration intérieure en France des origines à 1875. Paris, Berger-Levrault, 1988.

Kirkwood Ferguson, Tourism Catalyst for Peace. Elite International Publishing, 2007.

Henri Fermin, Dinard – La vie Balnéaire à travers ses Hôtels du Second Empire à nos jours. Dinard, Editions Association des Amis du Musée du Pays de Dinard, 1986.

Alexandre Fernandez, Bruno Marnot (Sous la direction de), Les ports du golfe de Gascogne. De Concarneau à La Corogne (XVe-XXIe siècle). Paris, Presses universitaires Paris-Sorbonne, 2013.

Dominique Fernandez (introduction), Les princes et leurs amants. Dossier Historia. Paris, Historia, Mai 2017.

R. Ferras, 1995, Une (re)-présentation du Languedoc-Roussillon. In: A. Bailly et.al., Géographie régionale et représentations. Ed. Anthropos, Coll. Géographie, 1995.

Vincenzo Ferrone et Daniel Roche (dir.), Le Monde des Lumières. Paris, Fayard, 1999.

W. R. Ferwerda, Bacchus tussen Rozen. Een reis door het wijngebied rodom Bordeaux. Amssterdam-Brussel, Elsevier, 1950.

Daniel R. Fesenmaier and Zheng Xiang (Editors), Design Science in Tourism: Foundations of Destination Management. (Tourism on the Verge). Springer, 2017.

Paul-Albert Février, Fréjus: Ville romaine, station balnéaire, Fréjus-plage, Saint-Aygulf... Histoire d'une cité. Bobigny, Ela Revue française, Impr. de Bobigny, 1961.

Elisabeth de Feydeau, Le roman des Guerlain. Paris, Flammarion, 2017.

Elisabeth de Feydeau, La Grande Histoire du parfum. Paris, Larousse, 2019.

Daphne Fielding, Those Remarkable Cunards: Nancy and Lady Emerald. New York, Atheneum, 1968.

Alfred Fierro, Histoire et dictionnaire de Paris. Paris, Robert Laffont, 1996.

Alfred Fierro, Histoire et mémoire du nom des rues de Paris. Paris, Parigramme, 1999.

Marc Ferro (ed.), Le livre noir du colonialisme: XVIe-XXIe siècle, de l'extermination à la repentance. Paris, Hachette, 2004.

Michel Figeac, Châteaux et vie quotidienne de la noblesse: De la Renaissance à la douceur des Lumières. Paris, Armand Colin, 2006.

Orlando Figes, The Europeans: Three Lives and the Making of a Cosmopolitan Culture. Allen Lane, 2019.

Fingnet - Shaping the Future, How Is Augmented Reality Reshaping Travel and Tourism. Feb 05,2019
Via: https://www.fingent.com/blog/how-is-augmented-reality-reshaping-travel-and-tourism/

Louis Figuier, Histoire des principales découvertes scientifiques modernes (5 vol.). Bruxelles, Delevigne et Callewaert, 1851-1857.

Louis Figuier, Exposition et histoire des principales découvertes scientifiques modernes (3 vol.). Paris, Langlois et Leclercq, 1855.

Louis Figuier, Les Applications nouvelles de la science à l'industrie et aux arts en 1855. Machine à vapeur, bateaux à vapeur, locomotives, locomobiles, moteurs électriques, horloges électriques, tissage électrique, l'électricité et les chemins de fer, inflammation des mines, photographie, gravure photographique, galvanoplastie, lampes, bougies stéariques, éclairage électrique, chauffage par le gaz, conservation des viandes et des légumes, aluminium. 1856.

Louis Figuier, Histoire du merveilleux dans les temps modernes (4 vol.). 1859-1862.

Louis Figuier, Les Grandes Inventions anciennes et modernes, dans les sciences, l'industrie et les arts. Paris, L. Hachette et Cie, 1865.

Louis Figuier, Les merveilles de la science ou description populaire des inventions modernes. (6 vol.) Paris, Furne, Jouvet et Cie, Editeurs, 1867-1869.

- Tome I : Machine à vapeur, Bateaux à vapeur, Locomotive et chemins de Fer, Locomobiles, Machine électrique, Paratonnerres, Pile de Volta, Electro-Magnétisme.

- Tome II: Télégraphie aérienne, électrique et sous-marine, Cable transatlantique, Galvanosplatie, Dorure et argenture électro-chimiques, Aérostats, Ethérisation.

- Tome III: Photographie, Stéréoscope, Poudres de guerre, Artillerie ancienne et moderne, Armes à feu portatives, Bâtiments cuirassés, Draînage, Pisciculture.

- Tome IV: Eclairage, Chauffage, Ventilation, Phares, Puits artésiens, Cloche à plongeur, Moteurs à gaz, Aluminium, Planète Neptune.

Louis Figuier, Les Merveilles de l'industrie ou description des principales industries modernes (4 vol.). 1873-1876.

- Volume 1: Machine à vapeur, bateaux à vapeur, locomotive et chemins de fer, locomobiles, machine électrique, paratonnerres, pile de Volta, électro-magnétisme. Via: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k24674j.pdf

- Volume 2: Le sucre - Le papier - Les papiers peints - Les cuirs et les peaux - Le caoutchouc et la gutta percila - La teinture. Via: https://iris.univ-lille.fr/pdfpreview/bitstream/handle/1908/2504/SL156-2.pdf?sequence=31

- Volume 3: L'eau - Les boissons gazeuses - Le blanchiment et blanchissage - Le phosphore et les allumettes chimiques - Le froid artficiel - L'Asphalt et le bitume. Via: https://iris.univ-lille.fr/pdfpreview/bitstream/handle/1908/2505/SL156-3.pdf?sequence=3

- Volume 4: Industries agricoles et alimentaires; Pain et farines - Fécules et pates alimentaires - Lait, beurre et fromage - Vin - Cidre - Bière - Alcool et distillation - Vinaigre - Huiles - Conserves alimentaires - Café et thé.

Louis Figuier, Les Grandes Inventions modernes dans les sciences, l'industrie et les arts. Paris, L. Hachette et Cie, 1880.

Louis Figuier, Les merveilles de la science ou description populaire des inventions modernes. Eclairage - Chauffage - Ventilation - Phares - Puits artésiens - Cloche à plongeur - Moteur à gaz - Aluminium - Planète neptune. Paris, Furne, Jouvet et Cie, sd..

Louis Figuier, L'Art de l'éclairage. Paris, Furne Juvet et Cie, 1882.

Louis Figuier, Le Téléphone, son histoire, sa description, ses usages. 1885.

Louis Figuier, Les merveilles de l'idustrie, t. IV, L'industrie de l'eau'. Paris, 1875.

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 1: De transportrevolutie (1800 - 1900). Zutphen, De Walburg Pers, 2008.

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 2: De mobiliteitsexplosie (1895 - 2005). Zutphen, De Walburg Pers, 2009.

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 1: De transportrevolutie (1800 - 1900). Zutphen, De Walburg Pers, 2008.

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 2: De mobiliteitsexplosie (1895 - 2005). Zutphen, De Walburg Pers, 2009.

Ruud Filarski, Tegen de stroom in. Binnenvaart en vaarwegen vanaf 1800. Utrecht, 2014.

André Fildier, Cannes à la Belle Époque, Libro-sciences, 1974.

Fingnet - Shaping the Future, How Is Augmented Reality Reshaping Travel and Tourism. Feb 05,2019
Via: https://www.fingent.com/blog/how-is-augmented-reality-reshaping-travel-and-tourism/

E. R. Fino, J. Martín-Gutiérrez, M.D.M. Fernández & E.A. Davara, Interactive tourist guide: Connecting web 2.0, augmented reality and QR codes. Procedia Computer Science, 25, 338-344, 2013.
Via: https://doi.org/10.1016/j.procs.2013.11.040.

W. Fischer, R. Mac Innes, J. Schneider, The emergence of a world economie (1500-1914). 2 tomes. 1986.

M. F. K. Fisher, Two Towns In Provence. Map of another town and a considerable town. Little, Brown and Company, 1964.

Noel Riley Fitch, Sylvia Beach and the Lost Generation: A History of Literary Paris in the Twenties and Thirties. New York - London, W. W. Norton & Company, 1985.

Michèle Fitoussi, Janet. Paris, J.-C. Lattès, 2018.

Scott F. Fitzgerald, Babylon Revisited. Scribner, 1931.

Scott F. Fitzgerald, Tender is the night. New York, Scribner, 1934.

Jean-Louis Flandrin et Jane Cobbi (dir.), Tables d'hier, tables d'ailleurs. Paris, Odile Jacob, 1999.

Jean-Louis Flandrin et Massimo Montanari (dir.), Histoire de l'alimentation. Paris, Fayard, 1996.

Janet Flanner, An American in Paris. Profile of an Interlude Between Two Wars. New York, Simon and Schuster, 1940.

Janet Flanner, Pétain: The Old Man of France. New York, Simon and Schuster, 1944.

Janet Flanner, Paris Was Yesterday, 1925-1939. Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company, 1979.

Janet Flanner (edited by Irving Drutman / introduction by William Shawn), Janet Flanner's World: Uncollected Writings, 1932-1975. New York and London, Harcourt Brace Jovanovich, 1979.

Janet Flanner (Genêt), Paris Journal, Volume One, 1944-1965. Edited by William Shawn. San Diego, New York and London, Harcourt Brace Jovanovich, 1988.

Janet Flanner (Genêt), Paris Journal, Volume Two, 1965-1971. . Edited by William Shawn. San Diego - New York - London, Harcourt Brace Jovanovich Publishers, 1970.

Janet Flanner (Edited and with an Introduction by Natalia Danesi Murray), Darlinghissima: Letters to a friend. New York, Random House, 1985.

Janet Flanner (Préface de Michèle Fitoussi), Paris est une guerre - 1940-1945. Editions du sous-sol, 2020.

Fergus Fleming, De verovering van de Alpen. Amsterdam, Atlas, 2004.

Robert Fletcher, Ivan Murray, Asunción Blanco-Romero, Macià Blázquez-Salom (Editors), Tourism and Degrowth: Towards a Truly Sustainable Tourism. London, Routledge, 2020.

Patrice Flichy, Une histoire de la communication moderne. Espaces publics et vie privée. Paris, Edition La Découverte & Syros, 1997.

Floc'h & Rivière, Villa Mauresque. Somerset Maugham et les siens. Edititions de La Table Ronde, 2013.

Mathieu Flonneau, L'Automobile à la conquête de Paris. Paris, Presses de l'ENPC, 2003.

Mathieu Flonneau, Paris et l'automobile: un siècle de passions. Paris, Hachette, 2005.

Mathieu Flonneau, Les cultures du volant. Essai sur les mondes de l'automobilisme. Paris, Autrement, 2008.

Mathieu Flonneau et Vincent Guigueno (dir.), De l'histoire des transports à l'histoire de la mobilité. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2009.

Ruth Florack, Tiefsinnige Deutsche, frivole Franzosen: nationale Stereotype in deutscher und französischer Literatur. Stuttgart, Weimar, 2001.

Eric Flounders and Michael Gallagher, The Story of Cunard's 175 Years. The triumph of a great tradition. Ramsey, Isle of Man, Ferry Publications, 2014.

Manfred Flügge, Wider Willen im Paradies. Deutsche Schriftsteller im Exil in Sanary-sur-Mer. Aufbau Taschenbuch Verlag, 2004.
Manfred Flügge, Amer Azur: Artistes et écrivains à Sanary. Editions du Félin, 2007.

Manfred Flügge, Das flüchtige Paradies: Deutsche Schriftsteller im Exil an der Côte d'Azur. 2008. Aufbau Taschenbuch Verlag, 2019.
Manfred Flügge, Exil en paradis: Artistes et écrivains sur la Riviera (1933-1945). Editions du Félin, 1999.

René Flurin, Cauterets thermal au fil de l’histoire. Editions Monhélios, 2010.

B. J. Fogg, Persuasive Technology: Using Computers to Change What We Think and Do. San Francisco, CA, Morgan Kaufmann Publishers, 2003.

Claude Fohlen, Jefferson à Paris, 1784 – 1789. Paris, Perrin, 1995.

W. de Fonvielle, L'électricité à la tour Eiffel. In: La Lumière électrique, vol. 32, n° 21, pp. 391-396.

H. Fontaine, Eclairage à l'électricité. Paris, J. Baudry, 1877.

Jean-Loup Fontana, Nice et le comté: Une histoire multimillénaire. Mémoires Millénaires Editions, 2018.

Ford Maddox Ford, A mirror to France. New York, Albert & Charles Boni, 1926.

Ford Maddox Ford, Provence: From minstrels to the machine. J.B. Lippincott Co., 1935.

Hugh Ford (Ed.), Published in Paris: American and British Writers, Printers, and Publishers in Paris, 1920-1939. New York, Macmillan, 1975.

Georges Fordham, Les Routes de France. Etude Bibliographique sur les Cartes Routières et les Itinéraires et Guide Routiers de France. (1929). Genève, Slatkine-Megariotts Reprints, 1975.

Viviane Forrester, Van Gogh ou l'enterrement dans les blés. Paris, Seuil, 1983.

E. M. Forster, Maurice. (1913). New York and Scarborough, Ontario, A Plume Book, New American Library, 1971.

Christopher E. Forth, Bertrand Taithe, French Masculinities: History, Politics and Culture. Palgrave Macmillan, 2007.

Augusto Forti, Franco Ferrarotti, et al., Aux origines de l'Occident: machines, bourgeoisie et capitalisme. Paris, Presses Universitaires de France, 2011.

M. H. Fortoul, Les Fastes de Versailles depuis son origine Jusqu'a nos jours. Paris, H.Delloye, 1839.

Pim Fortuyn, Babyboomers. Autobiografie van een generatie. Utrecht, 1998.

R. Fossier, Le MoyenAge. L'éveil de l'Europe: 950-1250. Paris, A. Colin, 1990.

Eric Fottorino, La France en friche. Lieu Commun, 1989.

Jean-Pierre Foucault, Vélosolex - L'épopée d'un vélomoteur. Hugo Image, 2017.

Michel Foucault, Histoire de la sexualité:
- vol. 1: La volonté de savoir, Paris, Gallimard, 1976;
- vol. 2: L'usage des plaisirs, Paris, Gallimard, 1984;
- vol. 3: Le souci de soi, Paris, Gallimard, 1984:
- vol. 4: Les aveux de la chair, Paris, Gallimard, 2018.

Madeleine Fouché, La poste aus chevaux de Paris et ses maîtres de poste à travers les siècles. Paris, 1975.

Alfred Fouillée, La France au point de vue moral. Paris, Félix Alcan, 1909.

Claude Fouquet, Délires et Défaites - une Histoire Intellectuelle de l'Exception Française. Paris, Albin Michel, 2014.

Marcel Fouquier, Paris au XVIIIe siècle. Ses folies. Paris, Emile-Pal, 1912.

Jean Fourastié, Le Grand Espoir du XXe siècle. Progrès technique, progrès économique, Progrès social. Paris, Presses Universitaires de France, 1950.

Jean Fourastié, Machinisme et bien-être:niveau de vie et genre de vie en France de1700 à nos jours. Paris, Les Editions de Minuit, 1962.

Jean Fourastié, Les Trente Glorieuses, ou la Révolution invisible de 1946 à 1975. Paris, Fayard, 1979,

Annie Fourcoult, Un siècle de banlieue parisienne, 1859-1964. Paris, Editions de l'Harmattan, 1988.

Albert Fournier, Métiers curieux de Paris. 1953.

Edouard Fournier, Les Lanternes de Paris: histoire de l'ancienne éclairage, suivi de la réimpression de quelques poèmes rares. Paris, Dentu, 1854.

Edouard Fournier, Histoire des hôtelleries, cabarets, hôtels garnis, restaurants et cafés, (Ed. 1859). Paris, Hachette Livre / BnF.

Edouard Fournier, Énigmes des Rues de Paris. Paris, E. Dentu, 1860.

Jerôme Fourquet, L'Archipel français. Naissance d'une nation multiple et divisée. Paris, Seuil, 2019.

R. Fox and A. Turner (eds.), Luxury Trades and Consumerism in Ancien Régime Paris. Alderschot, Ashgate, 1998.

Alain Frachon, “ '1984' d’Orwell illustre de façon prémonitoire ce qui se passe dans la Chine de Xi Jinping." In: Le Monde, 28 novembre 2019.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2019/11/28/1984-et-la-ferme-des-animaux-d-orwell-illustrent-de-facon-premonitoire-ce-qui-se-passe-dans-la-chine-de-xi-jinping_6020811_3232.html

Anatole France, Les dieux ont soif (1912). Paris, Librairie Générale Française, 1989.

Margaretha François (Réalisation de l'exposition, organisé avec le concours de la Bibliothèque Nationale, et de ce catalogue), Erasme et Paris. Paris, Institut Néerlandais, 1969.

Dan Franck, Le Temps des bohèmes. Paris, Grasset, 1996.

Marc Francon, L'univers touristique Michelin.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 113-120.

Marc Francon, Le guide vert Michelin: l'invention du tourisme culturel populaire, Paris, Economica, 2001,

Dan Franck, Bohemian Paris: Picasso, Modigliani, Matisse, and the Birth of Modern Art. Grove Press, 2003.

F. Frangialli, La place de la France dans le tourisme mondial. Paris, Economica, 1991.

Robert H. Frank, Sucess and luck. Good Fortune and the Mythe of Meritocracy. Princeton and Oxford, Princeton University Press, 2016.

Thomas Frank, The Conquest of Cool: Business Culture, Counterculture, and the Rise of Hip Consumerism. Chicago, University of Chicago Press, 1997.

Thomas Frank, Listen, Liberal. What ever happened to the party of the people? New York, Metropolitan Books, Henry Holt and Company, LLC, 2016.

Adrian Franklin, The tourist syndrome. An interview with Zygmunt Bauman. In: Tourist Studies, Vol. 3(2), 205-217, 2003. London, Thousands Oaks and New Delhi, SAGE PUblications. Via: http://red.pucp.edu.pe/wp-content/uploads/biblioteca/Zygmunt_Bauman_The_Tourist_Syndrome.pdf

Alfred Franklin, La vie privée d'autrefois. Arts et métiers. Modes, moeurs, usages des Parisiens du XII au XVIII siecle d'apres des documents originaux ou inédits. La cuisine. Paris, Plon, 1888.

Alfred Franklin, Les magasins de nouveautés. (complet de 4 tomes). (La Vie Privée d'Autrefois. Arts et métiers, modes moeurs, usages des Parisiens du XIIe au XVIIIe siècle d'après des documents originaux ou inédits). Paris, Librairie Plon, 1894.

E. Franquinet, Jules Verne. Zijn persoon en zijn werk. Eindhoven, N.V. Uitgeversmaatschappij de Pelgrim, 1942.

Robert Franquinet, Christelijk Erfgoed Langs 's Heren Wegen. In Frankrijk. Haarlem, Uitgeverij De Toorts, 1960.

Ad Fransen, W.F. Hermans, een Hollander in Parijs. Amsterdam, Uitgeverij Podium, 2005.

J. Fransen, ‘Les comédiens français en Hollande au XVIIe et au XVIIIe siècle’, Paris 1925.

Jean-Bernard Frappé, Autrefois Bagnères de Luchon, 2 tomes, Atlantica, 2001.

Steve Fraser, The Limousine Liberal. How an incendiary image united the right and fractured America. New York, Basic Books, 2016.

W.C. Frebaugh, The Inns of Greece and Rome and a History of Hospitality from the Dawn of Time to the Middle Ages. Chicago, F.M. Morris, 1923.

Claire Frèches-Thory et José Frèches, Toulouse-Lautrec: Les lumières de la nuit. Paris, Découvertes Gallimard, 2019.

Chrystia Freeland, Plutocrats. The Rise of the New Global Super-Rich. London, Penguin Books, 2012.

Joshua B. Freeman, Behemoth: A History of the Factory and the Making of the Modern World. New York, Norton, 2018.

Paul. FreìDeìRicq, Essai sur le roÌ‚le politique et social des ducs de Bourgogne dans les Pays-Bas, etc. 2010.

Linekes Frerichs, Buitenland is geen land. Nescio in Frankrijk. Amsterdam, Van Oorschot, 2019.

Philip Freriks, Alle Fransen dragen een alpino ... . Wormer, Inmerc B.V., 1993.

Philip Freriks, Het spoor van de monumentale meridiaan. Een 'petite histoire' van Parijs. Utrecht, A.W. Bruna Uitgeverij B.V., 1995.

Philip Freriks (tekst en met bijdragen van Remco Campert e.a.), Kees Scherer. Het Parijs van de vijftiger jaren. Baarn, Trion, 1998.

Philip Freriks, Gare du Nord. Verhalen over Frankrijk. Schoorl, Uitgeverij Conserve, 2004.

Jean-Baptiste Fressoz, L'Apocalypse joyeuse. Une histoire du risque technologique. Paris, Seuil, 2012.

Roger Frey, Luc Malepeyre, Georges Renault, Cap-d'Agde: L'histoire de la plus grande station touristique française. G. Renault, 2000.

George Friedman, The Next 100 Years. A Forecast for the 21st Century. New York etc., Doubleday, 2009.

Thomas L. Friedman, The World is Flat: The Globalized World in the Twenty-first Century. Penguin, second revised edition, 2007.

Thomas L. Friedman, Thank You for Being Late: An Optimist's Guide to Thriving in the Age of Accelerations. Farrar, Straus and Giroux, 2016.

Geneviève Frieh-Vurpas, Les thermes nationaux d'Aix-les-Bains: Un bain d'histoire. Éditions Figep, 2005.

Geneviève Frieh-Vurpas, Aix-les-Bains, ville d'eaux de la Belle Epoque. Editions Le Dauphiné, 2005.

Karl-Heinz Frieser, Blitzkrieg-legende: Der Westfeldzug 1940. (1995) Walter de Gruyter, 2012.

Florence Frigola-Wattinne, Le California Palace au temps de sa splendeur: Cannes. Paris / Norderstedt, Books on Demand, 2019.

Willem Frijhoff, Margot Jongedijk, Ruud Rottier, 'Vryheid of de Dood'. la Révolution française vue des Pays-Bas, 1789 – 1798. Amsterdam, Maison Descartes, 1989.

Willem Frijhoff, ‘Verfransing? Franse taal en Nederlandse cultuur tot in de revolutietijd.’ In: Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 104 (1989) p. 592-609.

Willem Frijhoff et Rudolf Dekker, Le voyage révolutionnaire. Actes du colloque franco-néerlandais du Bicentenaire de la Révolution française, Amsterdam. 12 - 13 octobre 1989. Hilversum, Verloren, 1991.

Willem Frijhoff, Het zelfbeeld van de Nederlander in de achttiende eeuw. Een inleiding. In: De Achttiende Eeuw 24, pp. (-28, 1992.

Willem Frijhoff en O. Moorman van Kappen (red.), Les Pays-Bas et la France des Guerres de Religion à la création de la République Batave. Nijmegen, 1993.

Willem Frijhoff, Les voyageurs néerlandais en France du XVIIe au début du XIXe siècle. Amsterdam, Vrije Universiteit, 1993.

Willem Frijhoff, Le Paris vécu des Néerlandais de l'Ancien Régimeà la Restauration. In: Marie-Christine Kok-Escallle (réd.), Paris: de l'image à la mémoire. Représentations artistiques, littérares, socio-politiques. Pp.8-36. Amsterdam - Atlanta, GA, Rodopi, 1997.

Wilhem Frijhoff, Les guides universitaires XVIe-XVIIIe siècles.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 23-36.

Willem Frijhoff, 'De natie op stap? Nederlanders in Parijs in koning Lodewijks tijd'. In: De Negentiende Eeuw 30, nr. 2, pp. 255 - 272, 2006.

Dominique Frischer, La France Vue d'en Face. L'image de la France analysée et jugée par des étrangers. Paris, Robert Laffont, 1990.

F. Fritz, A. Susperregui and M.T. Linaza, Enhancing Cultural Tourism experiences with Augmented Reality Technologies. In: M. Mudge, N. Ryan, R. Scopigno (Editors), The 6th International Symposium on Virtual Reality, Archaeology and Cultural Heritage VAST, Short Presentations, 2005.

Arthur Frommer, Europe on 5 dollars a Day. A guide to inexpensive travel ... . New York City, New York, Crown Publishers, Inc., 1968-1969 edition.

John Frow, Tourism and the Semiotics of Nostalgia. In: JSTOR, Vol. 57, pp. 123-151. The MIT Press, Summer 1991.

Chiara Frugoni, Vivre en famille au Moyen Âge. Les Belles Lettres, 2017.

Jennifer Fuks, L'anti-américanisme au sein de la gauche socialiste française: De la libération aux années 2000. Paris, L'Harmattan, 2010.

Mathieu Fulla, Quand Pierre Mauroy résistait avec rigueur au « néolibéralisme » (1981-1984). In: Vingtième Siècle. Revue d'histoire, (N° 138), pages 49 à 63, 2018/2.

Vito Fumagalli, Paysages de la peur: L'homme et la nature au Moyen Age. Bruxelles, Université de Bruxelles, 2009.

Marc Fumaroli, 'La conversation'. In: Les Lieux de Mémoires, III-Les Frances, t. 2, pp. 679-743. Paris Gallimard, 1994.

Marc Fumaroli, Quand l'Europe parlait français. Editions de Fallois, 2001.

Marc Furió et Pere Figuerola, L'Espèce humaine. Les chemins pour éviterl'extinction. Barcelone, RBA Coleccionables S.B.U., 2019.

E. Furlough, Packaging Pleasures: Club Méditerranée and French Consumer Culture, 1950 - 1968. In: French Historical Studies 18, pp. 65 - 81.

François Furet et Jacques Ozouf, Lire et écrire. l'alphabétisation des Français de Calvin à Jules Ferry. Paris, Editions de Minuit, 1977.

François Furet, Le passé d'une illusion. Essai sur l'idée communiste au XXe siècle. Paris, Robert Laffont / Calmann-Lévy, 1995.

E. Furlough, ‘Making mass vacations: tourism and consumer culture in France’. In: Comparative studies in society and history, 40, p. 247-286, 1998.

Jean-Marie Furt et Franck Michel (sous la dir. de), Tourismes et identités. Paris, L'Harmattan, 2006.

Shinichi Furuya, Masse, Macht und Medium: Elias Canetti gelesen mit Marshall McLuhan. [transcript]Lettre, 2017.

Edwin Sill Fussell, The French Side of Henry James. New York, Columbia University Press, 1990.

Marie-Hélène Fusz, Le Touring-Club de France (1890-1983): son rôle dans le développement de la sensabiliyé au patrimoine. DEA de sciences humaines, Sorbonne Paris IV, septembre 200O.

Markus Gabel (Préface et rédacteur en chef des hors-série), Comprendre la finance. Paris, Problèmes économique, Hors-Série numéro 10, Septembre 2016.

Philippe Gabel, Octave Debary, Howard S. Becker, Vide-Greniers. Paris, Editions Creaphis, 2011.

Roger Gachet, Le télegraphe optique de Claude Chappe. Editeur: Roger Gachet, 1993.

Daniel Gade, 'Tropicalisation' de la végétation ornementale de la Côte d'Azur. In: Méditerranée, no. 4, 1987, pp. 19-15.

Peter-Matthias Gaede Die industrielle Revolution - Wie Dampf, Stahl und Strom die Welt veränderten (mit DVD). Geo Epoche 30/08. München, C. Bertelsmann GmbH, 2008.

Marc Gaillard, Paris: Les trente glorieuses. Au temps de Malraux. Etrepilly, Presses du Village - Christian de Bartillat, 2006.

Michèle Gaillard, L’accueil des laïcs dans les monastères (Ve-IXe siècle), d’après les règles monastiques. BUCEMA, Bulletin du centre d'études médiévales d'Auxerre, Hors-série n° 8, 2015 : Au seuil du cloître:
la présence des laïcs (hôtelleries, bâtiments d’accueil, activités artisanales et de services) entre le Ve et le XIIe siècle. 2015.

Robert E. Gajdusek, Hemingway's Paris. New York, NY, Charles Scribner‘s Sons, 1978.

Pierre Galante, Les Années Chanel. Mercure de France, 1972.

Pierre Galante et Annie Michel Gall, Les Années Américaines. La vie au château sur la Côtes d'Azur 1918-1940. Paris, Jean-Claude Lattès, 1985.

Jean Galard, Descartes en Nederland. IN: Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. pp.51-88. Vianen, Kwadraat, 1985.

P. Galatis, D. Gavalas, V. Kasapakis, G. Pantziou & C. Zaroliagis, Mobile Augmented Reality Guides in Cultural Heritage. Proceedings of the 8th EAI International Conference on Mobile Computing, Applications and Services, Cambridge, Great Britain, November 30-December 1, 2016, pp. 11-19.

John Kenneth Galbraith, The Great Crash 1929. Penguin Books, 1975.

Georges Galfano, Le télégraphe Chappe dans l'Aude. Carcassonne, Arhiscom, 1986.

Georges Galfano, Histoire de télégraphes et téléphones dans l'Aude. Carcassonne, Arhiscom, 1990.

Louis Galine, Traité général d'éclairage: huile, pétrole, gaz, électricité.Paris, 1894.

J. M. Galjaard, Pootje baden; de vaderlandse geschiedenis van het badleven. Utrecht, 1966.

Michel Gallet, Les architectes parisiens du XVIIIe siècle. Paris, Mengès, 1995.

Daniel Gallagher, D'Ernest Hemingway à Henry Miller: Mythes et réalités des écrivains américains à Paris (1919 - 1939), L'Harmattan, 2011.

Leigh Gallagher, The Airbnb Story: How Three Ordinary Guys Disrupted an Industry, Made Billions . . . and Created Plenty of Controversy. New York, Houghton Mifflin Harcourt, 2017.

Max Gallo, Le Grand Jaurès. Paris, Robert Laffont, 1984.

Max Gallo, Fier d"être français. Paris, Fayard, 2006.

Max Gallo, Richelieu. La foi dans la France. Paris XO Editions, 2015.

Max Gallo, Moi, Charlemagne, empereur chrétien. Paris, XO Editions, 2016.

Eugène Gallois, La poste et les moyens de communication des peuples à travers les siècles: messageries, chemins de fer, tétégraphes, téléphones. Paris, Baillière J-B et fils, 1894.

Ingrid Galster, Sartre, Vichy et les intellectuels. Paris, L'Harmattan, 2001.

Ingrid Galster (Org. et ed.), La naissance du 'phénomène Sartre': les raisons d'un succès 1938-1945. Paris, Seuil, 2001.

Ingrid Galster, Sartre, Vichy et les intellectuels. Paris, L'Harmattan, 2001.

Jacques Gapaillard, Histoire de l'heure en France. Paris, Vuibert, 2011.

Roger Garaudy, Toute La Verite. Paris, Bernard Grasset, 1970.

Marie-Carmen Garcia et William Genieys, L'Invention du Pays Cathare: Essai sur la constitution d'un territoire. Paris, L'Harmattan, coll. « Questions contemporaines », 2005.

M. García-Hernández, M. de la Calle-Vaquero & C. Yubero, Cultural heritage and urban tourism: Historic city centres under pressure. Sustainability, 9(1346), 1-19, 2017.

Léonie Gardeau et Jacques de Feytaud, Le Château de Montaigne. Avec Montaigne dans sa seigneurie / Une visite à Montaigne. Paris, Société des amis de Montaigne, 1984.

Manfred Garhammer, Wie Europäer ihre Zeit nutzen. Zeitstrukturen und Zeitkulturen im Zeichen der Globaliserung. Berlin, Sigam, 1999.

Juliette Garnier, Scénario catastrophe pour le secteur du tourisme. Partout dans le monde la fréquentation des sites chute. Ce secteur pèse 10,4% du PIB mondial. Dans: Le Monde, 3 mars 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/planete/article/2020/03/02/scenario-catastrophe-pour-le-secteur-du-tourisme_6031512_3244.html?fbclid=IwAR2w7w2jjCVU6bsh9tx7TBr_Ni-EDrJpKbPqDnINFOXw11YagnGzNLyBiho

Benoît Garnotet et Robert Muchembled, Société, cultures et genres de vie dans la France moderne : XVIe - XVIIIe siècle. Paris, Hachette, l 1991.

Alain Garrigou, Le voyage comme expérience intime de la mondialisation. In: Le Monde Diplomatique, 31 juillet 2013.
Via: https://blog.mondediplo.net/2013-07-29-Le-voyage-comme-experience-intime-de-la

David Garrioch, La fabrique du Paris révolutionnaire. Paris, La Découverte, 2015.

Janine Garrison, Henri IV, le roi de la paix. Paris, Editions Tallandier, 2000.

Brian Garrod, Understanding the Relationship Between Tourism Destination Imagery and Tourist Photography. In: Journal of Travel Research, Volume XX, Sage Publications, 2008.
Via: http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.873.2720&rep=rep1&type=pdf

F. Gasnault, Guinguettes et lorettes. Bals publics et danse sociale à Paris au XIXe siècle. Paris, Aubier, 1986.

Monique Gasser, Jean Varlet et Michel Bakalowicz, Autoroutes et aménagements: interactions avec l'environnement, Presses polytechniques et universitaires romandes, coll. « Gérer l'environnement » (no 20), 2004.

Tristan Gaston-Breton, Galeries Lafayette, la légende d'un siècle, Cliomédia, Paris, 1997

Tristan Gaston-Breton et Patricia Deferer-Kapferer, La Magie Moulinex. Paris, Le Cherche Midi, 1999.

Tristan Gaston-Breton et Patricia Kapferer, Carte Bleue. La petite carte qui change la vie. Cherche Midi, 2004.

Yvon Gattaz, Philippe Simonnot, Mitterrand et les patrons, 1981-1986. Paris, Fayard, 1999.

Marcel Gauchet (avec Eric Conan et François Azouvi), Comprendre le malheur français. Paris, Gallimard, 2016.

Marcel Gauchet, "Nous ne jouons plus dans la cour des grands." In: Le Monde, 07-08/06-2020.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/06/06/marcel-gauchet-nous-ne-jouons-plus-dans-la-cour-des-grands_6041961_3232.html

François-Régis Gaudry, Mémoires du restaurant: Histoire illustrée d'une invention française. Aubanel, 2006.

Gaulois. In: https://fr.wikipedia.org/wiki/Gaulois_(peuples)

Dominique Gaulme, Souvenirs de vacances en France. Levallois Perret, Filipachi, 2003.

Ludovic Gaurier, La Propagande touristique à l'étranger. Bordeaux, Impr. de J. Bière, 1919.

Prosper Gauthier de Clagny, De Paris à Nice en quatre-vingts jours. 1889.

Gautier, L'oeuvre de Claude Chappe, créateur de l'administration française des télégraphes et inventeur. (1893). Paris, Hachette Livre BNF, 2016.

Marcel Gautier, Chemins et véhicules de nos campagnes. Saint-Brieux, Presses Universitaires de Bretagne, 1971.

Claude Gauvard, 'Rumeurs et stéréotypes à la fin du Moyen-Age'. In: La Circulation des nouvelles au Moyen-Age. Rome, EFR, 1994, pp. 157-177.

Ph. Gavi, J.-P. Sartre, P. Victor, On a raison de se revolter. Discussions. Paris, Gallimard, 1974.

Jean-Christophe Gay, Véronique Mondou et.al., Tourisme & transport: Deux siècles d'interactions. Bréal, 2017.

Didier Gayraud, L'Âge d'or de Villefranche-sur-Mer. Chez l'auteur, 1988.

Didier Gayraud, Villefranche-sur-mer, Beaulieu-sur-mer, Saint-Jean Cap Ferrat. Equinoxe, 1998.

Didier Gazagnadou, La Poste à Relais. 1994.

Jhr. M. B. L. de Geer, De strijd der Friezen en Franken. Berigten Hist. Gen. 3e deel, 1e stuk.

Titia J. Geest, Madame de Charrière, een leven uit de achttiende eeuw. Assen, Van Gorcum & Comp. N.V., 1955.

Wolfgang Geiger: L’image de la France dans l’Allemagne nazie (1933-1945). Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 1999.

R. Geiki & I. A. Montgomery, The Dutch Barrier. Cambridge, 1930.

J.-F. Geist, Le Passage, un type architectural du XIXe siècle. Paris, P. Mardaga, 1989.

R. van Gelder, Patriotten in Ballingschap. Nederlandse politieke vluchtelingen in Noord Frankrijk, 1787-1795. Amsterdam, doctoraalstudie Universiteit van Amsterdam, 1976.

Alain Gélédan (sous la direction de), Le bilan économique des années Mitterrand, 1981 - 1994. Paris, Le Monde Editions, 1993.

Stéphanie Genand, Le libertinage et l’histoire: politique de la seduction a la fin de l’ancien regime. Oxford, Voltaire Foundation, 2005.

Peter Gendolla, Zeit. Zur Geschichte der Zeiterfahrung. Köln, 1992.

Jacques Genéreux, La Grande Régression. Paris, Seuil, 2010.

Gérard Gengembre, Balzac. Le Napoléon des lettres. Paris, Gallimard, 1992.

David Genzel, Les mots du Président. Mitterrand le cynique. Paris, Bourin Editeur, 2005.

Michel Georges-Michel, La Vie à Deauville. Paris, Flammarion, 1922

Michel Georges-Michel, La Bohême canaille. Renaissance du livre, 1922.

Michel Georges-Michel, La Vie mondaine sur la Riviera et en Italie, Nice, Cannes, Monte Carlo, Rome, Florence, Venise. Paris, Flammarion, 1925.

Michel Georges-Michel, La Bohème de minuit. Paris, Fayard, 1933.

Knet Gerard and Gert Hekma (dirs.), The Pursuit of Sodomy. London, 1989.

A. Gernsheim and H. Gernsheim, L.J.M. Daguerre: The History of the Diorama and the Daguerrotype. London, 1965.

Barend Gerritsen, Parijs 1958. Met mijn net gekochte Rolleiflex zijn deze foto's in de zomer van 1958 in Parijs gemaakt. Uitgave in eigen beheer. Ca 2017.

Pierre George, Les hommes sur la terre. La géographie en mouvement. Paris, Editions Seghers, 1989.

Susan George, Les usurpateurs. Comment les entreprises transnationales prennent le pouvoir. Paris, Seuil, 2014.

Paul Gerbod, Des étrangers à Paris dans la première moitié du XIXe siècle. In. Bulletin de la société de l'histoire de Paris et de l'Ile-de-France, 1983, 110E année, pp. 241-257.

Paul Gerbod, Voyages au pays des mangeurs de grenouilles. La France vue par les Britanniques du XVIIIe siècle à nos jours. Paris, Albin Michel, 1991.

Paul Gerbod, Des étrangers à Paris au XIXe siècle. In: Ethnologie française, XXV, 1995, pp. 569-579.

Paul Gerbod, Voyager en Europe. Du Moyen Age au IIIe millénaire. Paris, l'Harmattan, 2002.

Paul Gerbod, Loisirs et santé.: les thermalismes en Europe des origines à nos jours. Paris, H. Champion, 2004.

Bronislaw Geremek, Le salariat dans l'artisanat parisien aux XIIIe et XVe siècles. Etude sur le marché de la main-d'oeuvre au Moyen-Âge. Paris, Editions de l'Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, 1968.

Alphonse Germain, Les Néerlandais en Bourgogne. Bruxelles, Librairie Nationale d'Art & d'Histoie, G. van Goest Editeurs, 1909.

Jean-Daniel de Germont, Saint-Tropez, le temps retrouve. Equinoxe, 1993.

Helmut and Alison Gernsheim, L.J.M. Gaguerre: The History of the Diorama and the Daguerrotype. London, 1965.

Danièle Gervais-Marx, La Lige de démarcation. HB Editions, 1997.

Michel Gervais, Claude Servolin, Jean Weil, Une France sans paysans. Paris, Seuil, 1965.

Laurent Gervereau, Voir, comprendre, analyser les images. Paris, Editions la Découverte, 2004.

Anna P.H. Geurts, Reizen en schrijven door Noord-Nederlanders. Een overzicht. In: Op reis in de negentiende eeuw (met bijdragen van Jan Hein Furnée en Leonieke Vermeer ... et. al..
Speciaal nummer van: De negentiende eeuw, vol. 37, afl. 4, 2013, pag. 264-288.

Anne Gevers (red.), Uit de Zevende. Vijftig jaar Politieke en Sociaal-Culturele Wetenschappen aan de Uinversiteit van Amsterdam. Amsterdam, 1998.

Willy Gianinazzi, André Gorz, une vie. Paris, La Découverte, 2016.

Anthony Giddens, The Third Way: The Renewal of Social Democracy. Cambridge, Polity Press, 1999.

André Gide, Retour de l'U.R.S.S.. Paris, Librairie Gallimard, 1936.

André Gide, Retouches à mon Retour de l'U.R.S.S.. Paris, Librairie Gallimard, 1937.

Henry Gidel, Sarah Bernhardt. Paris, Flammarion, 2006.

Peter Giessen, Retour de France. Over de route nostalgique naar het Frankrijk van nu. Amsterdam, Thomas Rap, 2018.

Pieter Geyl, Napoleon, For and Against (1949). Yale University Press, 1967.

Pieter Geyl, Debates with Historians (1955). Fontana, 1974.

Pieter Geyl, La Révolution Batave 1783-1798. Paris, Société des études robespierristes, 1971.

Cynthia Ghorra-Gobin (Sous la direction de), Dictionnaire critique de la mondialisation. Paris, Armand Colin, 2012.

Anthony Giddens, Tony Blair (Préface Jacques Delors), La Troisième voie face: Le Renouveau de la social-démocratie. Paris, Seuil, 2002.

Pierre Giffard, Paris sous la troisième république : les grands bazars. Paris, Victor Havard, 1882.

B. Gille, Histoire des techniques: techniques et civilisation, technique et sciences. Paris, Gallimard, 1978.

C. C. Gillispie, The Montgolfier Brothers and the invention of aviation, 1783-1784. Princeton NJ, Princeton University Press, 1983.

Graeme Gilloch, Myth and Metropolis: Walter Benjamin and the City. Polity Press, 1995.

Albert Gilou (conçu et dirigé par), Les merveilles de la France * Paris et ses alentours. Collection Réalités. Paris, Hachette, 1961.

Jacques Gimard, Nos vacances à la mer - L'Age d'or des Loisirs Balnéaires. Editions Le Pré aux Clercs, 2006.

Jean Ginier, Les touristes étrangers en France. Ed . Genin, 1969.

Stefan Ginter, Reisen als postmodernes Abenteuer. München, Grin Verlag, 2008.

Franck Gintrand, Le jour où les zones commerciales auront dévoré nos villes. Editions Thierry Souccar, 2018.

Jean Giono, Colline. Paris, Bernard Grasset, 1929.

Sylvie Giono, Jean Giono à Manosque. Le Paraïs, la maison d’un rêveur, Belin, 2012.

Stéphane Grial et Pal Gérard Pasols, Et Dieu crea ... le Club 55. Paris, Herscher, 1999.

Hervé Giraud, Carnet de Voyage. Nationale 7. La route mythique. Mouans-Sartoux, PEMF, 2006.

Pierre-Noël Giraud, L'Homme Inutile. Du bon usage de l'économie. Paris, Odile Jacob, 2015.

Jean Girault (Réalisateur), Le Gendarme de Saint-Tropez. Avec Louis de Funès. 1964.

Malcolm Gladwell, The Tipping Point: How Little Things Can Make a Big Difference. Back Bay Books, 2002.

Charles Glass, Les Américain à Paris sous l'Occupation. Paris, Editions Saint-Simon, 2012.

John Glassco, Memoirs of Montparnasse. New York, Oxford University Press, 1970.

Richard Glasser, Studien zur Deschichte des französischen Zeitbegriffes. München, 1936.

James Gleick, Faster: The Acceleration of Just About Everything. Vintage, 2000.

James Gleick, The Information: A History, a Theory, a Flood. Pantheon, 2011.

Philippe Gloaguen, Patrice Trapier, Génération routard. Paris, Lattès/Hachette, 1994.

Philippe Gloaguen; Une vie de routard, Paris, Calman-Lévy, 2006.

Marguerite Glotz, Les Salons au XVIII siècle. Paris, Hachette, 1988.

Bill Glover, History of the Atlantic Cable & Undersea Communications from the first submarine cable of 1850 to the worldwide fiber optic network. Atlantic Cables: 1856-2018.
Via: http://atlantic-cable.com//Cables/CableTimeLine/atlantic.htm, last revised: 20 March, 2019.

André Glucksmann, La cuisinière et le mangeur d'hommes. Essai sur l'Etat, le marxisme, les camps de concentration. Paris, Seuil, Points Politique, 1975.

André Glucksmann, Les Maîtres penseurs. Paris, Grasset, 1977.

André Glucksmann, Descartes, c'est la France. Paris, 1987.

W. Gobbers, ‘De invloed van J.J. Rousseau's ideeen in Holland (1760-1810)’, Wetenschappelijke Tijdingen XVII, p. 459-466, 1957.

W. Gobbers, ‘Hollanders op Rousseau-bedevaart’, De Nieuwe Taalgids LII (1959), p. 289-296; LIII (1960), p. 21-30.

W. Gobbers, Jean-Jaques Rousseau in Holland. Een onderzoek naar de invloed van de mens en het werk (ca. 1760-ca. 1810). Gent, 1963.

Frans Godfroy, Hugo de Groot Pad. Historische wandel- en fietsroute. De vlucht van Loevestein naar Antwerpen in 7 etapes. Utrecht, Uitgeverij IJzer, 2017.

Dominique Godineau, Citoyennes tricoteuses : les femmes du peuple à Paris pendant la Révolution française. Paris, Perrin, coll. « Pour l'histoire », 2004.

François Goliard, Fouras-les-Bains aux plus belles années du tourisme balnéaire. Editions Sutton, 2019.

Philip H. Gordon and Sophie Meunier, The French Challenge: Adapting to Globalization. Washington D.C., Brookings Institute Press, 2001.

Nigel Gosling, Paris 1900-1914. The Miraculous Years. Littlehampton Book Services Ltd., 1978.

Nigel Gosling, The Adventurous World of Paris 1900-1914. William Morrow, 1978.

Nigel Gosling, Van Montmartre tot Montparnasse. Kroniek van artistiek Parijs 1900-1914. Amerongen; 1979.

S. Gössling & P. M. Peeters, Assessing tourism's global environmental impact 1900–2050. Journal of Sustainable Tourism, 23(5), 639-659, 2015.

Mark Gottdiener, Postmodern Semiotics: Material Culture and the Forms of Postmodern Life. Blackwell Pub, 1995.

Jean-Pierre Goubert, Du luxe au comfort. Paris, Belin, 1988.

Michael Goebel, Paris, capitale du tiers monde. Comment est née la révolution anticoloniale (1919-1939). Paris, La Découverte, 2017.

Anthoni Jansz. van der Goes, 't Doolhof van Versailles, - bestaande in XLI keurelyke verbeeldinge van alle de uitmuntend fonteinen van het zelve doolhof. Verrykt met de uitlegging de fabelen, die door de zelven vertoond worden, in vier taalen, Frans, Engels, Hoog- en Nederduitsch. Als mede in de zelve Taalen by ieder afbeelding in Poëezy. By Nicolaas Visscher, 1682.

Roger Gouze, Mitterrand par Mitterrand. Paris, Le Cherche Midi, 1994.

Jacques Le Goff, L'imaginaire médiéval. Essais. Paris, Gallimard, 1985.

Jean-Pierre Le Goff, La Fin de village. Paris, Gallimard, 2012.

Jean-Pierre Le Goff, Malaise dans la démocratie. Paris, Stock, 2016.

Jean-Marcel Goger, Le temps de la route exclusive en France: 1780-1850. In: Histoire, économie et société, n°4, 1992, pp. 597-618.

Romy Golan, Modernity and Nostalgia: Art and Politics in France Between the Wars. Yale Publications in the History of Art, 1995.

Elisabeth C. Goldsmith, 'Exclusive conversation': The art of Interaction in Seventeenth Century France. Philadelphia, University of Philadelphia Press, 1988.

Jean Goldzink, Voltaire. La légende de saint Arouet. Paris, Gallimard, 1989.

Catharine Golliau (Rédactrice en chef et Editorial), Spinoza, Kant, Hegel. Les textes fondamentaux de la philosophie moderne. Paris, Le Point Hors-Séries, septembre - octobre 2006.

Catharine Golliau (Rédactrice en chef et Editorial), Nos derniers maîtres. Les textes fondamentaux. Paris, Le Point Références, septembre-octobre 2011.

Catharine Golliau (Rédactrice en chef et Avant-propos), Utopies. Changer le monde. Les grandes textes expliqués. Paris, Le Point Références, mars-avril 2015.

Catharine Golliau (Rédactrice en chef et Editorial), Eloge de la vie simple. Les textes fondamentaux commentés. Paris, Le Point Références, septembre-octobre 2015.

Catharine Golliau (Rédactrice en chef et Editorial), Spinoza. L'ultramoderne. Paris, Le Point Hors-Série - Les Maîtres Penseur, Numéro 19, octobre-novembre 2015.

Catharine Golliau (Rédactrice en chef et Editorial), Comprendre l'économie. Les textes fondamenaux. Paris, Le Point Références, mars-avril 2016.

Catharine Golliau (Rédactrice en chef et Editorial), Grands débats de l'économie. Les textes fondamentaux. Paris, Le Point Références, mai-juin 2019.

Catharine Golliau (Rédactrice en chef et Editorial), Machiavel. Cet ami qui vous veut du bien. Paris, Le Point Hors-Série - Les Maîtres Penseurs, Numéro 27, février-mars 2020.

Eugen Gomez-Carillo, Le mystère de la vie et de la mort de Mata-Hari. Paris, Charpentier et Fasquelle, 1925.

María Gómez y Patiño1, F. Xavier Medina, Jose M. Puyuelo Arilla, New Trends in Tourism? From Globalization to Postmodernism.
In: International Journal of Scientific Managment Tourism , 2016, Vol. 2 Nº3, pp 417-433.

Annie Gondras, La valorisation touristique des châteaux et demeures historiques. Paris, L'Harmattan, 2012.

Maurice Gontard, Vichy: l'irrésistible ascension 1800-1870. Editions Créer, 1998.

Lola Gonzales-Quijano, Capitale de l'amour. Filles et lieux de plaisir à Paris au XIXe siècle. Paris, Vendémiaire, 2015.

Scott Goodall, The Freedom Trail: Following one of the hardest wartime escape routes across the central Pyrenees into Northern Spain. Banbury UK, Inchmere Design, 2005.

C. Goossens, Verbeelding van vakantie; een studie naar effecten van emotionele informatie. Tilburg, 1993.

Adam Gopnik (Ed.), Americans in Paris: A Literary Anthology. New York, Library of America, 2004.

Gaëtan Gorce, Vive l'exception française! Editions Lignes de Repères, 2016.

Bertram M Gordon, War Tourism. Second World War France from Defeat and Occupation to the Creation of Heritage. Cornell University Press, 2018.

John Steel Gordon, A Thread Across the Ocean: The Heroic Story of the Transatlantic Cable. HarperCollins, 2003.

Philip H. Gordon and Sophie Meunier, The French Challenge: Adapting to Globalization. Washington, DC, Brookings Institute Press, 2001.

Aurore Gorius, Michaël Moreau, Les gourous de la com'. Trente ans de manipulations politique et économiques. Paris, La Découverte, 2012.

Pierre de Gorsse, Reines en vacances. Paris, Le Pavois, 1949.

Sadi de Gorter, Les sources d'inspiration de Vincent van Gogh, Institut Néerlandais, Paris, 1972.

André Gorz, Le Socialisme difficile. Paris, Seuil, 1967.
André Gorz, Het moeilijke socialisme. Socialisten en reformisten; vervreemding zonder uitbuiting; studenten en arbeiders. Amsterdam, Van Gennep, 1967.

André Gorz, Adieux au prolétariat. Paris, Galilée, 1980. (éd. augmentée, Paris, Le Seuil, 1981)

André Gorz, Les chemins du paradis. L'agonie du capital. Editions Galilée, 1983.

André Gorz, Métamorphoses du travail. Quête du sens, critique de la raison économique. Paris, Galilée, 1988.

André Gorz, Capitalisme, socialisme, écologie. Paris, Galilée, 1991.

André Gorz, Bâtir la civilisation du temps libéré. Le Monde Diplomatique/Les Liens qui Libèrent, 2013.

N. Gosling, Van Montmartre tot Montparnasse: kroniek van artistiek Parijs 1900-1914. Amerongen, Gaade, 1979.

S. Gössling, Global environmental consequences of tourism. In: Global Environmental Change, 12(4), 283–302, 2002.
Via: https://doi.org/10.1016/S0959-3780(02)00044-4

S. Gössling & C. M. Hall (Eds.), Tourism and global environmental change: Ecological, economic, social and political interrelationships. Routledge, 2006.

S. Gössling, A. Ring, L. Dwyer, A. C. Andersson & C. M. Hall, Optimizing or maximizing growth? A challenge for sustainable tourism. Journal of Sustainable Tourism, 24(4), 527–548, 2016.
Via: https://doi.org/10.1080/09669582.2015.1085869 [Taylor & Francis Online].

Stefan Gössling, Daniel Scott & C. Michael Hall, Pandemics, tourism and global change: a rapid assessment of COVID-19. Published online: 27 Apr 2020.
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09669582.2020.1758708

Frances M. Gostling, The Lure of the Riviera. New York, Robert M. McBride, 1927.

J.-P. Goubert, La conquête de l'eau du XVIIIe au XXe siècle. L'avènement de la santé à l'age industriel. Paris, Laffont, 1986.

Pierre Goubert, Louis XIV et vingt millios de Français. Paris, 1966.

Emile Goudeau, Paris qui consomme: tableaux de Paris. 1893. (Ré-éd., Hachette Livre-BNF).

Jean Goujon, Descartes et les Pays-Bas. Exil, refuge ou séduction. Imprimerie Bené, Nîmes, 1993.

C. Goulding, The commodification of the past, postmodern pastiche, and the search for authentic experiences at contemporary heritage attractions. In: European Journal of Marketing, 34 (7), 835-853, 2000.

Jean Goulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau, Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs européens en France du Moyen Age à la fin de l’Empire. Paris, Robert Laffont, Bouquins, 1995.

Jean Goulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau, Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs français et étrangers en France aux XIXe et XXe siècles (1815 – 1914). Paris, Robert Laffont, Bouquins, 1997.

Jean Goulemot, Pour l'amour de Staline: La Face oubliée du communisme français. Paris, 2009.

Patrice Gounel, Les hautes garrigues montpelliéraines ou L'appropriation urbaine du vide. Groupe de recherches en géographie, aménagement, urbanisme, 2004.

Vincent Gounod, François Mitterrand. Biografie. Amsterdam, Uitgeverij Aspekt, 2008.

Roger Gounot, Le carosse du XVIIIe siècle, autrefois dénommé berline à la française ou vis-à-vis à deux fonds. Donné par M. le Comte de Loiray et provenant du Château de Vachères. 1960.

Z. Gourerier, Le banquet médiéval, XIVe-XVIe siècles. Les Français à table. Paris, 1985.

G. Goy, Hommes et Choses du P. L. M.. Paris, Devambez, 1911.

Gerald Gowitt, 19th Century Elegant Lighting: Argand, Sinumbra and Solar Lamps. Schiffer Publishing Ltd., 2007.

E. M. Grabowsky en P. J. Verkruijse (uitgegeven met inleiding en commentaar), Arnout Hellemans Hooft, Een naekt beeldt op een marmore matras seer schoon. Het dagboek van een 'grand tour' (1649-1651). Hilversum, Verloren, 2001.

David Graeber, On the phenomenon of bullshit jobs: A Work Rant. In Strike! Magazine, Issue 3, August 2013.
Via: https://www.strike.coop/bullshit-jobs/

David Graeber, The Utopia of Rules. On Technology, Stupidity, and the Secret Joys of Bureaucracy. Brooklyn - London, Melville House, 2015.

David Graeber, Bullshit Jobs: The Rise of Pointless Work, and What We Can Do About It. London, Penguin, 2018.

J. Graf, Moderne Zeiten - Zeitmesserung auf dem Weg in die Gegenheit. 2006.

Henry de Graffigny, L'Electricité pour Tous. Ouvrage inédit et redigé d'après un Plan nouveau. Ouvrage orné de 275 gravures. Paris, E.Bernard, 1905.

Henry de Graffigny, Le Tour de France en Aeroplane. Paris, Alcide Picard, 1910.

E. Graillot, L'Economie des hôtels garnis parisiens au XVIIIe siècle.. Mémoire de maîtrise Paris I, 1994.

Herbert Grammatikopoulos, Opium als Mode und Alltagsdroge und die literarische Avantgarde des 19. Jahrhundert. GRIN Verlag, 2008.

Herbert Grammatikopoulos, Opium und die literarische Avantgarde der Romantik. Schmetterling Verlag GmbH, 2019.

Grand Album de L'Exposition Universelle - 1867. Paris, Michel Levy frères, 1868.

Grand Album de L'Exposition Universelle - 1878 - 159 dessins par les premiers artistes de la France et de l'etranger. Paris, Michel Lévy Frères, Libraires - Editeurs, 1878.

La Grande Arche. Paris, L'Evènement Média, la revue de la Grande Arche, 1989.

La Grande Motte, 20 ans de réussite, 1968-1988. Mairie de la Grande Motte, 1988.

Cyril Grange, Les Gens du Bottin Mondain. 1903-1987. Y être c'est en être. Paris, Fayard, 1996.

Christophe Granger, Les Corps d'été, XXe siècle. Naissance d'une variation sasonnière. Autrement, 2009.

Christophe Granger, La Saison des apparences. Naissance des corps d'été. Anamosa, 2017.

André Granou, La Bourgeoisie financière au pouvoir. Paris, Maspero, 1977.

Nicky Grassart, La caravane en dix leçons. Paris, Hachette, 1974.

Maria Gravari-Barbas, Métropolisation et tourisme: Comment le tourisme redessine Paris. Paris, Belin, 2013.

Maria Gravari-Barbas & S. Jacquot, No conflict? Discourses and management of tourism-related tensions in Paris. In C. Colomb & J. Novy (Eds.), Protest and resistance in the tourist city (pp. 45-65). London, Routledge, 2016.

Charles Graves, The Riviera Revisited. London, Evans Brothers Limited, 1948.

Charles Graves, Royal Riviera. London, Heinemann, 1957.

Charles Graves, None But the Rich; London, Cassell, 1963.

Maria Gravari-Barbas et Edith Fagnoni (co-réd.), Métropolisation et tourisme. Comment le tourisme redessine Paris. Paris, Belin, 2013.

Maria Graves-Barbas et Sébastien Jacquot (co-réd.), Patrimoine mondial et développement: au défi du tourisme durable. Québec, Presses universitaires de Québec, 2014.

J.F. Gravier, Paris et le désert français. (1e ed. 1947). Paris, Flammarion, 1972.

Jean Gravigny, Montmartre en 1925. Paris, Editions Montaigne, 1925.

A.C. Grayling, De tijd van het genie. De zeventiende eeuw en de geboorte van het moderne denken. Overamstel Uitgevers, 2016.

Green Global Travel, The effects of mass tourism. (How overtourism is destroying 30+ destinations).
Via: https://greenglobaltravel.com/effects-mass-tourism-overtourism-destroying-destinations/. 2018 (?).

J.L. Gréau, Le capitalism malade de sa finance. Paris, Gallimard / Le Débat, 1998.

Peter Greenhalgh, Ephemeral Vistas. The Expositions Universelles, Great Exhibitions and World's Fairs, 1851-1939. Manchester, 1988.

Ambrose Greenway, A Century of Cross-Channel Passenger Ferries. London, Ian Allan Ltd., 1981.

Nancy L. Green, French Tourism and Tourists in France. The Comparative Gaze: Travelers in France before the Era of Mass Tourism. In: French Historical Studies, Duke University Press, Volume 25, Number 3, pp. 423-440, Summer 2002.

Nancy L. Green, Les Américains de Paris. Hommes d'affaires, comtesses et jeunes oisifs, 1880 – 1941. Paris, Belin, 2014.

Graham Greene, J'Accuse: The Dark Side of Nice. London, The Bodley Head, 1982.

Greenpeace International, Votre Cloud est-il net? Greenpeace International, 2015.

Madeleine Grégoire-Doiron, Affinités (France-Danemark). Cahiers de l'Alliance Française / Comité de St.-Briève, 1947.

Alexis Gregory, Ritz Paris. Editions Assouline, 1999.

Lise Grenier (Sous la direction de), Villes d'eaux en France. Editions Institut Français d'Architecture - Fernand Hazan, 1985.

Roger Grenier, Paris ma grand'ville. Paris, Gallimard, 2015.

Wolfgang Griep und Hans-Wolf (Hgg.), Reisen im 18. Jahrhundert. Neue Untersuchungen (= Neue Bremer Beiträge, 3), Heidelberg, 1986.

F. Grijzenhout, W.W. Mijnhardt en N.C.F. van Sas (red.), Voor vaderland en vrijheid. De revolutie van de patriotten. Amsterdam, 1987.

Siegfried Grillmeyer, Habsburger Diener in Post Und Politik: Das Haus Thurn Und Taxis Zwischen 1745 Und 1867. 2005.

Vincent Grimault, La Renaissance des campagnes - Enquête dans une France qui se réinvente. Paris, Seuil, 2020.

Pascal Griset, Les révolutions de la communication, XIXe-XXe siècle. Paris, Hachette, 1991.

J. Gritti, 'Les contenus culturels du Guide Bleu: monuments et sites a voir'. In: Communications, n° 10, pp. 51-64, 1967.

Bernard Groethuysen, Origine de l'esprit bourgeois en France. Paris, Gallimard, 1977.

Mireille Grosjan, Deauville- Trouville au temps des courtisannes et autres histoires inspirées de faits réels. Editions Charles Corlet,2016.

Klaus Grosse Kracht, Zwischen Berlin Und Paris: Bernhard Groethuysen 1880-1946 - Eine Intellektuelle Biographie. Tübingen, Niemeyer, 2002,

Thomas Grosser, Reiseziel Frankreich. Deutsche Reiseliteratur vom Barock bis zur Französischen Revolution. Opladen, Westdeutsche Verlag Gmbh, 1989.

Dick Grote, Forced Ranking: Making Performance Management Work. Harvard Business Review Press, 2005.

Harriet Grote, Memoir of the Life of Ary Scheffer. 2010.

Grotius, La vie et l’œuvre de Grotius (1583 – 1845). Exposition. Paris, Institut Néerlandais, 1965.

A.-C. Gruber, « Les Vauxhalls parisiens au XVIIIe siècle ». In: Bulletin de la Société d'histoire de l'art français, 1971.

A.-C. Gruber, Les grandes fêtes et leur décor à l'époque de Louis XIV. Genève-Paris, 1972.

Paul Gruyer, Bains de mer en Normandie du Tréport au Mont Saint-Michel. Guide pratique des stations balnéaires. Collection des Guides-Joanne. Les Guides Bleus. Paris, Hachette & Cie, 1913.

Anne Grynberg, Les Camps de la honte. Les Internés Juifs Des Camps Français, 1939-1944. Paris, La Découverte, 1991.

R. Guerber, La pratique de l'automobile. Paris, Technique et Vulgarisation, 1949.

Gilles Guérithault, Vive l'auto. Paris, Grasset, 1980.

Daniel Vander Gucht, Ecce homo touristicus. Identité, mémoire et patrimoine à l'ère de la muséalisation du monde. Loverval, Editions Labor, 2006.

Denis Guedj, La Révolution des savants. Paris, Découvertes Gallimard, 1988.

Denis Guedj, La Méridienne. Paris, Robert Laffont, 1997.

Denis Guedj, Le mètre du monde. Paris, Editions du Seuil, Paris, 2000.

Jean-Claude Guédon, La planète cyber. Internet et cyberspace. Paris, Découverte Gallimard, 1996.

Marcel Guédon, Arcachon: 150 ans d'histoire. Elytis, 2005

Elie Guene, Deux siècles de bains de mer, sur les plages de l'Avranchin et du Cotentin, 1995.

Jean-Pierre Guéno, Paroles d'exode, mai-juin 1940: Lettres et témoignages des Français sur les routes. Paris, J'ai lu, 2015.

Patrice Gueniffey, La politique de la Terreur. Essai sur la violence révolutionnaire, 1789-1794. Paris, Fayard, 2000.

Patrice Gueniffey, Françous-Guillaume Lorrain (Sous la direction de), Révolutions françaises du Moyen âge à nos jours. Paris, Perrin, 2020.

R. Guerber, La pratique de l'automobile. Technique et Vulgarisation, 1949.

Jean D. Guerdon, 2000 ans de transports parisiens. Paris, Champs actuel, Sélection du Reader's Digest, 1971.

Daniel Guérin, Front populaire - révolution manquée. Paris, Julliard, 1963.

Roger Guerrand, La Conquête des vacances. Paris, Editions ouvrières, 1963.

Michel Guerrin, Il était une fois Nice. In/ Le Monde M Le magazine du Monde, 23 juillet, 2016, pp. 19-24.
Via: https://www.lemonde.fr/m-actu/article/2016/07/22/il-etait-une-fois-nice_4973454_4497186.html

Michel Guerrin, « Le touriste entre-t-il pour la culture dans la catégorie des nuisibles? ». In: Le Monde, Publié le 23 novembre 2018 à 11h12 - Mis à jour le 24 novembre 2018 à 01h33. Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2018/11/23/le-touriste-entre-t-il-pour-la-culture-dans-la-categorie-des-nuisibles_5387389_3232.html

André Gueslin, Michelin: les hommes du pneu. Paris, Les Editions de l'Atelier, 1993.

O. Guichard, Loisirs Languedoc-Roussillon, Revue française d’urbanisme, n°86, numéro spécial, Le Languedoc-Roussillon. Paris, 1965.

Guide du Pneu Michelin, Paris et sa proche banlieu. Paris, Services de Tourisme MICHELIN, 15e édition, Printemps 1965.

Guide-Chaix, Conseil aux voyageurs en chemin de fer, en bateaux à vapeur et en diligence. Chaix et Cie, 1854.

Guide Pratiques Conty, Réseau de l'Etat. Plages de l'Océan. Paris, Administration des Guides Conty; Troisième Edition, Exercice 1908-1909.

Le Guide du Minitel, Le mode d'emploi - Les 4000 service - 200 matériels connectables. Minitel Magazine N°2, octobre 1987.

Guide illustré de l'Exposition Universelle de 1889 comprenant 50 gravures et 20 plans. Champ de Mars. Trocadero, Esplanade des Invalides. Berges de la Seine. Oeuvres et produits exposés. Première édition. Paris, L. Danel et E. Dentu, 1889.

Guide des Plaisirs à Paris. Paris le jour - Paris la nuit - La 'Tournée des Grands-Ducs' - Comment on s'amuse - Où l'on s'amuse - Ce qu'il faut - Ce qu'il faut faire. Un plan des Plaisirs de Paris. Nouvelle édition considérablement augmentée. Administration: 7 rue de Lille, Paris, 1900.

Guide secret de l'étranger célibataire. Paris et province. Distractions diurnes et nocturnes. Secret Guide of the foreigner bachelor in Paris. 3e éd., Paris, Gabillaud, 1889.

Jean Guiffan, Histoire de l'anglophobie en France: De Jeanne d'Arc à la vache folle. Rennes, 2004.

Pierre Emmanuel Guigo, Com & Politique: Les liaisons dangereuses? Editions Arkhê, 2017.

Pierre-Emmanuel Guigo et al., Communication politique. Pearson France, 2019.

Goulven Guilcher, La rivalité Chaix-Hachette pour la conquête du marché de la lecture ferroviare en France. In. Revue d'histoire de chemins de fer, HS 3, pp. 279-305, 1992.

Goulven Guilcher, Naissance et développement du guide de voyage imprimé: du guide unique à la série, une stratégie de conquête des lecteurs?
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 81-93.

Valérie Guillaume (Sous la direction de), Le Marais en héritage. 50 ans de sauvegarde depuis la loi Malraux. Musée Carnavalet - Paris Musées, 2015.

Gilbert Guilleminault, L'épopée de la rèvolte, le roman vrai d'un siècle d'anarchie (1862-1962). Paris, Denoël, 1963.

Gilbert Guilleminault (collection dirigée par), Le roman vrai de la IIIe République. Les Années Folles. Paris, Denoël, 1956.

Gilbert Guilleminault (collection dirigée par), Le roman vrai de la IVe République. 1944-1947. Les lendemains qui ne chantent pas. Paris, Denoël, 1969.

Gilbert Guilleminault (collection dirigée par), Le roman vrai de la IVe République. 1947-1953. La France de Vincent Auriol. Paris, Denoël, 1970.

Gilbert Guilleminault (collection dirigée par), Le roman vrai de la IVe République. 1954-1958. De Bardot à de Gaulle. Paris, Denoël, 1972.

André Guillerme, Corps à corps sur la route: Les routes, les chemins et l'organisation des services au XIXème siècle. Paris, Presses de l'Ecole Nationale des Ponts et Chaussées, 1984.

André Guillerme, Les routes du sud de la France, de L'Antiquité à l'époque contemporaine. Paris, CTHS, 1985.

E. Guillot, La maison salubre. 1914.

E. Guillot, Jean-Baptiste Godin et le Familistère de Guise. Bruxelles, Archives d'architecture moderne, 1976.

Clement Guillou, Après la crise du Covid-19, un tourisme plus stable que durable. In: Le Monde ('Tourisme, la pause est finie'), 7 Juillet, pp. 18-19, 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/economie/article/2020/07/06/apres-la-crise-du-covid-19-un-tourisme-plus-stable-que-durable_6045303_3234.html (Publié le 06 juillet 2020 à 06h06 - Mis à jour le 06 juillet 2020 à 11h48).

Christophe Guilly, Fractures françaises. Paris, Champs essais, Flammarion, 2010.

Christophe Guilly, Le crépuscule d'en haut. Paris, Flammarion, 2014.

Christophe Guilly, La France Périphérique. Comment on a sacrifié les classes populares. Paris, Flammarion, 2014.
(En anglais publié comme: Christophe Guilluy, Twilight of the Elites. Prosperity, the Periphery, and the Future of France. Yale University Press, 2019.)

Christophe Guilluy, No society. La fin de la classe moyenne occidentale. Paris, Flammarion, 2018.

Philippe Guindon, La conscience de l'action: l'engagement d'Albert Camus et de George Orwell. Mémoire présenté comme exigence partielle de la maîtrise en histoire. Université de Québec à Montréal, février 2007.

Pierre Guiral, La vie quotidienne en France à l'age d'or du capitalisme 1852-1879. Paris, Hachette, 1976.

Jean Guisnel et Bernard Violet, Services secrets: Le pouvoir et les services de renseignement sous la présidence de François Mitterrand. Paris, La Découverte, 1988.

Jean Guisnel, Histoire secrète de la DGSE. Paris, Robert Laffont, 2019.

Gustave Guitton, Les apaches de Paris: moeurs inédites (Ed. 1908). Paris, Hachette Livre / BnF, 2017.

Peter Gumbel, Elite Academy: Enquête sur la France de ses grandes écoles. Paris, 2013.

N. Guns, Koninklijke Rotterdamsche Lloyd. Beknopte geschiedenis van een rederij. Zutphen, 2004

Christian Gury, Excentriques et Années folles. Editions Non Lieu, 2010.

France Guwy, Voltaire, Help!. De Hollandse ervaringen van Voltaire en de invloed op zijn denken. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 1995.

Ueli Gyr, The History of Tourism : Structures on the Path to Modernity.
http://ieg-ego.eu/en/threads/europe-on-the-road/the-history-of-tourism, 2010.

Alex de Haas, De minstreel van de mesthoop. liedjes, leven en achtergronden van Eduard Jacobs. Amsterdam, de Bezige Bij, 1958.

Licien Haas, Ce qu'il faut savoir pour voyager. Le tourisme en chemin de fer, en automobile (code de la route), à bicyclette, en avion, etc. L'Hôtel, le touriste étranger. Paris, Stock, 1930.

Hella S. Haasse, Ogenblikken in Valois. Breda, Uitgeverij De Geus b.v., 1982.

F.W.A. Habermann, Postroutes en postwagens in de 19de eeuw. Tijdschrift voor Economische Geografie, 41, deel 32, pp. 180 - 186, 1941.

Claude Habib, Galanterie française. Paris, Gallimard, 2006.

Nicos Hadjicostis, Destination Earth: A New Philosophy of Travel by a World-Traveler. 2016.

Hans van Haefte, Folies Bergère. Amsterdam, A.J.G. Strengholt's Uitgeversmaatschappij, 1961.

Hans van Haefte, Place Pigalle. Amsterdam, A.J.G. Strengholt's Uitgeversmaatschappij, 1961.

Hans van Haefte, Hotel Montmartre. Amsterdam, A.J.G. Strengholt's Uitgeversmaatschappij, 1962.

Sebastian Haffner, Het verhaal van een Duitsers 1914-1933. Amsterdam, Uitgeverij Maarten Muntinga bv, 2009.

Edwine Hagen, President van Nederland. Rutger Jan Schimmelpennick (1761 – 1825). Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2012.

K. ten Hagen, M. Modsching and R. Kramer, A location aware mobile tourist guide selecting and interpreting sights and services by context matching. In: Proceedings of the 2nd Annual International Conference on Mobile and Ubiquitous Systems: Networking and Services, 2005.

Pierre Hahn, Nos Ancêtres les Pervers - La vie des homosexuels sous le Second Empire. Editions H. et O., 2006.

Dalloula Haiouani (Coordination documentaire), Le château de Bussy-Rabutin. Paris, Editions du patrimoine, Centre des monuments nationaux, 2015.

H. Hazel Hahn, Scenes of Parisian Modernity. Culture and Consumption in the Ninneteenth Century. New York, Palgrave Macmillan, 2009.

W. Scott Haine, The World of the Paris Café: Sociability among the French Working Class, 1789 - 1914. Baltimore & London, 1996.

E.O.G. Haitsma Milier, A.M.J.T. Leyten, Het Nederlandse beeld van de Franse Revolutie in prent en film. Amsterdam, De Bataafsche Leeuw, 1989.

Nicholas Halasz, Captain Dreyfus: The Story of a Mass Hysteria. New York, Simon & Schuster, 1955.

Ludo van Halem (samenstelling), Simon Vinkenoog e.a., Parijs was mieters ! Nederlandse fotografen in Parijs 1945 – 1965. Schiedam, Stedelijk Museum, 2004.

Maurice Halbwachs, La classe ouvrière et les niveaux de vie. Paris/Londres, Gorden & Breach, 1970.

C. M. Hall, Tourism, biodiversity and global environmental change. In S. Gössling & C. M. Hall (Eds.), Tourism and global environmental change: Ecological, economic, social and political interrelationships (pp. 142–156). Routledge, 2006.

C. M. Hall, Degrowing tourism: Décroissance, sustainable consumption and steady-state tourism. Anatolia, 20(1), 46–61, 2009.
Via: https://doi.org/10.1080/13032917.2009.10518894 [Taylor & Francis Online],

C. M. Hall, Biological invasion, biosecurity, tourism, and globalisation. In Dallen J. Timothy (Ed.), Handbook of globalisation and tourism (pp. 114–125). Edward Elgar Publishing, 2019.

Edward T. Hall, The Silent Language. New York, Anchor Books, 1959.

Edward T. Hall, The Hidden Dimension. New York, Doubleday & Comp., 1966.

Edward T. Hall, Beyond Culture. New York, Anchor Press / Doubleday & Company Inc., 1976.

Edward T. Hall, The Dance of Life. The Other Dimension of Time. New York, Anchor Books / Doubleday, 1983.

Edward T. Hall and Mildred Reed Hall, Understanding cultural differences. Germans, French and Americans. Yarmouth, USA , Intercultural Press Inc., 1990.

Edward T. Hall, An Anthropology of Everyday Life. An Autobiography. New York, Doubleday, 1992.

Jordan Hall, Generation Omega. In: Medium, Feb 14, 2018. Via: https://medium.com/@jordangreenhall/generation-omega-6eaf1a0a0ac4

Bruce Hales-Dutton, The Trans-Atlantic Pioneers: From First Flights to Supersonic Jets – The Battle to Cross the Atlantic. Air World, 2019.

Martin Halliwell, Catherine Morley (Eds.), American Thought and Culture in the 21st Century. Edinburgh, Edinburgh University Press Ltd., 2008

Maurice Hamel & Charles Tournier (Enquête de), La Prostitution. Nice, C.G.E.P., 1927.

Eric Hamelin, Olivier Razemon, La tentation du bitume. Où s'arrêtera l'étalement urbain? Editions Rue de l'échiquier, 2012.

David Hamers e.a., Bloeiende bermen. Verstedelijking langs de snelweg. Rotterdam, Nai Uitgevers, 2006.

C. Hamilton, F. Gemene, et C. Bonneuil (dir.), The Anthropocene and the Global Environmental Crisis: Rethinking Modernity in a new Epoch. Routledge, 2015.

Jill Hamilton, Thomas Cook. The Holiday-Maker. Stroud, Sutton Publishing Ltd., 2005.

Hervé Hamon et Patrick Rotman, Les Porteurs des valises. Paris, Stock, 1979.

Hervé Hamon et Patrick Rotman, Les Intellocrates. Expédition en haute intelligentsia. Paris, Edition Ramsay, 1981.

Herve Hamon et Patrick Rotman, Génération tome 1 - Les années de rêves. Paris, Seuil, Points, 2008.

Herve Hamon et Patrick Rotman, Génération tome 2 - Les années de poudre. Paris, Seuil, Points, 2008.

Dan Hampton, The Flight: Charles Lindbergh's Daring and Immortal 1927 Transatlantic Crossing. William Morrow, 2017.

Claire Hancock, Les représentation de la ville en France et en Angleterre: les exemples de Paris et de Londres dans les guides et récits de voyage (vers 1780-vers 1870). Institut Universitaire Européen, Département de Sciences Politiques et Sociales, 1998.

Claire Hancock, 'City of business contre ville du plaisir: Londres et Paris dans les guides touristiques du XIXe siècle.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 329-338.

P. Hanlon, Global Airlines. Oxford, Butterworth, 1996.

Roger Hanoune et John Scheid, Nos ancêtres les Romains. Paris, Découvertes Gallimard, 1995.

Yuval Noah Harari, 21 Lessons for the 21st Century. London, Jonathan Cape, 2018.

Bernard E. Harcourt, Exposed – Desire and Disobedience in the Digital Age. Harvard University Press, 2015.
Bernard E. Harcourt, La Société d'exposition - Désir et désobéissance à l'ère numérique. Paris, Seuil, 2020.

Mr. H. Hardenberg, Etta Palm. Een Hollandse Parisienne, 1743 – 1799. Assen, Van Gorcum, 1962.

Tim Harford, Fifty Things that Made the Modern Economy. London, Little, Brown, 2017.

Patrick Harismendy et Jean-Yves Andrieux, Pension complète !: Tourisme et hôtellerie (XVIIIe-XXe siècles). 2016.

S. Harkness, Wearable and wanderlust: How technology is changing travel. 2015.
Via: http://www.screenpilot.com/2015/03/wearables-wanderlust-how-technology-is-changing-travel/

Stephen L. Harp, Marketing Michelin. Advertising & Cultural Identity in Twentieth-Century France. Baltimore & London, The John Hopkins University Press, 2001.

Stephen L. Harp, Au Naturel: Naturism, Nudism, and Tourism in Twentieth-Century France. Baton Rouge, Louisiana State University Press, 2014.

J.-M. Harribey et al (Les Economistes atterrés), La monnaie. Un enjeu politique. Manuel critique d'économie monétaire. Paris, Seuil Points, 2018.

Brooke Harrington, Capital without Borders: Wealth Managers and the One Percent. Cambridge, MA and London, Harvard University Press, 2016.

J.-P. Harris, C. Crosnier et al., Nivernais-Morvan. Cadre naturel - Histoire - Art - Littérature - Langue - Economie - Traditions populaire. Paris, Editions Booneton, 1989.

L. E. Harris, The Two Netherlanders. Humphrey Bradley and Cornelius Drebbel. Leiden, 1961.

Ruth Harris, Lourdes. Geschiedenis van een religieus fenomeen. Amsterdam, Anthos, 2000.

Ruth Harris, Lourdes. La grande histoire des apparitions, des pèlerinages et des guérisons. Paris, Jean-Claude Lattès, 2001.

Shane Harris, Greg Miller, Josh Dawsey and Josh Dawsey, U.S. intelligence reports from January and February warned about a likely pandemic. WashintonPost, March 21, 2020.
Via: https://www.washingtonpost.com/national-security/us-intelligence-reports-from-january-and-february-warned-about-a-likely-pandemic/2020/03/20/299d8cda-6ad5-11ea-b5f1-a5a804158597_story.html

David Harrison and Richard Sharpley (eds.), Mass Tourisme in a Small World. Wallingford, AbiCabi, 2017.

Paul Harrison, Elements of Pantheism: A Spirituality of Nature and the Universe. CreateSpace Independent Publishing Platform; edition 2013.

Adam Hart-Davis, Het verhaal van de tijd. Fontaine Uitgevers B.V., 2011.

F. A. Hartsen, Nederlandsche toestanden - uit het leven van een lijder. Hilversum, Uitgeverij Verloren, 1996.

Henry Harvard & Louis Simonin, L'Art et l'Industrie de tous les Peuples à l'Exposition Universelle de 1878. Description Illustrée des Merveilles du Champs-de-Mars et au Trocadéro par les écrivains les plus autorisés. Paris, Ed. Librairie Illustrée, 1878.

David Harvey, The Conditions of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change. Oxford, Blackwell, 1989.

David Harvey, A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press, U.S.A., 2007.

David Harvey, Paris, capitale de la modernité. Paris, Les Prairies ordinaires, 2012.

C. H. Hassenstein, Das elektrische Licht. Weimar, 1859.

Mark van Hattem & Robert Eckhardt, Grenzeloos verlangen. Tweehonderd jaar alpinisme. Utrecht, Kwadraat, 1995,

H. van Hattum, Helmers en France. Amstelveense Cahiers, 1, 1987.

Annette Haudiquet (Sous la direction de), Nuits électriques. Le Havre, MuMa Le Havre / Octopus Edition, 2020.

C.J. Haug, Leisure and Urbanism in Nineteenth-Century Nice. Lawrence, Kansas,, The Rgents Press of Kansas, 1982.

Georges-Eugène Haussmann, Mémoires du Baron Haussmann. 3 volumes. Victor-Havard Éditeur, 1890:

Tome 1: Avant l'Hôtel de Ville;
Via: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2205284

Tome 2: Préfecture de la Seine;
Via: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k220529h

Tome 3: Grands travaux de Paris.
Via: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k220530f

Paul de Haut, Le Canal du Nivernais. Editions Sutton, Coll. Mémoire en Images, 2010.

François Hauter, Chroniques d'Amérique. Paris, Carnets Nord, 2010.

David Harvey, The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change. Wiley-Blackwell, October 1991.

David Harvey, A brief history of neoliberalism. Oxford, UK, Oxford University Press, 2005.

Louis Havard, La Maison salubre et la maison insalubre à l'Exposition universelle de 1889. Paris, Charles Noblet, 1890.

J.D. Hayhurst O.B.E., The Pneumatic Post of Paris. The France & Colonies Philatelic Society of Great Britain, 1974.

Eric Hazan, L'invention de Paris. Il n'y a pas de pas perdu. Paris, Seuil, 2002.

Eric Hazan, Views of Paris 1750-1850. Paris, Bibliothèque nationale de France / Bibliothèque de l'Image, 2013.

Sudhir Hazareesingh, Intellectuals and the French Communist Party: Disillusion and Decline. Oxford, Oxford University Press, 1991.

Sudhir Hazareesingh, In the Shadow of the General: Modern France and the Myth of De Gaulle. Oxford, Oxford University Press USA, 2012.

Sudhir Hazareesingh, How the French Think. An Affectionate Portrait of an Intellectuel People. London UK, Allen Lane, Penguin Random House UK, 2015.

Sudhir Hazareesingh, Ce pays qui aime les idées. Histoire d'une passion française. Paris, Flammarion, 2015.

Sudhir Hazareesingh, From Left Bank to left behind: where have the great French thinkers gone? The Guardian, 13 June, 2015.
Via: https://www.theguardian.com/books/2015/jun/13/from-left-bank-to-left-behind-where-have-the-great-french-thinkers-gone

Walter Hebeisen, F. W. Taylor und der Taylorismus. Zürich, 1999.

Emmanuel Hecht (Propos recueillis par), Sudhir Hazareesingh: "La France croit devoir penser pour le reste du monde." In: L'Express, N° 3347, pp. 12-16, 26 août 2015.

HEDENDAAGSCHE HISTORIE of TEGENWOORDIGE STAAT van FRANKRYK. Eerste deels en Tweede Deels. Te AMSTERDAM, By ISAAK TIRION 1752. Met Privilegie.

Paul Heelas The New Age Movement: The Celebration of the Self and the Sacralization of Modernity. Oxford, Blackwell, 1996.

Roland Heguy, Changeons notre tourisme ! Paris, Cherche Midi, 2020.

Robert L. Heilbronner, De wereld jaagt naar geld. Amsterdam, H.J. Paris, 1957.

Robert L. Heilbronner, The Wordly Philosophers. The lives, times and ideas of the great economic thinkers. New York, NY, A TouchStone Book, published by Simon and Schuster, Fourth Edition. Completely Revised for the 1970's, 1972.

Vivtorine Hefting, L'Universe de Jongkind. Paris, 1976.

J. F. Heijbroek, Frits Lugt 1884 – 1970: leven voor de kunst. Biografie. Parijs, Uitgeverij Thoth en Fondation Custodia, 2010.

Chris van der Heijden, Grijs verleden. Nederland en de Tweede Wereldoorlog. Amsterdam, Uitgeverij Contact B.V., 2001.

Lia van der Heijden en Jan Sanders (eds.), De levensloop van Adriaan van der Willigen (1766 - 1841). Een autobiographie uit een tijdperk van overgang. Hilversum, Verloren, 2010.

P. van der Heijden (red.), Romeinse wegen in Nederland. Utrecht, Matrijs, 2016.

Sylvia Heimans, 'Parijs is niet verliefd op mij.' Josepha Mendels als exporteur van Frans erfgoed.
In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk.
Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.317 - 333. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Sander Heijne en Hendrik Noten, Fantoomgroei, Business Contact, 2020.

Heinrich Heine, Französche Zustände.(1833). Leipzig, Amazon Distribution GmbH, 2014.

Stefan Helmreich, Silicon Second Nature: Culturing Artificial Life in a Digital World. Berkeley, University of California Press, 2000.

Karen Hellman, Real Ideal. Photography in Mid-Nineteenth-Century France. Los Angeles, Getty Publications, 2014.

Louis Helly, Cent ans de ski français. Grenoble, 1968.

Ernest Hemingway, A Moveable Feast. Jonathan Cape, 1964.

Jan Frederik Hemmers, Helmers en France : dagboek, brieven en gedichten van Jan Frederik Helmers, Amstelveen, EON Pers, 2014.

W.J. Hemmings, Emile Zola devant l'Exposition Universelle de 1878. In: Cahiers de l'AIEF Année 1972, 24, pp. 131-153.

Harald Hendrix en Ton Hoenselaars (red.), Vreemd volk. Beeldvorming over buitenlanders in de vroegmoderne tijd. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1998.

Christoph Hennig, Reiselust. Touristen, Tourismus und Urlaubskultur. Frankfurt am Main, Surhkamp, 1999.

Jean-Luc Hennig, Les garçons de passe, enquête sur la prostitution masculine. Editions Libres Hallier, 1978.

Jean-Luc Hennig, De l'extrème amitié. Montaigne & La Boétie. Paris, Gallimard, L'Infini, 2015.

M. Hennig-Schefold und H. Schmidt-Thomson, Transparent und Masse, Passagen und Hallen aus Eisen und Glas 1800-1880. Köln, 1972.

Roger Henrard, Personen- en ideeenverkeer tussen Frankrijk en Nederland in de 17de eeuw. Rekkem, Ons Erfdeel , Jg. 28, 1985.

Brigitte Henri, Histoire secrète des RG. Paris, Flammarion, 2017.

Raymond Henry, Du Vélocipède au Dérailleur moderne. La Surprenante histoire des changements de vitesse. Saint-Etienne, Association des amis du Musée d'art et d'industrie de Saint-Étienne, nouvelle édition corrigée et réactualisée, 2003.

George W. Herald, Edward D. Radin, Monte-Carlo: un siècle de roulette. Paris, Editions de Trévise, 1964.

Auguste Herlaut, L'éclairage des rues à Paris à la fin du XVIIe et au XVIIIe. Paris, Renouard, Imp., 1916.

A. Hermann & J. Dieterlen, Le ski pour tous, ce que tout skieur doit savoir. Paris, Flammarion, 1936.

Cor Hermans, Een Engelsman in Frankrijk. Een andere geschiedenis van John Stuart Mill. Amsterdam, Boom, 2008.

Abel Hermant, Lr Frisson de Paris. Paris, P. Ollendorff, 1895.

B.H.D. Hermesdorf, De herberg in de Nederlanden. Arnhem, Gysbers & Van Loon, 1977.

René Heron de Villefosse, Histoire et géographie gourmandes de Paris. Paris, Editions de Paris, 1956.

René Héron de Villefosse, Histoires des grandes routes de France. Paris, Perrin, 1975.

Marc Hersant, Saint-Simon. Paris, Gallimard, 2016.

Yves Hersant, Fabienne Durand-Bogaert, Europes. De l'Antiquiré au XXe siècle. Anthologie critique et commentée. Paris, Robert Laffont Bouquins, 2000.

Marlies Hersman, Deux hommes politiques et leurs régimes politiques : François Mitterand et Ruud Lubbers: la France et les Pays-Bas. Phd Thesis. Amsterdam, Faculteit der Geesteswetenschappen, Vakgroep Frans, 1996

Joke J. Hermsen en Riëtte van der Plas (Red.), 'Nu eens dwaas dan weer wijs'. Belle van Zuylen tussen Verlichting en Romantiek. Amsterdam, 1990.

Machteld den Hertog, Kampeertocht naar de Mont Blanc. G.B. van Goor Zonen's Uitgeversmaatschappij, 1936.

Bernard Hervieu, Jean Viard, L'Archipel paysan: la fin de la république agricole. La Tour d'Aigues, L'Aube, 2002.

Stéphane Hessel, Indignez vous! Montpellier, Indigène éditions, 2011.

Aaltje Hessels, Vakantie en vakantiebesteding sinds de eeuwwisseling. Een sociologische verkenning ten behoeve van de sociale en ruimtelijke planning van Nederland. Assen, Van Gorcum & Comp. B.V., 1973.

Abel Hermant, Scènes de la vie cosmopolite. Le caravansérail. Paris, A. Lemerre, 1917.

J. van Herwaarden, Op weg naar Jacobus. Hilversum, Verloren, 1992.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Logis d’Amour au XVIIIe Siècle. Rue de Chaussée-d’Antin, etc.. Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCCX.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Folies d'Amour au XVIIIe siècle. Rue Cadet etc..Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCXI.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Logis d’Amour au XVIIIe Siècle. Clichy, etc.. Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCXI.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Logis d’Amour au XVIIIe Siècle. Porte et rempart St. Honoré, etc.. Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCXII.

Hélène L'Heuillet, Eloge du retard. Paris, Albin Michel, 2020.

Gilles Heuré, Mort de Paul Virilio, théoricien de la vitesse et lanceur d’alerte avant l’heure. In: Télérama, 19/09/2018.
Via: https://www.telerama.fr/idees/mort-de-paul-virilio,-theoricien-de-la-vitesse-et-lanceur-dalerte-avant-lheure,n5813242.php M. van den Heuvel, Tracy Metz, Nature As Artifice. New Dutch Landscape in Photography and Video Art. Rotterdam, NAi uitgevers, 2008.

Mr. G. J. van Heuven-Goedhart, De reis van 'Colonel Blake'. Utrecht, Erven J. Bijleveld, 1945.

Freek Heybroek, 'Matthijs Maris in Parijs 1869 - 1877'. In: Oud Holland 89, nr. 1, pp. 266 - 289, 1975.

Verena von der Heyden-Rynsch, Das Spiel der Verführung. Liebe und Galanterie im Wandel der Zeiten. Artemis & Winkler, 2004.

Danièle Heyman et Jean-Pierre Dufreigne, Le roman de Cannes: 50 ans de Festival. Paris, TF1 Editions, 1996.

G. J. Heymeijer, De emigratie van Nederlandsche landbouwers naar Frankrijk. Utrecht, Dekker & Van de Vegt, 1926.

Hilde Heynen et David Vandenburgh (dir.), Tourism revisited, NeTHCA. Bruxelles, La Lettre Volée, 2007.

Hariie Hezemans, De Posthoorn bij Rucphen. Snelverkeer in de Gouden Eeuw. Uitgave in eigen beheer, Hezemans, 1986.

C. Hibbert, The Grand Tour. London, Thames Methuen, 1987.

Jason Hickel, The Divide: A Brief Guide to Global Inequality and its Solutions. William Heinemann, 2017.

Jason Hickel & Giorgos Kallis, Is Green Growth Possible?, New Political Economy, Routledge, 2019.
Via: https://doi.org/10.1080/13563467.2019.1598964

Jason Hickel, The Contradiction of the Sustainable Development Goals: Growth versus Ecology on a Finite Planet. In: Sustainable Development, Wiley, 2019.
Via: https://static1.squarespace.com/static/59bc0e610abd04bd1e067ccc/t/5cb6db91a4222f60ea156798/1555487636747/Hickel+-+The+Contradiction+of+the+SDGs.pdf

Jason Hickel, Less is More: How Degrowth Will Save the World. William Heinemann, 2020.

Patrice Higonnet, Sister Republics: The Origin of French and Americab Republicanism. Cambridge, Harvard University Press, 1988.

Patrice Higonnet, Sister Revolution: French Lightening, American Light. New York, Faber and Faber, 1999.

Patrice Higonnet, Paris. Capital of the World. Cambridge, Massachusets – London, England, The Belknap Press of Harvard University Press, 2002.

Freya Higgins-Desbiolles et al., Degrowing tourism: rethinking tourism. In: Journal of Sustainable Tourism, Volume 27, 2019 - Issue 12.
Via: https://www.tandfonline.com/toc/rsus20/27/12

Jacques Hillairet, Dictionnaire historique des rues de Paris, Paris, Les Éditions de Minuit, 1997.

Henk Hillenaar, Les relations réligieuses entre la France et les Pays-Bas à l'épque moderne. In: DESiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 203-227.

Gertrude Himmelfarb, The Roads to Modernity: The British, French and American Enlightenments. 2008.

Geoffry Hindley, Tourists, Travellers and Pilgrims. London, Hutchinson, 1983.

Matthew Hindman, The Internet Trap: How the Digital Economy Builds Monopolies and Undermines Democracy. Princeton University Press, 2018.

Alex W. Hinrichsen, Baedeker's Reisehandbücher 1832-1990. 2. Aufl. Bevern, Ursula Hinrichsen Verlag, 1991.

J. Hiron, Il était une fois Leucate. Narbonne, Ed. du Cap Leucate, 1998.

Histoire de l'Eclairage Public à Paris.
Via: http://www.megedoudeau.jmbertho.odns.fr/index.php/eclairage-public/histoire/histoire-de-l-eclairage-public

Pierre Le Hir, La France face aux risques de la bétonisation galopante. In: Le Londe, 03-08-2019.
Via: https://www.lemonde.fr/planete/article/2019/08/02/la-france-face-aux-risques-de-la-betonisation-galopante_5495906_3244.html

Gerhard Hirschfeld, Nazi Rule and Dutch Colloboration: The Netherlands under German Occupation, 1940-1945. Oxford, 1988.

Alfred Hitchcock (Directed by), To catch a thief 5with Gary Grant, Grace Kelly et al.), Paramount Pictures, 1954.

M. Hitchcock & K. Teage (Eds.), Souvenirs: The material culture of tourism. Aldershot, Ashgate, 2000.

Christopher Hitchens, Why Orwell Matters. Basic Books, 2003.
Christopher Hitchens, Dans la tête d'Orwell - La vérité sur l'auteur de 1984. Saint Simon, 2019.

O. Hobian, Les Alpinistes en France (1870-1950): une histoire culturelle. Paris, L'Harmattan, 2001.

E. J. Hobsbawn, The Age of Revolution. Europe 1789 - 1848. London, Abacus edition, 1977.

E. J. Hobsbawn, The Age of Capital. 1848 - 1875. London, Abacus edition, 1977.

E. J. Hobsbawn, 'Inventing Traditions'. In: E.J. Hobsbawn and T. Rangers, eds., The Inventions of Traditions. Cambridge, University of Cambridge Press, 1983.

E. J. Hobsbawn, The Age of Empire. 1875 - 1914. New York NY, Vintage Books Edition, 1989.

E. J. Hobsbawn, The Age of Extremes. A History of the World, 1914 - 1991. New York NY, Vintage Books edition, 1996.

E. J. Hobsbawn with Antonio Polito, On the Edge of the New Century. New York, The New Press, 2000.

E. J. Hobsbawn, Interesting Times. A Twentieth-Century Life. London, Abacus, 2002.

E. J. Hobsbawn, Globalization, Democracy and Terrorism. London, Abacus, 2007.

E. J. Hobsbawn, Fractured Times. Culture and Society in the Twentieth Century. London, Abacus, 2014.

Guy Hocquenghem, L'Amphithéâtre des morts. Paris, Gallimard, 1994.

Guy Hocquenghem (Préface de Réné Schérer), Le Désir homosexuel, Paris, Fayard, 2000.

Guy Hocquenghem (Préface de Serge Halimi), Lettre ouverte à ceux qui sont passé du col Mao au Rotary. Marseille, Agone, troisième édition revue & augmentée, 2003.

Catherine Hodeir et Michel Pierre, L'Exposition coloniale: 1931. Bruxelles, Complexe, 1991.

C. F. F. Gijsberti Hodenpijl, Napoleon in Nederland, 1904.

Andrew Hodges, Alan Turing: the Enigma. New York, Simon and Schuster, 1983. >P> Jean-Michel Hoerner, Géographie de l'industrie touristique. Paris, Ed. Ellipses, 1997.

Jean_Michel Hoerner, Traité de tourismologie. Pour une nouvelle science touristique. Perpignan, Presses universitaire de Parpignan, 2002.

Jean-Michel Hoerner et C. Sicaart, La science du tourisme, précis franco-anglais de tourismologie. Perpignan, Balzac Editeur, 2003.

Jean-Michel Hoerner, Mémoires d'un nouveau touriste. Perpignan, Balzac Editeur, 2006.

Jean-Michel Hoerner, Géopolitique du capital. Paris, Ed. Ellipses, 2007.

Jean-Michel Hoerner, Géopolitique du Tourisme. Paris, Armand Collin, 2008.

Jean-Michel Hoerner, Le dictionnaire utile du tourisme. Nîmes, CirVath, 2009.

Jean-Michel Hoerner, Le tourisme dans la mondialisation: Les mutations de l'industrie touristiques. Paris, L'Harmattan, 2010.

H.L. Hoest, Uitlegging nopens de voornaamste wanspraaken in de Fransche taal. Te Amsterdam, Gedrukt voor Rekening van den Auteur. En zyn te bekomen By Adam Meyer, Boekverkoper op de Voorburgwal, agter het Stadhuis, 1783.

Bernard Hoetjes, Agriculteurs néerlandais en France. In: Etudes rurales, n° 135-136, pp. 69-74, 1994.

Norbert Höfler, Wir Kreuzfaher. Millionen Deutsche lieben Urlaub auf dem Schiff. Wie das umstrittene Milliardengeschäft funktioniert. In: Stern, Nr. 48, 21.11.2019, pp. 26-36.

Geert Hofstede, Cultures and Organizations. Intercultural Cooperation and Its Importance for Survival. Software of the Mind. London, Profile Books Ltd., 2003.

Eva Hoffman, Lost in Translation: A Life in a New Language. New York and London, Penguin, 1989.

Stanley Hoffmann e.a., In Search of France. The Economy, Society, and Political System in the Twentieth Century. New York NY, Harper & Row Publishers, 1965.

Stanley Hoffmann, Essais sur la France. Déclin ou Renouveau? Paris, Seuil, 1974.

H. J. A. Hofland, Geen tijd. Op zoek naar oorzaken en gevolgen van het moderne tijdgebrek. Amsterdam, Scheltema en Holkema, 1955.

H. J. A. Hofland, Vakantie. Over zakelijke en onzakelijke kanten van de moderne volksverhuizing. Amsterdam, Scheltema & Holkema N.V., 1957.

H. J. A. Hofland, The Times of De Tijden van Sem Presser. Amsterdam, Stichting Voetnoot, 2000.

Olivier Hoibian, Les Alpinistes en France (1870-1950): une histoire culturelle. Paris, L'Harmattan, 2001.

Olivier Hoibian et. al., L'invention de l'alpinisme: La montagne et l'affirmation de la bourgeoisie cultivée (1786-1914). 2008.

Alan Holden, Three Voyageurs in Search of Europe: A Study of Henry James, Ezra Pound and T.S. Elliott. Philadelphia , University of Pensylvania Press, 1965.

Jean-Vincent Holeindre, Sartre contre Aron. Entre conviction et responsabilité. In: Sciences Humaines, Décembre 2019- janvier-février 2020.

Robert Holland, Blue-Water Empire. The British in the Mediterranean since 1800. Penguin, 2013.

Robert Holland, The Warm South : How the Mediterranean Shaped the British Imagination. New Haven and London, Yale University Press, 2018.

Xaviera Hollander, Paris-St.Tropez. Paris, J.C. Lattès, 1975.

Wil den Hollander, Boerin in Frankrijk. Omnibus van 'Land van zon en wijn', 'Volwassen mensen huilen niet', 'En de boer hij ploegde voort', 'Mijn vader in Frankrijk'. Utrecht, Kosmos, 1968.

Franka Holtmann (Préface, Directeur Général de l'Hôtel Le Meurice, Le génie français de l'art de vivre. Le Meurice. One of the Dorchester Collection, 2008.

Cornelius Holtorf and Anders Hogberg 5eds.), Cultural Heritage and the Future. London, Taylor& Francis Ltd, 2019.

G. D. Homan, Nederland in de Napoleontische tijd, 1795-1815. Haarlem, 1978.

Rick Honings en Peter van Zonneveld, De gefnuikte arend. Het leven van Willem Bilderdijk (1756-1831). Amsterdam, Prometheus - Bert Bakker, 2013.

Emmanuel Hoog, La téle. Une histoire en direct. Paris, Découvertes Gallimard, 2010.

Daniela Hooghiemstra, De geest in dit huis is liefderijk - Het leven en de Werkplaats van Kees Boeke (1884 - 1966). Amsterdam, De Arbeiderspers, 2013.

Tialda Hoogeveen, De geur van hooi. Hoe het boerenleven in Nederland veranderde. Amsterdam, Thomas Rap, 2020.

Monique van Hoogstraten, Addie Schulte, Gert Jan van Sette (red.), Zuidenwind. Romaanse invloeden op de Nederlandse cultuur. Amsterdam, Prometheus, 2000.

Sidney Hook (ed.), Determinism and Freedom in the Age of Modern Science. New York, Collier Books - London, Collier MacMillan Publishers, 1974.

Glenn Hooper (Ed.), Dark Tourism. Practice and interpretation. London, Routledge, 2019.

Pierre Horay, Paris Lyon Côte d'Azur. Paris, Editions Pierre Horay, 1958.

Gerhard Hormann, Het nieuwe nietsdoen. Ontdek het geheim van het simpele leven. Just Publishers, 2017.

Alf Hornburg, John R. McNeil and Joan Martinez-Alier (dir), Rethinking Environmental History: World-System History and Global Environmental Change. New York, Alta Mira Press, 2007.

J. Hornikx & M. Starren, Publicités en France et aux Pays-Bas: peut-on standardiser ou faut-il adapter? In: Studies in Communication Sciences, 4 (1), 219-233. 2004.

Dick van der Horst, 'De Amsterdamse stadsverlichting I: de periode tot 1883'. In: Amsterdamse Monumenten, nr. 1, mei 1985.

Dick van der Horst, 'De Amsterdamse stadsverlichting II: de periode 1883 -1930'. In: Amsterdamse Monumenten, nr. 2, juli 1985.

Dick van der Horst, 500 jaar openbare verlichting in Amsterdam. Een beknopte geschiedenis. 2001.

E. Hospitalier, L'Electricité dans la maison. Piles intermittentes et continues - Sonneries - Avertisseurs - Téléphones - Horlogerie -Allumoirs - Eclairage électrique domestique - Moteur et Locomotion - Récréations électrique - Applications Diverses. Bibliothèque de la Nature. La Physique Moderne. Paris, G. Masson, Editeur, Librairie de l'Académie de Médecine, 1885.
Via: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2044272

Michel Houellebecq, Plateforme. Paris, Flammarion, 2001.

Michel Houellebecq, La carte et le territoire. Paris, Flammarion, 2010.

François Hourmant, Au pays de l'avenir radieux: Voyages des intellectuels français en URRS, à Cuba et en Chine populaire. Paris, 2000.

François Hournant, François Mitterrand, le pouvoir et la plume. Portrait d'un président en écrivain. Paris, Presses Universitaires de France, 2010.

Patrick Howarth, When the Riviera was Ours. London and Henley, Routledge & Kegan Paul, 1977.

H. A. Höweler, Een Amsterdammer naar Parijs in 1778. Reisverslag van de koopman Jacob Muhl. Zutphen, De Walburg Pers, 1978.

Marc-Vincent Howlett, L'homme qui croyait en l'homme. Jean-Jacques Rousseau. Paris, Gallimard, 1989.

C. G. Hoyos, Psychologie de la circulation routière. Paris, Presses Universitaires de France, 1968.

Louis Adrien Huart, Physiologie du flâneur. Paris, Aubert, 1841. (Ré-éd., Ligaran, 2015.

Janine Huas, L'homosexualité au temps de Proust. Editions Danclou, 1992.

Laurent Huberson, Enquête sur Edwy Plenel. De la légende noire du complot trotskiste au chevalier blanc de l'investigation. Paris, Le Cherche Midi, 2008.

Laurent Huberson, Edwy Plenel. Coups, intrigues, réseaux; enquête sur un journaliste controversé. Paris, Plon, 2018.

Marie-Clotilde Hubert, Construire le temps: normes et usages chronologiques du moyen âge à l'époque contemporaine. Librairie Droz, 2000.

Kenneth Hudson, Diamonds in the Sky: A Social History of Air Travel. London, Sydney, Toronto, The Bodley Hed, British Broadcasting Corp., 1979.

R. Hudson (ed.), The Grand Tour, 1592 - 1796. London, The Folio Society, 1993.

P. Huguet, Bon voyage ou l'Art de voyager, au point de vue de l'utilité, de l'agrément, de l'économie, de la santé, de la législation, etc.. Félix Girard, 1867.

Victor Hugo, Les misérables. Bruxelles, A. Lacroix, Verboeckhoven & Cie. éditeur 1862.

Coos Huijsen, De PvdA en het Von Münchhausen-syndroom. Pleidooi voor een progressief perspectief. Haarlem, 1990.

Coos Huijsen, Nederland en het verhal van Oranje. 2012.

Coos Huijsen, Ode aan het Klootjesvolk. Populisme asl smoesje van een falende elite. Amsterdam, Prometheus, 2020.

Jan Hulsker, Van Gogh en zijn weg. Het complete werk. Amsterdam, Meulenhoff, 1985.

Gerda Huisman, Voor revolutiën gebooren. Brieven van Johannes Bosscha aan Gerard Tjaard Suringar; Parijs. 1788 – 1793. Ljouwert / Leeuwarden, Fryske Akademy, 2001.

Huit Jours à Paris pendant l'Exposition de 1900. Guide Complêt du Visiteur. Paris, Arnaud & Cie Editeurs, 19, Rue de Paradis, 1900.

Christian Huitema, Et Dieu créa l'Internet. Paris, Eyrolles, 1995.

Harro Huizing, Le conflit franco-neerlandais sur la drogue. Une analyse culturelle des positions de la France et des Pays-Bas. Phd thesis. Amsterdam, Faculteit der Geesteswetenschappen, Vakgroep Frans, 1997.

Johan Huizinga, Herfsttij der Middeleeuwen. Studie over levens- en gedachtenvormen der veertiende en vijftiende eeuw in Frankrijk en de Nederlanden. (1919). Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon N.V., 1941.

J. Huizinga, Nederlands geestesmerk. Leiden, 1935.

J. Huizinga, In de schaduw van morgen. Een diagnose van het geestelijk lijden van onzen tij. Haarlem, H.D. Tjeenk Willink & Zoon N.V., 1935.

Johan Huizinga, Homo ludens. Essai sur la fonction sociale du jeu (1938). Paris, Gallimard, 2016.

Johan Huizinga, Erasmus. Haarlem, 5e dr.1958.

François Hulbert, En finir avec l'organisation centralisée: 40 ans d'exception française, ça suffit ! Paris, L'Harmattan, 2013.

Annelot Huijgen, L'aire de l'autoroute change d'ère. In: Le Figaro Economie, 10 août 2012.

Coos Huijsen, Ode aan het klootjesvolk. Populisme als smoesje van een falende elite. Amsterdam, Prometheus, 2020.

Wilhelm von Humboldt, Journal Parisien [1796-1799). Traduit de l'allemand par Elisabeth Beyer. Arles, Solin Actes Sud, 2001.

David Hume, Tourism Art and Souvenirs: The Material Culture of Tourism. Routledge, 2013.

Margaret Hunt (dir.), Women and the Enlightment. New York, Haworth Press, 1984.

Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order. (1996) New York NY, Simon & Schuster Paperbacks, 2011.

Mark Hunyadi, La tyrannie des modes de vie. Sur le paradoxe moral de notre temps. Lormont, Le Bord de l'Eau, 2015.

Jean Hureau, Initiation au Voyage. Manuel du touriste en France. Paris, J. Susse, 1947.

Jean Hureau, Sécourisme. Manuel pratique. Paris, J. Susse, 1943.

Jean Hureau, Guide camping '45. Paris, J. Susse, 1945.

Jean Hureau, Plein air et camping manuel pratique. Paris, J. Susse, 1946.

Jean Hureau, Initiation au voyage. Manuel du touriste en France. Paris, J. Susse, 1947

Jean Hurau, Plein air et camping. Editions de le Revue Camping, 1950.

Jean Hureau, Le Camping. Paris, Librairie Hachette, 1966.

Jean Hureau, Camping et caravaning. Le petit guide.Paris, Hachette, 1967.

Laure-Emmanuelle Husson, Pourquoi les guides touristiques restent incontournablr. In: Challenges, 7 juin 2016.

Andrew Hussey, Paris. The Secret Story. London etc., Penguin Books, 2007.

Aldous Huxley, Along The Road. (Notes and essays of a tourist). New York, George H. Doran Company, 1925.

Aldous Huxley, Heerlijke nieuwe wereld. Amsterdam, Uitgeverij Contact N.V., 1970. (Aldous Huxley, Brave New World, 1932.)

Christiaan Huygens 1629-1695. Een Hagenaar in Parijs. Leiden, by Museum Boerhaave, Rijksmuseum voor de Geschiedenis van de Natuurwetenschappen en van de Geneeskunde. 1978.

Joris-Karl Huysmans, Croquis de Paris et d'ailleurs (1880). Paris, Les Editions de Paris, 1996.

Joris-Karl Huysmans, Croquis parisiens. Paris, L. Vanier, 1886.

Joris-Karl Huysmans, Les Foules de Lourdes. Paris, P.-V. Stock Editeur, 1906.
Joris-Karl Huysmans, Lourdes en de massa. Schoorl, Conserve, 1992.

Eugène Huzar, La fin du monde par la science. 1855.

Eugène Huzar, L'Arbre de la science. Paris, Dentu, 1857.

Kim Hyounggon, Research Note: Nostalgia and Tourism. In: Tourism Analysis, Volume 10, Number 1, pp. 85-88(4). Cognizant Communication Corporation, 2005.
Via: https://doi.org/10.3727/1083542054547912

Wim Ibo, En nu de moraal... Geschiedenis van het Nederlands cabaret 1895-1936. Alphen a/d Rijn, 1981.

François Icher, Les Compagnons ou l'amour de la belle ouvrage. Paris, Découvertes Gallimard, 1995.

Hooft van Iddekinge, Friesland en de Friezen in de Middeleeuwen. Bijdragen tot de Geschiedenis, Rechtskennis, Muntkunde en Geografie der Friesche Gewesten, inzonderheid gedurende de Elfde Eeuw. Leiden, E. J. Brill, 1881.

W.L. Idema, P.H. Schrijvers, P.J. Smith (red.), Het beeld van de vreemdeling in westerse en niet-westerse literatuur. Baarn Ambo, 1990.

Antoine Idier, Les vies de Guy Hocquenghem. Paris, Fayard, 2017.

Eva Illouz, Emotions as Commodities: Capitalism, Consumption and Authenticity. London, Routledge, 2017.

Eva Illouz (dir.), Les marchandises émotionnelles. L'authenticité au temps du capitalisme, Paris, Premier Parallèle, 2019.

Philippe d'Iribarne, L'étrangeté française. Paris, Seuil, 2006.

Walter Isaacson, Steve Jobs, de biografie. Houten, Spectrum, 2011.

Walter Isaacson, Les Innovateurs. Comment un groupe de genies, hackers et geeks a fait la révolution numérique. Paris, JCLattès, 2015.

INA, François Mitterrand. Le pouvoir de l'écran. Les grands entretiens télévisuels. Paris, INA Editions, 2016.

F. Inglis, The Delicious History of the Holiday. London, Routledge, 2000.

INSEE, Cinquante ans de consommation, édition 2009. Paris, INSEE, 2009.

Institut Français d'Architecture (Dominique Delaunay photographies; Olivier Piron préface), Trouville: Maisons et cités-jardins (1919-1995). Norma, 2002.

International Business Publications USA, Monaco Offshore Tax Guide (World Strategic and Business Information Library). International Business Publications USA, 2007.

International Business Publications USA, Monaco Taxation Laws and Regulations Handbook. International Business Publications USA, 2008

Walter Isaacson, The Innovators: How a Group of Hackers, Geniuses, and Geeks Created the Digital Revolution. New York, Simon & Schuster, 2014.
Walter Isaacson, Les Innovateurs. Comment un groupe de génies, hackers et geeks a fait la révolution numérique. Paris, JC Lattès, 2015.

Raymond Isay, Panorama des Expositions Universelles. Paris, Gallimard, 1937.

Rober M. Isherwood, Farce and Fantasy. Popular Entertainment in Eighteenth-Century Paris. New York-Oxford, Oxford University Press, 1986.

H. L. Israels, Nederlandse gids op de Parijsche tentoonstelling in 1900. Amsterdam, 1900.

Geert van Istendael, Michel Quint, Luc Devoldere en Cyrille Offermans, Het juiste spoor: treinverhalen tussen Nederland, België en Frankrijk. Rekkem, Ons Erfdeel, 2012.

J. (Uit naam van de drie,), Drie Friezen naar de tentoonstelling te Parijs. Franeker, Snelpersdruk T. Telenga, 1889.

Fred Jaarsma, Waiving in the Ardèche: Floundering and Fun with the Dutch in France. America Star Books, 2014.

Edmond Jabès, Le Livre de l'hospitalité, Paris, Gallimard, 1991.

Guylaine Jacobé, Fontcouverte. Aspects monographiques d'un village des Corbières. Maitrise A.E.S., Université de Montpellier I, Faculté de Droit et des Sciences Economiques, 1985-1986.

Jeffrey H. Jackson, Making Jazz French: Music and Modern Life in Interwar Paris. Durham, NC, Duke Univerity Press, 2003.

Russell Jacoby, The End of Utopia: Politics and Culture in an Age of Apathy. New York, NY, Basic Books, 1999.

Sébastien Jacquot, et al., Atlas mondial du tourisme et des loisirs : Du Grand Tour aux voyages low cost. Paris, Editions Autrement, 2018.

Julian Jackson, The Popular Front in France: Defending Democracy, 1934-1938; Cambridge, 1988.

Julian Jackson, Anna-Louise Milne & James S. Williams (eds.), May 68: Rethinking France's Last Revolution. Basingstoke, 2011.

Christian Jacquiau, Les coulisses de la grande distribution. Paris, Albin Michel, 2000.

Michel de Jaeghere (Editorial), Pagnol. Au pays de l'enfance. Paris, Le Figaro, Hors-série, Juin 2015.

F. Jameson, Postmodernism, or the cultural logic of capitalism. In: New Left Review, 146, pp.55-96, 1984.

Pierre Jammet, Le Bristol. un palace dans son siècle. Paris, Ed. Hoëbeke, 1998.

Xavier de Jarcy, Le Corbusier, un fascisme français. Paris, Albin Michel, 2015.

Xavier de Jarcy, Marc Perelman et al. (Sous la direction de), Le Corbusier, zones d'ombre. Editions Non Standard, 2018.

Maarten Jager, Kees Maks, schilder van het mondaine leven, 1876 – 1967. Zwolle, Waanders / Rotterdam, Kunsthal, 2001.

Henry James, The Europeans. (1878), Hammondsworth, Penguin, 1985.

Henry James, L'Américain à Paris. T. 1. Paris, Hachette, 1884.

Andrew Jamison and Ron Eyerman, Seeds of the Sixties. Berkeley, University of California Press, 1994.

J. Janin, Inauguration du chemin de fer de Paris à Saint-Germain. In: Journal des Débats, 25 août 1837.

Vladimir Jankélévitch, L'irréversible et la nostalgie. Paris, Flammarion, 2011.

Adrien Jans, De Montmartre à Montpernasse. Bruxelles-Amiens, 1968.

Hubert Jansen, Dorp in de Provence. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1963.

H.P.H. Jansen, A. Janse, Kroniek van het klooster Bloemhof te Wittewiersum. Hilversum, Verloren, 1991.

Hans Janssen, Mondriaan en het kubisme. Parijs 1912 – 1914. Bussum, Uitgeverij Thoth / Gemeentemuseum Den Haag, 2014.

L. Jansen, H. Luijten, N. Bakker, Vincent van Gogh - de brieven: de volledige, gei¨llustreerde en geannoteerde uitgave / Deel 3, Drenthe - Parijs, 1883-1887. Amsterdam, Van Gogh Museum, 2009.

Xavier Jarcy, Le Corbusier, un fascisme français. 2015.

Antonia Jardin et Philippe Fleury, La révolution de l'autoroute. Paris Fayard, 1973.

Domiqie Jarrassé, Les Thermes romantique. Bains et villégiature en France de 1800 à 1850. Insitut d'Etudes du Massif Central-C.H.E.C., Université de Clermond-Ferrand II, 1992.

Dominique Jarrassé (Textes réunis par), Villes d'eaux des Pyrénées occidendentale, patrimoine et devenir. Institut d"Etudes du Massif Central, 1996.

Dominique Jarrassé, Représentation de la ville d'eaux. Statut dans les guides thermaux français entre 1840 et 1870.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 207-220.

Paul Jarry, Les Magasins de nouveautés. 1948

Emmanuel Jaurand, Les plages gays. Le genre: constructions spatiales et culturelles. 2005.

Emmanuel Jaurand, «Territoires de mauvais genre? Les plages gays », Géographie et Cultures, n° 54, p. 71-84, 2005.

Emmanuel Jaurand, S. Leroy, « Bienvenue aux gays du monde entier: tourisme gay et mondialisation ». In: Mondes du tourisme, n° 54 hors-série «Tourisme et Mondialisation », p. 299-309, 2011.

Emmanuel Jaurand, 'Territorialités gays'. In: Espaces et Sociétés, Université d’Angers, N° 32, décembre, pp. 7-13, 2011.

Francis Jauréguiberry, Les branchés du portable. Sociologie des usages. Paris, Presses universitaires de France, 2003.

F. Jauréguiberry, S. Proulx (éds.), Internet, nouvel espace citoyen? Paris, L'Harmattan, 2003.

Francis Jauréguiberry et Jocelyn Lachance, Le voyageur hypermoderne. Partir dans un monde connecté. Toulouse, Editions érès, 2016.

Adam Jaworski and Annette Pritchard, Discourse, communication, and tourism. Channel View Publications, 2005.

Martin Jay, The Dialectical Imagination. A History of the Frankfurt School and the Institute of Social Research 1923-50. London, Heinemann, 1973.

Peter Jay, Igor A. Jenzen, Uhrzeiten. Die Geschichte der Uhr und ihres Hebrauches. Frankfurt am Main, 1989.

Pierre Jay, Le Chemin de la Méditerranée. Paris-Nice. Bourgoin, Imp. Rabilloud, 1896.

I. Jeacle and C. Carter, "In TripAdvisor we trust: rankings, calculative regimes and abstract systems'. In: Accounting, Organizations and Society, Vol. 36, pp. 293-309, 2011.

Georges Jean, Langage des signes. L'écriture et son double. Paris, Découvertes Gallimard, 1989.

Georges Jean, Voyages en Utopie. Paris, Découvertes Gallimard, 1994.

Stéphane Jean-Baptiste, Sylvie Anibal, La Nièvre, le pays de ma vie, François Mitterrand 1946-1996. Nevers, La Fabrique, 2006.

Jean-Noël Jeanneney, Leçon d'histoire pour une gauche au pouvoir: la faillite du Cartel, 1924-1928. Paris, Seuil, 1977.

Jean-Noël Jeanneney, L'argent caché: milieux d'affaires et pouvoirs politiques dans la France du XXe siècle. Paris, Seuil, 1981.

Jean-Noel Jeanneney, L'Histoire de France vue d'ailleurs - 50 évènements racontés par des historiens étrangers. 2018.

Francis Jeanson, Simone de Beauvoir ou l'entreprise de vivre. Suivi par deux entretiens avec Simone de Beauvoir. Paris, Éditions du Seuil, 1966.

Isabelle Jendron, L'art du voyage. 150e anniversaire des Guides bleus. Paris, Hachette, 1991.

O. H. Jenkins, Photography and travel brochures: the circle of representation. In: Tourism Geographies 5(3), pp. 305-328, 2003.

Raoul Marc Jennar, Le Grand Marché transatlantique. La menace sur les peuples d'Europe. Perpignan, Cap Bear Editions, 2014.

Nici Jesse (fotografie), André Paurois (tekst), Vrouwen van Parijs. Utrect, A. W. Bruna & Zoon, 1954.

Nico Jesse (fotografie), Jaap Romijn (tekst), De Franse Rivièra. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1956.

Nico Jesse (photos), Ute Valende (texte), Jean Cocteau (préface), Paris. Paris-Bruxelles, Editions Sequoia, 1961.

Nico Jesse (foto's), Ute Valende (tekst), Jean Cocteau (voorwoord), Parijs. Amsterdam-Brussel, Elsevier, 1962.

Alexandre Jevakhoff, Le Roman des Russes à Paris. Editions du Rocher, 2014.

Paul Joanne, Les Stations d'Hiver de la Méditerranée. Nice, Hyères - Cannes - Monaco - Menton - Bordighera -Sanremo. Collection Joanne - Guides Diamant. Paris, Librairie Hachette et Cie., 1878.

Joseph Jobe, Van koetsen en karossen. Haarlem, De Haan, 1977.

Joseph Jobé, Au temps des cochers: histoire illustrée du voyage en voiture attelée du XVe au XXe siècle, Lausanne, Edita-Lazarus, 1976.

Jozien Jobse-Van Putten, Eenvoudig maar voedzaam. Cultuurgeschiedenis van de dagelijkse maaltijd in Nederland. Amsterdam, Boom uitgevers, 1995.

Feiko Joekstra e.a., Van Gogh tot Cremer. Nederlandse kunstenaars in Parijs. Uitgeverij Waanders, Uitgeverij de Kunst, Museum de Fundatie, 2014.

Douglas and Madeleine Johnson, The Age of Illusion: Art and Politics in France 1918-1940. New York, Rizzoli, 1987.

James H. Johnson, Listening in France. A cultural History. University of California Press, 1995.

Laurent Joffrin, La régression française. Paris, Seuil, 1992.

Laurent Joffrin, Le réveil français. Pour en finir avec les défaitistes, les déclinistes et autres prophètes de la décadance. Paris, Stock, 2015.

Shirley Johnston and Roberto Schezen, Great Villas of the Riviera. Thames & Hudson, 1998.

Eugène Joliat, Smollett et la France. Paris, Librairie Ancienne Honoré Champion, 1935.

J. H. Jonckers Nieboer, Geschiedenis der Nederlandsche Spoorwegen. Rotterdam, Nijgh & Van Ditmar, 1938.

Daniel Stedman Jones, Masters of the Universe – Hayek, Friedman, and the Birth of Neoliberal Politics. Princeton NJ, Princeton University Press, 2012.

J. W. D. Jongma, Geschiedenis van het Nederlandse wegvervoer. Drachten / Leeuwarden, 1992.

J.H. Jonkers Nieboer, Geschiedenis der Nederlandsche Spoorwegen 1832 - 1938. Rotterdam, 1938.

Ted Jones, The French Riviera: A Literary Guide for Travellers. London – New York, Tauris Park Paperbacks, 2007.

Daniel Stedman Jones, Masters of the Universe – Hayek, Friedman, and the Birth of Neoliberal Politics. Princeton NJ, Princeton University Press, Updated edition, 2014.

Maiken Jonkman (red.), Nederlanders in Parijs. 1789 – 1914. Van Spaendonck, Scheffer, Jongkind, Maris, Kaemmerer, Breitner, Van Gogh, Van Dongen, Mondriaan. Bussum, Uitgeverij Thoth, 2017.

Piet de Jonge (eindred. Karin van Lieverloo), Helene Kröller-Müller: een biografische schets in woord en beeld. Otterloo, Kröller-Müller Museum, 2004.

Jill Jonnes, Eiffel's Tower. The Thrilling Story Behind Paris's Beloved Monument and the Extraordinary World's Fair That Introduced It. New York NY, Penguin Group, 2009. (Traduit en français avec comme titre: La Tour. La passionnante histoire du monument parisien si cher aux coeurs et de l'extraordinaire Exposition universelle qui l'a fait découvrir. Paris, le cherche midi, 2015.)

Tony Joseph, How Is Augmented Reality Reshaping Travel and Tourism. February 5, 2019.
https://www.fingent.com/blog/how-is-augmented-reality-reshaping-travel-and-tourism

Johan Joor, Les Pays-Bas contre l'impérialisme napoléonien. Les soulèvements anti-Français entre 1806 et 1813. In: Annales historiques de la Révolution française, Année 2001, 326, pp. 161-171.

David P. Jordan, Transforming Paris: The Life and Labors of Baron Haussmann. Chicago, Free Press, 1995.

Alex Jordanov, Les guerres de l'ombre de la DGSI: Plongée au coeur des services secrets français. Le Nouveau Monde Editions, 2019.

Dr. Theod. Jorissen, Patriotische Bladen, De Correspondentie van Koning Lodewijk, De Omwenteling van 1813. In: Historische Studiën IV. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, derde druk, 1912.

Dr. Theod. Jorissen, Het tijdperk der Patriotten, Willem V, De Fransche tijd. In: Historische Bladen II. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, vijfde druk, 1912.

Dr. Theod. Jorissen, De ondergang van het koninkrijk Holland. In: Historische Studiën VI. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, derde druk, 1912.

Gérard Jorland, Une société à soigner. Hygiène et salubrité publiques en France au XIXe siècle. Paris, Gallimard, 2010.

Tony Joseph, How Is Augmented Reality Reshaping Travel and Tourism. February 5, 2019.
https://www.fingent.com/blog/how-is-augmented-reality-reshaping-travel-and-tourism

Matthew Josephson, Edison - A Biography. Wiley, 1992.

Helen Josephy, Mary Margaret McBride, Paris is a Woman's Town. New York, Coward-McCann Inc., 1929.

André Jouanel, Bergerac et la Hollande. Les Vins de Monbazillac, Le Papier, Les Relations Familiales. Bergerac, Imprimerie Générale du Sud Ouest (H. Trillaud et Cie), 1951.

Jouhaud, Des postes menacées par le chemins de fer et des autres dangers dont cette institution est entourée, mesures à prendre pour les conjurerer. Didot frères, 1840.

A. Joubert, Les Gentilshommes étrangers à l'Académie d"équitation d'Angers au XVIIe siècle d'après un document inédit 1601-1635. Revue d'Anjou, 1893.

Jouhaud, Les Postes seront-elles sacrifiées aux chemins de fer? Paris, 1844.

Annie Jourdan et Joep Leersen (réd.), Remous Révolutionaires: République Batave, Armée Française. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1996.

Annie Jourdan, La Révolution batave. Entre la France et l’Amérique (1795-1806), Rennes, PUR, 2008

Annie Jourdan (dir.), Louis Bonaparte: Roi de Hollande. Paris, Nouveau Monde éditions/Fondation Napoléon, 2010.

Lies Journée, Ceci n'est pas Paris. Een onderzoek naar de literaire beeldvorming van Parijs in het literaire werk van enkele Nederlands(talig)e schrijvers.
Amsterdam, masterscriptie Universiteit van Amsterdam, 2010.

Arendo Joustra (samengesteld en ingeleid door), Vreemde Ogen. Buitenlanders over de Nederlandse identiteit. Amsterdam, Prometheus, 1993.

Arendo Joustra (samensteller), Ons Parijs. Nederlanders in de Franse hoofdstad. Diemen, ONE Business B.V., Speciale editie Elsevier, 2017.

Eric Jourdan, Pour jamais. H&O éditions, 2006.

Philippe Joutard, L'invention du Mont Blanc. Paris, Gallimard, 1986.

Claire Joyes (Text by), Monet at Giverny. London, Mathews Miller Dunbar, 1975.

D. Judd and S. Fainstein (Ed.), The Tourist City, New Haven, Yale University Press, 1999.

Tony Judt, Socialism in Provence 1871-1914: A Study in the Origins of the Modern French Left. Cambridge, Cambridge University Press, 1979.

Tony Judt, Marxism and the French Left: Studies on Labour and Politics in France 1830-1982. Clarendon, 1990.

Tony Judt, Past Imperfect. French Intellectuals, 1944-1956. New York University Press, 1992.

Tony Judt, Truth and Consequences (Review of 'Une jeunesse française: François Mitterrand 1934-1947' by Pierre Péan). In: The New York Review of Books, November 3, 1994 Issue.
Via: https://www.nybooks.com/articles/1994/11/03/truth-and-consequences/

Tony Judt, A Grand Illusion? An Essay on Europe. Douglas & McIntyre. 1996.

Tony Judt, The Burden of Responsibility: Blum, Camus, Aron, and the French Twentieth Century. Chicago and London, University of Chicago Press, 1998.

Tony Judt, On 'The Plague'. In: The New York of Books Review, November 29, 2001 issue.

Tony Judt, Postwar. A History of Europe Since 1945. New York, The Penguin Press, 2005.

Tony Judt, Ill fares the land. A Treatise On Our Present Discontents. London, Allen Lane, 2010.

Tony Judt, A Grand Illusion: An Essay on Europe. New York, New York University Press, 2011.

Tony Judt, Marxism and the French Left: Studies on Labour and Politics in France 1830-1981. New York and London, New York University Press, 2011.

Tony Judt and Timothy Snyder, Thinking the Twentieth Century. London, Penguin Press, 2012.

Tony Judt, Contre le vide moral. Restaurons la social-démocratie. Paris, Flammarion, Champs essais, 2015.

Tony Judt (Edited and introduced by Jennifer Homans), When the Facts Change. Essays 1955-2010.London, Vintage, 2015.

Étienne Juillard, La côte des Maures. Son évolution économique et sociale depuis cent ans, étudiée dans la région de Saint-Tropez. In: Revue de géographie alpine, 45(2), pp. 289-350, 1957.

Jacques Juliard & Michel Winock, (Sous la direction de), Dictionaire des intellectuels français: les personnes, les lieux, les moments. Paris, Seuil, (1996), 2002.

G. Julien, Stratégie de développement touristique en Languedoc-Roussillon. In: Bulletin de la Société Languedocienne de Géographie, 121, 'Languedoc-Roussillon': l’avenir du tourisme régional – Espaces et Territoires, pp. 215-221. Montpellier, 1998.

Jacques Julliard (dir.), La mort du roi. Essai d'ethnographie politique comparée. Paris, Gallimard, 1999.

Serge July, Les années Mitterrand. Histoire baroque d'une normalisation inachevée. Paris, Grasset, 1986.

Serge July, Dictionnaire amoureux du Journalisme. Paris, Plon, 2015.

Timothy Jung, M.C.tom Dieck, M. Claudia (Eds.), Augmented Reality and Virtual Reality Empowering Human, Place and Business. Springer, 2017.

Judith Kagin, Le Château de Bussy-Raboutin. Paris, Editions du Patrimoine - Centre des Monuments Nationaux, 2003.

Gerhard R. Kaiser und Erika Tunner (Herausgeber), Paris ? Paris !,
Bilder der franzosischen Metropole in der nicht-fiktionalen deutschsprachigen Prosa zwischen Hermann Bahr und Joseph Roth.
Heidelberg, Universitatsverlag C. Winter, 2002.

Steven Kale, French Salons: High Society and Political Sociability from the Old Regime to the Revolution of 1848. Baltimore, 2006.

Dominique Kalifa, L'encre et le sang: récits de crimes et société à la Belle Époque. Paris, Fayard, 1995.

Dominique Kalifa, La culture de masse en France, 1860-1930. Paris, Editions La Découverte, 2001.

Rende van der Kamp, Geen mannen, maar duivels! Nederlanders in het Franse vreemdelingenlegioen. Nijmegen, Qv Uitgeverij, 2014.

Kamperen: Wat Je Thuislaat Is Meegenomen. Honderd Jaar Actief en Sportief kamperen, 1912-2012 (+ DVD). Leusden, Nederlandse Toeristen Kampeer Club, 2012.

Ike Kamphof, Iedereen voyeur: Kijken en bekeken worden in de 21ste eeuw. Utrecht, Uitgeverij Klement, 2013.

Dominique Kalifa, L'Encre et le Sang. Récits de crimes et société à la Belle Epoque. Paris, Fayarrd, 1995.

Dominique Kalifa, La véritable histoire de la Belle Époque. Paris, Fayard, 2017.

Giorgis Kallis, Susan Paulson, Giacomo D'Alisa, Federico Demaria, The Case for Degrowth. 2020.

J. Kanapa, L'Existentialisme n'est pas n humanisme. Paris, Editions sociales, 1947.

Robert Kanigel, High Season: How One French Riviera Town Has Seduced Travelers for Two Thousand Years. Harmondsworth, Penguin Group, Viking, 2002.

KANTAR TNS, Les Français connectés en vacances. Rapport complet, Juin 2017.
Via/https://www.tns-sofres.com/sites/default/files/2017.06.26-orange.pdf.

Jean-Noël Kapferer, Rumeurs. Le plus vieux média du monde. Paris, Seuil, 1987.

Jean-Noël Kapferer, Les Chemins de la Persuasion. Le mode de l'influence des médias et de la publicité sur les comportements. Paris, Dunod Etreprise -Bordas, 1990.

Jean-Noël Kapferer, Ré-inventer les marques. La fin des marques telles que nous les connaissions ... . Paris, Groupe Eyrolles, 2013.

Alice Kaplan, Dreaming in French. The Paris Years of Jacqueline Bouvier Kennedy, Susan Sontag, and Angela Davis. Chicago and London, The University of Chicago Press, 2012.

Lawrence S. Kaplan, Jefferson and France: An Essay on Political Ideas. New Haven, Yale University Press, 1967.

Steven L. Kaplan , Les Ventres de Paris. Pouvoir et approvisionnement dans la France d'ancien regime. Paris, Fayard, 1988.

Luchien Karsten, De achturendag: arbeidstijdverkorting in historisch perspectief 1817-1919. Proefschrift Groningen. Groningen, Universiteitsdrukkerij, 1989. (IISG Studies + Essays, no. 14), Amsterdam, IISG, 1990.

W. Kaschuba, Die Überwindung der Distanz; Zeit und Raum in der Europäischen MOderne. Frankfurt/M., Fischer Tashenbuch Verlag, 2004.

André Kaspi et Antoine Marès (Sous la direction de), Le Paris des étrangers dpuis un siècle. Paris, Imprimerie Nationale, 1989.

Riva Kastoryano (sous la direction de), Quelle identité pour l'Europe? Le multiculturalisme à l'épreuve. Paris, Presses de Sciences Po, 1998.

Balbino Katz, Nos amis les Français: Guide pratique à l'usage des GIs en France, 1944-1945. Paris, Le Cherche Midi, 2003.
112 Gripes about the Fench. (First published by the Information & Education Division of the US Occuoation Forces, Paris.) This edition: Oxford OX, Bodleian Library, 2013.

Rémi Kauffer, Jean Guisnel, Roger Faligoth, Histoire politique des services secrets français. Paris, La Découverte, 2013.

Jean-Claude Kaufmann (Préface de), Facteurs en France. Chroniques du petit matin. Paris, Les Editions Textuel, 2005.

Niilo Kauppi, French Intelectual Nobility: Institutional and Symbolic Transformations in the Post-Sartrian Era. Albany/New York, State University of ew York Press, 1996.

Klara Kautz, Das deutsche Frankreichbild in der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts. Nach Reisebeschreibungen, Tagebüchern und Briefen. Köln, 1957.

Bernard Kayser, Campagnes et Villes de la Côte d'Azur. Essai sur les conséquences du développement urbain. Monte-Carlo, Editions du Rocher Monaco, 1960.

P. Kayser, La Protection de la vie privée. Protection du secret de la vie privée. Economica, Presses universitaires d'Aix-Marseille, 1984.

G. Kearns and C. Philo (eds.), Selling Places: the City as Cultural Capital and Present. Oxford, Pergamon Press, 1993.

Rod Kedward, L avie en bleu: France and the French since 1900. London, 2006.

B. Keeley, Inégalités de revenu: l'écart entre les riches et les pauvres. Les Essentiels de l'OCDE. Paris, 2018.

Andrew Keen, How to Fix the Future: Staying Human in the Digital Age. Atlantic Books, 2019.

C.J. Kelk, Reis door de wolken. Utrecht - Antwerpen, A.W. Bruna & Zoon, 1940.

C. J. Kelk, Ik keek alleen. Brugge / Utrecht, 1968.

C. J. Kelk, Wie ik tegenkwam. 's-Gravenhage, 1981.

Michel Keller, Cent Considérations sur le nihilisme contemporain et sur les caractères tragicomiques des sociétés postmodernes. L'Or des Fous, 2005.

Jan Kelley, Path of the patriots: a tourist guide to Paris during the French Revolution. 2 Volumes. [location maps: J.J.M. Bakkers]. The Hague, Kemper Conseil Publishing, 2012.

Kevin Kelly, Out of Control. The New Biology of Machines, Social Systems, and the Economic World. Cambridge, Massachusetts, 1994.

Tessa van Kemenade, Culture d'entreprise: une étude théorique et pratique des différences de la culture d'entreprise aux Pays-Bas et en France ... . Amsterdam, Faculteit der Geesteswetenschappen, Vakgroep Frans, Phd thésis, 1996.

Anthony Kemp, 6 juin 1944; Le débarquement en Normandie. Paris, Découvertes Gallimard, 1994.

Ton van Kempen & Nicoline van de Beek, Madame Manet. Muziek en Kunst in het Parijs van de Impressionisten. Culemborg, Uitgeverij Het ArchiefCollectief, 2016.

Peter Kemper (Hg.), Am Anfang war das Rad. Eine kleine Geschichte der menschlichen Fortbewegung. Frankfurt am Main / Leipzig, 1997.

Marie Kemperink, 'De ultieme stad. Parijs in de Nederlandse literatuur van het fin de siècle'. In: Raf de Bont en Tom Verschaffel (red.) Het verderf van Parijs. Pp. 63-80. Universitaire Pers Leuven, 2004.

Hervé Kempf, Comment les riches détruisent la planète. Paris, Seuil, coll. 'Points', 2009.

Hervé Kempf, Pour sauver la planète, sortez du capitalisme. Paris, Seuil, 2014.

Yves Kengen, Ryanair, payer les passagers pour voyager. In: Le Monde Diplomatique, octobre 2008.
https://www.monde-diplomatique.fr/2008/10/KENGEN/16408

Yoshido Kenko, De kunst van het nietsdoen ('Tsurezuregusa'). Amsterdam, Uitgeverij Van Oorschot, 2020.

Bruce Kent, The spoils of war. The politics, economics, and diplomacy of reparations 1918-1932. Oxford, 1989.

J. Kennedy, Imagining Paris: exile, writing, and American identity. New Haven & London, Yale University Press, 1993.

Martin Kennedy (Ed.), Understanding Silicon Valley: The Anatomy of an Entrepreneurial Region. Stanford CA, Stanford University Press, 2000.

Sarah Kennedy, The Swimsuit. A fashion history from 1920s Biarritz and the birth of the bikini to sportswear styles and catwalk trends. Carlton Books, 2007.

Darah Kennel et al., Charles Marville. Photographer of Paris. Catalogue exhibition. National Gallery of Art, Washington, 2013.

Christine Kerdellant, Le Suicide su Capitalisme. Comment les premiers bénéficiares du sytème sont en train de le détruire. Paris, Robert Laffont, 2018.

Philip Kerr, The other side of silence. London, Quercus, 2016.

Philip Kerr, Prussian Bleu. London, Quercus, 2017.

Ian Kershaw, To Hell and Back. Europe 1914-1949. Allan Lane, 2015.

A. Kersten, De sociale betekenis van het kamperen. Wageningen, 1968.

André Kertész, Lectures. Paris, Editions du Chêne, 1971.

André Kertész (Text: Carole Kismaric). Millerton NY, Aperture, 1977.

J. Kessel, Hollywood; Ville Mirage. Paris, Gallimard, dix-huitième édition, 1937.

Martin Kettle, Mass tourism is at a tipping point – but we’re all part of the problem. In: The Guardian, August 11, 2017.

Jan van Keulen, met van Gogh in de Provence. 's-Gravenhage, Staatsuitgeverij, 1987.

J. P. M. Keuls, Het boek van den wijn. Amersfoort, S. W. Melchior, 1932.

John Maynard Keynes, The Economic Consequences of the Peace. London, MacMillanand Co., Limited, 1920.

Dr. Ali S. Khan (With William Patrick), The Next Pandemic: On the Front Lines Against Humankind?'s Gravest Dangers. Public Affairs, May 24, 2016.

Sunil Khilnani, Arguing Revolution: The Intellectuel Left in Post-war France. New Haven, Yale University Press, 1993.

Robert Kiek, Pijlen van den leeuw. Een oorlogsreportage. Amsterdam, P. N. van Kampen & Zoon N.V., 1945.

Terryl Nancy Kinderl, L'Abbaye de Pontigny. Paris, Éditions du patrimoine / Centre des monuments nationaux, 2017.

Obert Kindopp, Virtuelle Welten im Tourismus. Kein Platz mehr für Authentizität? Grin Publishing, 2015.

Andreas Kinneging, De onzichtbare Maat. De verbleekte idealen van de Verlichting en de Romantiek. In: De Groene Amsterdammer, nr. 7, 12 februari 2020.
Via: https://www.groene.nl/artikel/de-onzichtbare-maat?utm_source=De+Groene&utm_campaign=64ba6dc773-Dagelijks-2020-02-16&utm_medium=email&utm_term=0_853cea572a-64ba6dc773-70676005

Kay Kirchmann, Verdichtung, Weltverlust Und Zeitdruck: Grundzüge Einer Theorie Der Interdependenzen Von Medien, Zeit Und Geschwindigkeit Im Neuzeitlichen Zivilisationsprozeß. Opladen, Vs Verlag für Sozialwissenschaften, 1998.

Stephane Kirkland, Paris Reborn. Napoleon III, Baron Haussmann, and the Quest to Build a Modern City. Picador USA, 2014.

B. Kirschenblatt-Gimblett, Destination culture: Tourism, museums, and heritage. Berkeley CA, University of California Press, 1998.

Torsten Kirstges, Tourismus in der Kritik. Stuttgart, utb GmbH, 2020.

Liza Klaussmann, Villa America. London, Picador, 2015.

Tönnes Kleberg, Hôtels, restaurants et cabarets dans l'Antiquité romaine. Uppsala, 1957.

Etienne Klein (éditeur), L'Histoire des Inventions. Jusqu'où irons-nous? De la pierre taillée à l'homme augmenté. 2500 millénaires de génie. Le Monde - La Vie, hors-série, 2015.

Lionel Klein, Les enjeux du digital dans l'hôtellerie de luxe. Éditions universitaires européennes, 2018.

Naomi Klein, No Logo. Knopf Canada and Picador, 1999.

Naomi Klein, The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism. Knopf Canada, 2007.

Naomi Klein, "It was the Democrats' embrace of neoliberalism that won it for Trump". The Guardian, November 9, 2016.
Via: https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/09/rise-of-the-davos-class-sealed-americas-fate

Naomi Klein, On Fire: The (Burning) Case for a Green New Deal. Simon & Schuster, 2019.

Naomi Klein, Ne laissons pas les géants du web contrôler nos vies. In: Courrier international, N° 1547 du 25 juin au 1er juillet 2020.

Richard Klein, Le Touquet Paris-Plage: la côte d'Opale des années Trente. Édition Norma, 1994.

Richard Klein (Sous la direction de), La Côte d'Opale: Architectures des années 20 et 30: Wissant, Ambleteuse, Wimereux, Hardelot, Le Touquet, Stella-Plage, Merlimont, Berck. Edition Norma, 1998.

Richard Klein, Robert Mallet-Stevens. Agir pour l'architecture moderne. Paris, Editions du Patrimoine - Centre des Monuments Nationaux, 2014.

S.R.E. Klein, Patriots republikanisme. Politieke cultuur in Nederland (1766-1787). Amsterdam, 1995.

Thomas Kleinspehn, Die flüchtige Blick. Sehen und Identität in der Kultur der Neuzeit. Reinbeck bei Hamburg, 1989.

M. Klemm, Languedoc-Roussillon: adapting the strategy. In: Tourism Management, Vol. 17, N° 2, pp. 133-147, 1996.

Jacob Klinkhamer, Het leven van Hugo de Groot (1790), Hamburg, Tredition Classics, 2013.

Christian Jasper Klumker, Der friesische Tuchhandel. Der friesische tuchhandel zur zeit Karls des Grossen und sein verhältnis zur Weberei jener zeit. 1899.

G. A. Knaap, Spoorwegen en wegvervoer: een geschiedenis en bronnenoverzicht. Amsterdam; Nederlands Economisch-Historisch Archief, 1993.

Rémy Knafou (directeur de l'équipe MIT 'Mobilité, Itinéraires, Tourismes' de l'université Paris 7),
- Tourismes 1. Lieux communs. Paris, Belin, 2002,
- Tourismes 2. Moments de lieux. Paris, Belin, 2005,
- Mondes urbains du tourisme. Paris, Belin, 2007,
- Tourismes 3. La révolution durable. Paris, Belin, 2011,

Britta Timm Knudsen and Anne Marit Waade (Editors, Re-Investing Authenticity: Tourism, Place and Emotions. Channel View Publications, 2010.

Daniel C. Knudsen, Michelle M. Metro-Roland, Charles E. Greer (eds), Landscape, Tourism, and Meaning. Burlington and Aldershot, Ashgate Publishing, 2008.

Keizo Kobayashi (éd.), Histoire du Vélocipède de Drais à Michaux 1817-1870. Mythes et réalités. Tokyo, Bicycle Culture Center, 1993.

Paul de Kock, La Grande Ville. Nouveau Tableau de Paris, comique, critique et philosophique. Par MM. Paul de Kock, Balzac, Dumas, et.al.. Paris, Marescq, Libraire-Editeur, 1844.

Keizo Kobayashi, Histoire du Vélocipède de Drais à Michaux 1817-1870. Mythes et réalités. Tokyo, Bicycle Culture Center, ré-éditon, 1990.

H. J. Koenen, Geschiedenis van de vestiging en den invloed der Fransche vluchtelingen in Nederland. Leiden, Luchtmans, 1846.

Gaspard Koenig, La Fin de l'individu. Voyage d'un philosophe au pays de l'intelligence artificielle. Paris, Editions L'Observatoire - Le Point, 2019.

Arthur Koestler, Le zéro et l'infin (= Darkness at noon). Paris, Calmann-Lévy, 1945.

Arthur Koestler, Ignazio Silone, Richard Wright, André Gide, Louis Fischer and Stephen Spender, The God that failed. A confession. New York, Harper & Brothers Publishers, 1949.

Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Maaike Koffeman, 'Parijs is een meervoud'. Adriaan van Dis en de heruitvinding van de Nederlander in Parijs.
In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.345-353. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Marie-Christine Kok-Escallle (réd.), Paris: de l'image à la mémoire. Représentations artistiques, littérares, socio-politiques. Amsterdam - Atlanta, GA, Rodopi, 1997.

Marie-Christine Kok-Escale, « France et Pays-Bas: une histoire commune marquée par des phases d’attraction et de rejet ».
In: Deshima, Revue d’histoire globale des pays du Nord, no 8, 2014. Département d’études néerlandaises et scandinaves, Université de Strasbourg.

Marie Kok-Escale, « Les relations franco-néerlandaises ». Dans: Deshima, Revue d’histoire globale des pays du Nord, no 8, 2014.
Département d’études néerlandaises et scandinaves, Université de Strasbourg.

Elizabeth Kolbert, The Sixth Extinction. An unnatural history. London etc., Bloomsbury, 2014.

Gerrit Komrij, Het verraad van mijn generatie. Ruigoord-lezing, 24 juli, 2003.
Via: https://www.youtube.com/watch?v=1fvlc-YNcE0&t=169s

Willemijn Koning, Een 'bijna onbereikbare stralenkrans van vreugde en weelde'. Betrokkenheid in distantie in de Parijse stadsverkenningen van jonge Amsterdamse elitezonen, ca. 1850.
In: Op reis in de negentiende eeuw (met bijdragen van Jan Hein Furnée en Leonieke Vermeer ... et. al.. Speciaal nummer van: De negentiende eeuw, vol. 37, afl. 4, 2013, pag. 289-311.

Koningen van de Noordzee. 250 tot 850 na Chr.. ‘Het Fries Museum’ in Leeuwarden en het ‘Museum Het Valkhof’ in Nijmegen, 1999 / 2000.

György Konràd, Identität und Hysterie. Frankfurt am Mein, Suhrkamp Verlag, 1995.

György Konràd, Europa und die Nationalstaaten. Essay. Frankfurt am Mein, Suhrkamp Verlag, 2013.

Josef W. Konvitz, Cartography in France, 1660-1848. Chicago, 1987.

Jusche Koob & Ogundipe, Final Paper. Place Branding and Destination Marketing. Case: Marketing of Paris. Falun en Borlänge, Dalarna University, 2010.
Via: https://www.academia.edu/1218546/Place_Branding_and_Destination_Marketing_Case_Marketing_of_Paris.

Martin Koomen, De literaten van de linkeroever. Engelstalige schrijvers in Parijs 1900 - 1944. Amsterdanm, Uitgeversmaatschappij Tabula, 1983.

R.A. Koole (Red.), Van Bastille tot Binnenhof. De Franse Revolutie en haar invloed op de Nederlandse politieke partijen. Houten, Fibula, 1989.

Ton Koot, Klaar voor 't kamp! Kampeer-technisch Handboek voorzien van zeer vele oorspronkelijke foto(s en bedoeld voor sportief en gezond kampeertoerisme onder alle omstandigheden en overal, waar rugzak en tent ons voeren kunnen. 's-Gravenhage, Uitgave Koninkl. Nederl. Toeristenbond A.N.W.B., 1940.

Arnold Koper, Constant Vecht en Max van Weezel (eindred.), Alles moest anders. Het onvervuld verlangen een linkse generatie. Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 1991.

W.J. Koppius, Etta Palm (barones Aelders). Nederland's eerste féministe tijdens de Fransche Revolutie te Parijs. Zeist, Ploegsma, 1929.

Megan Koreman, Gewone helden: de Dutch- Paris ontsnappingslijn 1942 – 1945. Amsterdam: Boom, 2016.
Megan Koreman, The Escape Line: How the Ordinary Heroes of Dutch-Paris Resisted the Nazi Occupation of Western Europe. Oxford, Oxford University Press, 2018.

M. Korner et F. Walter (ed.), Quand la Montagne aussi a une histoire. Bern - Stuttgart - Vienne, 1996.

Ariejan Korteweg, Surplace. Over de ziel van Frankrijk. Breda, De Geus, 2013.

Rob Korving en Bart van der Herten 'Red.), Een tijding met de snelheid des bliksems. De optische telegraaf in de Nederlanden (1800 - 1850), Leuven, Universitaire Pers Leuven, 1997.

Sophie Kosinski, Eric Micheletti, Grands hôtels du bord de mer. Histoire & Collections, 1996.

Sienna Kossman, The History of Credit Cards. How ancient promises of payment became modern digital transactions.
Via: https://www.thebalance.com/history-of-credit-cards-4766953 (Updated August 08, 2019.)

Frank Koster, Studenten van proletariaat tot praatgroep. Nijmegen, 1979.

Chris D. Kounavis, Anna E. Kasimati, Efpraxia D. ZamaniFirst, Enhancing the Tourism Experience through Mobile Augmented Reality: Challenges and Prospects. In: International Journal of Engineering Business Technology, January 1, 2012.
Via: https://journals.sagepub.com/doi/full/10.5772/51644

Theodoros Koutroubas et Marc Lits, Communication Politique et Lobbying. Éditions De Boeck; 2011.

Hans Kraemer (in Verbindung mit Dr. Wilhelm Hahn, Dora Duncker et al.), Das XIX. Jahrhundert in Wort und Kulturgeschichte.
Vierter (Supplement-) Band 1900. Die Pariser Weltausstellung des Jahres 1900, Seiten 1-374. Berlin - Leipzig - Stuttgart - Wien, Deutsches Verlagshaus Bong & Co., 1900.
* Inhalt des vierten Bandes. 1900.
- Die Pariser Weltausstellung des Jahres 1900 (H. Kraemer);
- Die Architektur des Weltausstellung (M. Raboth);
- Die Ingenieurkunst im Dienste der Weltausstellung (H. Lux);
- Die Kolonialabteilung der Weltausstellung (L. Frobenius):
- Chemie und ßhnfit auf der Weltausstellung (U. Neuburger);
- Das Kunstgewerbe auf der Weltausstellung (F. ßoppenberg);
- Die bildende Künste auf der Weltausstellung (S. Salland);
- Die öffentliche Wohlfahrtspflege auf der Weltausstellung (F. Specht);
- Die Sehenswürdigteiten der Weltausstellung (H. Kraemer);
- Der Krieg in Süd-Afrika (H. Kraemer).

Marjan Krafft-Groot, Paris au regard de Métamorphose de Louis Couperus. In: Deshima, (Strasbourg), n° 4/2010, pp. 11- 38.

Dieter Kramer (in Verbidung mit Dr. Wilhelm, Der sanfte Tourismus. Wien, 1983.

Dieter Kramer und Ronald Lutz (Hg.), Tourismus-Kultur, Kultur-Tourismus. Münster, 1993.

Lloyd S. Kramer, Treshold of a New World: Intellectuels and the Exile Experience in Paris, 1830-1848. Ithaca, Cornell University Press, 1988.

R. Kramer, M. Modsching, K. Hagen and U. Gretzel. (2007). “Behavioural Impacts of Mobile Tour Guides.” In: Information and Communication Technologies in Tourism, 2007, edited by M. Sigala, L. Mich, and J. Murphy. Vienna: Springer, pp. 109-118.

N. Kranowski, Paris dans les romans d'Emile Zola. Paris, Presses universitaire de France, 1968.

Melvin Kranzberg and Carroll W. Pursell Jr. (Eds.), Technology in Western Civilization: The Emergence of Modern Industrial Society. Earliest Times to 1900. New York, Lodon & Toronto, 1967.

S. Kraxner, La vie dans les hôtels garnis de Paris, 1789-1830. Mémoire de maîtrise, université Paris I, 1995.

Fabienne Kriegel (dir.), Collection Roger-Viollet, Les Congés Payés en Photos. Paris, Hachette Collections, 2006.

Jost Krippendorf, Die Landschaftsfresser. Tourismus und Erholungslandschaft - Verderben oder Segen? Bern und Stuttgart, Hallwag Verlag, 1975.

Jost Krippendorf, Die Ferienmensch. Für ein neues Verständnis von Freizeit und Reisen. München, 1986.

Jost Krippendorf, The Holiday Makers: Understanding the Impact of Leisure and Travel. Oxford, Heinemann Professional Publishing, 1987.

Ekkehart Krippendorff, Internationales System als Geschichte. Einführung in die internationalen Beziehungen 1. Frankfurt, Campus Verlag, 1975.

Jelka Kröger (dir.), Meijer de Haan, le maître caché. Paris, Editions Hazan, 2009.

Aad W. Kroon, Camping. Praktische gids voor moderne toeristen. Amsterdam-Brussel, Elsevier, 1963.

Henk Kroon, Caravannen in de tijd. Historie van bekende Europese merken en modellen. Deventer, Kluwer Voertuigtechniek, 1995.

Pascal Krop, Les Secrets de l'espionnage français De 1870 à nos jours. Paris, J.-C. Lattès, 1995.

Larry Krotz, Tourists: How Our Fastest-Growing Industry Is Changing The World. Boston, Faber and Faber, 1996.

Roland Krug von Nidda (Nederlandse bewerking door M. Vierhout), Marianne 39. Den Haag, N.V. Uitgevers-Maatschappij "Oceanus", 1943.

Paul Krugman, Pourquoi les crises reviennent toujours. Paris, Editions du Seuil, 2000.

Rits Kruissink, Montmartre van Tempel tot Tingeltangel. Den Haag, Bert Bakker / Daamen N.V., 1960.

Adriaan Kluit, De Rechten van den Mensch in Vrankrijk, geen gewaande rechten in Nederland. Amsterdam, 1793.

J. H. Kruizinga, Van koetsen, karossen en kalessen. Amsterdam, Actuele Onderwerpen, 1960.

Yves Krumenacker (direction avec la collaboration de Olivier Christin), Entre Calvinistes et Catholiques:
Les relations religieuses entre la France et les Pays-Bas du Nord (XVIé-XVIIIe siècle). Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2010.

Marijn Kruk, Parijs denkt. Een Republiek tegen de wereld. Amsterdam, Boom, 2009.

George Kubler, The Shape of Time: Remarks on the History of Things. New Haven, Yale University Press, 1962.

Richard F. Kuisel, Seducing the French: The Dilemma of Americanization. Berkeley, University of California Press, 1993.

Richard F. Kuisel, Le miroir américain. 50 ans de regard français sur l'Amérique. Paris, J.-C. Lattès, 1993.

Richard F. Kuisel, The French Way: How France Embraced and Rejected American Values and Power. Princeton NJ, Princeton University Press, 2012.

David I. Kulstein, Napoléon III and the working classas. The California State College, 1969.

A. Kumar, Stately Progress. Royal Train Travel since 1840. York, 1997.

George G. Kundahl, The Riviera at War: World War II on the Côte D'azur. London, I.B.Tauris & Co., 2017.

Milan Kundera, La lenteur. Paris, Gallimard, 1997.

Fred Kupferman, Au pays des Soviets: Le Voyage français en Union Soviétique. Paris, 1979.

Joshua Kurlantzick, Democracy in Retraet. The Revolt of the Middle Class and the Worldwide Decline of Representative Government. New Haven & London, Yale University Press, 2013.

Robert Kuttner, Can Democracy Survive Global Capitalism? W. W. Norton & Company, 2018.

H.S.S. Kuyper, Van Frankrijk voorheen en thans. Kampen, J. H. Kok N.V., 1930.

G. Labayle, Cauterets, ses origines, ses transformation successive, ses visiteurs les plus illustres. Pau, 1930.

Hans H. J. Labohm, Les Pays-Bas, la France et l'Europe, Rapport du Colloque Franco-Néerlandais, La Haye, 10 - 11 juillet 1997.

R. Labonte, K. Mohindra & T. Schrecker, The growing impact of globalization for health and public health practice. Annual Review of Public Health, 32(1), 263–283, 2011.
Via: https://doi.org/10.1146/annurev-publhealth-031210-101225

Leon Emmanuel S. J. Laborde, Essai d'Un Catalogue Des Artistes Originaires Des Pays-Bas
Ou Employes à la Cour Des Ducs de Bourgogne Aux Xive Et Xve Siecles.

Pierre Laborde, Biarritz - Huit siècles d'histoire - 200 ans de vie balnéaire. Chez l'auteur P. Laborde, 1984.

Pierre Laborde et al., Histoire du tourisme sur la Côte Basque (1830-1930). Atlantica, 2001.

Sylvain Laboureur, Pleins phares sur les autoroutes. Bourges, Cercle du livre économique, Clé, 1968.

Pierre Labracherie, La vie quotidienne de la bohème littéraire au XIXe siècle. Paris, Hachette, 1967.

Edouard Labrune, Natacha Degauque Belousova, Les Russes à Biarritz et sur la Côte basque. Editions Pimientos, 2018.

Frédéric Lacaille, Versailles: 400 ans d'histoire. Paris, Découvertes Gallimard, 2012.

J. Lacassagne et R. Thiers, Nouveau système d'éclairage électrique,ses avantages, ses instruments, ses pricipes scientifiques et ses applications industrielles. Paris & Lyon, 1857.

Rodolphe Lachat (Sous la direction de), La France des ronds-points, meilleurs souvenirs des Trente Glorieuses. Huginn & Muninn, 2019.

Marcel Lachiver, Les Années de misère: La famine au temps du Grand Roi. Paris, Fayard, 1991.

F. Lacloche, Architectures de cinéma. Paris, Editions du Moniteur, 1981. Denis Lacorde, Tous milliardaires! Le rêve français de la Silicon Valley. Paris, Fayard, 2019.

Denis Lacorne, Jacques Rupnik, Marie-France Toinet (Sous la direction de), L'Amérique dans les têtes. Un siècle de fascinations et d'adversions. Paris, Hachette, 1991. Jean Lacouture, Montaigne à cheval. Paris, Editions du Seuil, 1996.

Jean Lacouture, Stendhal. Le bonheur vagabond. Paris, Seuil, 2004.

Paul LaCroix, Histoire de la Chaussure Depuis l'Antiquité La Plus Reculée Jusqu'à Nos Jours: Suivie de l'Histoire Sérieuse Et Drolatique Des Cordonniers Et des Artisans, Dont la Profession Se Rattache A la Cordonnerie. Paris, Sere, Editeur, 1852. Forgotten Books, Classic Reprint, 2018.

Jean-Bernard Lacroix et Hélène Cavalie (dir.), Les Alpes-Maritimes et les guerres du XXe siècle, Silvana Editoriale, 2013.

Clare Lade et al., International Tourism Futures: The Drivers and Impacts of Change. Goodfellow Publishers Limited, 2020.

Paul Lafargue, Le droit à la paresse. Réfutation Du Droit au Travail de 1848. Paris, Henry Oriol Editeur, 1883 (1880).

Robert Lafont, Les autoroutes. Paris, Presses Universitaires de France, Que sais-je?, 1997.

C. Lafontaine, L'Empire cybernétique. Paris, Seuil, 2004.

La France Libérée, 24 août 1944 - Paris Insurgé - Paris en fête. Paris Match, Numéro spécial historique. Paris, 1994.

Isidore Lagarde et Sotère Micberth, Une saison d’été à Biarritz en 1859 - Biarritz autrefois, Biarritz aujourd'hui. La France pittoresque, 2014.

Pierre-Henri Lagedamon, Travail, temps libre et socialisme: Le temps du travailleur dans la pensée d'Owen, Fourier, Cabet et Proudhon. Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2016.

David Lagercrantz, Indécence manifeste 'Roman traduit du suédois par Rémi Cassaigne), Actes Sud, 2016. Olivia Lahs-Gonzales, Bennetta Jules-Rosette, et al., Josephine Baker: Image And Icon. 2006.

Zaki Laïdi, La tyrannie de l'urgence. Cerf, 1999.

Yves Laisne, Le Véme empire. Tome 1 et 2: Ou la face cachée de l'exception française. VA press, 2020.

Michel Lallement, Le Travail de l'utopie: Godin et le Familistère de Guise. Paris, Editions Les Belles Lettres, 2009.

Marc Laimé, Dans les Alpes, la neige artificielle menace l’eau potable. In: Le Monde Diplomatique blog, 21 janvier 2019.
Via: https://blog.mondediplo.net/dans-les-alpes-la-neige-artificielle-menace-l-eau

Pierre Lamard et Nicolas Stoskopf, Une Décennie de désindustrialisation. 1974-1984. Editions A. et J. Picard, 2009.

Clive Lamming - J. Marseille, Le Temps des Chemins de Fer en France. Paris, Editions Nathan, 1986.

Clive Lamming, L’âge d’or des locomotives et des grands trains de luxe internationaux (1850 – 1980). Evreux, Editions Atlas, 2006.

Clive Lamming, L'Age d'or de la traction vapeur en France (1900-1950). Evreux, Editions Atlas, 2006.

Clive Lamming, Les Réseaux Français et la Naissance de la SNCF (1938-1950). Evreux, Editions Atlas, 2006.

Clive Lamming, Le réveil du chemin de fer en France et l'âge d'or du TGV (1950-2006). Evreux, Editions Atlas, 2006.

Clive Lamming, Atlas des trains français - L'Epopée de la SNCF. Glénat, 2008.

Clive Lamming, Paris au temps des gares. Grandes et petites histoires d’une capitale ferroviaire. Paris, Parigramme, 2011.

Clive Lamming, Le métro parisen. 1900 - 1945. Evreux, Editions Atlas, 2011.

Alain et Claudine Lamour, L'histoire des stations balnéaires bretonnes. 1860 - 1950. Editions Micéa, 2019.

Greg Land, How Artificial Intelligenc will impact the Future of Tourism. Lecture UNWTO World Conference on Smart Destinations. Oviedo, 25-27 June 2018. Via: https://www.youtube.com/watch?v=Osym1I8hIjg

Bernard Landau, Claire Monod, Evelyne Lohr (dir.), Les Grands Boulevards: un parcours d'innovation et de modernité. Paris, Action artistique de la ville de Paris, 2000.

David Saul Landes, Revolution in Time. Clocks and the Making of the Modern World. The Belknap Press of Harvard University Press, 1983.
David Saul Landes, L’Heure qu’il est: les horloges, la mesure du temps et la formation du monde moderne. Paris, Gallimard, 1987.

David Saul Landes, The Unbound Prometheus: Technical Change and Industrial Development in Western Europe from 1750 to the Present. Cambridge, New York, Cambridge University Press, 2003.

Joan B. Landes, Women and the Public Sphere in the Age of the French Revolution. Ithaca, Cornell University Press, 1988.

Armand Landrin, Les Plages de la France. Paris, Bibliothèque de Merveilles, Librairi Hachette et Cie, Troisième Edition, 1873.

Jack Lang, Les batailles du Grand Louvre. Paris, Réunion Musées Nationaux, 2010.

Jack Lang, Ouvrons les yeux! La nouvelle bataille du patrimoine. Paris, Editions Hervé Chopin, 2014.

Petra Langen en Jan Hein van Furnée (Red.), Op reis in de negentiende eeuw. Speciaal uitgave 'De negentiende eeuw', no. 37, 2013.

Philippe Langenieux-Villard, Les stations thermales en France. Paris, PUF collection Que sais-je (N°229) décembre 1990.

Gilles-Antoine Langlois, Folies, Tivolis et Attractions. Les premiers parcs de loisirs parisiens. Paris, Délégation à l'Action Artistique de la Ville de Paris, 1991.

François de Lannoy, Pestes et épidémies au Moyen Age (VIe-XVe siècles). Rennes, Ouest-France, 2018.

Louis Lanoizelée, Les Bouquinistes des Quais de Paris. Chez L`Auteur, 7. Rue Séguier, Paris, 1956.

Louis Lanoizelée, Souvenirs d'un bouquiniste, Paris, L'Âge d’Homme, 1978.

Jos van der Lans & HermanVuijsje, Lage Landen Hoge Sprongen - Nederland inbeweging 1898/1998 Rabobank 100 jaar. Immerc, 1998.

E. Lantier, Pannes de Routes de l'Automobiliste. Entretien, accessoires, dépannage sur route. Paris, Editions Chiron, 1951.

Robert Lanquar, Tourism signs and symbols: status report and a guidebook. Madrid, WTO/OMT, 2001.

Robert Lanquar et Robert Hollier, Le marketing touristique. Paris, Presses universitaires de France, 2002.

Jos van der Lans & Herman Vuijsje, Lage Landen Hoge sprongen - Nederland in beweging 1898/1998 Rabobank 100 jaar. Immerc, 1998.

Dominique Lapierre, Larry Collins, Is Paris burning? New York, Simon and Schuster Publishers inc., 1965.

George Lapierre, L'horreur touristique - Le management de la planète. Dans: Offensive N° 14, septembre 2008,
et dans: Divertir pour dominer. La culture de masse contre les peuples, pp. 189 – 251. Montreuil, Editions L’échappée, 2010.

Antoine Laporte, Les Bouquinistes et les quais de Paris tels qu'ils sont, Paris, 1893

H. B. Laqueuille, Petit manuel d'installation de la lumière électrique. Paris, Girardot & Cie, 1925.

Jean-Marc Larbordière, Haussmann à Paris : Architecture et urbanisme Seconde moitié du XIXe siècle. 2012.

Bertrand Larique, L'Economie du tourisme en France des années 1890 à la veille de la Seconde Guerre mondiale. Thèse, Université Bordeaux-III, 2007.

Claude Laroche, Hossegor, 1923-1939. Le Festin, Collection Cahiers du patrimoine, 1993.

Catherine Larrère, L'Invention de l'économie au XVIIIe siècle. Du droit naturel à la physiocratie. Paris, Presses universitaires France, 1992.

Eril Larson, In the Garden of the Beast. Love, Terror, and an American Family in Hitler's Berlin. New York, Broadway Paperbacks, 2011.

Christopher Lasch, The Culture of Narcissism: American Life in an Age of Diminishing Expectations. New York, Norton, 1979.

Christopher Lasch, The Revolt of the Elites: And the Betrayal of Democracy. W.W. Norton & Co, 1995.
Christopher Lasch, La Revolte des Elites et la Trahison de la Democratie. Climats, 1996.

Christopher Lasch, The True & Only Heaven – Progress & it's Critics. (1991). W. W. Norton & Company, reprint 2013.

Christopher Lasch (Précédée de Pour en finir avec le XXIe sièclede Jean-Claude Michéa), La culture du narcissisme: La vie américaine à un âge de déclin des espérances. Paris, Flammarion, 2018.

Scott Lash, Sociology of Postmodernism. London and New York, Routledge, 1990.

Scott Lash & John Urry, Economies of signs and space. London, Sage Publications, 1994.

Bernd A. Laska, Wilhelm Reich. (1981) Reinbeck bei Hamburg, Rowohlt Taschenbuch Verlag GmbH, 4.uberarbetete Auflage, 1993.

Paul Lassablière, Zomerbadplaatsen. PLM (Chemin de Fer: Paris-Lyon-Marseille). (Übers. v. Kur- und Badeorte). Paris, Imprimerie Maréchal, 1928.

Pierre Lassus, Petit éloge des gares. Editions François Bourin, 2018.

A. de Lathouder, Honderd jaar kamperen. Ontwikkelingen in de twintigste eeuw. Den Haag, ANWB, 2001.

Serge Latouche, L'occidentalisation du monde. Essai sur la signification, la portée et les limites de l'uniformisation planétaire. Paris, La Découverte, 1989.

Serge Latouche, La décroissance. Paris, Presses Universitaires de France, 2019.

Bruno Latour, Facing Gaia. Six lectures on the political theology of nature. Gifford Lectures, 2013.

Fernand Laudet, La Samaritaine: le genie et la générosité de deux grands commerçants. Paris, Dunod, 1933.

Armand Landrin, Les plages de la France. Paris, Hachette, Collection Bibliothèques des Merveilles, 1866.

La voie romaine de Narbonne à Carcassonne. Etude géographique et archéologique.
Via: http://voies.archeo-rome.com/voies04.html, sans auteur ni date.

Julius Laurencic, Album illustré balnéaire de bains de mer, villes d'eaux, stations thermales, cures d'air, résidences d'hiver. 1902.

A. Laurent, 'Le thème du soleil dans la publicité des organismes des vacances'. In: Communications, 10, pp. 35-50, 1967.

Alain Laurent, Ayn Rand ou la passion de l'égoïsme rationnel: Une biographie intellectuelle. Les Belles Lettres, 2011.

Annabelle Laurent, «Le rejet du tourisme de masse va s'amplifier». Dans: Usbek & Rica, 14/07/2018, 15:00 #Société #Tourisme.
Via: https://usbeketrica.com/article/le-rejet-du-tourisme-de-masse-va-s-amplifier

Eric Laurent, Le Scandale de la délocalisiation

Frédéric Laurent, Monaco: Le Rocher des Grimaldi. Paris, Découvertes Gallimard, 2009.

Henry Laurent, Un grand commerce d'Exportation au Moyen Age. La draperie des Pays-Bas en France et dans les pays Méditerrannees (XIIe-XVe siècle). Paris, Librairie E. Droz, MCMXXXV.

Sébastien Laurent, Politiques de l’ombre. État, renseignement et surveillance en France. Paris, Fayard, 2009.

Xavier Laurent, Grandeur et misère du patrimoine d'André Malraux à Jacques Duhamel 1959-1973. Paris, Ecole nationale des chartes - Comité d'histoire du ministère de la culture, 2003.

Hervé Lauwick, L'Auto et son coeur. Paris, La Nouvelle Société d'Edition, 1929.

Raymond Lavigne, Balaruc-les-Bains: une ville au pluriel, Paris, Messidor, 1991.

Marc Lazar, Le communisme, une passion française. Paris, Perrin, 2002.

Marc Lazar, La gauche et le défi des changements dans les années 70–80. Les cas français et italien. In: Journal of Modern European History / Zeitschrift für moderne europäische Geschichte / Revue d'histoire européenne contemporaine. Vol. 9, No. 2, European Responses to the Crisis of the 1970s and 1980's, pp. 241-262, 2011.

Olivier Lazzarotti, Patrimoine et tourisme. Histoires, lieux, acteurs, enjeux. Paris, Belin, 2011.

Garth Lean, Russell Staiff and Emma Waterton (Ed.), Travel and Imagination. Farnhem / Burlington VI, Ashgate Publishing, 2014.

Garth Lean, Russell Staiff and Emma Waterton (Ed.), Travel and Transformation. New York NY, Routledge, 2016.

David Leavitt, Family Dancing. New York, Warner Books, 1984.

David Leavitt, The Lost Language of Cranes. London, Viking, 1987.

David Leavitt, Equal Affections. A Novel. London, Penguin Books, 1989.

David Leavitt, A Place I've Never Been. London, Penguin Books, 1990.

David Leavitt, While England Sleeps. New York etc, Viking, 1993.

David Leavitt, The Page Turner. A Novel. London, Little, Brown and Company, 1998.

David Leavitt, The Marble Quilt: Stories. Houghton Mifflin Harcourt, 2001.

David Leavitt, The Man Who Knew Too Much. Alan Turing and the Invention of the Computer. London, Phoenix, 2007.

David Leavitt, The Two Hotel Francforts. London, Bloomsbury Publishing, 2013.

A. Lebault, La table et le repas à trvers les siècles. Paris, s.d..

Stéphane Lebecq , Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen-Age. Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen Age.
Deux volumes dactylographiés, 292 et 310 p. Thèse de 3ème cycle, soutenue devant l'Université de Paris IV- Sorbonne le 28 octobre 1980.
Jury : M. Mollat, rapporteur, M. Rouche, M. Dévisse. [compte-rendu] Marchands et navigateurs Frisons du Haut Moyen Age. Lille, 1983.

Stéphane Lebecq, Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen Âge (vol. 1). Essai. Lille, Presses Universitaires du Septentrion, 2019.

Stéphane Lebecq, Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen Âge (vol. 2). Corpus des Sources écrites. Lille, Presses Universitaires du Septentrion, 2019.

Thomas Lebègue et Emmanuelle Walter, Grandes écoles: La fin d'une exception française. Paris, Calmann-Lévy, 2008.

Philippe Lebon, Thermolampen, ou poêles qui chauffent, éclairent avec économie, inventés par Philippe Lebon. Paris, 1801.

Herman Lebovics, Mona Lisa's Escort: André Malreaux and the Reinvention of French Culture. Ithaca, Cornell University Press, 1999.

Bernard Lebrun and Michel Lefebvre, Robert Capa. The Paris Years 1933-1954. New York, NY, Abrams, 2012.

Dominique LeBrun, Paris-Hollywood. Les français et le cinéma américain. Paris, Hazan, 1987.

Nicolas Lecaussin et Jean-Philippe Delsol, Vive le capital au XXVe siècle. Les Editions Libréchange, 2015.

Alice Lecesse (Edited and with an introduction by), France in Mind: An Anthology. New York, Vintage Books, 2003.

Agnès Leclair, Coronavirus. Les vacances d'été auront-elle lieu? In: Le Figaro (couverture), 25-04-2020.

Franck Leclercq, Saint-Paul-de-Vence - Village éternel. Verlhac, 2014.

Kai-Fu Lee, I.A. La plus grande mutation de l'histoire. Comment la Chine devient le leader de l'Intelligence Artificielle et pourquoi nos vies vont changer. Paris, Les Arènes Editions, 2019.

Eric G. Leed, The Mind of the Traveller - From Gilgamesh to Global Tourism. New York, Basic Books, 1991.

Joep van Leersen, Menno Spiering (Eds.), National identity: symbol and representation. Amsterdam, 1991.

Joep Leerssen, National Thought in Europe. A Cultural History. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2006.

Joep Leerssen, Echo's van Europa. Een hoorcollege over de Europese cultuur als mythe en beeldvorming. Home Academy, Luisterboek, 2018.

Joep Leerssen, Spiegelpaleis Europa. Europese cultuur als mythe en beeldvorming. Uitgeverij Vantilt, 2015.

Titus Leeser, C. J. Ooms-Vinckers (et. al.), Een gids voor kampeerders en trekkers te land en te water. Met medew. van den A.N.W.B Touristenbond voor Nederland, ca. 1930.

K. P. C. de Leeuw et al (red.), Van ontspanning en inspanning. Aspecten van de geschiedenis van de vrije tijd. Tilburg, Drukkerij Gianotten B.V., 1995.

Thierry Lefebvre et Cécile Raynal, Du thermalisme à la médecine thermale. Aux sources du vrai made in France. Le Square, 2015.

Edouard Lévêque, Petite histoire du Touquet. Paris-Plage. Tome I. PyréMonde - Editions des Régionalismes, 2007.
Edouard Lévêque, Petite Histoire du Touquet. Paris-Plage. Tome II. PyréMonde - Editions des Régionalismes, 2011.

Jean-Christophe Lefevre, Histoire de l'hôtellerie. Une approche économique. Paris, Editions Publibook, 2011.

Le Figaro Magazine, Comment la gauche a perdu les intellectuels. N° 22016 et 22017 des 22 et 23 mai 2015, pp. 36-48.

Le Figaro Enquête, Faut-il avoir peur de la Chine? Paris, Le Figaro, 2020.

Hector Lefuel, Boutiques parisiennes du Premier Empire. Paris, Éditions Albert Morance, 1925.

James R. Lehning, Peasant anf French: Cultural Contact in Rural France During the Ninrteentn Century. Cambridge, Cambridge University Press, 1995.

Pierre Legendre, L'ENA, miroir d'une nation. Mille et une nuits, 1999.

Louis Legrand, La Révolution française en Hollande. Paris, Hachette, 1894.

James Leigh, Craig Webster, et al., Future Tourism: Political, Social and Economic Challenges. London etc., CRC Press, 2012.

Winnie Lem, Cultivating Dissent: Work, Identity, and Praxis in Rural Languedoc (SUNY series in National Identities). New York, State University of New York Press, 1999.

Le Marais du Moyen Age au Quartier Gay. Paris, Nouvel Obs, 21/05/2005.

Gérard-Georges Lemaire, Les cafés littéraires. Paris, Le Différence, coll. « Hors Collection », 2016.

Ton Lemaire, Filosofie van het landschap. Baarn, Ambo, 1970.

Edmée Lemaires, Vreemdelingen die afreizen. A. W. Bruna & ZoonUitg.-Mij, 1939.

F. Lemaistre, Paris en miniature. Guide Pittoresque du Voyageur suivi d'un Guide a l"Exposition Universelle. Paris, Garnier Frères, Libraires - Editeurs, 1855.

Dominique Lemarchal, Claire Davison-P Gon (Editors), Ford Madox Ford, France and Provence. Rodopi; UK edition, 2011.

Julien Lemer, Paris au gaz. 1861.

Jean-Louis Lemerle, Histoire de l'automobile club de France. 1987.

R. Lemesle, L'architecture balnéaire: Dinard, Saint-Cast, Guildo. La création bretonne (1900-1940). Rennes, Presses universitaires de Rennes, 1995.

Charlotte Lemmens en Ad Leer In 't Veld, Constantijn & Christiaan Huygens. Een gouden erfenis. Lecturis, 2013.

Michel Lemoine, Simenon. Ecrire l'homme. Paris, Découvertes Gallimard, 2003.

Bertrand Lemoine, Construire, équiper, aménager. La France de ponts et chaussées. Paris, Découvertes Gallimard, 2004.

Le Monde, Dossiers et Documents, L'influence culturelle américaine en France. Paris, Le Monde, mai 1981.

Le Monde, Dossiers et Documents, L'élection présidentielle 26 avril - 10 mai 1981. La victoire de M. Mitterrand. Paris, Le Monde, mai 1981.

Le Monde, Dossiers et Documents, Les élections législative de juin 1981. La gauche socialiste obtient la majorité absolue. Paris, Le Monde, juin 1981.

Le Monde, Dossiers et Documents, L'Election présidentielle. Le nouveau contrat de François Mitterrand. Paris, Le Monde, mai 1988.

Le Monde Diplomatique. Dossier. Tourisme, l'industrie de l'évasion. Juillet, 2012.
Via: https://www.monde-diplomatique.fr/2012/07/A/47982

Le Monde, Editorial, La France championne du monde du tourisme, au bord de l’overdose. Publié le 04 octobre 2018 à 11h15 - Mis à jour le 04 octobre 2018 à 20h50 Temps de Lecture 2 min.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2018/10/04/le-tourisme-au-bord-de-l-overdose_5364503_3232.html

Le Monde, Editorial, Inondations meurtrières: le prix de la bétonisation. In: Le Monde, 3 juillet 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/planete/article/2015/10/06/inondations-sur-le-littoral-mediterraneen-le-prix-a-payer_4783555_3244.html

Le Monde Hors-Série, Partir. Conquérir - Quitter - Fuir - S'exiler - Voyager - Découvrir. Paris, Le Monde -Hors-Série, 2016.

Le Monde Hors-Série, Karl Marx. La révolution anticapitaliste. Paris, Le Monde Hors-Série, 2016.

Le Monde Hors-Série, L'Atlas des Utopies. 200 cartes, 25 siècles d'histoire. Paris, Le Monde Hors-Série, 2017.

Le Monde Hors-Série, 40 cartes pour comprendre la France. Emploi, immigration, santé, mobilité, élections. Paris, Le Monde Hors-Série, février-avril 2020.

Le Monde diplomatique. Manière de voir. N° 141. Libre-échange. La déferlante. Juin-juillet, 2015.

Le Monde diplomatique. Manière de voir. N° 170. Chine Etats-Unis. Le choc du XXIe siècle. Avril-mai 2020.

Kouis Lenain, La Poste de l'Ancienne France, des origines à 1791. 2 tomes. Arles, 1965.

Thierry Lenain (Sous la direction de), L'Image: Deleuze, Foucault, Lyotard. Vrin, reprint, 1997.

L. Lencek and G. Bosker, The Beach. The History of Paradise on Earth. Penguin, Harmondsworth, UK, 1999.

J. Lendino, Google Glass: Everything you need to know. 2014.
Via: http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2416488,00.asp

J. van Lennep, Dagboek van hunne reis te voet, per trekschuit en per diligence. 1832.

M. F. van Lennep, Het leven van Mr. Jacob van Lennep. 2 delen, 2e dr., Amsterdam, 1910.

J. Lennon, M. Foley & D.C. Washington, Dark tourism: The attraction of death and disaster. London, Continuum, 2000.

René Lenoir, Les exclus. Un Français sur dix. Paris, Seuil, 1974.

Dr. N. G. Lens, Je maintiendrai! Honderd jaar geschiedenis van de Nederlandse Vereniging in Frankrijk (1903 - 2003). Paris, Nederlandse Vereniging in Frankrijk, 2003.

Ton Lensvelt, Straatweg. De Route Imperiale no. 2 onder Dussen (van Keizersveer naar het Sleeuwijkse veer), enz.
Via: http://members.ziggo.nl/tonlensvelt/Publiek/straatweg.html.2013.

L. van Lent, 'Alle wegen leiden naar Parijs', analyse van het transport en de wegen in het Frankrijk van de 18e eeuw. Antwerpen, onuitgegeven kandidaatsoefening, Universiteit van Antwerpen, Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, Sectie Geschiedenis, 2000.

Charles Lenthéric, The Riviera: Ancient and Modern. T. Fisher Unwin, 1895.

Thierry Lentz, Napoléon. "Mon ambition était grande." Paris, Découvertes Gallimard, 2005.

Le Nouvel Observateur Hors-Série, n° 43. Génération vitesse. Paris, Le Nouvel Observateur, mars-avril, 2001. -

Le Nouvel Observateur Hors-Série, n° 65. Comprendre le capitalisme. Des théories fondatrices aux dérives de la mondialisation. Paris, Le Nouvel Observateur, mai-juin, 2007.

Dr. N. G. Lens, Je maintiendrai! Honderd jaar geschiedenis van de Nederlandse Vereniging in Frankrijk (1903 - 2003). Paris, Nederlandse Vereniging in Frankrijk, 2003.

José Lenzini, Les plagistes de Pampelonne redoutent d’être mis sur le sable. In: Le Monde, 23 août 1997.
Via: https://www.lemonde.fr/archives/article/1997/08/23/les-plagistes-de-pampelonne-redoutent-d-etre-mis-sur-le-sable_3780321_1819218.html

Henri-Caspar Leone, Caravaning à tout prix. Brépols, 1964.

Pierre Leonforte et Eric Pujalet, 100 malles de legendes Louis Vuitton. Editions de la Martinière, 2010.

Arnaud Leparmentier, Coronavirus: le monde d’après… selon Wall Street. A voir les parcours boursiers d’Amazon, Tesla ou Procter & Gamble, les investisseurs estiment que le monde de demain sera plus cartellisé, plus globalisé et plus technologique. A rebours de ceux qui plaident en faveur d’une démondialisation et d’un retour au local. In: Le Monde, le 02 mai 2020.
Via: ttps://www.lemonde.fr/economie/article/2020/05/02/coronavirus-le-monde-d-apres-selon-wall-street_6038424_3234.html

Philipp Lepenies, The Power of a Single Number. A Political History of GDP. New York, Columbia University Press, 2016.

Le Point (En couverture), Intimité. Le combat du siècle. Le Point, n° 2478, 20 février 2020.

Martin Leprince, Le Roman de la Promotion Voltaire. Jacob Duvernet, 2013.

Thérèse Lequy, La Participation française aux expositions universelles et internationales d'électricité de 1875 à 1889, Paris, E.H.E.S.S., 1987.

Christophe Leribault, Les Anglais à Paris au 19e siècle. Paris, Paris Musées, 1994.

Bernard Lerivray, Guides bleus, guides verts et lunettes roses. Paris, Editions du Cerf, 1975.

Armelle Leroy et Laurent Chollot, Nos années camping. Paris, Editions Hors Collections, 2015.

Franck Leroy, Réseaux sociaux & Cie, le commerce des données personnelles. Actes Sud, 2013.

Paul Leroy-Beaulieu, Le travail des femmes au XIXe siècle. 1873.

S. Leroy, «Le Paris gay. éléments pour une géographie de l’homosexualité ». In: Les Annales de Géographie, 114 (646), p. 579-601, 2005.

Caroline Lequesne Roth, « L’encadrement des technologies de surveillance est une condition de la démocratie ». In: Le Monde, 23 janvier 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/01/22/caroline-lequesne-roth-l-encadrement-des-technologies-de-surveillance-est-une-condition-de-la-democratie_6026778_3232.html

Emmanuel Lequeux, Marc Dachy, Antje Kramer, Natacha Wolinski (Collectif), Dreamlands: Des parcs d'attractions aux cités du futur. Paris, Beaux Arts Editions, 2010.

Ellis LeRoy, Les Russes sur la Côte d'Azur: La colonie russe dans les Alpes-Maritimes des origines à 1939. Editions Serre, 1988.

Eric Lescaudron, Les villas de la Baule: Un autre regard. Geste Editions, 2014.

Les Chemins de Saint-Jaques de Compostelle. MSM, Vic-en-Bigoure, 2000.

Les Dossiers du Canard enchaîné, 1,4 milliard de touristes! Et moi, et moi, et moi ... . Paris, Les Editions Maréchal - Le Canard enchaîné, juillet 2019.

Les Français et les vacances. Sondage IFOP pour l(UNAT et la Fondation Jean-Jaurès. Juillet 2019.

Les Magasins du Louvre. Paris. Leur rôle dans la vie nationale, sociale, économique de 1855-1933. (Brochure, sans détails.)

Les Soirées du Palais-Royal. Recueil d’aventures galantes et délicates, publié par un invalide du Palais-Royal..., Paris, Plancher, 1815.

Peter Leslie, The Liberation of the Riviera. New York, Wyndham Books, 1980.

Les Plages de France. Manche - Océan - Méditerranée (Dessins par Bertall et Scott). Paris, C. Marpon et E. Flammarion, éditeurs, 1880.

Les Corps d’été, XXe siècle. Naissance d’une variation saisonnière, Paris, Autrement, 2009.

L’espace du voyage: les gares. Paris, Monuments Historiques, N°6, 1978.

Alex de Lesseps, Moi, Ferdinand de Lesseps. Paris, Olivier Orban, 1986.

Jacques Lesourne, Soirs et lendemains. Journal d'un homme tranquille 1981-1984. Paris, Robert Laffont, 1984.

Camille Lestienne, Le Marais: un quartier insalubre sauvé par André Malraux en 1962. Le Figaro Histoire. Publié le 18 novembre 2016 à 18:36.
Via: https://www.lefigaro.fr/histoire/archives/2016/11/18/26010-20161118ARTFIG00308-le-marais-un-quartier-insalubre-sauve-par-andre-malraux-en-1962.php

Jean-Marc Lesur, Les Hôtels de Paris: de l'auberge au palace, XIXe et XXe siècles. Neuchâtel, Editions Alphil, 2005.

Le temps des gares. Paris, Centre d’Art et de Culture Georges Pompidou – Centre de Création Industrielle, 1978.

J. Levallois, Promenades Dans l'Exposition Universelle de 1855. Paris, Hachette Livre - Bnf, 2018.

Claire Levasseur, Sébastien Jacquot, et al., Atlas mondial du tourisme et des loisirs: Du Grand Tour aux voyages low cost. 2018.

Madeleine Leveau-Fernandez, Amélie Elie, dite Casque d'Or. Paris, Calmann-Lévy, 1999

Harvey Levenstein, Seductive Journey. American Tourists in France from Jefferson to the Jazz Age. Chicago, The University of Chicago Press, 1998.

Harvey Levenstein, We'll Always Have Paris: American Tourists in France since 1930. Chicago, University of Chicago Press, 2010.

Jean-Jacques Lévêque, Les Années folles. 1918-1939, Paris, ACR, 1992.

Maurice Lever, Les bûchers de Sodome: Histoire des 'infâmes'. Paris, Fayard, 1985.

Jean-Jacques Lévêque, Les Années folles. 1918-1939, Paris, ACR, 1992.

Maurice Lever, Les bûchers de Sodome: Histoire des 'infâmes'. Paris, Fayard, 1985.

David Levering Lewis, God's Crucible. Islam and the Making of Europe, 570 - 1215. New York, NY, Norton, 2008.

Ben Levi, Met de Franse slag. Beschouwingen over het chanson en ontmoetingen met chansonniers. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1958.

Charles-Edouard Levillain, République et monarchie. Une comparaison entre la France et les Pays-Bas (1560-2015).
In: DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 95-108.

Vaincre Louis XIV. Angleterre-Hollande- France. Histoire d’une relation triangulaire (1665-1688), Seyssel, Champ Vallon, 2010.
Via: http://www.academie-francaise.fr/charles-edouard-levillain

Claude Lévi-Strauss, Tristes tropiques. Paris, Plon, coll. « Terre Humaine », 1955. (Réimpr. « Terre humaine », 1984.)

Robert Levine, Eine Landkarte der Zeit. Wie Kuluren mit Zeit umgehen. München/Zürich, 1997.

Yasha Levine, Surveillance Valley: The Secret Military History of the Internet. Icon Books Ltd., 2018.

Marc Levinson, The Box: How the Shipping Container Made the World Smaller and the World Economy Bigger. Princeton, Princeton University Press, 2006.
Marc Levinson, The Box. Comment le conteneur a changé le monde. Paris, Max Milo, 2011.

Christine Levisse-Touzé, Paris libéré Paris retrouvé. Paris, Découvertes Gallimard, 1994.

Jacques Levron, La vie quotidienne à la cour de Versailles aux XVIIe - XVIIIe siècles. Paris, Hachette, 1995.

Bernard-Henry Lévy, La Barbarie à visage humain. Paris, 1977.

Bernard-Henry Lévy, Les Aventures de la Liberté. Une histoire subjective des intellectuels. Paris, France Loisirs, 1991.

Bernard-Henry Lévy, Le Siècle de Sartre. Paris, Grasset, 2000.

Bernard-Henry Lévy, American Vertigo. Traveling America in the Footsteps of Tocqueville. New York, Random House, 2006.

Jacques Lévy, Atlas politique de la France. Les révolutions silencieuses de la société française. Paris, Autrement, 2017.

Maurice Lévy-Leboyer et Henri Morsel (dir.), Histoire d'électricité en France, Tome deuxième, 1919 - 1946. Paris, Fayard, 1994.

Annette Lévy-Willard, Chroniques de Los Angeles. Paris, Grasset, 2003.

Simon Leys, Orwell ou l'horreur de la politique. Paris, Flammarion, 3014. (1e éd. 1984).

Michael Lewis, The Money Culture. Hodder and Stoughton, Coronet Books, 1992.

Michael Lewis, Flash Boys. A Wall Street Revolt. New York / London, W.W. Norton & Company, 2014.

Christian Lherme, Carrefour ou l'invention de l'hypermarché. Paris, Vuibert, 2001.

Lucien Lheureux, Bains de Mer de l'Océan de la Loire à Saint-Sébastien. Les Guides Illustrés. Paris, Librairie Hachette, 1923.

J. Lhomme, La Grande Bourgeoisie au pouvoir (1830-1880). Paris, Presses Universitaires de France, 1964.

Chantal Liaroutzos, Le Pays et la mémoire: pratiques et représentation de l'espace français chez Gilles Corrozet et Charles Estienne. Paris, 1998.

W. F. Lichtenauer, De Nederlanders in Napoleons Garde d'Honneur. Historisch Genootschap Roterodamum, deel 9. Rotterdam / 's Gravenhage, Nijgh & Van Ditmar, 1971.

John Lichtfield, How the French Think by Sudhir Hazareesingh, book review: The theoretical construct is all. The Independant, Thursday 25 June 2015.

Arnould de Liedekerke, La belle époque de l'opium. Anthologie littéraire de la drogue de Baudelaire à Cocteau. Paris, Editions de la Différence - Le Sphinx, 1984.

Stéphane Liégard, La Côte d'Azur. Paris, Maison Quantin, 1887. Nouvelle édition: Paris, Ancienne Maison Quantin Librairies-imprimeries réunies, 1894.

Mark Lilla, The Politics of Jacques Derrida. In: The New York Review of Books, 25 June 1998.
Via: https://www.nybooks.com/articles/1998/06/25/the-politics-of-jacques-derrida/

Mark Lilla, The Reckless Mind. Intellectuels in Politics. New York, NY, The New York Review of Books, 2016.

Henri Lilen, La belle histoire des révolutions numériques. De Boeck, 2019.

Antoinet van der Linde, Het oude licht. Straatlantaarns en straatverlichting door de eeuwen heen. Eindhoven, Bura Boeken, 1980.

Ruud Lindemans, Yvonne Scherf, Rudolf Dekker (samenstelling), Egodocumenten van Noord-Nederlanders van de zestiende tot begin negentiende eeuw. Een chronologische lijst. Rotterdam, Erasmus Universiteit, 1994.

Melanie van der Linden, 'Et in Arcadia Ego!' Ontwikkelingen in reisgedrag en reisbeleving van Nederlanders naar Parijs in de negentiende eeuw. Rotterdam, ongepubliceerde doctoraalscriptie, Erasmus Universiteit Rotterdam, 2013.

M. F. A. Linders-Rooijendijk, Gebaande wegen voor mobiliteit en vrijetijdsbesteding: de ANWB als vrijwillige associatie, deel I, 1883-1937. 's-Gravenhage, 1989.

M. F. A. Linders-Rooijendijk, Gebaande wegen voor mobiliteit en vrijetijdsbesteding: de ANWB van vereniging naar instituut, deel II, 1937-1983. 's-Gravenhage, 1992.

Danièle Linhart, La comédie humaine du travail: De la déshumanisation taylorienne à la sur-humanisation managériale. Toulouse, Erès, 2015.

H. W. Lintzen, Geschiedenis van de techniek in Nederland. De wording van een moderne samenleving, 1800-1890.
Deel III. Textiel. Gas, Licht en Elektriciteit. Bouw. Zutphen, Walburg Pers, 1993.

Paul Lion, Promenades à travers l'Exposition. Les attractions. 1937.

Gilles Lipovetsky, L'ère du vide. Essais sur l'individualisme contemporain. Paris, Gallimard, 1983, et 1993 pour la postface.

Gilles Lipovetsky, L'empire de l'éphémère. Paris, Gallimard, 1987.

Gilles Lipovetsky, Le Bonheur paradoxal: essai sur la société d'hyperconsommation. Paris, Gallimard, 2006.

Gilles Lipovetsky, De la légèreté. Vers une civilisation léger. Paris, Editions Grasset & Fasquelle, 2015.

Lucy Lippard, On the Beaten Track: Tourism, Art and Place. New York, The New Press, 1999.

Kristen Lippincott et al., The Story of Time. Merrell Publishers, 2003.

Seymour Martin Lipset, American Exceptionalism. A Double-Edged Sword. New York, W. W. Norton & Company, 1997.

Justus Lipsius, Een groot oordeel van dien grooten en uytsteeckenden JUSTUS LIPSIUS over het REYSEN. In: WEGH-WYSER, Vertoonende De besonderste vremde vermaecklijckheden die in 't Reysen door VRANCKRYCK en eenige aengrensende LANDEN te sien zijn. t' Amstelredam, By Nicolaes van Ravesteyn, op S. Anthonis Marckt, 1657.

Diane Lisarelli, Frederic Mauch: "A l’Epi Plage, c’était la fête en toute liberté." In: Le Monde, 19 août 2019.
https://www.lemonde.fr/m-styles/article/2019/08/19/frederic-mauch-a-l-epi-plage-c-etait-la-fete-en-toute-liberte_5500773_4497319.html

Liselotte, Le Guide des Convenances. Nouvelle Encyclopédie Populaire des Usages Mondains, Revue & Corrigée. Paris, P. Orsoni Editeur, 1915.

Liste des peuples gaulois et aquitains.
Via: https://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_peuples_gaulois_et_aquitains

Liste des routes impériales françaises de 1811.
Via:https://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_routes_imp%C3%A9riales_fran%C3%A7aises_de_1811#Bibliographie

Jonathan Littell, Les Bienveilantes. Paris, Gallimard - NRF, 2006.

Antoine Litti, Le monde des salons. Sociabilité et mondainité à Paris au XVIIIe siècle. Paris, Fayard, 2005.

Ian Littlewood, Sultry Climates. Travel & Sex. Boston, Mass., Da Capo Press, 2002.

G. Livet, Histoire de routes et des transports en Europe. Des chemins de Saint-Jaques à l'âge d'or des diligences. Strasbourg, Presses universitaires de Strasbourg, 2003.

Robin Livio, Tavernes, estaminets, guinguettes d'antan et de naguere. Editions du Pont Royal, 1961.

Jacques Loar, Sur les routes de France. Liège - Paris, Editions A. Maréchal, 1943.

Pascal Lobgeois et. al., La France d'un pont à l'autre: Vingt siècles d'Histoire. Editions du Signe, 2019.

Dominique Lobstein, Au temps de l'impressionnisme (1863-1886). Paris, Découvertes Gallimard, 1994.

John Locke, Carnet de voyage à Montpellier et dans le sud de la France 1676-1679. Nouvelles Presses du Languedoc, 2006.

Orvar Löfgren, On Holiday. A History of Vacationing. Berkeley – Los Angeles – London, University of California Press, 1999.

Simon Loftus, Puligny-Montrachet: Journal of a Village in Burgundy. Penguin Books, 1994.

Jean Lohisse, La planète numérisé ou l'informatique au-delà des usages. Bruxelles, Editions Labor, 2002.

J. Loiseau, Camping et voyage à pied. Paris, Les Editions J.Susse, 1932.

J. Loiseau, La cuisine de camping. Editions Camping, 1933.

J. Loiseau, Manuel pratique de camp fixe. Paris, Les Editions J. Susse, 1944.

J. Loiseau, Plein air et camping - Manuel pratique. Les Editions de la Revue "Camping", 1946.

J. Loiseau, Manuel de Camping. Paris, Les Editions J. Susse, 1944.

L. Loiseau, Cuisine au camping. Les Editions de la Revue "Camping", 1955.

Gérard Lomenec'h, Troubadours, trouvères et jongleurs. 2013.

Loyke Lomine, Tourisme in Augustan Society (44 BC-AD 69). In: John K Walton (Ed.), Histories of Tourism. Representation, Identity and Conflict. Clevedon - Buffalo - Toronto, Channel View Publications, 2005. (pp. 69-87).

Stephen Longstreet, We all went to Paris: Americans in the City of Light. New Yorl, Macmillan, 1972.

Claude-Anne Lopez, Mon Cher Papa. Franklin and the Ladies of Paris. New Haven and London, Yale University Press, 1990.

Bart Van Loo, De Bourgondiers. Aartsvaders van de Lage Landen. Amsterdam, De Bezige Bij, 2019.

Claude Lorius et Laurent Carpentier, Voyage dans l'Anthropocène: cette nouvelle ère dont nous sommes les héros. Arles, Actes Sud, 2010.

François-Guillaume Lorrain, Ces lieux qui ont fait la France. Paris, Fayard, 2015.

Frédéric Lordon, Le jour où Wall Street est devenu socialiste. In: Le Monde Diplomatique, octobre 2008.


Via: https://www.monde-diplomatique.fr/2008/10/LORDON/16354

Frédéric Lordon, La démondialisation et ses ennemis. Comment rompre avec le libre-échange. In: Le Monde Diplomatique, Août 2011, pages 1, 8 et 9.
Via: https://www.monde-diplomatique.fr/2011/08/LORDON/20843

Frédéric Lordon, Avec Piketty, pas de danger pour le capital au XXIe siècle. In: Le Monde Diplomatique, avril 2015, pp.18-19.

C. de Loris, Le femme à bicyclette: ce qu'elles en pensent. Paris, Librairies Imprimeries Réunies, 1896.

Dominique Lormier, Aquitaine - Bordeaux et Arcachon à la Belle Epoque. C.M.D.. 1998.

François-Guillaume Lorrain et Sébastien Le Fol (Propos recueillis par), 'Régis Debray se lâche.' Dans: Le Point, n° 2246, pp. 54-74, 24/09/2015.

François-Guillaume Lorrain, L'ère de campagne. La pandémie a marqué une ruée vers l'or vert, mais le regain du rural au détriment de la grande ville existait déjà avant la crise. Celle-ci pourrait accélérer le phénomène. In: Le Point, N°. 2490, pp. 107-109, 14 mai 2020.

Silvio Lorusso, Entreprecariat. Brescia, Krisis Publishing, 2018.

Winfried Löschburg, Vom Reiselust und Reiseleid. Frankrfurt am Main, 1977.

Cees van Lotringen en Maurice Bood, Het gedroomde paradijs. Cultuurwijzer voor het Franse leven. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2001.

Herbert Lottman, Albert Camus. Paris, Seuil, 1978.

Herbert Lottman, The Left Bank. Writers, Artists, and Politics from the Popular Front to the Cold War. London, Heinemann, 1982.

Herbert Lottman, Pétain. Paris, Editions du Seuil, 1984.

Herbert Lottman, L'épuration 1943 - 1953. Paris, Fayard, 1986.

Herbert Lottman, Michelin, 100 ans d’aventures. Paris, Flammarion, 1998.

Herbert Lottman, Oscar Wilde à Paris. Paris, Fayard, 2007.

Jean-Paul Loubes, Tourisme, arme de destruction massive. Paris, Editions du Sextant, 2015.

J.-L. Loubet, Histoire de l'automobile française. Paris, Seuil, 1998.

Jean-Louis Loubet del Bayle, Les Non-Conformistes des années 30. Une tentative de renouvellement de la pensée politique française. Paris, Seuil, coll. 'Points Histoires', 2001.

François Louer, Paris nineteenth century. Architecture and urbanism. New York, Abbeville Press, 1988.

J. Lough, France Observed in the Seventeenth Century by British Travellers. Boston, 1985.

Edouard Louis, En finir avec Eddy Bellegueule. Paris, Seuil, 2014.

J.Louvet, Histoire de l'automobile française. Paris, Seuil, 2001.

Jane Lovell and Chris Bull, Authentic and Inauthentic Places in Tourism: From Heritage Sites to Theme Parks. London, Routledge, 2017.

Mary S. Lovell, The Riviera Set 1920 – 1960. The goldens years of glamour and excess. London, Little Brown UK, 2017.

James Lovelock, Gaia: A New Look at Life on Earth. Oxford University Press, 1979.

James Lovelock, The Revenge of Gaia. Lodon, Allen Lane, 2006.

Aleksander Lubanski, Guide aux stations d'hiver du littoral méditerranéen: Hyères, Cannes, Nice, Menton, Monaco, par le Dr Lubanski.... Lacroix, Verboeckhoven et Cie, 1865.

C. Lucand, Le Pinard des Polilus. Une histoire du vin en France durant la Grande Guerre (1914-1918). Dijon, Editions Universitaires de Dijon, 2015.

Y. Luginbühl, Paysages, textes et représentations des paysages du siècle des Lumières à nos jours. Lyon, La Manufacture, 1989.

Thomas Lugos, Grande Distribution. Vérités & Mensonges. Latresne, Editions Le Bord de l'Eau, 2003.

Gérard Lupin, Le trésor d'Alaric. Paris, Guy Trédaniel - Editeur, 1998.

Jonathan Lüscher, Frühling der Barbaren. München, C. H. Beck Verlag oHG, 2013.

M. Julien Lussiez, Avenir Français: Décrypter les grands enjeux de la France du XXIe siècle et les solutions pour y faire face. 2019.

Kem Luther, The Next Generation Gap: The Rise Of The Digitals And The Ruin Of Postmodernism. Universe, 2009.

Herbert Lüthy, Frankreichs Uhren gehen anders. Zürich-Stuttgart-Wien, Europa Verlag, 1954.

Dr. R. van Luttervelt (samenstelling), Bourgondische pracht van Philips de Stoute tot Philips de Schone. Amsterdam, Catalogus Rijksmuseum, 1951.

Guy Lux, Priorité à la Vie sur les routes. Paris, Robert Laffont/Paris Match, 1971.

Rosa Luxemburg, Die Akkumulation des Kapitals. Ein Beitrag zur ökonomischen Erklärung des Imperialismus. (1913) Frankfurt, Verlag Neue Kritik, Archiv sozialistischer Literatur 1, Vierte Auflage, 1970.

Joris Luyendijk, Dit kan niet waar zijn. Amsterdam/Antwerpen, Uitgeverij Atlas Contact, 2015.
(Edition en français: Joris Luyendijk, Plongée en eau trouble. Enquête explosive chez les banquiers. Paris, Plon, 2016.

Joris Luyendijk, Kees van Lede, Pessimisme is voor losers. Op de rand van een nieuwe tijd. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2020.

Kenneth S. Lynn, Hemingway. London, Simon and Schuster Inc., 1987.

Martin Lyons, The Pyrenees in the Modern Era. Reinventions of a Landscape, 1775-2012. London / New York, Bloomsbury Academic, 2018.

Jean-François Lyotard, La condition postmoderne: rapport sur le savoir. Paris, Minuit, 1979.

Jean-François Lyotard, Le postmoderne expliqué aux enfants. Correspondance, 1982-1985.LGF, Coll. Biblio essais, 1993.

Drs. J.G.S.J. van Maarseveen, De Republiek en Frankrijk in het begin van de 17de eeuw: een ambassade naar Frankr?k in 1624. Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 1970.

Evert Maaskamp, Panorama. De veldslag van Waterloo 18 junij 1815. Derzelve nauwkeurige beschrijving … en bijgaande plan en explicatie.Including:- Beschrijving van den roemrijken veldslag van Waterloo, voorgesteld in het panorama op het Leidsche Plein over den Hollandschen Schouwburg.- Staat en verdeeling van het vereenigd leger onder den hertog van Wellington, op den 18den junij 1815.Amsterdam, Evert Maaskamp, 1816.

Jean-Christophe Mabire (Dir.), L'Exposition Universelle de 1900. Pais, L’Harmattan, 2000.

Dean MacCannell, The Tourist. A New Theory of the Leisure Class. Berkeley, University of California Press, 1976 (1999).

Dean MacCannell, The Tourist. A New Theory of the Leisure Class. London, University of California Press, 1999 (orig. 1976).

Robert Purks Maccubbin (Ed.), ’Tis Nature’s Fault: Unauthorized Sexuality during the Enlightenment. Cambridge University Press, 1987.

Jay MacDonald and Taylor Tompkins, The history of credit cards.
Via: https://www.creditcards.com/credit-card-news/history-of-credit-cards.php (July 11, 2017.)

Breno Machado et al., Adapting to the Internet: Trends in Travelers' Use of the Web for Trip Planning.
Via: https://www.academia.edu/36492489/Adapting_to_the_Internet_Trends_in_Travelers_Use_of_the_Web_for_Trip_Planning?email_work_card=thumbnail (O8-01-2020.)

D.P. MacKaman, Leisure settings. Bourgeois culture, medicine and the spa in modern France. Chicago-Londen, The University of Chicago Press, 1998.

Brian MacKenzie, Remaking France: Americanization, Public Diplomacy and the Marshall Plan. New York, Berghan Books, 2005.

Dr. Ir. J. Mac Lean, Geschiedeniis der Gasverlichting in Nederland. Zutphen, De Walburg Pers, 1977.

Mairi Maclean (Ed.), The Mitterrand Years. Legacy and Evaluation. London etc., MacMillan Press Ltd., 1998.

Pierre MacOrlan, Le Printemps. Paris, Gallimard, 1930.

Antoni Maczak, De ontdekking van het reizen. Europa in de vroeg-moderne tijd. Utrecht, Het Spectrum, 1998.

Made in France. Les Français vus d'ailleurs. Pourquoi le monde tout entier nous envie. Les dossiers du Canard, juillet 1993.

Alexis C. Madrigal, 'How Google Builds Its Maps - and What It Means for the Future of Everything. In: Atlantic, September 2012.
Via: http://www;theatlantic.com/technology/archive/2012/09/how-google-builds-its-maps-and-what-it-means-for-the-future-of-everything/261913

Axel Madsen, Simone de Beauvoir & Jean-Paul Sartre. Amsterdam / Antwerpen, Elsevier Manteau, 1981.

David Magali, Ma Clape: Terre secrète. Ed. S. Candéla, 1989.

Maurice Magendie, La politesse mondaine et les théories de l'honnêteté en France au XVIIIe siècles. Paris, 1925.

Ali Magoudi, Rendez-vous: La psychanalyse de François Mitterrand. Paris, Maren Sell Editeurs, 2005.

Maurice Magre, La nuit de Haschich et d'Opium. Paris, Flammarion, 1929.

Stéphane Magrenon, Histoire de Saint-Palais-sur-Mer. Naissance et essor d'une station balnéaire. (1826-1939). Keïmola, 2013.

Julien Mailland, Kevin Driscoll, Minitel: Welcome to the Internet. Cambridge Massachuts, MIT Press, 2017.

Lucien Maillard (Rédacteur en Chef), La Grande Arche. 1989 - la revue de la Grande Arche - 1989. Paris, L'Evénement Média, 1989.

J.-M. Maire, La Vie dans les palaces parisiens. Photographies de Gilles André et Carlos Soldi. Editions La Sirène, 1995.

Maison de France, 1919-2002. Paris, Maison de France, 2002.

Jean Maitron, Le Mouvement anarchiste en France (Tome 1-Des origines à 1914). 1992.

Geert Mak, Hoe God verdween uit Jorwerd. Amsterdam, Uitgeverij Atlas, 1996.

Geert Mak, Het ontsnapte land. Amsterdam, Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, 1998.

Geert Mak, In Europa. Reizen door de twintigste eeuw. Amsterdam / Antwerpen, Uitgeverij Atlas, 2004.

Geert Mak, Grote verwachtingen – In Europa 1999-2019. Amsterdam, Atlas Contact, 2019.

Geert Mak (Propos recueillis par Peter Giesen, Na vijftien jaar reisde Geert Mak opnieuw door Europa. Wat trof hij aan? In: De Volkskrant, 1 november, 2019.

Jean-Pierre Malaspina, Des TEE aux TGV. Trains d'Europe. Paris: La Vie du Rail. 2005.

Jean-Pierre Malaspina, Maurice Mertens, TEE: la légende des Trans-Europ-Express Auray, LR Presse, 2007.

Ch. Malegarie, L'Electricité à Paris. Paris, Ch. Beranger, 1947.

Henry Malet, Le Baron Haussmann et la rénovation de Paris. Paris, Imprimerie Mun;, 1973.

Sebastian Mallaby, More Money Than God: Hedge Funds and the Making of the New Elite. London - New York, Bloomsbury Publishing, 2011.

Antonin Mallat, Histoire des eaux minérales de Vichy. Tome I, 1909, Tome II, 1915.

Jean-Baptiste Mallet, En Amazonie. Infiltré dans le 'meilleur des monde'. Paris, Fayard, 2013.

Jean-Baptiste Mallet, Derrière les murs de 'l'usine à colis'. In: Le Monde Diplomatique, avril 2020.

P. J. W. Malssen, Louis XIV d'après les pamphlets répandus en Hollande. Amsterdam-Paris, 1936.

Martin Malvy, 54 suggestions pour améliorer la fréquentation touristique de la France à partir de nos Patrimoines. Paris, Ministère des Affaires Etrangères et du Développement International, 2017.

François Malye et Kathryn Hadley, Dans le secret des archives britanniques: L'Histoire de France vue par les Anglais 1940-1981. 2012.

François Malye, De Gaulle vu par les anglais. Paris, Callmann-Lévy, 2015.

Jean-Jacques Manceau, Le Club Med. Réinventer la machine à rêve. Paris, Perrin, 2010.

Ernest Mandel, Der Spätkapitalismus. Versuch einer marxistischen Erklärung. Frankfurt am Main, SuhrkampVerlag, 1973.

Ernest Mandel, La crise 1974-1982. Les faits, leur interprétention marxiste. Paris, Flammarion, 1982.

Lewis Mandell, The credit card industry: a history. Twayne Publishers, 1990.

Richard Mandell, Paris 1900: The Great World's Fair. Toronto, University of Toronto Press, 1967.

Kevin Maney, Why the World Hates Silicon Valley. 06-09-2016. Via: https://www.newsweek.com/2016/06/17/silicon-valley-takeover-468182.html

Julie Manfredini et al., Héliopolis: Une communauté naturiste sur l'île du Levant (1931-1970). Bordeaux, Les Editions Mollat, 2014.

Julie Manfredini, Les syndicats d’initiative. Naissance de l'identité touristique de la France. Presses universitaires François-Rabelais - Collection Perspectives historiques, 2017.

Heinrich Mann, Der Untertan (1918). Fischer Taschenbuch Verlag GmbH, 2008.

Klaus Mann, Der Wendepunkt. Ein Lebensbericht.(1952). Reinbek bei Hamburg, Rowohlt Taschenbuch Verlag, 2014.

Thomas Mann, Tod in Venedig. Novelle. Berlin, Fischer Verlag, 1912.

Didier Manseau, Une histoire du bon goût. Paris, Perrin, 2014.

Paul Mantoux, La révolution industrielle au XVIIIe siècle. Paris, Editions, Génin, 1973.

Thierry Mantoux, BCBG,: le guide du bon chic bon genre. Paris, Hermé, 1985.

Blaise Mao et Thomas Saintourens, Cyber Fragiles. Enquête sur les dangers de nos vies connectées. Paris, Editions Tallandier, 2016.

Gérard Maoui et al., Concorde : La légende supersonique. Privat, 2018.

Alexandre Maral, Les derniers jours de Louis XIV. Paris, Perrin, 2014.

Sylvaine Marandon, L'image de la France dans la conscience anglaise. Paris, Armand Collin, 1967.

Bernard Marchand, Les ennemis de Paris: La haine de la grande ville des Lumières à nos jours. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2009.

Bernard Marchand, Paris, histoire d'une ville - (XIXe-XXe siècle). Paris, Seuil, 2017.

Michel Marchand, The Mintel Saga: A French Success Story. Larousse, Paris 1988.

Patrick Marchand, Voyageurs, postilons et brigands. Sour les routes de France au temps de diligences. Musée de la Poste, 2004.

Patrick Marchand, Le Maître de Poste et le messager. Les transport publics en France au temps des cheveaux, 1700 – 1850. Paris, Belin, 2006.

Patrick Marchand et Laurent Albaret, Les vacances. Quelle histoire! Bruxelles, Snoeck-Ducaju & Zoon, 2009.

Sylvie Marchand (Rédaction en chef), Mémento du Tourisme. Edition 2018. Yvry-sur- Seine, Direction Générale des Entreprises, 2019.

Christian Marcipont, La sultane blanche. Louis Couperus et Nice. In: Deshima (Strasbourg), n° 4-2010, pp. 59-83.

Herbert Marcuse, One Dimensional Man. The Ideology of Advanced Industrial Society. London, Routledge and Kegan Paul, 1964.

Philippe Marcy, Myriam Joliveau, Le Mont Alaric: une montagne, des légendes, et des Hommes. Narbonne, Vilatges Al Pais, 2017.

Françoise Mardrus, La Pyramide du Louvre. Paris, Louvre éditions / Madrid, Editions El Viso, 2019.

Eugène Marec, L'Electricité à la maison. Paris, Baillière et fils, 1929.

Henri Maréchal, L'éclairage à Paris: étude technique des divers modes d'éclairage employés à Paris sur la voie publique, dans les promenades et jardins, dans les monuments, les gares, les théâtres, les grands magasins, etc., et dans les maisons particulières: gaz, électricité, pétrole, huile, etc. usines et stations centrales, canalisations et appareils d'éclairage, organisation administrative et commerciale, rapports des compagnies avec la ville, traités et conventions, éclairement des voies publiques, calcul et prix de revient. Paris, Librairie polytechnique Baudry, 1894.

Björn Marek, Immo Mikloweit, et al. Citroën DS: Histoire d'une voiture de légende. 2018.

Cl. Marenco, Manières de tanle, manières de Moeurs, XVIIe-XXe siècle. Cachan, EDITUINS de l'ENS Cachan, 1992.

Antoine Marès et Pierre Milza (dir.), Le Paris des étrangers depuis 1945. Paris, Publications de la Sorbonne, 1994.

Julie de Marguerittes, The Ins and Outs of Paris, or Paris by day and night. Philadelphia, W. Smith, 1855.

Peter Jan Margry, le culte de la Citroën 'Déesse'. In: DESiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 129-132.

Marianne (Couverture), Le vrai bilan des soixante-huitards. Pour le meilleur et pour le pire. Marianne, n°. 57, 27-04-1998.

Jean-Clément Marin, La Terreur. Part maudite de la Révolution. Paris, Découvertes Gallimard, 2010.

Evangelia Marinakou, Charalampos Giousmpasoglou and Vasileios Paliktzoglou, The Impact of Social Media on Cultural Tourism.
In: Vladlena Benston and Stephanie Morgan, Implications of Social Media Use in Personal and Professional Settings. Hershey PA, Information Science Reference (IGI Global), 2015.

Gérard Marinier, Le Caravaning. Tourisme. Vacances. Loisirs. Paris, Larouse, 1967.

Bernard Maris, Plaidoyer (impossible) pour les socialistes. Paris, Albin Michel, 2012.

Bernard Maris, Et si on aimait la France. Paris, Grasser, 2014.

Bernard Maris, Houellebecq économiste. Paris, Flammarion Champs Essais, 2016.

John Markoff, What the Dormouse Said ... How the 60s Counterculture Shaped the Personal Computer Industry. Nex York, Viking penguin, 2005.

John Marlow, The Making of the Suez Canal. London, Cresset Press, 1964.

J.-C. Maroselli, L'Automobile et ses grands problèmes. Paris, Librairie Larousse, 1958.

Roger Marquet, Paroles d'Exode, Tome 1 (l'Exode de 1940 raconte par 120 Témoins). Weyrich Edition, 2010.

Roger Marquet, Paroles d'exode, Tome 2 (l'exode de 1940). Weyrich Edition, 2011.

Carine Marret, Promenades littéraires sur la Côte d’Azur: des lieux, des livres, des écrivains. Nice, Mémoires Millénaires Editions, 2e édition, 2011,

Bernard Marrey, Les Grands Magasins des origines à nos jours. Paris, Librairie Picard, 1979.

Bernard Marrey, La vie & l'oeuvre extraordinaires de monsieur Gustave Eiffel, ingénieur qui construisit la statue de la liberté, le viaduc de Garabit, l'observatoire de Nice, la gare de Budapest, les écluses de Panama, la tour Eiffel, etc.. Graphite, 1984.

B. Marrey et J.-P. Monnet, La Grande Histoire des serres et des jardins d'hiver, 1780-1900. Paris, Graphite, 1984.

Eugène Marsan Souvenir de l'Exposition Universelle de 1900. Paris, À l'Enseigne de la Porte Étroite, 1926.

Eugène Marsan, Eloge de la paresse. Paris, Hachette, 1926.

Jacques Marseille (dir.), La Révolution commerciale en France: du 'Bon Marché' à l'hypermarché. Paris, Le Monde Editions, 1997.

Jacques Marseille (dir.), Le luxe en France du siècle des 'Lumières' à nos jours. Paris, ADHE, 1999.

Frédéric Martel, La Longue Marche des gays. Paris, Découvertes Gallimard, 2002.

Zweder von Martels (ed.), Travel Fact and Travel Fiction. Studies on Fiction, Literary Tradition, Scholarly Discovery and Observations in Travel Writing. Leiden, E. J. Brill, 1994.

A.-P. Martial, Exposition Universelle de Paris en 1878. Paris, Vve A. Cadart, Paris, 1878.

Alexis Martin, Une visite à Versailles et aux Trianons, par Alexis Martin la ville, le palais, le musée, le parc, les Trianons, hommes célèbres nés à Versailles Paris, A. Hennyer, 1894.

Alexis Martin, Une visite à Paris en 1900 - La Ville et l'Exposition vues en quinze jours. Paris, A. Hennuyer, 1900.

Anne Martin-Fugier, La Vie élégante ou la formation du Toot-Paris. 1815-1848. Paris, Fayard, 1990.

Guy Martin, La fin du mythe tropézien? Les vicissitudes juridiques de la plage de Pampelonne. In: Espaces, 152, pp. 44-50, 1998.

Guy Martin, Économie de plage et impératifs environnementaux. L’exemple de la plage de Pampelonne, à Ramatuelle. In: Espaces, 319, pp. 79-87, 2014.

Jean Martin, Glacières françaises: Histoire de la glace naturelle. Paris, Editions Errance, 1997.

Jean Martin, Glace naturelle et glacières (Patrimoine). Gutenberg, Chez l'auteur, 2000. ?Via: http://glacieres-anciennes.wifeo.com/

Jean-Clément Martin, La révolte brisée: femmes dans la Révolution française et l'Empire, Paris, Armand Colin, 2008.

Marc Martin, Trois siècles de publicité en France. Paris, Editions Odile Jacob, 1992.

Pierre Martin, Moyen Âge, 365 us et coutumes. Paris, Editions du Chêne, 2013.

Anne Martin-Fuguier, La Vie élégante ou la Formation du Tout-Paris 1815-1848. Paris, Fayard, 1990.

Alexis Martin, Une visite à Versailles et aux Trianons, par Alexis Martin la ville, le palais, le musée, le parc, les Trianons, hommes célèbres nés à Versailles. Paris, A. Hennuyer, 1894.

Alexis Martin, Une visite à Paris en 1900. La ville de l'Exposion vues en 15 jours. Paris, A. Hennuyer, 1900.

Jean Martin, Glacières françaises: Histoire de la glace naturelle. Paris, Editions Errance, 1997.

Jean Martin, Glace naturelle et glacières (Patrimoine). Chez l'auteur, 2000. Via: http://glacieres-anciennes.wifeo.com/

Anne Martin-Fugier, La Vie élégante ou la formation du Tout-Paris (1815-1848). Paris, Seuil, 2011.

Gilles Martinet, Cassandre et les tueurs. Cinquante ans d'une histoire française. Paris, Grasset, 1986.

Gilles Martinet, Une certaine idée de la gauche, 1936-1997, Paris, Odile Jacob, 1997.

Gilles Martinet, Les Clés de la Ve République: de Gaulle, Pompidou, Giscard d'Estaing, Mitterrand, Chirac: essai suivi de Mendès France, le contre-exemple. Paris, Seuil, coll. « Histoire », 2002.

Gilles Martinet, L'observateur engagé. Paris, Jean-Claude Lattès, 2004.

Brice Martinetti (Préface de Didier Poton), Les Négociants de La Rochelle au XVIIIe siècle. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2013.

Jean-Louis Martinez, La fin des hypermarchés? Vers une redistribution de la grande distribution. 2018.

Abraham Maslow, "A Theory of Human Motivation": In: Psychological Review, 1943, Vol. 50 #4, pp. 370–396.

Paul Mason, Post Capitalism. A Guide to our Future. Allen Lane, 2015.

R. Massengill, Becoming American Express: 150 Years of Reinvention and Customer Service; American Express Company, 1999.

Michel Massimi, Promenade des Anglais Son Histoire, Hôtels, Palais et Villas. Campanile, 2016.

C. van Mastrigt en R.C.M. Jacobs (red.), Tussen Hollandsch Diep en Mark-Dintel. Water als vriend en vijand in de gemeente Moerdijk. Willemstad, Heemkundekring ‘’de Willemstad’’, 1999.

Anne Mathieu, Le refus de Sartre. Une détestation intacte quarante ans après la mort du philosophe. In: Le Monde Diplomatique, avril 2020.

Caroline Matieu, 1889: La Tour Eiffel et l'Exposition Universelle. Catalogue. Paris, Musée d'Orsay, 1989

Caroline Mathieu, Les expositions universelles à Paris: architectures réelles ou utopiques. Paris, 5 Continents - Musée d'Orsay, 2007.

A. Mathiez, La Révolution et les étrangers. Cosmopolitisme et Défense Nationale. Paris, 1918.

Jules Mathorez, Notes sur la colonie hollandaise de Nantes. In: Revue du Nord, Année 1913, 13, pp. 1-46.

Jules Mathorez, Les étrangers en France sous l'Ancien Régime, Tome 1. Histoire de la Formation de la Population Française (1919). (Classic Reprint), 2014.

Jules Mathorez, Histoire de la Formation de la Population Française, Vol. 2: Les Étrangers En France Sous l'Ancien Régime; Les Allemands, Les Hollandais, Les Scandinaves (Classic Reprint), 2019.

Jules. Mathorez, ‘Rapports intellectuels de la France et de la Hollande du XVIIe au XVIIIe siècle’, Journal des Savants XIX, p. 157-168, 1921.

Véronique Mathot, Les Hollandais du pays nantais. Dans: Stijn Alsteens en Hans Buijs, Paysages de France dessinés par Lambert Doomer et les artistes hollandais et flamands des XVIe et XVIIé siècles. Pages 56-64. Paris, Fondation Custodia, 2008.

Jean-Philippe Mathy, Extreme-Occident: French Intellectuals and America. Chicago, University of Chicago Press, 1993.

Armand Mattelart, L'Invention de la communication. Paris, La Découverte, 1994.

Armand et Michèle Mattelart, Histoires des théories de la communication. Paris, La Découverte, 1995.

Armand Mattelart, Histoire de l'utopie planétaire. Paris, La Découverte, 1999.

Armand Mattelart, Histoire de la société de l'information. Paris, La Découverte, 2006.

Armand Mattelart, Diversité culturelle et mondialisation. Paris, La Découverte, 2007.

William Matthews, An Historical Sketch of the Origin, Progress and Present State of Gas-Lighting. London, 1827.

Fréderic Mauch, L'Épi Plage; Une saga tropézienne. Paris, Éditions Pygmalion, 2019.

Nelly Mauchamp, Les Français. Mentalites et comportements. Cle International, 1995.

G. Mauco, Les Etrangers en France, leur rôle dans l'activité économique. Paris, Armand Colin, 1932.

Arnaud de Maurepas et Florent Brayard, Les Français vus par eux-même. Le XVIIIe siècle. Paris, Robert Laffont, 1996.

P. Maurer, Comment utiliser l'électricité dans la maison. Paris Dunod, 1929.

F. Maurette, Géographie de la France. Résumé - Aide-mémoire. Paris, Hachette, 1918.

F. Maurette, Pour comprendre les paysages de la France. Notions pratiques de geographie à l'usage des touristes. Paris, Librairie Hachette, 1923.

Jean-Paul Mauriat, Un siècle de contre-espionnage civil français: l'espion et le prophète. Vanves, Editions FM-BIO, 2004.

René Maurice, Des Américains à Paris, de Benjamin Franklin à Ernest Hemingway. Paris, Editions de Sextant, 2004.

Patrick Mauriès et Pierre Léonforte, Louis Vuitton: l'âme du voyage. 2015.

Patrick Mauriès et Pierre Léonforte, Louis Vuitton: l'âme du voyage. Paris, Flammarion, 2015.

André Maurois, L'Amérique inattendue. Paris, Editions Mornay, 1931.

André Maurois, En Amérique. Paris, Flammarion, 1933.

André Maurois, Etudes Américaines 1. New York, Editions de la Maison Française, Inc., 1945.

André Maurois (met foto's van Nico Jesse), Vrouwen van Parijs. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1954.

André Maurois, Prométhée ou la vie de Balzac. Paris, Hachette, 1965.

Pierre Mauroy (Entretiens avec Michèle Cotta), Une vie socialiste. Paris, France Culture - Fondation Jean Jaurès, 2013.

Jacques Mauvain, Leurs pantalons: comment elles les portent. Interviews et confessions. Paris, Jean Fort Editeur, 1923 (1912).

R. Mauzi, L'idée de bonheur au XVIIIe siècle. Paris, Armand Colin, 1960.

S. Max, Les Métamorphoses de la grande ville dans les 'Rougons-Macquart'. Paris, Librairie A. G. Nizet, 1966.

Peter Mayle, My Twenty-Five Years In Provence - Reflections on Then and Now. Random House USA Inc., 2019.

Edward J. Mayo and Lance P. Jarvis, The psychology of leisure travel. Boston, CBI? 1981.

Jean-Claude Mayor, Marché aux Puces. Editions Slatkine, 1992.

Charles Mazouer, Les guides pour le voyage de France au XVIIe siècle. Colloques Internationaux du C. N. R. S., N° 590 -
La Découverte de la France au XVIIe siècle. Paris, C.N.R.S, 1980.

James D. McCabe Jr., Paris by Sunlight and Gaslight: A Work Descriptive of the Mysteries and Miseries, the Virtues, the Vices, the Splendors, and the Crimes of the City of Paris, Illustrated with over 150 Fine Engravings by Gustave Doré and other Celebrated Artists of France. Philadelphia, 1869. (Ré-édition: Nabu Press, 2010.

David McCullough, The Greater Yourney. Americans in Paris. New York, Simon & Schuster Paperbacks, 2012.

Kelly A. McClinchey, "Going Forward by Looking Back: Memory, Nostalgia and Meaning-Making in Marketing for a Sense of Place".
In: Travel and Tourism Research Association: Advancing Tourism Research Globally. 23. Amherst, University of Massachusetts / Wilfrid Laurier University,2016.
Via: https://scholarworks.umass.edu/ttra/2012/Oral/23

Mary McAuliffe, Dawn of the Belle Epoque. The Paris of Monet, Zola, Bernhardt, Eiffel, Debussy, Clemenceau, and Their Friends. Rowman & Littlefield, 2011.

Mary McAuliffe, When Paris Sizzled. The 1920s Paris of Hemingway, Chanel, Cocteau, Cole Porter, Josephine Baker and Their Friends. Lanham, MD, Rowman & Publishers, 2016.

Mary McAuliffe, Twilight of the Belle Epoque. The Paris of Picasso, Stravinsky, Proust, Renault, Marie Curie, Gertrude Stein, and Their Friends through the Great War. Rowman & Littlefield, 2017.

Patrick McCarthy (ed.), The French Socialists in Power, 1981-1986). New Yurk, Greenwood Press, 1987.

John Harmon McElroy, American Beliefs: What Keeps a Big Country and a Diverse People United. Ivan R Dee, 2000.

Brian A. McKenzie, Remaking France: Americanization, Public Diplomacy, And the Marshall Plan. Berghahn Books, 2005.

W. McKibbin & R. Fernando, The global macroeconomic impacts of COVID-19: Seven scenarios (CAMA Working paper 19/2020). Australian National University, 2020.

Marshall McLuhan, Understanding Media: The Extensions of Man. McGraw Hill, NY, 1964.

Marshall McLuhan with Quentin Fiore, The Medium Is the Massage. Co-ordinated by Jerome Agel. New York, Random House, 1967. Renewed 1996 by Jerome Agel. Penguin Books, 1996.

Peter McPhee, Revolution and Environment in Southern France: Peasants, Lords and Murder in the Corbières, 1780-1830. Oxford, Claredon Press, 1999.

McKinsey & World Travel & Tourism Council [WTTC]. Coping with success: managing overcrowding in tourism destinations. 2017.

Dennis Meadows (MIT), Rapport van de Club van Rome, (The Limits of Growth). Utrecht / Antwerpen, Uitgeverij Het Spectrum N.V., 1972.

Olga Mecking, Niksen: De Dutch art of luieren. Kosmos Uitgevers, 2020.

Jacques Médecin et al., De l'hôtel-palais en Riviera. Genève, La Septième fois, 1985.

Liguel Medina, Phare du tourisme mondial. Entretien avec Christophe Bouillaud et Jean-Michel Hoerner. In. Atlantico, 29 juillet 2018.

Kevin Meethan, Tourism in global society, place, culture, consumption. New York, Palgrace, 2001.

Drees M. Meijer, Andere landen, andere mensen. De beeldvorming van Holland versus Spanje en Engeland omstreeks 1650. Den Haag, Nederlandse cultuur in Europese context, 6, 1997.

Ruud Meijer, Parijs verplicht. Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs (1945 - 1970). Amsterdam, Thomas Rap, 1989.

Sabine Melchior-Bonnet, Fénelon. Paris, Perrin, 2008.

Marxiano Melotti, The Plastic Venuses: Archaeological Tourism in Post-modern Society. Cambridge Scholars Publishing, 2011.

Philippe Mellot, Paris au temps des fiacres, des omnibus et des charrettes à bras. Histoire des transports urbains des origines à 1945. Romangat, De Barée, 2006.

Philippe Mellot, La Vie secrète des Halles de Paris. Omnibus, 2010.

F. Melonio, Naissance et affirmation d'une culture nationale. La France de 1815 à 1880. Paris, Seuil, 2001.

Mémoire pour les patriotes Hollandais réfugiés en France. S.L.N.D.. 1790.

Josepha Mendels, Alles even goed bij jou. Amsterdam, N.V. De Arbeiderspers, 1953.

Edward Mendelson, Baedeker’s Universe. Dans: Yale Review, 74, pp. 386-403, Spring 1985. http://www.columbia.edu/~em36/baedeker.html

Edward Mendelson, In the Depths of the Digital Age. In: The New York Review of Books, June 23, 2016 issue.

Henri Mendras, La Seconde Révolution française: 1965-1984. Paris, Gallimard, 1994.

Henri Mendras, Français, comme vous avez changé: histoires des Français depuis 1945. Paris, Tallandier, 2004.

Robert Mengin, La France vue par l'étranger. Paris, La Table Ronde, 1971.

Eric Mension-Rigau, Aristrocrates et grands bourgeois. Paris, Perrin, 2007.

Jeremy Mercer, Books, Baguettes and Bedbugs: The Left Bank World of Shakespeare and Co. W&N; New Edition, 2006.

Louis-Sébastien Mercier, Tableau de Paris. Hambourg et Neuchâtel, S. Fauche, 1781. Tableau de Paris, nouv. éd. corrigée et augmentée, Amsterdam, 1788.

Louis-Sébastien Mercier, Le Nouveau Paris, Paris, Fuchs, 1798.

Louis Sébastien Mercier (Gekozen, vertaald en bezorgd door Willem Derks), Niemand ontbijt meer met een glas wijn. Tableau van Parijs 1781-1788. Amsterdam - Antwerpen, Uitgeverij De Arbeiderspers, 1999.

Mattheus Merian, Martin Zeiller, Topographia Galliae dat ist Een Algemeene en naeukeurige Lant en Plaets-beschrijvinghe van het Machtige Koninckrijk Vranckryck. Amsterdam, Joost Broersz and Caspar Merian, 1663.

Mattheus Merian, Martin Zeiller, Topographia Galliae dat ist Een Algemeene en naeukeurige Lant en Plaets-beschrijvinghe van het Machtige Koninckrijk Vranckryck. Amsterdam, Joost Broersz and Caspar Merian, 1663.

Victor Méric, Chez les loups: Moeurs anarchistes. Conflans-Sainte-Honorine, Editions, de l'Idée Libre, 1922.

Georges Mérillon, Charles Cros. Vie & oeuvre. Saint-Benoît-du-Sault, Ateliers/Editions Tarabuste, 2014.

Patrice de Méritens, Les Mots de Dieu. Paris, Plon, 1993.

Patrice de Méritens, Il a dit... . Petits mots et grandes phrases de François Mitterrand. Neuilly-sur-Seine, Editions Michel Lafon, 2006.

Gérard Mermet, Francoscopie. Paris, Editions Larouse, 1985, 1987, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2005, 2007, 2010, 2013.

Gérard Mermet, Francoscopie 2030. Nous, aujourd'hui et demain. Paris, Editions Larouse, 2018.

André Merquirol, La Côte d'Azur dans la littérature française. Nice, ED. J. Deruyl, 1948.

Jeffrey Merrick, Bryant T. Ragan Jr. (ed.), Homosexuality in Modern France: A Documentary Collection. New York, Oxford University Press, 2001.

M. Mertens en J.P. Malaspina, TEE, la légende des Trans-Europ-Express : entre luxe et grande vitesse. Vannes, LRPresse, 2007.

Abel Mestre et Lucie Soullier, Michel Onfray, nouvelle coqueluche des milieux d'extrême droite. In: Le Monde, 28 mai 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/politique/article/2020/05/19/avec-sa-nouvelle-revue-michel-onfray-devient-la-coqueluche-de-l-extreme-droite_6040150_823448.html

Geneviève Mesuret, Architectures de Biarritz et de la Côte Basque: De la belle epoque aux années trente. Mardaga, 1995.

Joël Mettay, L'Archipel du Mépris. Histoire du camp de Rivesaltes de 1939 à nos jours. Canet, Editions Trabucaire, 2008.

Tracey Metz, Nieuwe natuur. Reportages over veranderend landschap. Naarn, Ambo/Anthos, 1998.

Tracy Metz, Alles Wordt Anders. De transformatie van Nederlands Noorden. Uniepers, 2001.

Tracy Metz, Pret! Leisure en landschap. Rotterdam, Nai Uitgevers, 2002.

Erin Meyer, The Culture Map. Decoding how people think, lead, and get things done across cultures. New York, Public Affairs, 2015.

Philippe Meyer, Dans mon pays lui-même. Paris, Flammarion, 1993.

Thomas Meyer, Mediokratie. Die Kolonisierung der Politik durch das Mediensystem. Frankfurt am Main, Suhrkamp, 2001.

Mezwofa (Manufactored by), Smart Instant Voice Translator 40+ Languages T8 Two-Way Real Time Multi-Languages Speech Interactive Translation Tool 2.4G Bluetooth Portable Support Chinese Arabic (Black). Consulted online, 2020.

Leonard Michaels, David Reid, Raquel Scherr (Eds.), West of the West. Imagining California. San Francisco, North Point Press, 1989.

N. Th. Michaëlis, Spoorwegbruggen over de hoofdrivieren.
Eerste afdeling; 1. Brug over het Hollandsch Diep. 2. Brug over den Neder-Rijn bij Arnhem. 3. Brug over de Waal bij Nijmegen.
Uitgegeven door het Ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid. Verkrijgbaar bij Gebroeders Van Cleef, 's Gravenhage, 1895.

Louis Michaud, Histoire Complète Des Télégraphes Depuis Leur Origine Jusqu'a Nos Jours (1853). Kissinger Legacy Reprint, 2010.

Marie-Christine Michaud, Philippe Hrodej, et al., Entre mer et ciel: Le voyage transatlantique de l'Ancien au Nouveau monde (XVIe-XXIe siècle). Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2015.

J.-L. Michaud, Les institutions du tourisme. Paris, PUR, 1995. Jean-Claude Michéa, Le complexe d'Orphée. La gauche, les gens ordinaires et la religion du progrès (2011). Paris, Flammarion, Champs essais, 2014.

Jean-Claude Michéa, Les mystères de la gauche. De l'idéal des Lumières au triomphe du capitalisme absolu (2013). Paris, Flammarion Champs essais, 2014.

Jean-Claude Michéa, Le crépuscule de la France d'en haut (2014). Paris, Flammarion, Champs actuel, 2017.

Francisque Michel, Histoires Des Hôtelleries, Cabarets, Hôtels Garnis, Restaurants Et Cafés, Et Des Anciennes Communeautés et Confréreries D'Hôteliers, De Marchands De Vin, De Restaurateurs, De Limonadiers, .... , Premier Livre et Tome Second, 1851. Paris, Hachette Livre / BnF, z.j..

Franck Michel, Désirs d’ailleurs. Essai d'anthropologie des voyages. Paris, Armand Colin, 2000.

Franck Michel, Planète Sexe. Tourismes, marchandisation et déshumanisation des corps. Paris, Homnisphères, 2006.

Joël Michel, La mine dévoreuse d'hommes. Paris, Découverte Gallimard, 1993.

Karl Markus Michel, Die Magie des Ortes. Über den Wunsch nach authentischen Gedenkstätten und die Liebe zu Ruinen. 11. September 1987, 8:00 Uhr Aktualisiert am 21. November 2012, 21:06 Uhr, Zeit Online.

Michelin, La Saga du Guide Michelin. De 1900 à aujourd'hui, un formidable voyage à travers le temps, 2004.

Michelin, A75, la Méridienne: Clermont-Ferrand à Montpellier et Béziers. Michelin, coll. « Guide vert », 2007.

Luuk van Middelaar, Politicide. De moord op de politiek in de Franse filosofie. Historische Uitgeverij, 2011.

Roger Miellet (Samenstelling Marieke Voorn), Winkelen in weelde. Warenhuizen in West-Europa 1860-2000. Zutphen, Walburg Pers, 2001. P> Claude Mignot, Trouville - Deauville: Société et architectures balnéaires 1910-1940. Norma, 1992.

A. Mihm, Packend ... Eine Kulturgeschichte des Reisekofferns. Marburg, Jonas Verlag, 2001.

Claudio Milano, Over-tourism and Tourism-phobia: Global trends and local contexts. Barcelona, 2017.

Claudio Milano, Joseph M. Cheer & Marina Novelli, Overtourism: A growing global problem. The Conversation, July 18, 2018.
Via: https://theconversation.com/overtourism-a-growing-global-problem-100029, Downloaded: 4/ 2/2019

Claudio Milano, Joseph M. Cheer and Marina Novelli (Editors), Overtourism: Excesses, Discontents and Measures in Travel and Tourism. Oxfordshire, UK - Boston, MA, 2019.

Claudio Milano, J. M. Cheer & M. Novelli, Overtourism: a growing global problem. 2018. Via: https://theconversation.com/overtourism-a-growing-global-problem-100029.

Claudio Milano, Marina Novelli and Joseph M. Cheer, Overtourism and Tourismphobia: A Journey Through Four Decades of Tourism Development, Planning and Local Concerns. In: Journal of Tourism Planning & Development Volume 16, 2019 - Issue 4, Pages 353-357.
Via: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21568316.2019.1599604 (Published online: 23 Apr 2019).

Branko Milanovic, Inégalités mondiales. Le destin des classes moyennes, les ultra-riches et l'égalité des chances (2016). Paris, La Découverte, 2019.

Branko Milanovic, Capitalism, Alone: The Future of the System That Rules the World. Harvard University Press, 2019.

Ralph Miliband, The State in Capitalist Society. The analysis of the Western system of Power. Lomdon, Quartet Books Limited, 1074.

A. Millaud, Physiologies Parisiennes. Paris, La Librairie illustree, 1887.

B. M. Miller, The Bon Marché. Bourgeois Culture and the the department store, 1869-1920. Princeton NJ, Princeton University Press, 1981.

Michael B. Miller, Au Bon Marché 1869-1920 : le consommateur apprivoisé. Paris, Armand Colin, 1987.

Frederic P. Miller, Agnes F. Vandome, et al., Carte de Cassini: Louis Moisset, François Flamichon, Histoire de la triangulation en France, Cartographie des corridors biologiques. 2010.

Michael B. Miller, The Bon Marché. Bourgeois Culture and the Department Store, 1869 – 1920. Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 1981.

Michael B. Miller, Au Bon Marché 1869-1920 : le consommateur apprivoisé. Paris, Armand Colin, 1987

R.-R. Miller, L'auto-camping. Berger-Levrault, 1934.

Floor Milikowski, Van wie is de stad. Amsterdam, Atlas-Contact, 2018.

Camille Milliet-Mondon, Cannes 1835-1914: Villégiature, urbanisation, architecture. Serre Editeur, 1986.

Vincent Milliot, Les Cris de Paris ou le Peuple travesti. Les réprésentations des petits métiers parisiens (XVIe-XVIIe siècles). Paris, Publications de la Sorbonne, 1995.

Vincent Milliot, L'espace parisien dans les imprimés de large circulation (XVIe-XVIIIe siècles): une archéologie de la lecture des guides urbains?
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 59-70.

C. Wright Mills, The Power Elite. London, Osford, etc., Oxford University Press, 1956.

Cseslaw Milosz, The Captive Mind. New York, 1953.

Czeslaw Milosz, Visions from San Francisco Bay. New York, Farrer Straus Giroux, 1982.

Vera Miltchina; Aleksandr L'vovich Ospovat, et al, Les Russes decouvrent la France au XVIIIe et au XIXe sie`cle.
Paris: Ed. Librairie du Globe / Moscou, Ed. du Progres, 1990.

Pierre Milza et Raymond Poidevin (Sous la direction de), La Puissance française à la « Belle Époque ». Mythe ou réalité? Bruxelles, Editions Complexe, 1992.

Alain Minc, Une histoire politiaque des intellectuels. Paris, Grasset, 2010.

G. Mingay, Arthur Young and his Times. Macmillan, 1975.

Vincente Minnelli (Directed by), Arthur Reed (Produced by), An American in Paris (with Gene Kelly, Leslie Caron et al.). Metro-Goldwyn-Mayer, 1951.

Johan van Minnen, Handbagage. Gids over gidsen (reisgidsen). Utrecht, Kosmos-Z&K Uitgevers, 1997.

Marion Minuit (Conception éditoriale), Nos plus belles histoires d'amour de vacances. Montrouge, Mondadori Magazines France, 2011.

Pierre Miquel, L'exode: 10 mai-20 juin 1940, Paris, France loisirs, 2004.

Mirabel, Te Lourdes op de bergen. Het ware verhaal der verschijningen te Lourdes. Antwerpen-West, Uitg. Apostolaat van de Rozenkrans, 1958.

Philippe Mirville, TGV. En route vers le futur. 25 ans de passion. Boulogne-Billancourt, Timée-Editions, 2006.

Jean Mistler, La librairi Hachette de 1826 à nos jours. Paris, Hachette, 1964.

J. Mistral, Le Climat va-t-il changer le capitalisme? Paris, Eyrolles, 2015.

Nancy Mitford, Snobismes et voyages. Paris, Stock, 1964.

Nancy Mitford, De Zonnekoning. Lodewijk XIV in Versailles. Amsterdam, H.J.W. Becht's Uitgeversmaatschappij b.v., 1966.

Fraçois Mitterrand, Le Coup d'état permanent. (1964) Paris, Plon 10/18, 1965.

François Mitterrand, Ma part de vérité. De la rupture à l'unité. Paris, Fayard, 1969.

François Mitterrand, Un socialisme du possible. Paris, Seuil, 1970.

François Mitterrand, Ici et maintenant (Conversations avec Guy Claisse). Paris, Fayard, 1980.

François Mitterrand, Mémoires Interrompus. Paris, Odile Jacob, 1996.

François Mitterrand (Video's consacrés à), Jour de la mort de François Mitterrand le 7 janvier 1996 et le jour des cérémonies funèbres le 11 janvier 1996. Collection privée.

François Mitterrand, Journal pour Anne. Paris, Editions Gallimard, 2016.

Henri Mitterrand, Zola. La vérité en marche. Paris, Gallimard, 1995.

Moerdijkbruggen en de aaneensluitende treinverbinding door Rotterdam aangaande.
- https://nl.wikipedia.org/wiki/Moerdijkbruggen
- https://nl.wikipedia.org/wiki/Moerdijkspoorbrug
- http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/spoorwegen.htm
- www.maritiemdigitaal.nl/index.cfm?event=search get details&id=100 194294, https://nl.wikipedia.org/wiki/Willemsbrug_(Rotterdam)
- https://nl.wikipedia.org/wiki/Willemsspoorbrug https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninginnebrug_(Rotterdam)
- https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Hef en https://nl.wikipedia.org/wiki/Brug_Hollandsch_Diep.

Philippe Moati (dir.), Consommations émergentent: la fin d'une société de consommation? Lormont, Le Bord de l'eau, 2016.

Jonathan Mogul (Editor), Souvenirs and Objects of Remembrance. In: The Journal of Decorative and Propaganda Arts: Issue 27. The Wolfsonian-Florida International University, 2015.

François-Napoléon-Marie Moigno, L'Art des projections. Paris, 1872.

Victoire Moinard-Barbier, Naissance du tourisme. Les journeaux périodiques des syndicats d'initiatives à la Belle Epque. Mémoire de master 1, université Paris 1 Panthéon-Sorbonne, 2009.

Jean Moisy, Trouville. Editions Sutton, Collection Mémoire en Images locaux, 2005.

Joel Mokyr, La culture de la croissance. Les origines de l’économie moderne. Paris, Gallimard, 2020.

A.-A. Moles, E. Rohmer, Psychologie de l'espace. Paris, Casterman, 1978.

Jean-Yves Mollier, Louis Hachette (1800-1864). Le fondateur d'un empire. Paris, Fayard, 1999.

E. G. Molsbergen, Frankrijk en de Republiek der Verenigde Nederlanden 1648 - 1662. Rotterdam, 1902.

Michel Mollat du Jourdin (dir.), Les origines de la navigation à vapaeur. Paris, Presses Universitaires de France, 1970.

Elizabeth Mollison, Le Roc. Dorp aan de Dordogne. Amsterdam, Meulenhoff, 1978.

George Monbiot, How Did We Get Into This Mess? Verso, 2020.

Patrice de Moncan, Les Belles Heures du Claridge av. des Champs-Elysées - Paris. Paris, Ed. du Mécène, 1995.

Patrice de Moncan et Clémence Maillard, Charles Marville: Paris photographié au temps d'Haussmann. 2008.

Patrice de Moncan, Le Paris d'Haussmann. Paris, Editions du Mécène, 2009.

Patrice de Moncan, Paris Avant-Après Haussmann. Rive Gauche. Photographies anciennes Charles Marville.
Photographies contemporaines Studio Traktir. Paris, Les Editions Mécènes, 2012.

Patrice de Moncan, Paris Avant-Après Haussmann. Rive Droite. Photographies anciennes Charles Marville. Photographies contemporaines Studio Traktir. Paris, Les Editions Mécènes, 2012.

Th. du Moncel, L éclairage électrique I. Générateurs de lumière. Paris, Librairie Hachette & Cie, 1883.

Th. du Moncel, William Henry Preece Sir, et al., Incandescent Electric Lights: With Particular Reference to the Edison Lamps at the Paris Exposition. Palala Press, 2015.

Anne de Mondenard, La Mission héliographique. Cinq photographes parcourent la France en 1851. Editions du Patrimoine, 2002.

Paul Monette, Becoming a Man. Half a Life Story. London, Abacus, 1994.

Anne Monier, Nos chers 'Amis américains". Une enquête sur la philanthropie transnationale. Paris, Presses Universitaires de France, 2019.

C. W. Mönnich, Pelgrimage. Ontmoetingen met de kultuur. Bussum, Moussault's Uitgeverij N.V., 1954.

Gérard Monnier, Artistes, société, territoire: Les Arts en Provence et sur la Côte d'Azur aux XIXe et XXe siècles. Presses de L'Université de Provence, 2012)

Jacqueline Monsigny, Le roman du Festival de Cannes. Monaco, Éditions du Rocher, 2007.

Louis Montagne, Le camping. Paris, PUF, 1975.

Michel de Montaigne, Journal du voyage de Montaigne. (1744) FB Editions, s.d..

Michel de Montaigne, Essais. Paris, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 2007.

Alain Montandon (sous la dir.), Dictionnaire raisonné de la politesse et du savoir-vivre, Du Moyen-Age à nos jours. Paris, Seuil, 1995.

Alain Montandon, L'Europe des politesses et les caractères des nations. Paris, Anthropos, 1997.

Alain Montandon (sous la dir.), Lieux d'hospitalité : hospices, hôpital, hostellerie, Clermont-Ferrand, Presses universitaires Blaise Pascal, coll. « Littératures », 2000.

Brigitte de Montclos, Les Russes à Paris au XIXe siècle: 1814-1896. Paris, Association Paris-Musées, 1998.

Violaine de Montclos, et. al., Comment sauver le patrimoine français. In: Le Point (en couverture), pp. 45-71, 29 mars 2018.

Arnaud Montebourg (Préface d’Emmanuel Todd), Votez pour la démondialisation! Paris, Flammarion, 2011.

Arnaud Montebourg, La Bataille du Made in France. Paris, Flammarion, 2013.

Robert Monteux, Saint-Tropez. Historique, adresses, points chauds, célébrités, promenades. Eidtions Robert Monteux, 1969.

Alain Montferrand (Introduction scientifique), Cent ans d'administration du Tourisme. 'Pour Mémoire', la revue du comité d'histoire, revue du Ministère de l'Ecologie, du développement durable et de l'énergie. N° hors-série, juillet 2012.

Roland Môntins, Gilles Cauture et Denis Favier, L'assaut: GIGN, Marignane, 26 décembre 1994, 17 h 12. Paris, Éditions Riaux, 2007.

Roland Môntins et Jean-Michel Caradec'h, L'assaut, le GIGN au cœur de l'action. Paris, Oh! éditions, 2010.

Martin Moore (Edited by), Digital Dominance: The Power of Google, Amazon, Facebook, and Apple. Oxford University Press, USA, 2018.

Roy & Alma Moore, Thomas Jefferson's Yourney to the South of France. New York, NY, Stewart, Tabori & Chang, 1999.

Isabelle Morau, Mon comportement sexuel. Une française répond au questionnaire Kinsey. Paris, Jean Froissart, 1953.

Michaël Moreau, Les plumes du pouvoir. Paris, Plon, 2020.

Jacques Morand, Le Canal du Midi et Pierre-Paul Riquet. Aix-en-Provence, Edisud, 1993.

Jules Morand, De Parijse onderwereld. Moulin Rouge Pockets. Rotterdam, Uitgeversmij. 'De Boekenmolen', 1949.

Paul Morand, Bains de mer. (1925) Rééd. Arléa, 1990.

Paul Morand, De la vitesse, Paris, Edition KRA, 1929

Paul Morand, 1900, Paris. Paris, Les Editions de France, 1931.

Paul Morand, La Route Paris Méditerranée. Librairie de Paris, Firmin-Didot et Cie, 1931.

Paul Morand, Paris de nuit (avec 60 photographies de Brassaï). Paris, Arts et Métiers Graphiques, 1933.

Paul Morand, Les Extravagants. Scènes de la vie bohème cosmopolite. Paris, Gallimard, 1936.

Paul Morand, Eloge du repos. Apprendre à se reposer. Paris, 1937.

Paul Morand (Edition établie et présentée par Olivier Aubertin; préface de Nicolas d' Estienne d'Orves), Bains de mer, bains de rêve et autres voyages. Bouquins, 2019.

Philippe Mordacq, Le menu. Une histoire illustrée de 1751 à nos jours. Paris, Laffont, 1989.

Guy-Junien Moreau et Catherine Moreau, Le Regina: De la reine Victoria à nos jours, splendeurs et métamorphoses d'un palace Nice 1897-1997. Serre Editeur, 2002.

Philippe Moreau Defarges, La Tentation du repli: mondialisation, démondialisation (XVe-XXIe siècles). Paris, Odile Jacob, 2018.

Guillaume Morel et.al., Le Corbusier - mesures de l'homme au Centre Pompidou. In: Connaissance des Arts, Hors-Série, Paris, 2e trimèstre 2015.

Roland Moreno, Carte à puce: l'histoire secrète. Paris, L'Archipel, 2002

Frédéric Moret, L’Image de Paris à travers les guides touristiques. 1855-1889, maîtrise de l’université Paris X-Nanterre, 1986.

Frédéric Moret, « Images de Paris dans les guides touristiques en 1900 ». In: Le Mouvement social, n° 160, juill.-sept. 1992, pp. 79-98.

Frédéric Moret, L'espace et le temps des guides. Représentations et déformations de l'espace urbain dans les guides 1855-1900.
In: In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, pp. 429-437, 2000.

Raphaël Morera, ‘Environmental Change and Globalization in Seventeenth-Century France: Dutch Traders and the Draining of French Wetlands (Arles, Petit Poitou)’, in: IRSH 55 (2010), Supplement, pp. 79–101

Lady Morgan, Frankrijk en de Franschen. Herinneringen uit mijn verblijf te Parijs in 1816. Naar het Engelsch van Lady Morgan. In twee delen; Te Leeuwarden, bij Steenbergen van Goor. 1821.

M. Morgan, P. Lugosi, & J.R.B. Ritchie (Eds), The Tourism and Leisure Experience: Consumer and Managerial Perspectives. Bristol, Channel View Publications, 2010.

N. J. Morgan & A. Pritchard, Tourism promotion and power: creating images, creating identities. West Sussex, John Wiley & Sons Ltd., 1998.

Edgar Morin, Journal de Californie. Paris, Seuil, 1983.

Edgar Morin, Penser l'Europe. Paris, Gallimard, 1990.

Edgar Morin, Autocritique. Paris, Seuil, 1995.

Edgar Morin, Ma gauche. Paris, Fraqnçois Bourin Editeur, 2011.

Edgar Morin, Mon Paris, ma mémoire. Paris, Fayard, 2013.

Edgar Morin, Les souvenirs viennent à ma rencontre. Paris, Fayard, 2019.

Edgar Morin, Sur la crise. Pour une crisologie suivi de Où va le monde? Paris, Flammarion, 2020.

Edgar Morin (Propos recueillis par Nicolas Trung), Cette crise devrait ouvrir nos esprits depuis longtemps confinés sur l'immediat. In Le Monde, 19-20 avril 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/04/19/edgar-morin-la-crise-due-au-coronavirus-devrait-ouvrir-nos-esprits-depuis-longtemps-confines-sur-l-immediat_6037066_3232.html?fbclid=IwAR3YaEtcHKqGWWdQyZYrZVZ6fvwM9JkITtFWMxPdNHgIDfqhjOrRAx21jTo

Edgar Morin (avec la colaboration de Sabah Abouessalam), Changeons de voie. Les leçons du coronavirus. Paris, Denoël, 2020.

François Morin, Quand la gauche essayait encore: le récit des nationalisations de 1981 et quelques leçons que l'on peut en tirer. Editions Lux, 2020.

L. Morisset, B. Sarrasin et G. Ethiier, Epistémologie des études touristiques. Presses de l'Université de Québec, 2013.

Helène Morlier, Une série de Prestiges-Guides-Joanne: l'itininéraire d'Orient.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, pp. 17-41, 2000.

Helène Morlier, Les Guides-Joanne. Genèse des Guides-Bleus. Paris, Les Sentiers débattus, 2007.

Jean-Yves Mollier, Édition, presse et pouvoir en France au XXe siècle. Paris, Fayard, 2008.

Paul Morrand, La Route Paris Méditerranée. Paris, Firmin-Didot et Cie, 1931.

Joseph R. Morray, Grand Disillusion. François Mitterrand and the French Left. Westport CT, Praeger Publishers, 1997.

Henri Morsel et. al., Histoire générale de l'électricité en France Tome troisième, Tome troisième, 1946 - 1987. Paris, Fayard, 1996.

Mortentr (Manufactured by), Language Translator Device Offline Translator Device Two Way Instant Voice Translator. Support 106 Languages with Camera Translation for Travelling Abroad Learning Shopping Business Chat Shopping Black. Smart translator:This translator integrate the world's leading AI translation engine: Google, Microsoft, Baidu, and IFLYTEK, support 2-way translator with 106 languages online, 8 languages offline real time translation which cover 98% of countries in the world. It has ultra-high translating accuracy for complicated sentences, the accuracy rate can reach to 98%. Consulted online, 2020

Marianne Le Morvan, Hôtel Splendid de Dax: Secrets d’un chef d’oeuvre de l’Art Déco. Editions Cairn, 2020.

Vincent Mosco, To the Cloud: Big Data in a Turbulent World. Routledge, 2014.

Serge Moscovici, L'âge des foules: Un traité historique de psychologie des masses. Paris, Fayard, 2005.

J. Mosedale (ed), Political Economy of Tourism: A Critical Perspective. London and New York: Routledge, 2011.

J.J. Mostard, Parijs. Geen stad, maar een wereld. Amsterdam/Antwerpen, N.V. Uitgeversmij. Kosmos, 1963 (2-de druk).

J.J. Mostard, L'Europe c'est moi. Frankrijk van de Zonnekoning tot De Gaulle. Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 1967.

Guy de la Motte-Bouloumié, Vittel 1854-1936, création d'une ville thermale. Editions du Moniteur, 1982.

Henri Moulin, Impressions de voyage d'un étranger à Paris: visite à l'Exposition universelle de 1855 (Ed. 1856). Paris, Hachette Livre/BNF, 2016.

Pierre-Éric Mounier-Kuhn, L'informatique en France de la seconde guerre mondiale au Plan Calcul L'émergence d'une science. Paris, Presses Universitaires Paris-Sorbonne, 2010.

Georges Mounin, Introduction à la sémiologie. Paris, Les Editions de minuit, 1970.

Chris Mounsey and Caroline Gronda, Queer People: Negotiations and Expressions of Homosexuality, 1700-1800. Bucknell University Press, 2007.

Gérard et Jacques Mourier, Une ville d'eaux, Vals-les-Bains au fil du temps. Editions Dolmazon, 2008.

Roland Mousnier et. al., Comment les Français voyaient la France au XVIIe siècle. In: Bulletin de la Société d'études de XVIIe siècle, n° 25626, 1955.

Sarga Moussa et Sylvain Venayre, Le Voyage et la mémoire au XIXème siècle. Créaphis, 2011.

Jules de Mouxy de Loches, Histoire d'Aix-les-Bains. Chambéry, 1998.

Hamid Mowlana, George Gerbner, and Herbert Schiller (eds), Triumph of the Image. Boulder, CO, Westview Press, 1992.

Brian Moynaham, Airport International. The sensational book that takes the lid of the world of international Air Travel. New York etc., Macmillan, 1978.

Brian Moynahan, Fool's Paradise ... to the great tourist tourist rip-off. London and Sydney, Pan Books, 1983.

Brian Moynahan, The Tourist Trap: The Hidden Horrors of the Holiday Business and how to Avoid Them. London and Sidney, Pan Books, 1985.

Andrea Mrena, Histoire de la colonie russe sur la Côte d'Azur. CreateSpace Independent Publishing Platform, 2017.

Robert Muchembled; La sorcière au village (XVe-XVIIIe siècle); Paris, 1979.

Robert Muchembled, Culture populaire et culture des élites dans la France moderne (XVe-XVIIIe siècle). Paris, Flammarion, Coll. Champs Histoire, 2011.

Roberte Muchembled, Société, cultures et mentalités dans la France moderne: XVIe-XVIIIe siècle. Paris, Armand Colin, 2013.

Robert Muchembled, La Civilisation des odeurs: (XVIe-début XIXe siècle). Les Belles Lettres, 2017.

Cas Mudde, Het zijn de sociaal-democratische partijen, niet de idealen, die in crisis zijn. In: Socialisme & Democratie, Wiardi Beckman Stichting, Amsterdam, 13-06-2019.

Cas Mudde, Why copying the populist right isn't going to save the left. In: The Guardian, 14-05-2019.

Stephanie L. Mudge, Leftism Reinvented: Western Parties from Socialism to Neoliberalism. Cambridge, MA, Harvard University Press, 2018.

Anne H. Mulder, Een Ruiker Camelia's. Geplukt in het Parijs van de Romantiek. Amsterdam, N.V. Em. Querido's Uitgeversmij, 1955.

Amanda Mull, How Your Laptop Ruined Your Life. Smartphones aren’t the only killers of work-life balance. In: The Atlantic, February 10, 2020.
Via: https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/laptops-killed-work-life-balance/606334/?fbclid=IwAR0ebNLs1koREteCyWwYe60FUdQU3xwtUgXec9Mx-4vwu95dRePB1q8apN4

W. W. Mulier, (met medew. van Ary Prins, C. G. Tebbutt, K. Pander), Wintersport. Haarlem, Erven Loosjes, 1893.

Richard Mullen & James Munson, The Smell of the Continent: The British Discover Europe. London, Pan, 2009.

Johanna Muller, The Future of Tourism. Forest Hill, NY, Wilford Press, 2019.

Susanne Müller: Die Welt des Baedeker. Eine Medienkulturgeschichte des Reiseführers 1830–1945. Campus-Verlag, Frankfurt am Main/ New York 2012

Ch. de Munck, Lodewijk Napoleon, koning van Holland, 1997.

Börn W. Mundt, Thomas Cook. Pionier des Tourismus. UVK Verlagsgesellschaft, 2014.

Brigitte Munier, Quand Paris était un roman. Les essais. Paris, Editions de la différence, 2007.

Leon Murard et Patrick Zylbermann, Le Petit Travailleur ou le prolétaire régénéré. Villes-usines, habitat et intimités au XIXe. Fontenay-sous-Bois, Recherches, 1975.

Henry Murger, Scenes de la vie de boheme. Paris, Calman Levy, 1895.

John Murray IV, John Murray III, 1808 - 1892: A Bref Memoir. London, John Murray, 1919.

Nicholas Murray, Aldous Huxley: A Biography. Thomas Dunne Books; 2003.

R. Murris, ‘La Hollande et les Hollandais au XVIIe et au XVIIIe siècle vus par les Français’. (diss. Amsterdam), Paris, Bibliothèques de la littérature comparée’, nr. 24, 1925.

Marie-Claire Mussat, La belle époque des kiosques à musique. Editions du May, 1992.

Pierre Musso, La Religion du monde industriel. Analyse de la pensée de Saint-Simon. Editions de l’Aube, 2006.

Paul A. Myers, French Sketches: Cap Ferrat and Somerset Maugham. 2011.

Paul A. Myers, French Sketches: Cap d'Antibes and the Murphys. 2011.

Johanna W. A. Naber, Prinsessen van Oranje en hare Dochters In Frankrijk. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1901.

Johanne W. A. Naber, Overheersching en Vrijwording. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1913.

Jean-Benoît Nadeau & Julie Barlow, Sixty Million Frenchmen Can't be wrong. What makes the French so French. London, Portico, 2003.

Jean-Benoît Nadeau & Julie Barlow? Waarom de Fransen zo Frans zijn. Scriptum, 2004.

Steven Naifeh and Gregory White Smith, Van Gogh: The Life. New York (NY), Random House, 2011.

Patricia Namvrine, Cannes: Histoire du boulevard de la Croisette des origines à 1914. Nice, Alandis, 1999.

Napoleon III et la Reine Victoria: Une Visite a L'Exposition Universelle de 1855. Paris, Editions de la Reunion des musees nationaux, 2008.

D. Nash, 'Tourism as a form of imperialism'. In: V. Smith (ed.), Hosts and Guests: the Anthropology of Tourism. Oxford, Basic Blackwell, pp. 33-47, 1977.

D. Nash, 'The Rise anf Fall of an Aristocratic Tourist Culture. Nice 1763-1936'. In: Annals of Tourism Research, Vol. 6, n° 1, Janvier 1979.

D. Nash, Anthropology of Tourism. Oxford, Elsevier Science Ltd, Pergamon, 1996.

Suzanne Nash, ed., Home and Its Dislocation in Nineteenth-Century France. Albany, SUNY Press, 1993.

André Nataf, La Vie quotidienne des anarchistes en France, 1880-1910. Paris, Hachette, 2017.

Jacques Nathan (présenté par), Vingt-cinq ans d'élégance à Paris 1925-1950. Paris, Editions Pierre Tisne, 1951.

Catherine Nay, Le Noir et le Rouge ou l'histoire d'une ambition. Paris, Bernard Grasset, 1984.

Catherine Nay, Les sept Mitterrands ou les métamorphoses d'un septenat. Paris, Bernard Grasset, 1988.

Ludivine Ndjitcham, Quel avenir pour le tourisme? Éditions Universitaires Européennes, 2014.

Airey Neave,, Saturday at M.1.9: History of Undergrond Escape Lines in N.W. Europe in 1940-1945. Coronet Books, 1985.

Sighard Neckel, Flucht nach vorn. Die Erfolgskultur der Marktgesellschaft. Frankfurt am Main / New York, Campus, 2008.

Luc Nefontaine, La Franc-Maçonnerie: Une fraternité révélée. Paris, Découvertes Gallimard, 2008.

Joseph Nègre, La Rivièra de Charles Nègre. Premières photographiques. 1852-65. Aix-en-Provence, Edisude-La Calade, 1991.

Paul Negrier, Histoire du bain à travers les âges. Futur Luxe Nocturne Editions, 2011.

Sacha Nelken, Le tourisme, enjeu des municipales à Paris. In: Le Monde, 27-12-2019, p.9.

Thierry Nellas, Histoire de la Nationale 7: De l'Antiquité à la route des vacances. 2014.

Henk Nellen, Hugo de Groot, Een leven in strijd om vrede, 1583 – 1645. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2007.

Michael Nelson, Queen Victoria and the Discovery of the Riviera. London – New York NY, Tauris Parke Paperbacks, 2007.

Michael Nelson, Americans and the Making of the Riviera. McFarland & Co, 2008.

Irène Némirovsky, Suite française. Paris, Denoël, 2004.

Jacques Néré, Le problème du mur d'argent. Les crises du franc 1924-1926. Paris, La Pensée universelle, 1985.

Anastasia Nesvetailova & Ronen Palan, Sabotage: The Business of Finance. Allen Lane, 2020.

Joëlle et Gérard Neudin, Les cartes postales. Rennes, Ouestfrance, 1982.

Murielle Neveux, Paris - Criminel - Un alibi pour visiter Paris Autrement. Tana éditions, 2003.

Ralph Nevill, Days and Nights in Montmartre and the Latin Quarter. London, Herbert Jenkins Ltd., 1927.

A.P. Newton, ed., Travel and Travellers of the Middle Ages. London, Routledge and Kegan Paul, 1949.

William Ritchey Newton, Vivre à Versailles: Derrière la façade, la vie quotidienne au château. Paris, Flammarion, Champs Histoire, 2014.

Horace L. Nicholson, Harmonies in tricolor or pictures of Paris during the universal Exhibition of 1878; with a guide to the exhibition in the form of a journey round the world in eight days. London, Charing Cross Publishing Co. Ltd.- Paris, E. Terquem, 1878.

Christophe Nick, Les Trotskistes. Paris, Fayard, 2002.

David Nicolle, Poitiers AD 732. Charles Martel Turns the Islamic Tide. Bloomsbury, 2008.

Nigel Nicolson, Portrait of a marriage. London, Weidenfeld and Nicolson, 1973.

Emma von Niendorf, Aus dem heutigen Paris. Stuttgart, 1854.

Andreas Nijenhuis, Les 'Voyages de Hollande'. La perception française des Province-Unies dans la première moitié du XVIIe siècle. Amsterdam, Vrije Universiteit, thèse, 2012.

Andreas Nijenhuis, L'Hercule français et le lion batave aux Temps Modernes. In: DESiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 52-68.

Stéphanie Nkoghe (Sous la direction de), La psychologie du tourisme. Paris, Editions L'Harmattan, 2008.

Mikael Noailles, La construction d'une économie touristique sur la Côte Aquitaine des années 1820 aux anées 1980: pratiques sociales, politiques d'aménagement et développement local. Toulouse, Méridienne-Alphil, 2012.

Mikael Noailles, « La construction d’une économie touristique sur la côte aquitaine sous la Ve république (1958-1988) », Sud-Ouest européen, 29 | 2010.
Via: ttp://journals.openedition.org/soe/1395

Philippe Noble en Aart van Soest, Een Nederlander in Par?s: Eddy du Perron. Cahiers de Meridon.
Voorburg, Vereniging Volkshogeschool Méridon, 1994.

Emile Noël (Introduction par), L'espace et le temps aujourd'hui. Paris, Seuil, 1983.

Françoise Noël (textes), Claude Caroly (photos), Détruire les Halles. Les Editions de l'Iconophile, 1975.

Raymond Nogue, Hygiène du touriste. Paris, Doin, 1892.

Henri Noguères, La vie quotidienne en France au temps du Front populaire (1935-1938). Paris, Hachette, 1977.

Gérard Noiriel, Les Ouvriers dans la société française . XIXe-XXe siècle. Paris, Seuil, 2016.

Ankie Nolen, Onbekend Aude. Edicola Frankrijk, 2018.

Dominique Nora, Les possédés de Wall Street. Paris, Denoël, 1987.

Pierre Nora (sous la direction de), Les lieux de mémoire:
tome 1: La République. Paris, Gallimard Quarto, 1984.
tome 2: La Nation (trois volumes). Paris, Gallimard Quarto, 1986.
tome 3: Les Frances (trois volumes). Paris, Gallimard Quarto, 1992.

Simon Nora and Alain Minc, The Computerisation of Society, MIT Press, Cambridge Massachusetts 1980.

Max Nord, Josepha Mendels: Portret van een kunstenaar. Amsterdam, Meulenhoff, 1981.

Max Nord, ‘L'amour d'Alexander Cohen pour la France’. In: Septentrion, jaargang 10, 1981.

Wilhem de Nordling, L'Unification des heures. In: BSG, VII, XI, pp. 111--37, 1890.

D. Nordman, Les Guides-Joanne, ancêtres des Guides Bleus. Dans: P. Nora, Les Lieux de mémoire, vol. II, La Nation, t. 1., p. 529-567. Paris, Gallimard, 1986.

Jelle Noorman, De haan op een mesthoop. Een culturele geschiedenis van Frankrijk. Amsterdam / Antwerpen, UItgeverij Atlas, 2001.

Cees Nooteboom, De Parijse beroerte. Amsterdam, De Bezige Bij, 1968.

Leslie George Norman, Les Accidents de la route. Epidémiologie et prévention. Organisation mondiale de la santé, 1962.

Pierre Nougaret, Bibliographie critique de l'histoire postale française: posts aux lettres, poste aux cheveaux, messageries et diligences. 2 vol.. Montpellier, 1970.

Joseph Noulens, Le nouveau code de la route, texte et commentaire. Taride, 1923.

D. Nourrisson, Histoire sociale du tabac. Editions Christian, 1999.

Pierre Noury, Méditations sur le sport de l'automobile. Paris, 1934.

Le Nouveau Guide du voyageur à Versailles, Trianon et Marly. Versailles, Klefer, 1837.

Le Nouvel Observateur, Culture: faut-il brûler les Américains?. Paris, 7 août 1982.

Le Nouvel Observateur (En couverture), Le Pouvoir intellectuel. N) 2376 du 20 au 26 mai, 2010, pp.16-33.

Nouveau Guide touristique de la Côte d'Azur. Nice, Imprimerie de "L'Eclaireur de Nice", 1931.

Vincent Nouzille, Les tueurs de la République. Assassinats et opérations spéciales des services secrets. Paris, Fayard, 2020.

C. Nuijen, Lourdesreis in lichtbeeld. Pelgrimslust. Tevens ter weerlegging der Lourdesbestrijding op aanschouwelijke wijze.
Amsterdam, N.V. De R.K. Boek-Centrale, 1916.

NRC-H (Hoofdredactioneel commentaar), Bedreigde toerismesector was al langer toe aan grondige renovatie. In: NRC-H, 2 mei 2020.
Via: https://www.nrc.nl/nieuws/2020/05/02/bedreigde-toerismesector-was-al-langer-toe-aan-grondige-renovatie-a3998522?fbclid=IwAR2nwPyQxUkmk2YAKdLLALUnhwiDMKoHYTJcZ7-KvGGrMQLYA74n0gR2IW8

W. K. Obeidy, H. Arshad & J.Y. Jiung Yao Huang, An acceptance model for smart glasses-based tourism augmented reality. The 2nd International Conference on Applied Science and Technology (ICAST’17), 2017.
Via: https://doi.org/10.1063/1.5005413

Laurent Obertone (Postface Philippe Verdier), La France Big Brother. La Mécanique Générale, 2016.

Jenny Odell, How to do nothing. Resisting the Attention Economy. Melville House, 2019.

OECD, “Megatrends shaping the future of tourism”. In: OECD Tourism Trends and Policies 2018, OECD Publishing, Paris.
Via: https://doi.org/10.1787/tour-2018-6-en

Gijs van Oenen, ‘Paul Virilio’, in: Bram Ieven, Aukje van Rooden, Marc Schuilenberg e.a.(eds.), De nieuwe Franse filosofie. Denkers en thema’s voor de 21e eeuw. Amsterdam, 2011.

Stephan Oettermann, Das Panorama. Die Geschichte eines Massenmediums. Syndikat, 1980.

Offensive, Divertir Pour Dominer. La culture de masse contre les peuples. Montreuil, Editions l'Echappée, 2010.

L'Officiel du Thermalisme 2019 - La France thermale & ses stations. Palindrome Edition, 2019.

Derek C. Offord, Vladislav Rjeoutski, Gesine Argent (eds.), European Francophonie: The Social, Political and Cultural History of an International Prestige Language. Oxford, Peter Lang International Academic Publishers, 2014.

F. W. Ogilvie, The Tourist Movement: An Economic Study. London, P. S. King, 1933.

K. Ohmae, The End of Nation State. London, HarperCollins, 1995.

Olivier Oiacentini, La mondialisation totalitaire. Paris, Editions de Paris, 2018.

Olivier, Les touristes chinois en France: riches et détestés. Marketing Chine, Juin 26, 2019.
Via: http://www.marketing-chine.com/tourisme/les-touristes-chinois-en-france-riches-et-detestes

Philippe Olivier, Sages Industrielles en Languedoc-Roussillon. Villeveyrac, Le Papillon Rouge Editeur, 2007.

Brigitte Ollier, Robert Doisneau. Paris, Editions Hazan, 2013.

Nicole Ollier, L'exode - sur les routes de l'an 40. Paris, Robert Laffont, 1969.

Daniel Ollivier, Catherine Tanguy, Générations Y & Z: Le grand défi intergénérationnel. De Boeck Université, 2017.

J. Ollivro, L'homme à toutes vitesses. De la lenteur homogène à la rapidité différenciée. Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2000.

J. Ollivro, Quand la vitesse change le monde. Rennes, Apogée, 2006.

Bijan Omrani, Caesar's Footprints. Journeys to Roman Gaul. London, Head Of Zeus, 2017.

Michel Onfray, La tentative d'assassinat de Sartre contre Camus. In: Le Point, 5 janvier 2012.

Michel Onfray, Le philosophe qui ne s'est jamais trompé. Comment Sarte a tenté de le tuer. In: Le Point, 5 janvier 2012.

Sophie Onimus-Carrias, Agathe Aoustin, Denis Pillet, Villégiature balnéaire: Loire-Atlantique et Vendée. Association 303 Arts, Recherches et Créations, 2012.

Pieter Oosterhuis, Spoorwegbrug over het Hollands Diep bij Moerdijk, vervaardigd door de Koninklijke Fabriek van Stoom- en Andere Werktuigen te Amsterdam in 1869 tot 1871, 28 april 1871.

Daniel Oppenheimer, Exit Right. The People Who Left the Left and Reshaped the American Century. Simon & Schuster, 2016.

Marcel Ophüls (Réalisation), Le Chagrin et la Pitié. Gaumont / Norddeutsche Rundfunk / Société Suisse de Radiodiffusion et Télévision, 1969.

Shani Organ, Media Representation and the Global Imagination. Cambridge, Polity Press, 2012.

Organization for Economic Co-operation and Development, Forum mondial sur la transparence et l'échange de renseignements à des fins fiscales: Monaco 2018 (Deuxième cycle): Rapport d'examen par les pairs sur la demande d'échange de renseignements. Paris, Organization for Economic Co-operation and Development(OECD), avril 2018.

Claude Origet du Cluzeau et Patrick Vicériat, Les industries touristiques et récréatives françaises. Les Échos études, 1998.

Claude Origet du Cluzeau, Le tourisme culturel dynamique et prospective d'une passion durable. De Boeck Université, 2015.

Erik Orsenna, Grand amour. Mémoires d'un nègre. Paris, Seuil, 1993.

José Ortega Y Gasset, De opstand der horden. 's-Gravenhage, H. P. Leopolds Uitgeversmij N.V., 1933.

George Orwell, Down and Out in Paris and London. Secker & Warburg, 1933.
Georges Orwell, Dans la dèche à Paris et à Londres. Editions 10/18 - Editions Ivréa, 1982.

George Orwell, Animal Farm. A Fairy Story (1945) Penguin Books, 1971.

George Orwell, Nineteen Eighty-Four (1949). Penguin Books, 1973.

George Orwell, The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell. Harmansworth - England / Victoria - Australia, Penguin Books Ltd., (1968), Reprinted 1971.
- Volume 1, An Age Like This 1920-1940;
- Volume 2, My Country Right or Left 1940-1943;
- Volume 3, As I please 1943-1945;
- Volume 4, In Front of Your Nose 1945-1950.

Pascal Ory, Les Expositions universelles de Paris. Paris, Ramsay, 1982.

Pascal Ory, L'Entre-Deux-Mai. Histoire culturelle de la France, mai 1968-mai 1981. Paris, Seuil, 1983.

Pascal Ory, La Belle Illusion: culture et politique sous le signe du Front Populair (1935-1938). Paris, Plon, 1994.

Pascal Ory, L'invention du bronzage. Paris, Editions Complexe, 2008.

Pascal Ory, Dictionnaire des étrangers qui ont fait la France. Paris, R. Laffont, 2013.

Henry Fairfield Osborn Jr., Our Plundered Planet. Little, Brown and Company, 1948.

F. Osborn, La Planète au pillage. Paris, Payot, 1949 (1e édition 1948).

Daniel Oster et Jean-Marie Goulemot, La Vie parisienne, anthology des moeurs du XIXe siècle. Paris, Sand-Conti, 1989.

Lucien Oulahbib, La philosophie cannibale: La théorie du mensonge, de la mutilation ou de l'appropriation totalitaire chez Derrida, Deleuze, Foucault, Lyotard. Paris, La Table Ronde, 2006.

Où va la France? Le Monde, Hors-Série, Juillet-Aout, 2010.

Ian Ousby, The Englishman's Engeland. Taste, travel, and the rise of tourism. Cambridge, 1990.

Corine den Ouden (hoofdred.), Toch gaan we ieder jaar weer mee! 75 jaar LCKV jeugdvakanties 1920-1995. Leiden, LCKV 1995.

Merijn Oudenampsen, The Conservative Embrace of Progressive Values. On the Origins of the Swing to the Right in Dutch Politics. 2018

Brigitte Ouvre-Vial e.a. (dir.), Les vacances. Un rêve, un pruduit, un miroir. Paris, Autrement, 1990.

Overtourism and Tourismphobia: A Journey Through Four Decades of Tourism Development, Planning and Local Concerns. In: Tourism Planning & Development, 2019, Vol. 16, No. 4, 353-357.
Via: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21568316.2019.1599604

Mr. Dr. Overvoorde, Geschiedenis van het postwezen in Nederland vóór 1795, met de voornaamste verbindingen met het buitenland. Leiden, 1902.

Marie-Vic Ozouf, Des guides Joanne au Guide Verte Michelin: points, lignes, surfaces. In: In Situ, 15/2011.
Via: https://insitu.revues.org/566.

Mona Ozouf, Jules Ferry. Paris, Bayard/BNF, 2005.

Mona Ozouf, Varennes. La mort de la royauté. Paris, Gallimard, 2005.

Mona Ozouf, La cause des livres. Paris, Gallimard, 2011.

Gerrit Paape, De gelukkige emigranten, of de kleine volkplanting van het zuiden. Antwerpen, 1788.

Gerrit Paape, Mijn vrolijke wijsbegeerte in mijne ballingschap. 1792.

Vance Packard, La persuassion clandestine. Paris, Calman-Lévy, 1958. (The hidden persuaders, 1957.)

Vance Packard, The Status Seekers. 1959. Pocket Cardinal, 20th THUS edition, 1967.

Vance Packard, De naakte maatschappij. Amsterdam, H.J. Paris, 1964. (The naked society, 1964.)

Vance Packard, The Ultra Rich: How Much Is Too Much? Little Brown & Co, 1989.

Martin Page, The Lost Pleasures of Great Trains. London, Weidenfeld & Nicolson, 1975.

Frédéric Pagès, Descartes et le cannabis: Pourquoi partir en Hollande? Paris, Editions Mille et une Nuits, 1996.

Nicole Pagotto, Le thermalisme à Aix-les-Bains au XIXe siècle. 1975.

Hugues Le Paige (un fim de), Le Prince et son Image. Les Films du Paradoxe. Avec la participation du Centre National du Cinéma et de l'image animée, 2011.

Marie-Louise Pailleron, Les Auberges romantiques. Paris, Firmin Didot, 1929.

Ronen Palan, The Offshore World: Sovereign Markets, Virtual Place, and Nomad Millionaires. Ithaca, NY., Cornell University Press, 2003.

Philippe Palat (Edito), 'La folle aventure des citadelles de la mer. Port-Camargue, La Grande-Motte, le Cap d'Agde, Gruissan, Port-Leucate, Port-Barcarès, Saint-Cyprien et Carnon.' Saint-Jean-de-Vedas. Il y a 50 ans, la Mission Racine a révolutionné le littoral du Midi Méditerranéen. Midi-Libre, Hors-Série, 2018.

G. Palmade, Capitalisme et Capitalistes français au XIXe siècle. Paris, Armand Colin, 1961.

Albéric de Palmaert, Un siècle de bords de mer (1850-1950). Caen, Editions Ouest-France, 2005.

Vivek Pandit, We Are Generation Z: How Identity, Attitudes, and Perspectives Are Shaping Our Future. Brown Books Publishing Group, 2015.

Luc Panhuysen, Rampjaar 1672. Hoe de republiek aan de ondergang ontsnapte. Amsterdam, Uitgeverij Atlas Contact, 2012.

Luc Panhuysen, Oranje tegen de Zonnekoning. De strijd tussen Willem III en Lodewijk XIV om Europa. Amsterdam, Uitgeverij Atlas Contact, 2018.

Jean-Louis Panicacci, Les Alpes maritimes dans la guerre 1939 1945. Editions De Borée, 2013.

Roberto Panicali, Cadrans de la Révolution. Watch Dials of the French Revolution. Zifferblätter der französischen Revolution 1789-1800. Lausanne, 1972.

Leo Panitch and Sam Gindin, The Making of Global Capitalism. The Political Economy of American Empire. London UK - Brooklyn NY, Verso, 2012.

J. Pannier, Mémoire sur la question de l' opium telle qu'elle se présente en France et dans les Colonies françaises préparé à l'occasion de la Conférence internationale de La Haye. 1911.

Xavier Paoli, Leurs Majestés. Paris, Ollendorf, 1912.

Dominique Paquet, Miroir, mon beau miroir: Une histoire de la beauté. Paris, Découvertes Gallimard, 1997.

Thierry Paquot et Marc Bédarida (dir), Habiter l'utopie, le familistère Godin à Guise, Éditions de la Villette, 2004

Thierry Paquot, Le Voyage Contre le Tourisme. Eterotopia, 2e édition revue et augmentée, 2019.

A. Pardailhe´ -Galabrun, La naissance de l’intime: 3000 foyers parisiens XVIIe–XVIIIe siècle. Paris, 1988.

Alexandre Parent-Duchâtelet, La prostitution à Paris au XIXé siècle. Paris, Editions du Seuil, 1981.

Jean Baptiste Parent-Duchâtel, De la prostitution dans la ville de Paris. 1857

Jean-Victor Parant, Le Problème du Tourisme Populaire. Emploi des congés payés et institutions de vacances ouvrières en France et à l'étranger. Librairie Générale de Droit & Jurisprudence R. Pichon et R. Durand-Auzias, 1939.

Isabelle Paresys (dir.), Paraître et apparences en Europe occidentale du Moyen Age à nos jours. Villeneuve-d'Ascq, PU du Septentrion, 2008.

Paris et ses expositions universelles, architectures, 1855 – 1937. Paris, Editions du Patrimoine - Centre des Monuments Nationaux, 2008.

Parijs mei juni '68. Tentoonstelling onder auspiciën van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Amsterdam '69. Museum Fodor, 7.2.69 tot 7.3.69.

Parijs - stad van de avant-gardes. Amsterdam, CREA-Studium Generale, 1995.

Paris at night, sketches and mysteries of Paris high-life and demi-monde; Nocturnal amusements: how to know them! How to enjoy them! How to appreciate them!!!. Boston & Paris, Publshing Company, 1869.

Paris-Berlin, 1900-1933: Rapports et contrastes France-Allemagne, 1900-1933. Paris, Centre national d'art et de culture Georges Pompidou, 1978.

Paris guide, par les pricipaux écrivains et artistes de la France. Paris, Librairie internationale, 1867.

Paris Noir et Blanc - les ravalements de Paris. 06/08/1963. INA. Via: http://www.patrimatheque.com/monuments-paris-1963/

Rainer Paris, Der Willen des Einen ist das Tun des Anderen. Aufsätze zur Machttheorie. Weilerswilst, 2015.

Thomas Parker, Le goût du terroir: Histoire d'une idée française. Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2017.

Hans Pars, En we gaan nog niet naar huis! 100 jaar Nederlanders op vakantie. Schiedam, Scriptum Publishers, 2006.

Ivo Partijs (in gespek met met schrijver/filosoof Rutger Bregman), 'Vooruitgang begint altijd bij de gekkies'. In: Maatschappij en Politiek, Maart 2015, pp. 4-7.

Partir aujourd’hui sur les routes du Moyen Age. GeoHistoire Hors Serie, 2006.

Henri de Parville, Itinéraire dans Paris: Exposition universelle de 1867 précédé de Promenades (Éd.1867) Ré-édition, Hachette Livre / BNF, 201?.

Henri de Parville, L'Electricité et ses applications. Exposition de Paris. Paris, Masson, 1882.

Henri de Parville, Le service électrique à l'Exposition universelle de 1889. Dans Annales historiques de l’électricité 2006/1 (N° 4), pages 75 à 82
Via: www.cairn.info/revue-annales-historiques-de-l-elecricite-2006-1-page-75.htm

Niek Pas, De geschiedenis van Frankrijk in een notendop. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2008.

Dominique Pascal et Marie-Claire Lauvray, La Renault 4L de mon père. 2017.

H. Pasdermadjian, Le Grand Magasins - Son Origine - son évolution - son avenir. Paris, Dunod, 1949. >P> Paul-Gérard Pasols, Louis Vuitton: la naissance du luxe moderne. Editions de la Martinière, 2005.

J.P.M. Passage, Havank. Schets van leven en werk. Groningen, Uitgeverij Passage, 1997.

Michel Passelac, « La voie d’Aquitaine entre Tolosa (Toulouse, Haute-Garonne) et Carcaso (Carcassonne, Aude): stations et sites de bord de route », Gallia, 73-1 | 2016, 253-273.

Mireille Pastoureau, Les atlas français, XVIe-XVIIe siècles. Paris, Bibliothèque nationale, 1984.

Frank Pasquale, The Black Box Society: The Secret Algorithms That Control Money and Information. Cambridge MA, Harvard University Press, 2016.

Ben de Pater, Tom Sintobin e.a., Koninginnen aan de Noordzee. Scheveningen, Oostende en de opkomst van de badcultuur rond 1900. Hilversum, Verloren, 2013.

Dr. J. C. H. de Pater, De Familie Falck in den patriottentijd en de reis van Anton Reinhard Falck uit het bezette gebied van Holland naar Frankrijk in het jaar 1995. Amsterdam, N.V. Amsterdamsche Boek- en Courantmij, 1943.

Sylvie Patin, Claude Monet. Un œil... mais, bon Dieu, quel œil! Paris, Découvertes Gallimard, 2013.

Sylvie Patin, Jongkind - une fascination pour la lumière: fantasmagories de ciel et d'eau. Rouen, Editions des Falaies, 2014.

Valéry Patin, Tourisme et Patrimoine. Paris, La Documentation française, 2012.

Sylvain Pattieu, Bons Baisers de Paris. 300 ans de tourisme dans la capitale. Paris, Paris bibliothèques / Comité d’histoire de la Ville de Paris, 2015.

Thierry Paquot, Paris 1900, le Palais de l'Electricité: In: Cahiers de Médiologie, n° 10, 2000, pp. 200-207.

Thierry Paquot, Le Voyage Contre le Tourisme. Editions Eterotopia, deuxième edition revue et augmentee, 2019.

Guy Pauchou et Dr. Pierre Masfrand, Oradour-sur-Glane. Vision d'épouvante. Limoges-Paris-Nancy, Charles-Lavauzelle & Cie, Imprimeurs, Edition 1978.

Elliot Paul, The Last Time I Saw Paris. New York, Random House, 1942.

Dominique Paulvé, Villes d'eaux: histoire , architecture, thermes. Issy-les-Moulineaux, Editions Massin, 2013.

Luc Pauwels & Jan Marie Peters, Denken over beelden. Theorie en analyse van het beeld en de beeldcultuur. Leuven, Acco, 2005.

Jacques Paviot, La politique navale des Ducs de Bourgogne, 1384 / 1482. Lille, Presses Univeritaires de Lille, 1995.

J. Payen, Capital et machine à vapeur au XVIIIe siècle. Les frères Périer et l'introduction en France de la machine à vapeur de Watt. Paris-La Haye, Mouton, 1969.

John Peacock, The Chronicle of Western Costume from the Ancient World to the late Twentieth Century. London, Thames and Hudson Ltd., 2003.

John Peacock, Shoes: The Complete Sourcebook. London, Thames and Hudson Ltd., 2005. / John Peacock, Chaussures: Un répertoire des modèles de l'Antiquité à nos jours. Editions de la Martinière, 2005.

Pierre Péan, Philippe Cohen, La face cachée du Monde. De contre-pouvoir aux abus de pouvoir. Paris, Mille et une nuit, 2003.

Shanny Peer, France on Display: Peasants, Provincials, and Folklore in the 1937 Paris World's Fair. New York, State University of New York Press, 1998.

Karel Peeters, Het ontstaan der staatsbaan Antwerpen - Breda te Wuestwezel (1806 - 1811). Wuestwezel, Wesalia, 1926

P. M. Peeters, Tourism’s impact on climate change and its mitigation challenges. How can tourism become ‘climatically sustainable’? (PhD). Delft, Delft University of Technology, 2017.

P. M. Peeters et al., Research for TRAN Committee - Overtourism: impact and possible policy responses, European Parliament, Policy Department for Structural and Cohesion Policies, Brussels, 2018. Via: https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2018/629184/IPOL_STU(2018)629184_EN.pdf

Nathalie Pégé-Défendi, Une invitation au tourisme: l’affiche ferroviaire française, 1880-1936. Paris, thèse, Université de Paris I, 2001. Via: https://journals.openedition.org/rhcf/1914

I.M. Pei, Emile Biasini, Jean Lacouture, L'Invention du Grand Louvre. Paris, Editions Odile Jacob, 2001.

Vincent Peillon (Président), Arnaud Montebourg (Député), Principauté de Monaco et blanchiment: un territoire complaisant sous protection française. Paris, Assemblée nationale de France. Mission d'information commune sur les obstacles au contrôle de la délinquance financière en Europe, 2000.

Carmelo Pellejero Martinez et Marta Luque Aranda (Sous la direction de), Inter and Post-war Tourism in Western Europe, 1916-1960. Springer Nature Switzerland AG, 2020.

Alain Pelletier, Histoire mondiale des avions de ligne. Editions Techniques pour l'Automobile et l'Industrie, 2019.

Monique Pelletier, La Carte de Cassini. Presses de l'Ecole nationale des Ponts et Chaussées, 1990.

Monique Pelletier et H. Ozanne, Portraits de la France: les Cartes, témoins de l'histoire. 1995.

Monique Pelletier, La cartographie de la France et ses acteurs avant les Cassinis, in: CFC, N° 172, Juin 2002.

Monique Peletier, La cartographie de la France aux XVe et XVIe siècle, entre passé, présent et futur. In: Le Monde des Cartes. Revue du Comité français de cartograhphie, n° 182 décembre 2004, P. 7-22.

Jean-Paul Pellegrinetti (dir.), Histoire de Menton. Toulouse, Privat, 2011.

Monique Pelletier, Les Cartes des Cassini. La science au service de l'Etat et des provinces. Paris, Edition du CTHS, 2015.

Richard Pells, Not Like Us: How Europeans Have Loved, Hated and Transformed American Culture since World War Two. New York, Basic Books, 1998.

John Pemble, The Mediterranean Passion: Victorians and Edwardians in the South. Oxford, Oxford University Press, 1987.

Henri Pena-Ruiz, Histoire de la laïcité: Genèse d'un idéal. Paris, Découvertes Gallimard, 2005.

Jerôme Penez, Guides imprimés et thermalisme en France, 1850-1914: pluralité, originalité et développement.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 221-238.

Jérôme Penez, Histoire du thermalisme en France au XIXe siècle. Eau, médecine et loisirs, Paris, Economica, 2005.

H. J. Peppink, Geheimen van het Autostuur.(U en Uw Auto "De cultuurserie van het snelverkeer"). Ad. M. C. Stok, Zuid-Hollandsche Uitgevers Mij, Den Haag, 1954.

H. J. Peppink, Goed Autorijden kan iedereen leren. Handleiding, zowel voor Autuveteranen (Kilometer-millionnairs!)
als voor hen, die nog maar aan het begin staan van hun automobilistische carrière. 5e, Volledig nieuwe uitgave.
Koninklijke Nederlandsche Toeristenbond A.N.W.B., 1954.

H. J. Peppink, Veredelde Rijkunst & op reis met uw auto.
Uitgave van de Kon. Nederlansche Toeristenbond ANWB & Ad. M. C. Stok, Zuid-Holl. Uitgevers Mij., 1956.

H. J. Peppink, Veredelde Rijkunst & Op Reis Met Uw Auto. Ervaringen uit een 30-jarige rijpraktijk: Prettig, veilig en economisch reizen? De taal van de weg, van de nacht, van de bergen. - Autobanen; druk stadsverkeer - Zoek de zon op; slecht weer. Koninklijke Nederlandsche Toeristenbond A.N.W.B., 1956.

H. J. Peppink, De Autohogeschool (die u de veredelde rijvaardigheid onthult en in staat stelt vlotter en veiliger meer van uw auto te profiteren, in eigen land zowel als in Parijs of Londen en in het hooggebergte). Den Haag, Ad. M. C. Stok Zuid-Hollandsche Uitgeversmaatschappij, 1956.

H. J. Peppink, Leven en Welzijn van U en Uw Auto. (U en Uw Auto "De cultuurserie van het snelverkeer"). Ad. M. C. Stok, Zuid-Hollandsche Uitgeversmaatschappij, 1958.

H. J. Peppink, Om het Behoud van Uw Auto (en van U zèlf). Den Haag, A.N.W.B. & Ad. M. C. Stok, Zuid-Holl. Uitgvers Mij., 1958.

C. A. Pequignot, Chunnel. Everyman's guide to the technicalities of building a Channel tunnel. London, CR Books Ltd;, 1965.

L. Percheron, Les villes d'eaux, les stations climatiques françaises,. Paris, 1911.

Maurice Percheron, Manuel Pratique pour la conduite et l'entretien des moteurs à explosion. Paris, Etienne Chiron - Editeur, 1926.

Marc Perelman, Le Corbusier. Une froide vision du monde. Michalon, 2015.

Gabriel Pérouse, La Vie d'autrefois à Aix-les-Bains. Chambéry, 1922.

Yves Perret-Gentil, Alain Lottin, Jean-Pierre Poussou (Sous la direction de), Les villes balnéaires d'Europe occidentale du XVIIIe siècle à nos jours. Presses Universitaires Paris-Sorbonne, 2008.

Coline Perrin, Un littoral sans nature? L'avenir de la méditerranée face à l'urbanisation. Ecole Française de Rome, 2014.

Denis Perrin, L'hôtellerie. Paris, PUF, 1983.

Michelle Perrot, Le Mode de vie des familles bourgeoises. 1873-1953. Paris, Armand Colin, 1961.

Michelle Perrot, Histoire de la vie privée. 5 volumes. Paris, Seuil, 1985-1987.

Michelle Perrot, Dans le Paris de la Belle Epoque: les ' Apaches', premie`res bandes de jeunes. In: La lettre de l'enfance et de l'adolescence vol. 67, no. 1 2007.

Michelle Perrot, Histoire de chambres. Paris, Seuil, 2009.

Michelle Perrot, La Place des femmes, une difficile conquête de l'espace public. Editions Textuel, 2020.

Philippe Perrot, Les Dessus et les dessous de la bourgeoisie. Une histoire du vêtement au XIXe siècle. Paris, Fayard, 1981.

Philippe Perrot, Le Luxe, une richesse entre faste et confort, XVIIIe-XIXe siècle. Paris, Seuil, 1995.

Camille Perroud, Histoire de la ville d'Evian. 1928.

Charles Perry, The Haight-Ashbury: A History. New York, Random House, 1984.

Céline Pessis, Sezin Topçu et Christophe Bonneuil (sous la direction de), Une autre histoire des «Trente Glorieuses». Modernisation, contestations et pollutions dans la France d’après-guerre. Paris, La Découverte, 2013.

Jacques Pessis, Chronique de Deauville. Trélissac, Editions Chronique, 2005.

Peter Peters, De haast van Albertine. Reizen in de technologische cultuur: naar een theorie van passages. Amsterdam, Uitgeverij De Balie, 2003.

Henri Petit, Le moteur Diesel d'automobiles. Paris, Dunod, 1937.

Jean-Christian Petitfils, La vie quotidienne des communautés utopistes. Paris, Hachette, 1982.

Petrarca, De top van de Mont Ventoux & Het geheim. Baarn, Ambo, 1990.

Pétrarque (Précédée d'une étude par Gabriel Faure), Lettre de François Pétrarque sur son ascension au mont Ventoux. 1944.

Pétrarque, L'Ascension du Mont Ventoux. Paris, Mille et une nuits / Librairie Arthème Fayard, 2001.

Clément Pétreault, Nationale 7: Voyage dans une France oubliée. Paris, Editions Stock, 2018.

Roman Petroff, Christian Querré, Petites histoires vraies de la brocante et des enchères. Editions Cristel, 2018.

Ann Pettifor, The Production of Money. How to Break the Power of Bankers. London-New York, Verso, 2017.

Bernard Peugniez, Routier Des Abbayes Cisterciennes de France. Strasbourg, Editions du Signe, 1994.

Prof. Dr. C. A. van Peursen, Michel de Montaigne. Het reizen als wijsgerige houding. Amsterdam, H.J. Paris, 1954.

Christiane Peyre et Yves Raynouard, Histoire et Légendes du Club Méditerranée. Paris, Seuil, 1971.

Yves Peyré, La bibliothèque Sainte-Geneviève. À travers les siècles. Paris, Découvertes Gallimard, 2011.

Henri Peyer, Qu-est-ce que lr romantisme? Paris, Presses universitaires de France, 1971.

Alain Peyrefitte, C'était de Gaulle.
Tome I: 'La France redevient la France'. Paris, Editions de Fallois / Fayard, 1994.
Tome II: 'La France reprend sa place dans le monde'. Paris, Editions de Fallois, / Fayard, 1997.

Phaedra Pezzulo, Toxic Tourism: Rhetorics of Pollution, Travel and Environmental Justice. Tuscaloosa, University of Alabama, 2007.

William Pfaff, On the Death of Mitterrand. In: The New York Review of Books, February 15, 1996.
Via: https://www.nybooks.com/articles/1996/02/15/on-the-death-of-mitterrand/

-- In response to: 'On the Death of Mitterrand' from the February 15, 1996 issue. ‘On the Death of Mitterrand’: An Exchange. Jean Daniel and Jean Lacouture, reply by William Pfaff. In: The New York Reviewof Books, March 21, 1996.
Via: https://www.nybooks.com/articles/1996/03/21/on-the-death-of-mitterrand-an-exchange/

Ilja Leonard Pfeijffer, Grand Hotel Europa. Amsterdam, De Arbeiderspers, 2018.

Tom Pfeil, Van tollenaar tot poortwachter. Geschiedenis van de douane, de oudste rijksdienst van Nederland. Rotterdam, Trichis Publishing BV, 2002.

Thierry Pfister, La Vie quotidienne à Matignon au temps de l'Union de la Gauche. Paris, Hachette, 1986.

Thomas Philippon, The Great Reversal. How America Gave Up on Free Markets. Cambridge, Masssachusets - London, England, The Belknap Press of Harvard University Press, 2019.

Olivier Piacentini, Le dossier noir du socialisme français. De Mitterand à Hollande, comment les socialistes ont défiguré la France. Paris, Max Chaleil, 2017.

Olivier Piacentini, La mondialisation totalitaire. Paris, Edition de Paris, 2018.

Rafaël Pic, Balnéaire. Une histoire des bains de mer. Paris, Editions Little Big Man, 2004.

Aimery Picaud, Le Guide du pèlerin: codex de Saint-Jacques-de-Compostelle. Editions Sud-Ouest, 2006.

Yann Le Pichon, Les peintres du bonheur 1848-1918. Paris, Robert Laffont, 1983.

Antoine Picon, Les Saint-simoniens: Raison, imaginaire et utopie. Paris, Belin, 2002.

Virginie Picon-Lefebvre, La fabrique du bonheur : Architectures du tourisme et des loisirs. Parenthèses, 2019.

Guillaume Picon, Orient Express: The Story of a Legend. Acc Art Books, 2018.

Guillaume Picon, Les Patrimoines de l'eau. Paris, Le Patrimoine / Centre des monuments nationaux, 2019

Virginie Picon-Lefebvre, La fabrique du bonheur: Architectures du tourisme et des loisirs. Parenthèses, 2019.

R. V. Picou, Notice Sur L'Éclairage Industriel Par La Lumiére Électrique. Paris, M. L. Breguet, 1877.

Mary Pickering, Auguste Comte, Auguste Comte: An Intellectual Biography. Cambridge, 1993.

Ronald Pickvance, Van Gogh en Arles. Genève, Skira Art Sélection, 1985.

Antoine Picon et Claude Prelorenzo, ?L'aventure du balnéaire. Parenthèses Editions, 2000.

Antoine Picon, Les Saint-Simoniens: Raison, imaginaire et utopie. Paris, 2002.

Alexandre Piedagnel, Un bouquiniste parisien. Le Père Lecureux. Paris, Edouard Rouveyre, 1878.

Sander Piek, Nationale identiteit in Frankrijk en in Nederland : een vergelijkend onderzoek ... . Phd Thesis, Faculteit der Geesteswetenschappen, Leerstoelgroep Europese studies, 2006

Michel Pierre, 1900 / 1910; Une presque belle époque. Paris, Découvertes Gallimard, 1999.

Daniel Pierrejean, Les drogués du Führer: quand les soldats du Reich se droguaient pour gagner. Jourdan Editions, 2019.

J.-J. Pierrugues, Petite histoire de Cannes à travers les âges. Editions des Régionalismes & PRNG Editions, 2014.

S. Piesse, Histoire des parfums et hygiène de la toilette. poudres, vinaigres, dentifrices, fards... la parfumerie a travers les siecles, histoire naturelle des ... ... bibliotheque des connaisances utiles. Ed. Librairie J. -B. Bailliere et Fils, 1905.

M. Piganiol de la Force, Nouveau voyage de France avec un itinéraire, et des cartes faites exprès, qui marquent exactement les routes qu'il faut suivre pour voyager dan toutes les Provinces de ce Royaume. Nouvelle edition, revue, corrigée & augmentée. Paris, Bailly, 1780.

H. Pigeonneau, Histoire du commerce de la France depuis les origines jusq'au la fin du XVe siècle, 1885.

Marie-France Piguet, Classes. Histoire du mot et genèse du concept, des physiocrates aux historiens de la Restauration. Lyon, PUL, 1996.

Kees van der Pijl, Een Amerikaans plan voor Europa. Achtergronden van het ontstaan van de EEG. Amsterdam, 1978.

Kees van der Pijl, Transnational Classes and International Relations. Taylor & Francis Ltd., 1998.

Dag Pike, Taming the Atlantic: The History of Man's Battle With the World's Toughest Ocean. Pen and Sword Maritime, 2018.

Steven Pike, Destination Marketing. An integrated marketing communication approach. Oxford UK / Burlington, MA, Butterworth-Heinemann, 2008.

Thomas Piketty, Le capital au XXIe siècle. Paris, Seuil, 2013.

Thomas Piketty, Pourquoi ses corbes affolent la planète (Par Pierre Jaxel-Truer). In: M Le Magazine du Monde, 28 juin 2014, pp. 27-33.

Thomas Piketty , Gourou Mondial. Comment l'économiste français a conquis la planète, ('Dossier' par Sophie Fay et al.). In: L'Obs, Edition n 2611 du Nouvel Observateur du 20 au 26 novembre 2014, pp. 40-54.

Thomas Piketty, L'économie des inégalités. (1997). Paris, Editions La Découverte, 7e édition, 2015.

Thomas Piketty, Les Hauts Revenus en France au XXe siècle. Inégalités et redistribution, 1901-1998 (2001). Paris, Editions du Seuil, Points Histoire, 2016.

Thomas Piketty, Capital et idéologie. Paris, Editions du Seuil, 2019.

Thomas Piketty (Propos recueillis par Christian Chavagneux), Le monde selon Piketty. In: Alternatives Economiques, Octobre 2019, N° 394, pp. 22-34.

Jean-François Pinchon, Les unités touristiques du Languedoc-Roussillon de la Mission Racine (1963-1982). Retour sur la genèse des partis pris urbains et l’observation des modèles étrangers pour la conception des stations nouvelles. In: Philippe Duhamel, Magali Talandier et Bernard Toulier (dir.), Le Balnéaire. De la Manche au monde, Rennes, PUR, pp. 161-174, 2015.

Michel Pinçon et Monique Pinçon-Charlot, Les Ghettos du gotha. Comment la bourgeoisie défend ses espaces, Paris, Seuil, 2007

Michel Pinçon et Monique Pinçon-Charlot, La violence des riches. Chronique d'une immense casse sociale. Paris, Editions La Découverte, 2014.

Anne Pineot et Robert Hoozee, Parijs-Brussel, Brussel-Parijs: Realisme, impressionnisme, symbolisme, art nouveau: de artistieke dialoog tussen Frankrijk en België 1848-1914. Antwerpen, Mercatorfonds, 1997.

Pierre Pinon, La Gaule retrouvée. Paris, Découvertes Gallimard, 1991.

Pierre Pinon et Bertrand Le Boudec, Les Plans de Paris. Histoire d'une capitale. Paris, Le Passage / Bibliothèque Nationale de France / Atelier parisien d'urbanisme / Paris Bibliothèques, 2004.

F. Pinot de Villechenon, Fêtes géantes. Les expositions universelles, pour quoi faire? Paris, Autrement, 2000.

Mireille Pinsseau, Les peintres en Provence et sur la Côte d'Azur pendant la seconde guerre mondiale. La Thune, 2004.

Louis Pinto, Le Café du commerce des penseurs. A propos de la doxa intellectuelle. Broissieux, Editions du Croquant, 2009.

F. Piponnier, P. Mane, Se vêtir au Moyen Age. Paris, 1995.

Patrice Piquard (responsable éditorial), Les secrets des génies du luxe. Gennevilliers, Capital, Dossier Spécial, décembre 2015 - janvier-février 2016.

Caroline Piquet, Histoire du canal de Suez. Paris, Perrin, 2009.

N. Pitsos, Les sirènes de la Belle Époque. Histoire des passions toxicomanes en France au début du siècle. Paris, Le Manuscrit, 2012.

Leonard Pitt, Paris un voyage dans le temps: Images d'une ville disparue. Paris, Parigramme, 2008.

Jean-Robert Pitte, Histoire du paysage français: de la préhistoire à nos jours. Paris, Editions Tallandier, 2012 (5e éd.).

Plages, territoires contestés. Actes de la Recherche et Sciences Sociales, N° 218,juin 2017. Paris, Seuil, 2017.

Jean-Luc Planche, Moulin Rouge! Paris, Albin Michel, 2009.

Françoise Planiol, La Coupole: 60 ans de Montparnasse, Paris, Denöel, 1986.

Bernard Plasait, Améliorer l'image de la France. Paris, Rapport du Conseil Economique, Social et Environnemental,
Journal Officiel, 14 avril 2010.

François Plassard, Les autoroutes et le développement régional. Economica, 1977.

Herman Pleij, Hollands welbehagen. Amsterdam, Prometheus, 1998.

Herman Pleij, Dromen van Cocagne. Middeleeuwse fantasieën over het volmaakte leven. Amsterdam, Prometheus, 2000.

Edwy Plenel, Secrets de jeunesse. Paris, Stock, 2001.

Bernard Plessy et Louis Challet, La vie quotidienne des mineurs au temps de Germinal. Paris, Hachette, 1984.

François Ploux, De bouche à l'oreille: naissance et propagation des rumeurs dans la France du XIXe siècle. Paris, Editions Aubier, 2003.

Florent Ploquin, L'Exception Française. Arghos Diffusion, 2013.

Florent Ploquin, Les Paradoxes de l'exception française: Sept réflexions à contre-courant. Editions Edilivre, 2018.

Gilles Plum, Villas balnéaires du Second Empire. Cahiers du Temps, 2002.

Werner Plum, Weltausstellungen im 19. Jahrhundert. Schauspiele des sozio-kulturellen Wandels. Hefte aus dem Forschungsinstitut der Friedrich-Ebert-Stiftung. Bad Godesberg, Bonn, 1975.

Ds. A.C.J. van der Poel, Vous êtes à l'écoute ... U luistert naar ... . Bespiegelingen, herinneringen en feiten rond het zestigjarig bestaan van de NPB-Parijs.
Den Haag, Uitgeverij "De Nieuwe Haagsche", z.j..

H. A. Poelman , Geschiedenis van den handel van Noord-Nederland gedurende het Merovingische en Karolingische tijdperk. Amsterdam, proefschrift. ‘s Gravenhage, 1908.

Alexandre Poidebard, Les voyages de Mme de Sévigné dans le Lyonnais (1672 à 1694). (1889). Paris, Hachette Livre - BNF, 2014.

Agnes Poirier, Left Bank. Art, Passion, and the Rebirth of Paris, 1940-50. Picador USA, 2019.

Barber van der Pol, Lieve Erasmus. Verkeren met een denker. Amsterdam, Athenaeum, Polak & Van Gennep, 2002.

Claire Polders, Beauté. In: DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, n° 8/2014, pp. 11-26.

Karl Polanyi, The Great Transformation. Politische und ökonomische Ursprünge von Gesellschaften und Wirtschaftssystemen.(1944). Suhrkamp Taschenbuch Verlag, 2015.

R. Pomeau, L'Europe des Lumières. Cosmopolitisme et unité européenne au XVIIIe siècle. Paris, R22D; Stock, 1991.

Jacques Pomonti, L'aventure du téléphone - une exception française. Hermès-Lavoisier, 2008.

Patrick Poncet et al., Cartes. Le voyage immobile. In: La Géografie, Numéro 1529, Printemps 2008.

Jean de Ponfilly, Le Rayol- Canadel sur Mer. Une ballade au fil du temps. Editions du Palais, 2019.

Pau Obrador Pons, Cultures of Mass Tourism: Doing the Mediterranean in the Age of Banal Mobilities. London, Routlegde, 2009.

M. Pontault (ed.), Tourisme et francophonie. Paris, L'Harmattan, 1999.

Jean-Marie Pontaut, Jerôme Dupuis, Les Oreilles du Président, suivi de la liste des 2000 personnes 'écoutées' par François Mitterrand. Paris, Fayard, 1996.

H. Popp (Hrsg.), In der Kutsche durch Europa. Von der Lust und Last des Reisens im 18. und 19. Jahrhundert. Nördlingen, 1989.

Thomas Porcher, Les délaissés: Comment transformer un bloc divisé en force majoritaire. Paris, Fayard, 2020.

L. Porcheron, Les Villes d'Eaux, les Stations Climatiques Françaises. Paris, Maloine, 1911.

Rémy Portes, 1940. Vérités et légendes. Paris, Perrin, 2020.

Hugues Portelli, Gramsci et le bloc historique (1972). Paris, Presses universitaires de France (réédition numérique FeniXX).

Hugues Portelli, L'Internationale socialiste. Editions de l'Atelier / Les éditions ouvrières, 1989.

Hugues Portelli, Le Parti socialiste. Montchrestien, 1992.

Jacques Portes, Une Fascination réticente: les Etats-Unis dans l'opinion française. Nancy, Presses universitaires de Nancy, 1990.

P.G.J. Post, Lopen met een missie. Mapping the field.
In: Paul Post & Suzanne van der Beek (Eds.), Onderweg met een missie. Verkenning van de opkomende trend om te lopen, fietsen, pelgrimeren met een missie of een een goed doel. (pp. 11 - 21). Utrecht, Camino Academie. (Camino Cahiers, 1), 2017.

Georges Posson, Guide des maisons d'hommes célèbres, écrivain, artistes, savants, militaires, saints, hommes politiques. Paris, Pierre Horay Editeur, 4ème édition, 1992.

Paul Post, Jos Pieper & Marinus van Uden. The Modern Pilgrim. Multidisciplinary Explorations of Christian Pilgrimage. Leuven, Peeters, 1998.

A. Postma, B. Papp & K. Koens, Visitor pressure and events in an urban setting: understanding and managing visitor pressure in seven European urban tourism destinations. Breda/Leeuwarden/Vlissingen, 2018.

Neil Postman, Amusing Ourselves to Death. London, Methuen London Ltd., 1987.

Neil Postman, Technopoly: The Surrender of Culture to Technology. New York, Vintage, 1992.

Jean-Paul Potron, L'Image de Nice au travers des guides de voyage, 1800-1900. Nice, D.E.A. Université de Nice, 1991.

Jean-Paul Potron, Paysages de Cagnes, Antibes, Juan-les-Pins: Du XVIIIe au XXe siècle. Gilletta Editions, 2006.

Jean-Paul Potron, L’arrière-pays niçois. Vues anciennes. Gilletta Editions, 2015.

Eric Potte et Stépane Jean-Baptiste (Réalisation), "La Nièvre, le pays de ma vie", François Mitterrand. François Mitterrand. Histoire de Nièvre 1946-1996. Documentaire audiovvisuel. Nevers, La Fabrique, 2006.

Rolf Potts, Souvenir. Bloomsbury Academic, 2018.

Jean-Yves Pouilloux, Montaigne. Que sais-je? Paris, Découvertes Gallimard, 1987.

Nicos Poulantzas, Pouvoir politique et classes sociales. Tome I. Paris, Librairie François Maspero, 1968.

Nicos Poulantzas, Pouvoir politique et classes sociales. Tome II. Paris, Librairie François Maspero, 1971.

Nicos Poulantsaz, Classes sociales dans le capitalisme aujourd'hui. Paris, Editions du Seuil, 1974.

Paul Poulgy (présenté par), Guide-Itinérairede la route Paris - Nice. Offert gracieusement par la Société des Grands Hôtels de la Route Paris-Nice. Edité pour la Société des Grand Hôtels de la Route Paris-Nice, Année 1932.

Dominique Poulot, Patrimoine etmusées. L'institution de la culture. Paris, Hachette, 2001.

Fabienne Pouradier-Duteil, Villas de la Belle Epoque, l'exemple de Vichy. Editions Bleu Autour, 2007.

Marinus M. van Praag, Parijs, rendez-vous der wereld. Baarn, Het Wereldvenstern 1953.

Marinus M. van Praag, Maîtresses Royales. Drie eeuwen Franse geschiedenis uit de levens van vijf Grote Koninklijke Maitresses
(De Chateaubriant, De Poitiers, D'Estrées, De la Valliere en Du Barry). Den Haag, W. P. van Stockum, 1956.

Marinus M. van Praag, Liefde en terreur. De levensroman van Madame Tallien. Den Haag, W. P. van Stockum, 1957.

Marinus M. van Praag (met inleiding van Prof. Dr. J. Presser), De man met het droge hart. M. Thiers / staatsman en publicist.
Den Haag, N.V. Uitgeverij W.P. van Stockum & Zoon, 1958.

Marinus M. van Praag, Zo was Parijs. Den Haag, N.V. Uitgeverij W.P. van Stockum & Zoon, 1958.

Marinus M. van Praag, De tijger van Montmartre. Het leven van Georges Clemenceau. Amsterdam, J.M. Meulenhoff, 1960.

Olf Praamstra, Busken Huet. Een biografie. Amsterdam, Uitgeverij SUN, 2007.

Hans-Werner Prahl, Albrecht Steinecke, Der Millionen-Urlaub. Von der Bildungsreise zur totalen Freizeit. Darmstadt/Neuwied, 1979.

Vinay Prajapati, Augmented Reality (AR) for the Travel and Tourism Industry. In: techrevue, Feb 16, 2020.
Via: https://www.techprevue.com/augmented-reality-travel-tourism/

Préfecture de police,Tableau de l'éclairage des rues de Paris pour l'année (1832). Paris, Hachette Livre BNF, 2016.

Préfecture du Département de la Seine, Services public et particulier de l'éclairage et du chauffage par le gaz dans la ville de Paris. 1893. Paris, Hachette Livre-BNF, 2013.

Premiers bains de mer. Douarnenez, Editions du Chasse-Marée, 2007.

C. Prelorenzo et A. Picon, L’aventure du balnéaire – La Grande Motte de Jean Balladur. Marseille, Ed. Parenthèses, Coll. Eupalinos, Série Architecture et Urbanisme. Marseille, 1999.

Claude Prélorenzo, Nice: Une histoire urbaine. Hartmann, 1999.

M. J. Premsela (met inleiding van Prof. Dr. P. Valkhof), Lectuurgids voor de moderne Franse letterkunde. Groningen-Batavia, P. Noordhoff N.V., 1936.

J. Presser, Napoleon. Historie en legende, deel 1 en deel 2. Amsterdam-Brussel, Elsevier, 4e ed., 1963.

Léon Pressouyre, Le rêve cistercien. Paris, Découvertes Gallimard, 2011.

Jacques Prévert (textes), R. Urhausen (photogr.), Les Halles, l'album du coeur de Paris. Editions des Deux Mondes, 1963.

Jules Prévost, Quand Henri III et ses "mignons" faisaient jaser. In: GEO Histoire, n°45, juin 2019.
Via: https://www.geo.fr/histoire/quand-henri-iii-et-ses-mignons-faisaient-jaser-197121

Leo Prick, Mijn Frankrijk. Amsterdam, Van Gennep, 2003.

Leo Prick; Van Frankrijk móét je houden. Hoe de Fransen hun eigenheid koesteren. Amsterdam, Van Gennep, 2015.

Claude Pris, La manufacture royale des glaces de Saint-Gobain. 2 vol.. Lille, 1975

Maximilian Probst, Huhu, hört ihr mich? In: Die Zeit, 14 September 2017, Seite 79.

Christophe Prochasson, Les Années electrique 1880-1910. Paris, La Découverte, 1991.

Carole Puig, Fabrice Covato, David Maso et la municipalité de Vernet-les-Bains, Vernet-les-Bains au cœur du Canigou: l'eau, le fer, les hommes. Mairie de Vernet-les-Bains, 2007.

Bernard Pujo, Le Grand Condé. Paris, Albin Michel, 1995.

Claude Pujol (texte) et Y. Sauvegeot (Photographies), Itinéraire Paris Côte d'Azur. Paris, Editions 'Par monts et vaux', 1949.

Bob Putigny, L'épopée de Bourgogne. Une marche vers l'Europe. Paris, Robert Laffont, 1986.

Henk Puvée, Beste ouders, lieve Ine, ik schrijf dit uit La Courtine. Het Nederlandse leger in Frankrijk 1959-1971. Bussum, Uitgeverij THOTH, 2009.

Pierre Py, Le tourisme, un phénomène économique. Paris, La Documentation Française, 1996.

Alain Puyau (sous la direction de), Mémoires De Biarritz. Cairn, 2013.

Jacqueline Queneau, Les Arts de la table. Us et coutumes du Moyen Age jusqu'à nos jours. Paris, Editions de La Martinière, 2011.

Laurence Quinio, Améliorer la promotion de la France auprès des touristes allemands. Université Européenne, 2018.

Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, Waardevol toerisme. Onze leefomgeving verdient het. September 2019.

Louis-Francois Raban, Les Nuits Du Palais-Royal. 1869. Ré-édition, Paris, Hachette Livre Bnf, 2018.

Marie Rose Rabaté et André Goldenberg, Villefranche-sur-Mer hier et aujourd'hui. Vifa Serre, 2002.

Isabelle Rabault-Mazières, Les environs de Paris dans les guides touristiques au XIXe siècle.
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 317-327.

Pierre Rabhi, Vers la sobriété heureuse. Actes Sud, 2013.

Branislav Rabotic, Special-Purpose Travel in Ancient Times: "Tourism" before Tourism? in: Broj 14, pp. 5-17, decembar 2014.

Pierre Racine, Mission impossible ? l'aménagement touristique du littoral Languedoc-Roussillon. Montpellier, "Midi Libre", coll. « Collection Témoignages » (no 1), 1980.

W. Fraser Rae, The Business of Travel: A Fifty Years' Record of Progress. London, Thomas Cook, 1891.

Serge Raffyn Jospin, secrets de famille. Paris, Fayard, 2001.

Gilles de Ragache et Jean-Robert Ragache, La Vie quotidienne des écrivains et des artistes sous l'Occupation, 1940-1944. Paris, Hachette, 1992.

Gilles Ragot (Préface de Bernard Toulier), La Grande Motte: Patrimoine du XXe siècle. Somogy éditions d'art, 2016.

Daniel Raichvarg, Louis Pasteur, l'empire des microbes. Paris, Découvertes Gallimard, 1995.

Laura Raim, Mitterrand et le tournant: y avait-il une alternative? In: regards.fr, 26 octobre 2016.
Via: http://www.regards.fr/archives/web/article/mitterrand-et-le-tournant-liberal-y-avait-il-une-alternative

J. Ralité, La Culture française se porte bien pourvu qu'on la sauve. Paris, Messidor/Editions sociales, 1987.

Al Ramadan, Dave Peterson, Christopher Lochhead and Kevin Maney, Play Bigger: How Rebels and Innovators Create New Categories and Dominate Markets. Piatkus, 2016.

Ayn Rand, Atlas Shrugged. New York, Random House, 1957.

Clotaire Rapaille, Culture Codes. Comment déchiffrer les rites de la vie quotidienne à travers le monde. Paris, J.C. Lattès, 2008.

D. Ramée, La locomotion, histoires des chars, carrosses, omnibus et voitures de tous genre. Paris, Amyot, 1856. (Ré-éd. Nabu Press, 2010.)

Jacques Rancière, La Leçon d'Althusser. Paris, 1974. (Edition: La Fabrique Editions, 2012.

Jacques Rancière, Le temps du paysage: Aux origines de la révolution esthétique. La Fabrique Editions, 2020.

J. Rasinger, M. Fuchs, W. Höpken, and T. Beer, Building a mobile tourist guide based on tourists' on-site information needs. Tourism Analysis, 14(4), 2009, pp.483-502.

André Rauch, Le souci du corps : histoire de l’hygiène en éducation physique. Paris, Presses Universitaires de France, 1983.

André Rauch, Vacances et pratiques corporelles: la naissance des morales du dépaysement, Paris, Presses Universitaires de France, 1988.

André Rauch, La vie quotidienne des vacances en France de 1830 à nos jours. Paris, Hachette, 1996.

André Rauch, Du Joanne au Routard: le style des guides touristiques. In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par),
Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 95-112.

André Rauch, Les vacances en France de 1830 à nos jours. Paris, Hachette Littérature, coll. Pluriel, 2001.

André Rauch, Le souci du corps : histoire de l’hygiène en éducation physiques. Paris, Presses Universitaires de France, 1983.

André Rauch, Vacances et pratiques corporelles: la naissance des morales du depaysement. Paris, Presses Universitaires de France, 1988.

André Rauch, Paresse : histoire d’un peché capital. Paris, Armand Colin, 2013.

C. Ravaute et P. Carré, Télégraphes: Innovations techniques et société au 19e siècle. Ed. Telephone, 1996.

Kate Raworth, Doughnut Economics: Seven Ways to Think Like a 21st Century Economist. Chelsea Green Publishing Company, 2017.

August Ray, These Practices Of Augmented Reality In Tourism Industry Will Make Your Jaw Drop! In: Augray experience redefined, May 16, 2019.
Via: https://augray.com/blog/augmented-reality-in-tourism-industry/

Jan Raymaekers, Congé payé. Op vakantie vanaf de jaren 30. Antwerpen, Van Halewyck, 2012.

André Raymond, Louis Pierrein, et al., Le café en Méditerranée: Histoire, anthropologie, économie. XVIIIe-XXe siècle.
Paris, Cléo (Centre pour l'édition électronique ouverte), 2013.

P. Raynaud, Le Languedoc-Roussillon en l’an 2000. In: 8000, n° 26, pp. 2-5. 1974.

Wyatt Rawson, The Werkplaats Adventure. An account of Kees Boeke's great pioneer comprehensive school: it's methods and psychology. London, Vincent Stuart, 1956.

Olivier Razemon, Comment la France a tué ses villes. Harmonia Mundi, Édition revue et augmentée, 2017.

Keith A. Reader, Intellectuals and the left in France since 1968. London etc., The Macmillan Press Ltd., 1987.

Charles Rearick, Pleasures of the Belle Epoque: Entertainment and Festivity in Turn-of-the-Century France. New Haven, Yale University Press, 1985.

Charles Rearick, Paris Dreams, Paris Memories. The City and Its Mystique. Standford, Stanford University Press, 2011.

Bertrand Réau, La distinction ne prend pas de vacances! Sociologie des offres et pratiques de loisirs en vacances. Paris, CNRS, 2011.

Bertrand Réau, Du « grand tour » à Sciences Po, le voyage des élites. Parcourir le monde pour conserver sa place... Ou comment, depuis le XVIIe siècle, la domination locale se régénère à l’étranger. In: Le Monde Diplomatique, Juillet 2012, pages 20 et 21.
Via: https://www.monde-diplomatique.fr/2012/07/REAU/47948

Bertrand Réau, Eliten auf Reisen. Junge Adlige gingen einst auf die "Grand Tour", um von der Fremde zu lernen. In: Le Monde Diplomatique (Deutsche Ausgabe), Juli 2012.
Via: https://www.monde-diplomatique.de/pm/2012/07/13.mondeText.artikel,a0054.idx,17

Louis Réau, L'Europe française au siècle des Lumières. Paris, 1933 (Rééd. Paris, Albin Michel, 1971).

Madeleine Rebérioux, Jaurès. La parole et l'acte. Paris, Gallimard, 1994.

E. Rebske, Lampen, Laternen, Leuchten. Eine Historie der Beleuchtung. Stuttgart, Franckh'sche Verlagshandlung, 1962.

Élysée Reclus, Les Villes D'hiver De La Méditerranée et Les Alpes Maritimes. Paris, Librairie de L.Hachette, Collection des guides Joanne, 1864.

Denis Redoutey, Histoire de la Gare de Paris Lyon: Un lien entre la capitale et l'arc sud-est. La Vie du Rail, 2018.

Jan H. E. Reeskamp, Reizen en pleisteren. Zaltbommel, Europese bibliotheek, 1965.

G. F. van Reeuwijk, Majesteit, uw trein staat gereed! De geschiedenis van het koninklijk spoorwegmaterieel in Nederland. Deventer, 1980.

Frédéric Regamey, Vélocipédie et automobilisme. Mame et Fils, 1908.

Isabelle Regnier, Le fascisme, face sombre de La Corbusier. In: Le Monde, 15/16 mars, 2020, p. 21.
Via: https://www.lemonde.fr/culture/article/2020/03/13/le-corbusier-et-le-fascisme-une-polemique-sans-fin_6033012_3246.html

S. Regourd, L'Exception culturelle. Paris, Presses Universitaires de France, 2002.

Robert Reich, Saving Capitalism. For the Many. Not the Few. New York NY, Vintage, 2016.

Claude Reichler, L'Age libertin. Paris, Editions de Minuit, 1987.

Alexander Reid, De jonge reiziger in Frankrijk. Amsterdam, C.P.J. van der Peet, ca. 1960.

Loes Reijmer, De kunst van het verleiden op Instagram. In. 'de Volkskrant', 6 augustus 2019.
Via: https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-kunst-van-het-verleiden-op-instagram~bdd6ed5b/

Lucas Reijnders, Reislust. Op weg naar het paradijs en andere bestemmingen. Amsterdam, Van Gennep, 2000.

Stijn Reijnder, Plaatsen van verbeelding. Media, Toerisme, Fancultuur. Alphen, Uitgeverij Veerhuis, 2011.

Kol. H. van Reinzi, Vrouwen der Fransche Revolutie. Amsterdam, J.A. Fortuijn, 1901.

Philippe Reliquet, Le Moyen Age: Gilles de Rais, maréchal, monstre et martyr. Paris, 1982.

Max Rémy, Transatlantiques et long-courriers. La mémoire des grands paquebots. Marines Editions, 2010.

Ernest Renan, Qu'est- qu'une nation? Paris, 1882.

Florence Renard, Saga Accor, un géant né en 1967. In: Les Echos, 29 juin 2010.

Etienne Renardot, Vie et croances des Gaulois avant la conquête romaine. Paris, Picard, 1975.

Jean Renaud, Manuel du caravanier. Préface de E. Defontaine. Paris, Susse, 1952.

Olivier Renault, Montparnasse. Les lieux de legende. Ateliers, Cafés mythique, Académies, Cités d'artistes. Paris, Parigramme, 2013.

Alain Renaut, Patrick Savidan, Pierre-Henri Tavoillot, Histoire de la philosophie politique, tome 3: Lumières et romantisme. Paris, Calmann-Lévy, 1999.

Sébastien Repaire, Sartre et Benny Levy: Une amitié intellectuelle, du maoïsme triomphant au crépuscule de la révolution. Paris, Editions L'Harmattan, 2013.

Emmanuelle Retaillaud-Bajac, Mireille Havet: L'enfant terrible. Paris, Grasset, 2008.

Emmanuelle Retaillaud-Bajac, Les paradis perdus: Drogues et usagers de drogues dans la France de l'entre-deux-guerres. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2009.

Nicolas-Edme Rétif de La Bretonne, Louis Sébastien Mercier, Michel Delon, Paris le jour, Paris la nuit. Paris, Laffont, Coll. Bouquins, 1990.

Jean-François Revel, Ni Marx Ni Jésus. La nouvelle révolution mondiale est commencée aus Etats-Unies. Paris, Robert Laffont, 1970.

Jean-François Revel, La tentation totalitaire. Paris, Robert Laffont, 1976.

Jean-François Revel, Mémoires. Le voleur dans la maison vide. Paris, Plon, 1997.

Jean-François Revel, La grande parade. Essai sur la survie de l'utopie socialiste. Paris, Plon, 2000.

Jean-François Revel, L'obsession anti-américaine. Son fonctionnement, ses causes, ses inconséquences. Paris, Plon, 2002.

Régis Reverin, Homosexualité et prostitution masculines à Paris, 1870-1918. Paris, L'Harmattan, 2005.

Régis Reverin, L'émergence d'un monde homosexuel moderne dans le Paris de la Belle Époque.
Dans: Revue d’histoire moderne & contemporaine 2006/4 (no 53-4), pages 74 à 86.
Via: https://www.cairn.info/revue-d-histoire-moderne-et-contemporaine-2006-4-page-74.htm

Georges Reverdy, Histoire des grandes liaisons françaises. Paris, Revue générale des routes et des aérodromes, 1982.

Georges Reverdy, Atlas historique des routes de France. Paris, Presses de l’Ecole Nationale des Ponts et Chaussées, 1986.

Georges Reverdy, Les routes de France du XIXe siècle, Paris, Presses de l'Ecole Nationale des Ponts et Chaussées, 1993.

Georges Reverdy, Histoire des routes en France. Paris, PUF, 1995.

Georges Reverdy, Histoires des routes de France du Moyen-Age à la Revolution. Paris, Presses de l’Ecole Nationale des Ponts et Chaussées, 1997.

Revue Esprit, l'Idéologie de la Silicon Valley. Paris, Mai 2019.

Michel Rey. "Parisian Homosexuals Create a Lifestyle, 1700-1750: The Police Archives". In: Robert Purks Maccubbin (Ed.), ’Tis Nature’s Fault: Unauthorized Sexuality during the Enlightenment. Cambridge University Press, 1987.

REYS-WETTEN. In: WEGH-WYSER, Vertoonende De besonderste vremde vermaecklijckheden die in 't Reysen door VRANCKRYCK en eenige aengrensende LANDEN te sien zijn. t' Amstelredam, By Nicolaes van Ravesteyn, op S. Anthonis Marckt, 1657.

Stéphane Rials, La lumière à Paris au siècle des Lumières. Nanterre, 1973.

Kees Ribbens, Historisch toerisme. In: Kees Ribbens, Een eigentijds verleden. Alledaagse historische culturen in Nederland 1945-2000, Hoofdstuk 4, pp.139-326. Hilversum, Verloren, 2002.

Georges Ribeil, La Révolution ferroviare. La Formation des compagnies de chemins de fer en France (1823-1870). Paris, Belin, 1993.

Bernard Ribémont, Sexe et amour au Moyen Âge. Klincksieck, 2007.

Howard C. Rice, Jr., Thomas Jefferson's Paris. Princeton. New Jersey, Princeton University Press, 1976.

Richard, Guide Classique du Voyageur en France, dans les Pays-Bas et en Belgique; Comprenant La Manière de Voyager ; les Tableaux des Routes, des Relais, des Communications ; l'Etat Général des Postes ; la Description des Villes, Bourgs, Villages, Antiquités, Monumens, Etablissemens, Curiosités de la Nature et de l'Art ; la Notice des Eaux Minérales ; la Liste des Diligences, Voitures Publiques, Auberges, etc. Orné d'une Belle Carte Routière, etc. Guide Indispensable à l'Artiste, à l'Etranger et aux Curieux. Paris, Chez Audin, Quai des Augustins, 12e édition, 1828-1829.

Richard, Guide du Voyageur en France. Comprenant la manière de voyager, les tableaux des routes, des relais, des communications, l'état général des postes, la description des villes, bourgs, villages, antiquités, monuments, établissements, ... Paris, Chez Audin, 1829.

Lionel Richard, Cabaret, cabarets. Origine et décadence. Paris, Plon, 1991

Michel Richard, La Vie quotidienne des protestants sous l'Ancien régime. Paris, Hachette, 1966.

N. Richard, Y. Pallier, Cent ans du tourisme en Bretagne (1840-1940). Rennes, Apogée, 1998.

Pierre E. Richard (Recueillis et présenté par), Charles Cros. Inédits & Documents. Editions Atelier du Gué - Editions Jacques Brémond, 1992.

. Jonathan Cape, 1928.

Pierre Riché, Les Carolingiens. Une famille qui fit l'Europe. (1983) Paris, Librairie Arthème Fayard/Pluriel, 2010.

Jean-Claude Richez, Léon Strauss, Un temps nouveau pour les ouvriers: les congés payés.
In: Alain Corbin, L'Avènement des loisirs 1850-1960. Paris, Champs / Flammarion, 1995.

Christine Richier, Le temps des flammes. Une histoire de l'éclairage scénique avant la lampe à incandescence. Actualité de la scénographie, 2011.

Pale Rider: The Spanish Flu of 1918 and How It Changed the World. Public Affairs, septembre 2017.

David Rieff, Going to Miami. Exiles, Tourists, and Refugees in the New America. Boston/Toronto, Little Brown and Company, 1987.

Rémy Rieffel, La Tribu des Clercs. Les intellectuels sous la Ve République. Paris, Calman-Lévy / CNRS Editions, 1993.

Rémy Rieffel, Révolution numérique, révolution culturelle? Paris, Gallimard Folio, 2014.

K.-J. Riemens, Esquisse historique de l’enseignement du français en Hollande du XVIe au XIXe siècle. Thèse présentée à la faculté des lettres de l’université de Paris pour le doctorat de l’université. Leyde, Société d’Editions A. W. Sijthoff, 1919.

Jean Rieucau et Jèrôme Lageiste, L'Empreinte du tourisme. Contribution à l'identité du fait touristique. Paris, L'Harmattan, 2006.

David Riesman, Nathan Glazer, Reuel Denney, The Lonely Crowd.(1950) Revised edition: A Study of the Changing American Character. New Haven, Yale University Press, 2nd edition, 2001.

H. Riffaut (éd.), Les valeurs des Français. Paris, Presses universitaires de France, 1994.

Jeremy Rifkin, The End of Work: The Decline of the Global Labor Force and the Dawn of the Post-Market Era. Putnam Publishing Group, 1995.

Jeremy Rifkin, The Empathic Civilization. The Race to Global Consciousness in a World in Crisis. New York, Jeremy P. Tarcher / Penguin, 2009.

Jeremy Rifkin, The Third Industrial Revolution. How lateral power is tansforming energy, the economy, and the world. Palgrave-MacMillan, 2011.

Catherine Rihoit, Brigitte Bardot: Un myth français. Paris, Livre de Poche, 1986.

Philip F. Riley, A Lust for Virtue: Louis XIV’s Attack on Sin in Seventeenth Century France. New York, Praeger, 2001.

Rainer Maria Rilke 'Textes et pèmes inédits par), Rilke et la France. Paris, Plon, 1943.

Pierre Rimbert, Libération de Sarte à Rothschild. Raison d'agir, 2005.

Marius Rimmele und Bernd Stiegler, Visuelle Kulturen/Visual Culture zur Einführung. Hamburg, Junios, 2019.

Jean-Yves Rincé, Le Minitel. Paris, PUF, 1985.

Jim Ring, Riviera, the Rise and Fall of the Côte d'Azur. John Murray Publishers, London, 1988.

Jim Ring, How the English Made the Alps. John Murray Publishers, 2000.

Jim Ring, Riviera: The Rise and Rise of the Côte d'Azur. John Murray, 2004.

Hermann Ringeling und Maja Svilar (Hg.), Tourismus - das Phänomen des Reisens. Bern, 1982.

Denys Riout, Yves Klein: L'aventure monochrome. Paris, Découvertes Gallimard, 2006.

Jean-Pierre Rioux, La révolution industrielle 1780-1880. Paris, Editions du Seuil, Points Histoire, 1971.

Jean-Pierre Rioux et Jean-François Sirinelli, La culture de masse en France de la Belle Epoque à nos jours. Paris, Fayard, 2002.

Jean-Pierre Rioux, Nos villages: Au cœur de l’histoire des Français. Paris, Tallandier, 2019.

Aline Ripert et Cl. Frère, La carte postale, son histoire, sa fonction social. Editions du CNRS, 1983.

Emile Ripert, La Côte Vermeilles et le Languedoc Mediterranéen. Paris, Arthaud, 1931.

P. H. Ritter Jr., De ijlende reis. Bussum, C. A. J. van Dishoeck, 1923.

Marie-Louise Ritz, César Ritz, Host to the World. New York, Lippincott, 1938.

Marie-Louise Ritz, César Ritz. Paris, Ed. Tallandier, 1948.

George Ritzer, The MacDonaldisation of Society. Thousand Oaks, Pine Forge Press, 1993.

George Ritzer, Enchanting a Disenchanted World: Continuity and Change in the Cathedrals of Consumption. SAGE Publications Inc., 3 edition, 2009.

Charles River, The Visigothic Kingdom of Tolosa: The History and Legacy of the Goths’ Kingdom in Gaul during the Collapse of the Roman Empire. Charles River Editors, 2020.

Charles Rivers (Ed.), Mata Hari: The Controversial Life and Legacy of World War 1's Most Famous Spy. CreateSpace Independent Publishing Platform, 2016.

Patrick Rivers, The Restless Generation: A crisis in mobility. London, Davis-Poynter, 1972.

André Rivollet, Maurice Chevalier. De Ménilmontant au Casino de Paris. Paris, Grasset, 1927.

Thomas Rixen, Tax Competition and Inequality - The Case for Global Tax Governance (December 13, 2010). Global Governance: A Review of Multilateralism and International Institutions, Vol. 17, 2011.
Via: https://ssrn.com/abstract=1488066 + http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1488066 + https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1488066

Quinchy Riya, La communication politique en france des années 1960 à nos jours. Université Européenne, 2011.

Vladislav Rjéoutski, Gesine Argent and Derek Offord (eds.), European Francophonie. The Social, Political and Cultural History of an International Prestige Language. Oxford, 2005.

Graham Robb, Strangers: Homosexual Love in the Nineteenth Century. New York, Pan MacMillan, 2003.

Graham Robb, The Discovery of France. A Historical Geography from the Revolution to the First World War. London, Picador, 2007.

Graham Robb. Parisians. An Adventure History of Paris, London, Picador, 2010.

Isabella Roberts, Riviera Revelations: The real story behind the walls of the grand villas on the French Riviera. 2014.

Albert Robida, Le vie électrique. Paris, La Librairie illustrée, 1890.

Albert Robida, Le vingtième siècle: la vie électrique. Paris, 1892.

Charles Robin, La gauche du capital. Libéralisme culturel et idéologie du marché. Paris, Krisis, 2014.

J. Robiquet, La vie quotidienne au temps de la Révolution. Paris, Hachette, 1938.

Louis-Bernard Robitaille, Ces Impossibles Français. Paris, Denoël, 2010.

L. Robrecht, Van elitair toerisme naar massatoerisme. Twee eeuwen vakantiegangers aan de Belgische kust.
Onuitgegeven licentiaatsverhandeling, UFSIA, 1990.

Michel Rocard, Parler vrai. Textes politiques précédés d'un entretien avec Jacques Julliard. Paris, Seuil, 1979.

Michel Rocard, Si la gauche savait. Entretiens avec Georges-Marc Benamou. Paris, Robert Laffont, 2005.

Michel Rocard et Pierre Larrouturou, La gauche n'a plus droit à l'erreur. Paris, Flammarion, 2013.

Daniel Roche, La Culture des apparences. Une histoire du vêtement XVIIe -XVIIIe siècle. Paris, Seuil, 1989.

Daniel Roche, La France des Lumières. Paris, Fayard, 1993.

Daniel Roche, Histoires des choses banales: naissance de la consommation dans les sociétés traditionnelles (XVIIe- XIXe siècle). Paris, Fayard, 1997.

Daniel Roche, (Sous la direction de) La Ville promise. Mobilité et accueil à Paris (fin XVIIe - début XIXe siècle. Paris, Fayard, 2000.

Daniel Roche (sous la direction de), Voitures, chevaux et attelages du XVIe au XIXe siècle. Paris, Association pour l'académie d'art équestre de Versailles, 2000.

Daniel Roche, Humeurs vagabondes: de la circulation des hommes et de l'utilité des voyages. Paris, Fayard, 2003.

Daniel Roche, A History of Everyday Things: The Birth of Consumption in France, 1600-1800. Cambridge, Cambridge University Press, 2003.

Daniel Roche, La Culture équestre de l'Occident, XVIe - XIXe siècle.
Tome 1, Le cheval moteur, Essai sur l'utilité équestre. Paris, Fayard, 2008.
Tome 2, La gloire et la puissance, Paris, Fayard, 2011.

Daniel Roche, Les circulations dans l'Europe moderne. XVIIe-XVIIIe siècle. Pluriel, 2011.

Daniel Roche, Le Peuple de Paris. Essai sur la culture populaire au XVIIIe siècle. Paris, Fayard, 2014.

Brigitte Rochelandet, Histoire de la prostitution: du Moyen Âge au XXe siècle. Yens-sur-Morge/Divonne-les-Bains, Cabedita, coll. « Archives vivantes », 2007.

Jérémy Rocteur, Les révolutions industrielles ou la naissance du monde moderne: La métamorphose par le progrès. 50Minutes.fr, Collection 'Grands Événements', 2015.

Julius Rodenberg, Paris bei Sonnenschein und Lampenlicht. Ein Skizenbuch zur Weltausstellung. Leipzig, F.U. Brodhaus, 1867.

Julien Rodet, Les Lampes À Incandescence Électriques (Ed. 1923). Nabu Press, 2010.

Etienne Rodin, Produisez, consentez. Critique de l'idéologie managériale. Paris, Homnisphères, 2007.

Etienne Rodin, L'Horreur managériale: Gérer, instrumentaliser, détruire. Montreuil, Editions L'échapée, 2011.

Geneviève Rodis-Lewis, Descartes. Biographie. Paris, Calmann-Lévy, 1995.

Vanessa Rodrigues, Social Media and Tourisme Marketing. A Match Made in Digital Heaven. www.uhurunetwork.com, 2018.

Sue Roe, In Montparnasse. The Emergence of Surrealism in Paris, from Duchamp to Dali. Penguin Books Ltd., 2019.

Nathalie Roelens, Eloge du Depaysement. Du Voyage au Tourisme. Kimé Édition, 2015.

Sébastien Roffat, Disney et la France: Les vingt ans d'Euro Disneyland. Paris, Editions L'Harmattan, 2007.

Alain Roger, Court traité du paysage. Paris, 1997.

Philippe Roger, L’ennemi américain: généalogie de l’antiaméricanisme francais. Paris, Seuil, 2002.

H. C. Rogge, Hugo de Groot te Parijs van 1621 tot 1625, De Gids dl. 3, 1893; blz. 249-273 en 450-477.

Chris Rojek, Ways of Escape. Modern Transformations in Leisure and Travel. Basingstoke, Macmillan, 1993.

Heguy Roland, Réinvention le Tourisme en France. 2019.

P. Rollet, La vie quotidienne en provence au temps de mistral. Paris, Hachette, 1971.

Patrick Rollet, Histoire des plaques de cocher. 2019. Via: http://plaquedecocher.fr/histoire-des-plaques-de-cocher/

Jules Romain, Robert Doisneau, Pierre Jahan, Nora Dumas, Willy Ronis, et al., L'automobile en France. Billancourt, Regie Nationale des Usines Renault, 1951.

Diane Romashuk, Op de bres voor vergeten Friese schilder Siebe ten Cate. In: Friesch Dagblad, 16 juni, 2020.
Via: https://frieschdagblad.nl/2020/6/15/op-de-bres-voor-vergeten-friese-schilder-siebe-ten-cate?harvest_referrer=https:%2F%2Fwww.google.fr%2F

D. J. Roorda, Het rampjaar. Bussum, 1971.

Max van Rooy, Haussmann: baron van de boulevards In. NRC, 18-03-1995. Via: https://www.nrc.nl/nieuws/1995/03/18/haussmann-baron-van-de-boulevards-7260659-a1137344

Marguerite Roques, Les apports néerlandais dans la peinture du sud-est de la france. (xiv, xvè et xvième siècles). 1963.

Anette Rosa, Citoyennes: Les Femmes et la Révolution Française. Messidor, Paris, 1989.

Hartmut Rosa, Beschleunigung. Die Veränderung der Zeitstrukturen in der Moderne. Suhrkamp Verlag, 2005.
Hartmut Rosa, Accélération Une critique sociale du temps. Paris, La Découverte, 2013.

Hartmut Rosa & William Scheuerman, High-Speed Society. Social Acceleration, Power and Modernity. Pensylvania, Pensylvania State University, 2009.

Hartmut Rosa, Alienation and Acceleration: Towards a Critical Theory of Late-Modern Temporality. Nordic Summer University Press, 2010.
Hartmut Rosa, Aliénation et accélération. Vers une théorie critique de la modernité tardive, La Découverte, 2012.

Hartmut Rosa, Weltbeziehungen im Zeitalter der Beschleunigung: Umrisse einer neuen Gesellschaftskritik. Berlin, Suhrkamp Verlag, 2011.

Hartmut Rosa, Resonanz: Eine Soziologie der Weltbeziehung. Suhrkamp Verlag, Taschenbuch Wissenschaft, 2016.

Hartmut Rosa (Propos recueillis et traduits par Martin Legros), 'Pour résoner, il faut admettre que les choses nous échappent'. Dans: Philosophie Magazine, Mensuel n° 136, pp. 66-71, Février 2020.

Joseph Rosati, Saint-Tropez à travers les siècles. Les Amis de la Citadelle, 1971.

Ronald. C. Rosbottom, When Paris Went Dark. The city of light under German occupation, 1940 - 1944. New York NY, Little, Brown and Company, 2015.

Ronald C. Rosbottom, Sudden Courage: Youth in France Confront the Germans, 1940–1945. Custom House, 2019.

Joost Rosendaal, Bataven ! Nederlandse vluchtelingen in Frankrijk, 1787 – 1795. Nijmegen, Uitgeverij Vantilt, 2003.

Joost Rosendaal, 'Vrouwen op de vlucht. Patriotische vrouwen in ballingschap'.
In: Myriam Everard en Peter Altena (red.), Onbreekbare burgerharten: de historie van Betje Wolff en Aagje Deken, pp. 153-158. Nijmegen, Uitgeverij Vantilt, 2004.

Christophe des Roseaux, Dominique Pianon-Gergam, Le groupe Caisse des dépôts, acteur historique de l’investissement touristique en France. Dans: 'Espaces, tourisme & loisirs', Septembre 2018.

Emily S. Rosenberg (dir.); A World Connecting (1870-1945). Cambridge (MA), Harvard University Press, 2012.

Petra Rösgen en Jet Baruch, Zimmer Frei. Nederland en Duitsland na 1945. Rijksmuseum Amsterdam, Zwolle, Uitgeverij Waanders b.v., 2001.

George Ross, Stanley Hoffmann and Sylvia Malzacher (eds.), The Mitterrand Experiment. Continuity and Change in Modern France. Cambridge, Polity Press in association with Basil Blackwell Ltd., 1987. 1987.

Joseph Roth, Im Bistro nach Mitternacht. Ein Frankreich-Lesebuch herausgegeben von Katharina Ochse. Köln, Verlag Kiepenheuer & Witsch, 1999.

Joeph Roth (HerausgeberJan Bürger), Pariser Nächte: Feuilletons und Briefe. C.H.Beck, 2018.

Yves Roucaute, Eloge du mode de vie à la française. The french way of life. Paris, Editions du Rocher, 2012.

Yves Roucaute, L'Hommo creator face à une Nature Impitoyable: 7 millions d’années contre l’idolâtrie de la nature. Contemporary Bookstore, 2020.

Yves Roucaute: L'Harmonie perdu, cette pensée archaïco-magique: "Les écologistes ont oublié 7 millions d’années de combats acharnés de l’humanité pour survivre face à une nature impitoyable" In: Atlantico, 7 juin 2020.
Via: https://www.atlantico.fr/decryptage/3590174/yves-roucaute--les-ecologistes-ont-oublie-7-millions-d-annees-de-combats-acharnes-de-l-humanite-pour-survivre-face-a-une-nature-impitoyable-

Jacques Rougerie, Paris insurgé; La Commune de 1871. Paris, Découvertes Gallimard, 2012.

Claude Roulet, Ritz: Une histoire plus belle que la légende. Paris, Quai Voltaire, 1998.

Claude Roulet, Tout sur le Ritz! La Table Ronde, 2017.

Gaston Roupnel, Histoire de le campagne française. (Paris, Grasset, 1932).Paris, Plon, Collection Terre Humaine, 1989.

M.-L. Rouquette, Les Rumeurs. Paris, PUF, 1975.

Cédric Rousseau, Pourquoi les Hollandais déferlent en France l’été. In: Ouest-france, Jeudi 4 Août 2016.

Jean-Jacques Rousseau (Présentation de Blaise Bachofen et Bruno Bernardi), Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes. (1755). Paris, Editions Flammarion, 2008.

Jean-Jacques Rousseau, Emile ou de l'éducation. (1762). Paris, Editions Flammarion, 2010.

Jean-Jacques Rousseau (Textee établi, présenté et annoté par Robert Derathé), Du contrat social, (1762) précédé de Discours sur l'économie politique, Du Contrat social (Première version) et suivi de Fragments politiques. Paris, Editions Gallimard, 1964.

J. Roussel et M. Deniau, « L'autoroute A71 de Bourges à Clermont-Ferrand », Revue générale des routes et aérodromes, no 644,? septembre 1987, p. 17-28.

Gérard Rousset-Charny, Les Palais parisiens de la Belle Epoque. Paris, DAAVP, 1990.

Henry Rousso, Le syndrome de Vichy de 1944 à nos jours. Paris, 1990.

Henry Rousso, Les années noires. Vivre sous l'Occupation. Paris, Découvertes Gallimard Histoire, 1992.

Route impériale 2 de Paris à Amsterdam.
Via: https://nl.wikipedia.org/wiki/Route_imp%C3%A9riale_2

Frédéric Rouvillois, L'Invention de progrès. Paris, Kimé, 1996.

Frédéric Rouvillois, Histoire de la politesse de 1789 à nos jours. Paris, Flammarion, Champs histoire, 2008.

Nicolas Le Roux, Henri III et ses mignons: Ronsard disait-il vrai? In: Historia n° 845, pp. 33634, Mai 2017.

Jacques Rouzier (red.), Le Languedoc-Roussillon 1950-2001: histoire d'une mutation. Editions Privat, 2002.

Eva Rovers, De eeuwigheid verzameld. Hélène Kröller-Muller, 1869 – 1939. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2012.

Maurice Roy, Les commerçants entre la révolte et la modernisation. Paris, Seuil, 1971.

Albert Du Roy et Robert Schneider, Le roman de la rose: d'Epinay à l'Elysée, l'aventure des socialistes. Paris, Seuil, 1982.

Ellis Le Roy, Les Russes sur la Côte d'Azur: La Colonie russe dans les Alpes-Maritimes des origines à 1939. Nice, Serre,1988.

Emmanuel Le Roy Ladurie, Les paysans de Languedoc. Paris, S.E.V.P.E.N., 1966.

Emmanuel Le Roy Ladurie, Paris-Montpellier P.C.-P.S.U. 1945-1963. Paris, Gallimard, 1982.

Emmanuel Le Roy Ladury, Histoire du Languedoc. Paris, Presses Universitaires de France, Coll. 'Que sais- je?, 2000.

Emmanuel Le Roy Ladurie, Histoire du climat depuis l'an mil : Tome 1 et Tome 2. Paris, Flammarion, Collection Champs Histoire, 2009.

Sylvie Roy, La femme au volant. L'art de Voyager. Editions Sociales Françaises, 1960.

Peter Royle, The Sartre-Camus Controversy. Ottawa? 1982.

Paul Rosenzweig (narrator and author), The Surveillance State: Big Data, Freedom, and You. Audiobook. The Great Courses, 2016.

Claude Roulet, Ritz. Une histoire plus belle que la légende. Paris, Quai Voltaire, 1998.

Penopela Rowlands, Paris Was Ours. Thirty-Two Writers Reflect on the City of Light. Algonquin Books, 2011.

G. Rudé, The crowd in the French Revolution. Oxford, 1959.

Odile Rudelle, De Gaulle pour mémoire. Paris, Découvertes Gallimard, 2010.

Robert Rudney, From Luxury to Popular Tourism: The Transformation of the Resort Nice. Ph.D. Dissertation, University of Michigan, 1979.

Jean-François Ruges, Le téléphone pour tous. Paris, Seuil, 1970.

Douglas Rushkoff, Les 10 Commandement de l'ère numérique. Fyp Editions, 2012.

Jacqueline Russ, Pour connaître le socialisme utopique français. Bordas Editions, 1993.

Mario Rutte, 'Leuke vakantie gehad?': verhalen over antropologisch veldwerk. Amsterdam, Aksent, 2007.

Raymond Ruyer, Eloge de la société de consommation. Paris, Calman-Lévy, 1969.

R. Rydell, World of Fairs: The Century-of-Progress Expositions. Chicago, University of Chicgo Press, 1993.

Georges Rykner et Pierre Gobillot, La Poste pneumatique de Paris. Le Monde des philatélistes, 1975.

Fabien Sabatès, Jacopozzi, le magicien de la lumière. La Celle-Saint-Cloud, Douin, 2017.

Antoine Sabbagh, La Radio, Rendez-vous sur les ondes. Paris, Découvertes Gallimard, 1995.

Isabelle Sacareau, Benjamin Taunay, Emmanuelle Peyvel (Souus la direction de), La mondialisation du tourisme: Les nouvelles frontières d'une pratique. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2015.

Maurice Sachs, The Decade of Illusion: Paris, 1918-1928. New York, Alfred A. Knopf, 1933.
Maurice Sachs, Chronique joyeuse et scandaleuse. Paris, Corrêa, 1948.

Maurice Sachs, La Décade de l'illusions. Paris, Gallimard, 1950.

Eric Sadin, La Vie Algorithmique. Critique de la raison numérique. Paris, Editions L'échappée, 2015.

Christian Sadoux, La route des vacances: Des nationales 6 et 7 à l'autoroute du Soleil. Veury, Le Dauphiné, 2010.

Emmanuel Saez, Gabriel Zuckman, The Triumph of Injustice. How the Rich Dodge Taxes and How to Make Them Pay. New York, NY, W.W. Norton & Co., 2019.

J. Sagnes (dir.), Deux Siècles de tourisme en France. Perpignan, Presses Universitaires de Perpignan, 2001.

Olivier Saillard et. al., Volez, voguez, voyagez: Louis Vuitton. Catalogue de l'eposition dans le salon d'honneur deu Grand Palais. Paris, 2015.

Jean Saint-Geours, Vive la société de consommation. Paris, Hachette, 1971.

Etienne Martin Saint-Léon, Le compagnonnage : Son histoire, ses coutumes, ses règlements et ses rites. 2018.

Stéphanie de Saint-Marc, Nadar. Paris, Gallimard, « NRF Biographies », 2010.

Thomas Saintourens, Tourisme: comment voyagera-t-on dans 20 ans? Usbek & Rica 03/07/2017.
Via: https://usbeketrica.com/article/tourisme-comment-voyagera-t-on-dans-20-ans

Thomas Saintourens, « La France devient les États-Unis sans même vouloir les copier ». Usbek & Rica 03/12/2018.
Via: https://usbeketrica.com/article/la-france-devient-les-etats-unis-sans-vouloir-les-copier

Gilbert Salachas, Le Paris d'Hollywood. Sur un air de réalité. Paris, Caisse Nationale des Monuments Historiques et des Sites, 1994.

Nadine Salamé, L'hyperréalité du monde postmoderne selon Jean Baudrillard. Essai de lecture analytique et critique. Paris, L'Harmattan, 2016.

Yves Salgues, Paris by night. Utrecht/Antwerpen, A. W. Bruna & Zoon, 1968.

Christian Salmon, Storytelling, la machine à fabriquer des histoires et à formater les esprits. Paris, La Découverte, 2008.

J. M. Salmon, Un monde à grande vitesse. Paris, Grasset, 2000.

Dr. J. J. Salverda de Grave, De Franse woorden in het Nederlands. Amsterdam, 1906.

J. J. Salverda de Grave, L’influence de la langue française en Hollande d’après les mots empruntés, leçons faites à l’université de Paris en janvier 1913. Paris, Champion, 1913.

J. J. Salverda de Grave, Waarom het genootschap "Nederland-Frankrijk" is opgericht. S. l., 1917.

J. J. Salverda de Grave, De Troubadours. Leiden, A. W. Sijthoff's Uitgeversmij, 1925.

J. J. Salverda de Grave, Gedenkschrift 15-jarig bestaan Genootschap Nederland-Frankrijk 1916-1931. Wageningen, Vada / Genootschap Nederland-Frankr?k, 1932.

Steven Sampson, L'écrivain américain à Paris: touriste ou prophète. In: L'Infini, no. 130, pp. 71-81, Hiver 2015.

John Samuel, What I Tell You in the Dark. London, The Overlook Press, 2014.

Marcelle Sancery, L'autoroute, voie de la prospérité et de l'unité européenne. Clermont-Ferrand, Imprimerie Mont-Louis et de la presse réunies, 1962.

George Sand, Lettres d'un voyageur (1837). Paris, Gallimard, coll/ Pléiade, 1971

Shlomo Sand, La fin de l'intellectuel français? De Zola à Houellebecq. Paris, La Découverte, 2016.

Michael J. Sandel, Justice. What's the right thing to do? New York, Farrar, Straus and Giroux, 2009.

Mathijs Sanders, 'Vive la France et la Hollande amies!' The Netherlands-France Society between 1916 and 1919. The Construction of a Repertoire. In: Arcadia, International Journal of Literary Culture / Internationale Zeitschrift für literarische Kultur. 44:2, pp. 317-334, 2009.

Mathijs Sanders et al. (red.), ‘Het Frans als lingua franca in de Lage Landen (1800-1914)' in: De Negentiende eeuw 37, 2013, 177-183.

Stephan Sanders, Essay. Weg met het toerisme. Bestemming bereikt, bestemming verwoest. Amsterdam, 'De Groene Amsterdammer', 8 november 2017.

Jean Sagnes, Monique Clavel-Lévêque et al., Deux siècles de tourisme en france. Perpignan, Presses Universitaires de Perpignan, 2005.

Thomas Saintourens, A la recherche de Montaigne ou comment une armée de spécialistes tente de percer le mystère de son tombeau présumé. In: Le Monde, 15 mai 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/livres/article/2020/05/14/a-bordeaux-michel-de-montaigne-en-cours-de-deconfinement_6039588_3260.html

Agnès Sajajoli (Editorial), Le Mémorial du camps de Rivesaltes. 92130 Issy-les-Moulineaux, Beaux Arts édtions / TTM éditions, 2015.

Pierre Sansot, La France Sensible. Seyssel, Editions du Champ Vallon, 1985.

Pierre Sansot, Du bon usage de la lenteur. Paris, Rivages, 2000.

Luc Sante, On 'Paris Vagabond. In: The New York Review of Books, April 7, 2016 issue.

Luc Sante, Het andere Parijs. Reis naar een verdwenen stad. Kalmthout, Polis, 2016.

Sylvie Santini, Le roman de Biarritz et du Pays basque. Monaco, Editions du Rocher, 2010.

Jessica Dos Santos, Utopie en héritage: Le familistère de Guise (1888-1968). Tours, Presses Universitaires François-Rabelais, 2016.

Jacques Sapir, La démondialisation. Paris, Seuil Points, 2012.

Jacques Sapir, Frank Stora, 1940, et si la France avait continué la guerre... : Essai d'alternative historique. Editions Tallandier, 2019.

C Sargentson, Merchants and Luxury Markets. The Marchands Merciers of Eighteenth-Century Paris. London, 1996.

Eric Sartori, L'Empire des sciences: Napoléon et ses savants. Paris, 2003.

Jean-Paul Sartre, L'Existentialisme est un humanisme. Paris, Les Editions Nagel, 1946.

Jean-Paul Sartre, Over het existentialisme. Utrecht, Bruna & Zoon, 1963.

Niek van Sas, De metamorfose van Nederland. Van oude orde naar moderniteit 1750-1900; Amsterdam, 2005.

Saskia Sassen, Losing Control? Sovereingty in a Age of Globalization. New York, Columbia University Press, 1996.

Saskia Sassen, Globalisation and its Discontents: Essay on the New Mobility of People and Money. New York, 1998.

Saskia Sassen, A Sociology of Globalization. New York - London, W. W. Norton & Company, 2007.

Saskia Sassen, Expulsions. Brutality and Complexity in the Global Economy. Cambridge, Massachusetts - London UK, The Belknap Press of Harvard University Press, 2014.

Stéphanie Sauget, A la recherche des pas perdus. Une histoires des gares parisienne au XIXe siècle. Paris, Tallandier, 2009.

E. de Saulnat et A.P. Martial, Les Boulevards de Paris. Histoire - État présent - Maisons grandes & petites - Hôtels - Jardins - Théâtres - Célébrités - Etc., etc. Texte & Eaux-fortes. Paris, Bureaux De Vente Et D'Abonnement, 1877.

M. Sauquet et al., (Sous la direction de), L'Idiot du village mondial. Les citoyens de la planète face à l'explosion des outils de la communication. Paris, C.L. Meyer, 2004.

Marcel Sauvage (Verteld door), De Mémoires van Josephine Baker. Met 30 tekeningen van Paul Colin. Amsterdam, Mulder & Co., 1927.

J. Sauvageot / A. Geismar / D. Cohn-Bebit / J.-P. Duteuil, La révolte étudiante. Le animateurs parlent. Paris, Seuil, 1968.

J. H. Sauveur, Reisindrukken van Frankrijk en het front. Druk Volharding, 1916.

Jean-Marie Savet, Les ponts d'hier et d'aujourd'hui. Edition Maé-Erti, 2006.

Christopher Sawyer-Lauçanno, The Continual Pilgrimage: American Writers in Paris, 1944-1960. San Francisco, City Lights, 1992.

Prateek Saxena, How is Augmented Reality reshaping Travel and Tourism. March 16, 2020.
Via: https://appinventiv.com/blog/augmented-reality-in-travel-and-tourism/

Andrew Sayer, Why we can't afford the rich. Policy Press, 2015.

Caroline Scarles and Jo-Anne Lester (Eds.), Mediating the Tourist Experience: From Brochures to Virtual Encounters. Farnham,. UK: Ashgate Publishing, 2013.

Christiane Scelles, Gares, ateliers du voyage, 1837-1937. Desclée de Brouwer, 1993.

Dick Schaap (hoofdtekst), Een Eeuw Wijzer. 100 jaar ANWB. 1883 - 1983. Den Haag en Utyrecht, ANWB en Oosthoek's Uitgeversmaatschappij, 1983.

Wulf Schadendorf, Zu Pferde, im Wagen, zu Fuss. Tausend Jahre reise. Munchen, Prestel, 1959.

Roland Schaer, L'Invention des musées. Paris, Découvertes Gallimard, 1993.

Valérie Schafer et Benjamin G. Thierry, Le Minitel, l'enfance numérique de la France. CIGREF avec NUVIS, Collection Économie et Prospective numériques, 2012.

Simon Schama, The Embarrassment of Riches: An Interpretation of Dutch Culture in the Golden Age. 1987.

Simon Schama, Patriots & Liberators. Revolution in the Netherlands 1780 – 1813. London, Fontana Press, 1992.

Simon Schama, Landscape and Memory. 1995.

Esther Scheepers en Chris Will, Looy met de Noorderzon, weg! De reizen van Jacobus van Looy. Zutphen, Walburg Pers, 1998.

H. J. Scheffer, Portret van een fotograaf. Henri Berssenbrugge 1873-1959. Leiden, Sijthoff, 1967.

Albertina Schelfhout-V.d. Meulen, Eiland van schoonheid. Herinneringen aan Corsica. Eindhoven, Poirters-Reeks, 1941.

Simone Schell, Wiwill. Kroonprins van Oranje. Kind tussen twee vuren. 1994.

H. J. Scheurer, Zur Kultur- und Mediengeschichte der Fotografie. Die Industrialisierung des Blicks. Köln, 1987.

Peter Shackleford, A History of the World Tourism Organization. Emerald Publishing Limited, 2020.

Seth Sherwood, 36 Hours in St.-Tropez, New York Times, 23 juin 2011.

Alain Schiffres, Les Parisiens. Paris, Editions Jean-Claude Lattès, 1990.

Frédériv Schiffter, Sur le blabla et le chichi des philosophes. Paris, Presses universitaires de France, 2002.

Andrea Fortuna ?chiopu, Ana Mihaela Padurean, Madalina Lavinia ?ala and Ana-Maria Nica, The influence of new technologies on tourism consumption behavior of the millennials.
In: Contemporary Approaches and Challenges of Tourism Sustainability, Vol. 18, Special Issue No. 10, pp. 829-846, November 2016.

Léon Schirmann, L'Affaire Mata-Hari. Autopsie d'une machination. Paris, Tallandier, 1994.

Wolfgang Schivelbusch, Das Paradies, der Geschmack und die Vernunft: eine Geschichte der Genussmittel. München/Wien, Carl Hanser Verlag, 1980.

Wolfgang Schivelbusch, Lichtblicke: Zur Geschichte der künstlichen Helligkeit im 19. Jahrhundert. München/Wien, Carl Hanser Verlag, 1983.
Wolfgang Schivelbusch, Disenchanted Night: Industrialization of Light in the 19th Century. Berkeley, Cal., The University of California Press, 1995.
Wolfgang Schivelbusch, La nuit désenchantée: À propos de l'histoire de l'éclairage artificiel au XIX? siècle. Le Promeneur, 1995.

Wolfgang Schivelbusch, Licht, Schein und Wahn : Auftritte der elektrischen Beleuchtung im 20. Jahrhundert. Berlin, Ernst Wilhelm & Sohn, 1992.

Wolfgang Schivelbusch, Geschichte der Eisenbahnreise: Zur Industrialisierung von Raum und Zeit im 19. Jahrhundert. München/Wien, Carl Hanser Verlag 1977. (Frankfurt am Main, Fischer Taschenbuch, 6. Auflage, 2015.)
Wolfgang Schivelbusch, The Railway Journey: The Industrialization of Time and Space in the 19th Century. Berkeley, Cal., University of California Press, 1986.

Joachim Schlör, Nachts in der großen Stadt. Paris, Paris, Berlin. London 1840 - 1930. München, 1991.

Volker Schlöndorff (Réalisateur), Diplomatie. Film Oblige - Gaumont - Blueprint Film - Arte France Cinéma, 2014.

Eric Schmidt and Jared Cohen, The New Digital Age: Transforming Nations, Businesses, and Our Lives. New York, Vintage, 2014.

Jan Schmidt (Inleiding en annotatie), Per koets naar Constantinopel. De gezantschapsreis van baron van Dedem van de Gelder naar Istanbul in 1785. Zutphen, Walburg Pers, 1998.

Joël Schmidt, Le royaume wisigoth d'Occitanie. Paris, Perrin, 2008.

Steffie Schmidt, Die Niederlande und die Niederländer im Urteil deutscher Reisender. Eine Untersuchung deutscher Reisebeschreibungen von der Mitte des 17. bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts. Siegburg, 1963.

Peter Schneider, Lenz. Berlin, Rotbuch Verlag, 1973.

Vanessa Schneider, Brigitte Bardot, mythe et marque de Saint-Tropez. (Retour à Saint-Trop’ 1/6). Depuis qu’elle a arrêté le cinéma en 1973, l’actrice, sex-symbol des années 1950-1960, vit recluse. In: Le Monde, 16 juillet 2017.
Via: https://www.lemonde.fr/festival/article/2017/07/16/brigitte-bardot-mythe-et-marque-de-saint-tropez_5161204_4415198.html

Vanessa Schneider, Le port de Saint-Tropez, premier hôtel de luxe. (Retour à Saint-Trop’ 2/6). Réparti en deux bassins, au cœur du village, il est l’un des plus réputés au monde et constitue une des principales ressources financières de la ville. in: Le Monde, 17 juillet 2017.
Via: https://www.lemonde.fr/festival/article/2017/07/17/le-port-de-saint-tropez-premier-hotel-de-luxe_5161670_4415198.html

Vanessa Schneider, Saint-Tropez: plaisirs de jour, excès de nuits. (Retour à Saint-Trop’ 3/6). Palace mythique de la cité varoise, le Byblos est l’une des adresses les plus emblématique, comme sa boîte de nuit, Les Caves du Roy. In: Le Monde, 18 juillet 2017.
Via: https://www.lemonde.fr/festival/article/2017/07/18/saint-tropez-plaisirs-de-jour-exces-de-nuits_5162096_4415198.html

Vanessa Schneider, Saint-Tropez: et Vadim créa la plage. (Retour à Saint-Trop’ - 4/6). Depuis 1955, le Club 55 accueille les célébrités du monde entier. Son credo : "Le client n’est pas le roi, parce qu’il est un ami". In: Le Monde, 19 juillet 2017.
Via: https://www.lemonde.fr/festival/article/2017/07/19/saint-tropez-et-vadim-crea-la-plage_5162623_4415198.html

Vanessa Schneider,A Saint-Tropez, le « CAC 20 » en maillot de bain. (Retour à Saint-Trop’ 5/6). Le sélect domaine des Parcs tient du Bottin mondain, il abrite les plus grandes fortunes françaises et internationales. In: Le Monde, 21 juillet 2017.
Via: https://www.lemonde.fr/festival/article/2017/07/21/le-cac-20-en-maillot-de-bain_5163192_4415198.html

Vanessa Schneider, Saint-Tropez, un village en péril. (Retour à Saint-Trop’ 6/6). Le miracle économique a un prix: la population diminue, les commerces de proximité ferment, les Tropéziens sont chassés par le prix de l’immobilier. In: Le Monde, juillet 2017.
Via: https://www.lemonde.fr/festival/article/2017/07/21/saint-tropez-un-village-en-peril_5163407_4415198.html

Bruce Schneier, Data and Goliath: The Hidden Battles to Collect Your Data and Control Your World. New York / London, W.W Norton & Co, 2013.

David Schoenbrun, Triumph In Paris. The Exploits of Benjamin Franklin. New York, N.Y., Harper & Row Publishers, 1976.

B.W. Scholten, F.M.E.W. Haalmeijer, Rotterdamsche Lloyd, Houten, 1988.

Y. van der Schoot, Vlucht naar Frankrijk. Neerbosch, Neerbosch boekhandel en uitgeverij, 1945.

Ralph Schor, Nice pendant la guerre de 1914-1918. Aix-en-Provence, La Pensée Universitaire, Annales de la faculté des lettres d'Aix-en-Provence, 1964.

Ralph Schor, L'Opinion française et les étrangers en France. Paris, Publications de la Sorbonne, 1985.

Johan Schot, Harry Lintsen, and Arie Rips (eds.), Technology and the Making of the Netherlands: The Age of Contested Modernization, 1890-1970. Cambridge, MA, MIT Press, 2010.

M. Schroeder, The Argand Burner: Its Origin and Development in France and England 1780-1859. Odense, 1969.

Xandra Schutte en Sarah Verroen, Weg uit Nederland: briefwisseling over leven op het Franse platteland. Amsterdam J. M. Meulenhoff, 2007.

Klaus Schwab, La quatrième révolution industrielle. Dunod, 2017.

Vanessa R. Schwartz, Spectacular Realities. Early Mass-Culture in Fin-de-Siècle Paris. University of California Press, 1998.

Vanessa R. Schwartz, It's So French! Hollywood, Paris, and the Making of Cosmopolitan Film Culture. Chicago & London, The University of Chicago Press, 2007.

Sylvie Schweitzer, André Citroën (1878-1935): Le risque et le défi. Paris, Fayard, 1992.

Joachim Schlör, Nachts in der großen Stadt. Paris, Berlin, London 1840 - 1930. Munich-Zurich, Artemis & Winkler, 1991.

Aurel Schmidt, Von Raum zu Raum. Versuch über das Reisen. Berlin, 1998.

Bertrand Schmitt, Hervé Le Bras, Métamorphose du monde rural: Agriculture et agriculteurs dans la France actuelle. Editions Quae Gie, 2020.

Marie Schrader, Massentheoretische Modelle im Vergleich: Sichtweisen von Le Bon, Freud, Ortega y Gasset und Canetti. Grin Publishing, 2009.

H. Schreiber, Van karavaanpad tot autoweg. Symfonie van de weg. Amsterdam - Brussel, Elsevier, 1961.

M.Schroder, The Argand burner. Its origin and development in France and England 1780-1800. An epoch in the history of science illustrated by the life and work of the physicist Ami Argand (1750-1805). Odense, 1969.

Marinus Schroevers, Op zoek naar de Dordogne. Den Haag, Servire, 1962.

Marinus Schroevers, Het oudste Frankrijk. Op zoek naar de Dordogne. Wassenaar, Servire, 1971.

Marinus Schroevers (tekst) & Dirk de Herder (fotografie) Van Gogh achterna. Utrecht/Antwerpen, Uitgeverij Het Spectrum, 1975.

Stephen A. Schuker, The end of French predominance in Europe. The financial crisis of 1924 and the adoption of theDawes-Plan. Chapel Hill, N.C., 1976.

G. Schulze, Die Erlebnisgesellschaft - Kultursoziologie Der Gegenwart? Frankfur am Main, Campus Verlag, 1992.

E.F. Schumacher, Small is Beautiful. A Study of Economics as if People Matterded. London, Blond & Briggs Ltd., 1973.

Joseph Schumpeter, Capitalism, Socialism and Democracy. London, Allen & Unvin, 1942.

W. J. Schuyt, Marianne's lusthof. Het Franse landschap. Baarn, Het Wereldvenster, 1956.

W. J. Schuyt, Frankrijk. Land / Volk / Cultuur. Baarn, Het Wereldvenster, 1957 (1ste druk), 1959 (2de druk), 1961 (3de drk).

Klaus Schwab, La quatrième révolution industrielle. Dunod, 2017.

Vanessa Schwartz, Spectacular Realities: Early Mass Culture in Fin-de-Siècle Paris. Berkeley, University f California Press, 1998.

Alexandra Schwartzbrod (Recueilli par Julien Gester. Photos Mathias Depardon), Confinement. Sur la route de la vacance. De Paris à Menton, le long d'une Nationale 7 désertée, le photographe Mathias Depardon a traversé une France fantomique. Voyage dans un pays à l'arrêt, entre sidération et prise de conscience. Libération (couverture pages 1-9), 25 et 26 avril, 2020.
Via: https://www.liberation.fr/liseuse/publication/25-04-2020/1/

Maria Schweiger, Paris in Erlebnis der deutschen Dichter von Herder bis Rainer Maria Rilke. Masch. Diss. München, 1943.

Sylvie Schweitzer, André Citroën (1878 – 1935). Le risque et le défi. Paris, Fayard, 1992.

Daniel Scott, C. Michael Hall, Gossling Stefan, Tourism and Climate Change. Impacts, Adaptation and Mitigation. New York, Routledge, 2012.

Daniel Scott & Stefan Gössling, What could the next 40 years hold for global tourism ? Tourism Recreation Research, 2015.
Via: https://doi.org/10.1080/02508281.2015.1075739

David Scott, Semiologies of Travel: From Gautier to Baudrillard. Cambridge, Cambridge University Press, 2004.

D. Scott & S. Gössling, What could the next 40 years hold for global tourism? Tourism Recreation Research, 40(3), 269–285, 2015.
Via: https://doi.org/10.1080/02508281.2015.1075739 [Taylor & Francis Online],

W.S. Scott, Green Retreats: The Story of Vauxhall Gardens 1661-1859. London, 1955.

Patrick Seale en Maureen McConvill, De Nieuwe Franse Revolutie. Documentaire over de gebeurtenissen in en om Parijs in de maanden mei en juni 1968. Leiden, A. W. Sijthoff, 1968.

Fritz Sebastian, Thurn und Taxis. 350 Jahre Post. 1948.

Second Manifeste Convivialiste. Pour un monde post-néolibéral. Arles, Actes Sud, Internationale Covivialiste, 2020.

R. Sédillot, Histoire des marchands et des marchés. Paris, Fayard, 1964.

Christian Sedoux, Johan Barthold Jongkind. Un peintre en Dauphiné, Les Patrimoines Editions Dauphiné Libéré, 2009.

Henri Sée, Les auberges françaises à la fin de l'Ancien Régime, d'après Arthur Young. Revue d'Histoire Economique et Sociale, n° 4, p. 445 - 455, 1930.

André J. M. van Seggelen, Sadi de Gorter, 1924-1994, in: Ons Erfdeel, jaargang 38, 1995.

Luciano Segreto, Carles Manera, Manfred Pohl (eds.), Europe at the Seaside. The Economic History of Mass Tourism in the Mediterranean. New York and Oxford, Bergham Books, 2009.

Jacques Séguéla, La parole de dieu. Paris, Albin Michel, 1995.

Jacques Séguéla, Le futur de l'avenir. Paris, Editions Ramsay, 1996.

Jacques Séguéla, Le vertige des urnes. Paris, Flammarion, 2000.

Jacques Séguéla & Thierry Saussez, La prise de l'Elysée. Les campagnes présidentielles de la Ve République. Paris, Plon, 2007.

Jacques Séguéla, Le pouvoir dans le peau. Paris, Plon, 2011.

Jerrold Seigel, Bohemian Paris: Culture, Politics, and the Boundaries of Bourgeois Life, 1830-1930. Penguin, 1986.

Ernest-Antoine Seillière (Préface), Les dirigeants face au changement: baromètre 2004. Les Associés d'EIM, Editions du Huitième jour, 2004.

Frédéric Seits, Le Trocadéro: Les métamorphoses d'une colline de Paris. Paris, Belin, 2005.

Frédéric Seitz, Gustave Eiffel. Le triomphe de l'ingénieur. Paris, Armand Colin, 2014.

T. Selwyn (ed.), The Tourist Image. Myths and Myth Making in Tourism. Chichester, John Wiley & Sons, 1996.

Luc Semal, Politiques cathatrophistes. Pour une théorie politique environnementale. Paris, Presses Universitaires de France, 2015.

Louis de Semein, Parijs en de Parijzenaars. Gouda, G. B. van Goor Zonen, 1875.

Louis de Semein, Het Parijsche leven. Gouda, G. B. Van Goor Zonen, 1877.

Louis de Semein, Parijsche schetsen. Arnhem, Minkman's Reisbibliotheek, 1877.

Louis de Semein, Door eene wereldstad (met illustratie van Eug.Ladreyt). Arnhem, Minkman, 1878.

Louis de Semein, Achter het gordijn (Schouwburgschetsen. Met voorrede, aanteekeningen en naschrift van J.H. Rössing. J. Heijnis Tsz., Zaandijk, 1878.

Sandrine Sénéchal et Thierry Dehan, Les premiers touristes. Editions Sutton, 2006.

A. Seoane, Mode de donation de l’espace « guidé » dans le discours des guides touristiques: spatialité et construction d’un savoir partagé. Arborescences, (3), 2013.
Via: https://doi.org/10.7202/1017372ar

Jacques Seray, Le monde du vélo. Histoire, curiosités, accessoires. Boulogne-Billancourt, Editions du May, 2004.

M. Serpeille, Guide des familles aux villes d'eaux et stations thermales françaises. Paris, La Fare, 1903.

Hugues Serraf, (Petites) Exceptions Francaises. 25 bonnes raisons pour que le monde ne nous envie pas. Paris, Albin Michel, 2008.

Olivier de Serres et Anne Bony, Traction-avant Citroën (1934-1957). 2017.

Cornelia Serrurier, ‘Pierre Bayle en Hollande’, Lausanne 1912.

Jean-Jacques Servan-Schreiber, Le défi américain. Paris, Denoël, 1967.

Jean-Jacques Servan-Schreiber, Le reveil de la France. Mai / Juin 1968. Paris, Denoël, 1968.

Alain Servel, Frenchie Goes to Hollywood: La France et les français dans le cinéma américaine de 1029 à nos jours. Paris, Henri Veyrier, 1987.

Pablo Servigne, Raphael Stevens, Comment tout peut s'effondrer. Petit manuel de collapsologie à l'usage des générations présentes. Paris, Seuil, 2015.

Dominique Setzepfandt, François Mitterrand grand architecte de l'univers: La symbolique maçonnique des grands travaux de François Mitterrand. Faits et documents, 1998.

Gaston Sevrette, Le tourisme, l'art de voyager et d'utiliser ses vacances. Paris, Armand Colin, 1913.

William A. Shack, Harlem in Montmartre: A Paris Jazz Story between the Great Wars. Oakland, CA, University of California Press, 2001.

Mrudul Shah, How Augmented Reality (AR) is Changing the Travel & Tourism Industry. Aug 21, 2019.
Via: https://towardsdatascience.com/how-augmented-reality-ar-is-changing-the-travel-tourism-industry-239931f3120c

Shakespeare and Company, Paris: A History of the Rag & Bone Shop of the Heart. Shakespeare and Company Paris, 2016.

Alexander Innes Shand, Old-Time Travel. Personal reminiscences of the continent forty years ago compared with experiences of the present day. With numerous illustrations by A.H. Murray. London, John Murray, Albemarle Street, 1903.

Rebecca Shawcross, Shoes: An Illustrated History. Bloomsbury Visual Arts, 2014.

Michael Sheldon, Orwell. The Authorized Biography. London, Heinemann, 1991

William L. Shirer, Berlin Diary. Popular Library Edition, 1961.

William L. Shirer, The Nightmare Years: 1930-1940. Noston, Little, Brown, 1984.

William L. Shirer, The Collapse of the Third Republic: An Inquiry into the Fall of France in 1940. Rosettabooks, 2014.

Michael Shnayerson, Boom: Mad Money, Mega Dealers, and the Rise of Contemporary Art. Public Affairs, 2019.

Philip Short, A taste for intrigue. The multiple lives of François Mitterrand. New York, A John Macrae Book,Henry Holt and Company LLC, 2014.
-- Louis Begley, How Wily Mitterrand Transformed France. Review of Philip Short, A Taste for Intrigue: The Multiple Lives of François Mitterrand. In: The New York Review of Books, June 5, 2014.
Via: https://www.nybooks.com/articles/2014/06/05/how-francois-mitterrand-transformed-france/

Catherine Sicart, Jean-Michel Hoerner, Tourisme, une affaire de classe. Editeurs Balzac, 2015.

Louis Sicking et Hendrik Lodewijk Wesseling, Frontières d'Outre-Mer: La France et les Pays-Bas dans le monde atlantique au XIXe siècle. 2006.

Édouard Siebecker, Physiologie des chemins de fer: Grandes compagnies, employés, public, portraits, anecdotes, conseils aux voyageurs. J. Hetzel, 1867.

Friedrich Sieburg, Gott in Frankreich. Ein Versuch. Frankfurt, Societäts-Verlag, 1929 (bis 1993 75-zig Auflagen).

J. Siegel, Bohemian Paris: Culture, Politics and the Boundaries of Bourgeois Life 1830-1930. New York, Viking, 1986.

André Siegfried, Les Etats-Unis d'aujourd'hui. Paris, Armand Colin, 1927.

André Siegfried, Suez, Panama et les routes maritimes mondiales. Paris, Armand Colin, 1940.

M. Sigala, L. Mich, and J. Murphy, Information and Communication Technologies in Tourism. Vienna, Springer, 2007.

Gilbert Sigaux, Geschiedenis van het toerisme. Amsterdam, Scheltema & Holkema, 1966.

S. Sighele, La Foule criminelle. Essai de psychologie collective. Paris, Alcan, 1901.

Simone Signoret, La Nostalgie n'est plus ce qu'elle était. Paris, Seuil, 1976.

Claude Silberzahn-Mendousse, Simorre en Gascogne. Histoire d'une autre France. Chez Claude Silberzahn-Mendousse, 2017.

J. A. Sillem, Het leven van mr. Johan Valckenaer (1759-1821). Amsterdam, 1876.

John Sillevis et Hans Kraan, L'Ecole de Barbizon. Un Dialogue Franco-Néerlandais. Paris, Albin Michel, 1985.

John Sillevis, Dieuwertje Dekkers, Jozef en Isaac Israels, vader en zoon. Uitgeverij W Books B.V., 2011.

Guy Silva, Avec les Bouquinistes des Quais de Paris. La plus grande librairie du monde. Bordeaux, Le Castor Astral, 2000.

Sergio Amadeu da Silveira (Sous la direction de), Everything about Every@ne: Digital Networks, Privacy and the Personal Data Trade. Edições Sesc SP, Format Kindle, 2017.

Kenneth E. Silver, Making Paradise. Art, Modernity, and the Myth of the French Riviera. Cambridge, Massachusetts / London, England, The MIT Press, 2001.

André Simone, J'accuse! The men who betrayed France. G.G. Harrap, 1941.

Georges Simenon, Le train. Paris, Presses de la Cité, 1961.

Georges Simenon (Foto's van Daniel Frasnay), Vrouwen van Frankrijk. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1962.

Claude Simon, L'idéologie néolibérale: ses fondements, ses dégâts. Editions du Temps Présent, 2016.

Linda Simon, Dark Light: Electricity and Anxiety from the Telegraph to the X-Ray. San Diego, Harcourt Brace, 2004.

Wim van Sinderen, Gare du Nord. Nederlandse fotografen in Parijs 1900 – 1968. Antwerpen, Ludion// Fotomuseum Den Haag, 2011.

J. Singer-Kerel, Le coût de la vie à Paris de 1840 à 1954. Paris, Armand Colin, 1961.

J. R. W. Sinninghe, Oude pleisterplaatsen. Amsterdam, Actuele Onderwerpen, 1957.

Marie-Anne Sire, La France du Patrimoine. Les choix de la mémoire. Paris, Gallimard, 1996.

Jean-François Sirinelli, Les Intellectuels en France, de l'affaie Dreyfus à nos jours. Paris, 1986.

Jean-François Sirinelli, Sartre et Aron: Deux Intellectuels dans le siècle. Paris, 1999.

Jean-François Sirinelli, Les Baby-boomers: une génération (1945-1969). Paris, Hachette, 2007.

William Sitwell, The Restaurant: A 2000-Year Story of Dining Out. Diversion Books, 2020.

Prof. Dr. A. Sizoo, Reizen en trekken in de oudheid. Kampen, Uitgeversmaatschappij J. H. Kok N.V., 1962.

Robert Skidelsky, John Maynard Keynes. Volume One. Hopes betrayed. 1883-1920. New York, NY, Elizabeth Sifton Books - Vking, 1986.

Robert Skidelsky, John Maynard Keynes. Volume Two. The economist as saviour. 1920-1937. London, MacMillan, 1992.

Robert Skidelsky, John Maynard Keynes. Volume Three. Fighting for Britain. 1937-1946. Harmondsworth, Penguin Books, 2000.

Chris Skinner, Digital Human: The Fourth Revolution of Humanity Includes Everyone. John Wiley & Sons Inc., 2018.

Alain-Gérard Slama, La Guerre d'Algérie: Histoire d'une déchirure. Paris, Découvertes Gallimard, 1996.

Bert Sliggers jr. (Ingeleid en bewerkt door), Dagelijckse aentekeningen van Vincent Laurensz van der Vinne. Reisjournaal van een Haarlems schilder (1652-1655). Haarlem, Fibula-Van Dishoeck, 1979.

Dr. B. Slot, Vriendschap en Wantrouwen. Twee eeuwen Frans-Nederlandse betrekkingen 1588 - 1795 / Amitié et Soupçon.
Deux Siècles de relations diplomatique franco-néerlandaises 1588 – 1795. 's Gravenhage, Algemeen Rijksarchief, 1988.

William Slocombe, Nihilism and the Sublime Postmodern. The (Hi)story of a difficult Relationship from Romantism to Postmodernism. London, Routledge, 2013.

Claus Sluter en de kunst te Dyon. Rotterdam, Museum Boymans, juni - juli 1950.

Gérard De Smaele, Du vélocipède à la bicyclette. Paris, L'Harmattan, 2018.

Mathieu Smedts, Leven als God in Frankrijk. Baarn Het Wereldvenster, 1972.

Marc Smeets, Over reizen, schrijven en geluk. Théophile Gautier in Nederland. In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.245 - 259. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

J. Smit, Bilderdijk et la France. Amsterdam, H.J. Paris, 1929.

Martin Smit (Redactioneel), Een Fransman uit Friesland: Alexander Cohen. Themanummer 'de AS', anarchistisch tijdschrift, 39ste jaargang, no. 175, najaar 2011.

Anthony Smith (ed.), Television: an internatioanl history. Oxford, Oxford University Press, 1995.

F. Berkeley Smith, How Paris amuses itself. New York, Funk & Wagnalls, 1903.

Géraldine Smith, Vu en Amérique - Bientôt en France. Paris, Stock, 2018

Noah Smith, Tourism Is Eating the World and Problems Are Only Going To Get Worse.
Via: https://traveltourism.news/tourism-is-eating-the-world-and-problems-are-only-going-to-get-worse/ (Consulted July, 2020.)

P. Smith, The History of Tourism: Thomas Cook and the Origins of Leisure Travel. London, Routledge, 1998.

Paul Smith, Boris Veblen, Deauville La vitrine balnéaire des élégances. Editions B2, 2011.

Tobias George Smollett, Travels through France and Italy, Containing Observations on Character, Customs, Religion, Government, Police, Commerce, Arts and Antiquities. With a particular Description of the Town, Territory and Climate of Nice, to which is added a Register of the Weather, kept during a residence of Eighteen Months in that City. 2 volumes. London, R. Baldwin, 1766.

Prof. H.A.M. Snelders, Descartes et les Pays-Bas, Septentrion, Jaargang 11, 1982.

Dr. Z. W. Sneller, Le développement du commerce entre les Pays-Bas septentrionaux et la France jusqu'au milieu du XVe siècle. Lille, Robbe, 1922.

Dr. Z. W. Sneller, De Hollandse korenhandel in het Somme-gebied in de 15e eeuw. Overdruk uit Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde. ‘s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1925.

Dr. Z. W. Sneller, De ontwikkeling van den handel tusschen Noord-Nederland en Frankrijk tot het midden der vijftiende eeuw. Overdruk uit Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde. ‘s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1922.

Dr. Z. W. Sneller, Bronnen tot de geschiedenis van den handel met Frankrijk. Deel 1 : 753 – 1585. ‘s-Gravenhage, B. W. Unger (uitg.), 1930.

Dr. Z.W. Sneller en W. S. Unger, Bronnen uit de geschiedenis van den handel met Frankrijk. Supplement. ‘s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1942.

Nancy Snow, Propaganda, Inc.: Selling America's Culture to the World. New York, NY, Seven Stories Press, 2002.

Frank M. Snowden, Epidemics and Society: From the Black Death to the Present. Yale University Press, 2019.

Timothy Snyder, On Tony Judt. In: The New York Review of Books, October 14, 2010 issue.
Via: https://www.nybooks.com/articles/2010/10/14/tony-judt/

Timothy Snyder, Bloodlands. Europe between Hitler and Stalin. London, Vintage, 2015.

Timothy Snyder, On Tyranny. Twenty Lesson from the Twentieth Century. New York, Tim Duggan Books, 2017.

Sociaal Cultureel Planbureau, De sociale staat van Nederland, Hoofdstuk 9, Vrije tijd. Den Haag, SCP, 2017.
Via: https://www.scp.nl/dsresource?objectid=32b8ebe1-4792-4bd9-bc5a-9dbb771657c4&type=org

Social Media and Tourism Marketing : A Match Made In Digital Heaven. uhurunetwork.com, 2018.

Société Académique du Touquet, Le Touquet-Paris-Plage (1912-2012). Un siècle d'histoires. Editions Henry, 2011.

A. Soboul, Les Sans-Culottes. Paris, Seuik, 1979.

Alan Sokal, Jean Bricmont, Impostures intellectuelles. LGF - Livre de Poche, 1999.

Henri Solas, Essai sur l'économie des Pyrenées Orientales. Perpignan, Le Publicateur, 1993.

Jacques Solé, L'Age d'or de la prostitution. Paris, Plon, 1993.

Robert Solé, Les Savants de Bonaparte. Paris, Seuil, 1998.

Martin Sommer, Heimwee naar Frankrijk. Amsterdam, Meulenhoff, 2003.

Charles Somerwine, France since 1870: Culture, Politics and Society. Red Globe Press, 2018.

Paul Sonnino, Louis XIV and the origins of the Dutch War. Cambridge, Cambridge University Press, 1988.

Alain Soral, Comprendre l'empire. Demain la gouvernance global ou la révolte des Nations? Essai. Paris, Editions Blanche, 2011.

Maksim Soshkin, If you build it, tourist will come: Why infrastructure is crucial to tourism growth and competitiveness.
Via: https://traveltourism.news/if-you-build-it-tourist-will-come-why-infrastructure-is-crucial-to-tourism-growth-and-competitiveness/ (Consulted July, 2020.)

Michel Sot, Jean-Patrice Boudet, Anita Guerreau-Jalabert, Le Moyen Age. Histoire Culturelle de la France 1. Paris, Seuil, 1997.

Jean Souchay, La Mesure du Temps. Observatoire de Paris, Conférence UniverCité ouverte de Gif sur Yvette, 10 janvier, 2013.

Marie-Christine de La Souchère, Une histoire du temps et des horloges. Paris, Ellipses, 2007.

Rebecca Spang, The Invention of the Restaurant – Paris & Modern Gastronomic Culture. Harvard University Press, 2000.

Ben Speet, Het Spoorwegmuseum, Royal Class. Koninklijk reizen per trein. Uitgeverij WBooks, 2010.

Hans Speidel, Invasion 1944. Le destin de Rommel et du Reich. Préface d'Ernst Jünger. Paris, Editions Berger-Levrault, 1950.

Samia Spencer (ed.), French Women and the age of Enlightment. Bloomington, Indiana University Press, 1984.

Rosie Spinks & Dan Kopf, Is tourism really the world’s largest industry? October 11, 2018. Via: https://qz.com/1419103/is-tourism-really-the-worlds-largest-industry/

Splendeurs et misères. Images de la prostitution 1850-1910. L'Objet d'Art, Hors-Série N° 91, Exposition au Musée d'Orsay, septembre 2015.

Alexander Spoerl (Le grand succes international d'), Votre Auto et Vous. Paris, Robert Laffont, 1961.

Baronne Staffe, Le Cabinet de toilette. Paris, 1892.

Baronne Staffe, Règles du savoir-vivre dans la société moderne: usages du monde (122e édition) (Éd.1897.) Paris, Hachette Livre BNF, Ré-éd. 2012.

Baronne Staffe, Le cabinet de toilette. Paris, Flammarion, 1899.

J. Stagl, A History of Curiosity: The Theory of Travel 1550-1800. (Studies in Anthropology and History, Vol. 13). Routledge, 1995.

Fritz Stahl, Paris. Eine Stadt als Kunstwerk. Berlin, Rudolf Mosse Buchverlag, 1929.

Huib Stam (tekst), Sem Presser (fotografie), Hier is Cannes. Amsterdamn, Voetnoot, 2002.

Helga Stamm, Der Urlaubstraum ein Urlaubstrauma? Bühren, 1984.

Pelle Stampe, Geschiedenis van de post: van duiven tot levensgevaarlijke postvliegtuigen. Historia. https://historianet.nl/cultuur/geschiedenis-van-de-post-van-duiven-tot-levensgevaarlijke-postvliegtuigen, 21 maart, 2017.

Judith Stamps, Unthinking Modernity: Innis, McLuhan and the Frakfurt School. Montreal, McGill-Queen's University Press, 1995.

Guy Standing, Le Précariat: les dangers d'une nouvelle classe. Paris, Les Editions de l'Opportun, 2017.

P. Stanford, Heaven: A traveler's guide to the undiscovered country. London, HarpersCollins, 2002.

Sondra J Stang, Daniel Halpern Jelin, Ford Maddox Ford. New York, W.W. Norton & Co., 1986.

A. Staring, Fransche kunstenaars en hun Hollandsche modellen in de 18de en in den aanvang der 19de eeuw. 's-Gravenhage, A. A. M. Stols Uitgever, 1947.

Jean Starobinski, Montaigne en mouvement. Paris, Gallimard, 1982. >P> Jean Starobinski, L'Invention de la liberté 1700-1789. Paris, 2006.

Kevin Starr, Inventing The Dream. Calfornia through the progressive era. Oxford etc., Oxford University Press, 1985.

Kevin Starr, Coast of Dreams. California on the Edge, 1990-2003. New York, Vintage Books, 2004.

Evert van der Starre, Vestdijk over Frankrijk. Zutphen, De Walburg Pers, 1998.

Francois Stasse, La Morale de l'histoire. Mitterrand-Mendès France (1943-1982). Paris, Seuil, 1994.

François Stasse, La Véritable Histoire de la Grande Bibliothèque. Paris, Seuil, 2002.

François Stasse (Propos recueilis par 'anonyme'), 1983: affronter la crise. In: La Lettre N° 11, Paris, Institut François Mitterrand, Mars 2005.
Via: http://www.mitterrand.org/1983-affronter-la-crise.html

Statista, Total number of stays spent by Dutch tourists in Paris in France between 2009 and 2016.
Via: https://www.statista.com/statistics/788325/total-number-stays-spent-dutch-tourists-paris/

Daniel Stedman Jones, Masters of the Universe: Hayek, Friedman, and the Birth of Neoliberal Politics. Princeton, NJ, Princeton University Press, 2012.

Francis Steegmuller, Cocteau - a Biography. London, Macmillan. 1970,

W. Steffen, P.J. Crutzen and J.R. McNeill, The Anthropocene: Are humans now overwhelming the great forces of nature? In: Ambio, vol. 36, n° 8_, p. 614-621, 2007.

W. Steffen, J. Grinevald, P.J. Critzen, J.R. McNeill, The Anthropocene: Coceptual and historical perspectives. In: Philosofical Transactions of the Royal Society A, vol. 369, n° 1938, p. 842-867, 2011.

Anke Stegehuis, 'Met Lissone op reis!'. De betekenis van de eerste reisorganisator in het Nederlandse toerisme, 1876-1927. In: Op reis in de negentiende eeuw (met bijdragen van Jan Hein Furnée en Leonieke Vermeer ... et. al.. Speciaal nummer van: De negentiende eeuw, vol. 37, afl. 4, 2013, pag. 331-354.

Benn Steil, The Battle of Bretton Woods: John Maynard Keynes, Harry Dexter white, and the Making of a New World Order. Princeton, NJ. and Oxford, Princeton University Press, 2013.

Gertrude Stein, The Autobiography of Alice B. Toklas. The Bodley Head, 1933.

H.J. Stein, Boileau en Hollande. Essai sur son influence aux XVIIe et XVIIIe siècles’, Nijmegen-Utrecht 1929.

Albrecht Steinecke, Tourism Now. Tourismus und Luxus. München, UVK Verlag, 2019.

Hans Steketee, Reizen is een onderdeel van de Europese identiteit. In: NRC, juli 2020 om 14:58.
Via: https://www.nrc.nl/nieuws/2020/07/03/reizen-is-een-onderdeel-van-de-europese-identiteit-a4004911

F.van der Stel, Rotterdamsche Lloyd. Rosmalen, 2004.

Oliver Stengel, Alexander van Looy, Stephan Wallaschkowski (Hrsg.), Digitalzeitalter - Digitalgesellschaft. Das Ende des Industriezeitalters und der Beginn einer neuen Epoche. Springer VS, 2017.

Stendhal, Mémoires d'un touriste. Paris, Amboise Dupont, 1838. Rééd. Paris, Librairie Ancienne Honoré Champion, Trois Tomes, 1932-1933.

Tracy Stephens, "Spatial Rape: Globalization and the Tourist-Vagabond Relationship in Mark Z. Danielewski's House of Leaves". A Thesis Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Master of Arts at Grand Valley State University, 2010. Via: http://scholarworks.gvsu.edu/theses/697

Jean Stern, Les Patrons de la presse nationale: Tous mauvais. La Fabrique, 2012.

D. Sternberger, Panorama oder Ansichten vom 19. Jahrhundert. Frankfurt am Main, 1974.

Laurence Sterne, A Sentimental Journey through France and Italy.(1768) Berkeley, University of California Press, 1967.

Jan Pieter van der Sterre (Keuze en vertaling:), Voltaire en de Republiek. Teksten van Voltaire over Holland en Hollanders. Amsterdam, Uitgeverij Atlas, 2006.

Michel Steve, Hans-Georg Tersling, architecte de la Côte d'Azur. Nice, Editions Serre, 1990.

Diederik Stevens, Hoogtij langs de Seine. Nederlandse kunstenaars in Parijs. Het Parijs van Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs. Amsterdam / Antwerpen, Uitgeverij Atlas, 2012.

Karlheinz Stierle, Der Mythos von Paris: Zeichen und Bewusstsein der Stadt. München, DTV. 1998.

Joseph E. Stiglitz, Globalization and Its Discontents. New York - London, W.W. Norton, 2002.

Joseph E. Stiglitz, The Great Divide. Unequal Societies and What We Can Do About Them. New York, W.W. Norton & Company, Inc., 2015.

Joseph E. Stiglitz, People, Power, and Profits: Progressive Capitalism for an Age of Discontent. Allen Lane, 2019.

Mathis Stock (Ed.), Progress in French Tourism Geographies: Inhabiting Touristic Worlds. Springer Nature Switzerland AG, 2020.

Matt Stoller, Goliath: The 100-Year War Between Monopoly Power and Democracy. New York, NY, Simon & Schuster, 2019.

Chris Stolwijk, Richard Thomson, Theo van Gogh 1867 - 1891, Kunsthandelaar, verzamelaar en broer van Vincent. Tentoonstellingscatalogus. Amsterdam (Van Gogh Museum) / Parijs (Musée d'Orsay), 1999 - 2000.

Chris Stolwijk & Richard Thomson, Theo van Gogh 1857–1891: Art dealer, Collector and Brother of Vincent. 2000.

Brad Stone, The Upstarts: Uber, Airbnb and the Battle for the New Silicon Valley. Back Bay Books, 2018.

William Strauss and Neil Howe, The Fourth Turning Point. What the Cycles of History Tell Us About America's Next Rendezvous with Destiny. New YORK, Broadway Books, 1998.

Petrine Archer-Straw, Negrophilia: Avant-Garde Paris and Black Culture in the 1920s. New York, Thames and Hudson, 2000.

Wolfgang Streeck, Gekaufte Zeit. Die vertagte Krise des demokratischen Kapitalismus. Erweiterte Ausgabe. Berlin, Suhrkamp Verlag, 2015.

S. Strehle, Zur Aktualität von Jean Baudrillard. Einleitung in sein Werk. Wiesbade, VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2011.

K. van Strien, De ontdekking van de Nederlanden. Britse en Franse reizigers in Holland en Vlaanderen, 1750-1795. Utrecht, 2001.

Kees van Strien, Voltaire in Holland, 1736-1745. Leuven, 2011.

Kees van Strien, 'Candide chez les Bataves. Réception et traduction de Candide en Hollande au dix-huitième siècle'. In: Nicholas Crock et Nathalie Ferrand (red.), Les 250 ans de Candide. Lectures et relectures, pp. 213-227. Leuven, 2014.

Kees van Strien, Voltaire in Holland, 1746-1778. Leuven, 2016.

Kees van Strien, Nederland maakt kennis met Voltaire. In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.225 - 242. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Le Voyage de Hollande: récits de voyageurs français dans les Provinces-Unies, 1748 – 1795. Oxford, Voltaire Foundation, University of Oxford, 1994.

Madeleine van Strien-Chardonneau, (1995), Les Délices de la Hollande, le caractère Hollandais vu par quelques Français, choix de textes. In: A. Montandon (Ed.) Moeurs des uns, coutumes des autres: les Français au régard de l'Europe, une anthologie. pp. 168/172-188/192. Clermont-Ferrand: Université Blaise Pascal, 1995.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Le Paris de Belle van Zuylen / Isabelle de Charrière. In: Kok-Escalle M.-C. (Ed.) Paris: de l'image a la memoire. Représentations artistiques, litteraires, socio-politiques. pp.58-72. Amsterdam/Atlanta: Rodopi, 1997.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Regard des Français sur les Hollandais aux XVIIIe siècle ou apologie du bonheur bourgeois. In: Montandon A. (Ed.) L'Europe des politesses et le caractère des nations. pp. 197-209. Paris, Anthropos, 1997.

Madeleine van Strien-Chardonneau, La Barre de Beaumarchais en Justus van Effen: karakter en zeden der Hollanders in de 18de eeuw. In: Enenkel K.A.E., Onderdelinden J.W., Smith P.J. (Eds.) Typisch Nederlands: de Nederlandse identiteit, pp. 123-133. Voorthuizen, FLorivallis, 1999.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Belle van Zuylen /Isabelle de Charrière en de Franse Revolutie: Lettres trouvées dans des porte-feuilles d'émigrés (1793). In: Houppermans S., Kruk R., Maier H. (Eds.) Rapsoden & Rebellen. Literatuur en politiek in verschillende culturen, pp. 131-147. Amsterdam: Rozenberg Publishers, 2003.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Mangeurs de fromage au pays de Cocagne. De Parival à Baudelaire: les plaisirs de la table en Hollande, points de vue français. In: DESHiMA, revue française des mondes néerlandophones 1: 39-52, 2007.

Madeleine van Strien-Chardonneau, (2009), La vision exotique de la Hollande dans les récits de voyageurs français (XVIIe-XIXe siècles). In: Demir Nurmelek., Cetin Gulser (Eds.) Journées internationales d'études sur l'exotisme 10-11 mai 2007. Actes.. Ankara: Ankara Universitesi Basimevi. 79-89.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Trois voyageuses en Hollande : Anne-Marie du Boccage (1750), Stéphanie-Félicité de Genlis (1776), Louise Colet (1857). In: Bourguinat Nicolas (Ed.) Le voyage au féminin. Perspectives historiques et littéraires (XVIIIe-XXe siècles). pp. 73-88, Strasbourg, Presses universitaires de Strasbourg, 2008.

Madeleine van Strien-Chardonneau, La vision exotique de la Hollande dans les récits de voyageurs français (XVIIe-XIXe siècles). In: Demir Nurmelek., Cetin Gulser (Eds.) Journées internationales d'études sur l'exotisme 10-11 mai 2007. Actes.. pp. 79-89. Ankara: Ankara Universitesi Basimevi, 2009.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Impressions de voyage: Français en Hollande, Néerlandais en France, image et miroir (XVIIe-XIXe siècles). In: DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 69-92.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Belle, Betje, Antje...et les autres: Néerlandaises en voyage au XVIIIe siècle, Cahiers Isabelle de Charrière = Belle de Zuylen Papers 9: 115-134. Valkenswaard, Genootschap Belle van Zuylen /HoLaPress, 2014.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Amsterdam gezien door Franse reizigers in de 18e en 19e eeuw, Rozenberg Quartely: The Magazine 1, 2014.

Madeleine van Strien-Chardonneau, The Use of French among the Dutch Elites in Eighteenth-Century Holland. In: Derek C. Offord, Vladislav Rjeoutski, Gesine Argent (eds.), European Francophonie: The Social, Political and Cultural History of an International Prestige Language, pp. 145-173. Oxford / Bern / Berlin, Peter Lang International Academic Publishers, 2014.

Madeleine van Strien-Chardonneau, Frans in het privédomein. De reisverslagen van Antje en Truitje van Hogendorp. In. Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.99 - 115. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

M.G.M. van Strien & M. C. Kok van Escalle, French as Language of Intimacy in the Modern Age / Le français, langue de l'intime à l'époque moderne et contemporaine no. 2. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2017.

M.G.M. van Strien & M. C. Kok van Escalle, Le français langue seconde, langue de la relation intime, de la relation à soi et à l'autre. In: Strien M.M.G. van, Kok Escalle M.C. (Eds.) French as Language of Intimacy in the Modern Age. Le français, langue de l'intime à l'époque moderne et contemporaine. no. 2 Amsterdam: Amsterdam University Press. 21-44, 2017.

M.G.M. van Strien, Amsterdam as global market and meeting place of nations. Perspectives of seventeenth- and eighteenth-century French travellers in Holland.
In: R.Sweet, G. Verhoeven, S. Goldsmith (Eds.) Beyond the Grand Tour. Northern Metropolises and Early Modern Travel Behaviour. pp. 147-160. London and New York, Routledge, 2019, .

B. G. M. Strootman, Oude rijkswegen: ontstaan, oorspronkelijk en huidig beeld van de oude rijkswegen in Nederland. Wageningen, IKC Natuurbeheer, 1990.

Randall E. Stross, The Wizard of Menlo Park: How Thomas Alva Edison Invented the Modern World. Broadway Books, Reprint edition, 2008.

Tyler Stovall, Paris Noir: African Americans in the City of Light. 2012.

C. Studeny, L'invention de la vitesse. France XVIIIe-XXe siècle. Paris, Gallimard, 1995.

C. Studency, L'homme à toutes vitesses. De la lenteur homogène à la rapidité différenciée. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2000.

Eugène Sue, Les Mystères de Paris. Edité par Société belge de librairie, Hauman et Cie, 1843.

Eugène Sue, Apologie des Mystères de Paris. Paris, Adolphe Porte, 1864.

Ezra Suleiman, Les Elites en France: Grands corps et grandes écoles. Paris, 1979.

Ezra Suleiman, Schizophrénies françaises. Paris, Grasset, 2008.

Alain Supiot (Leçon de clôture), Le travail n'est pas une marchandise. Contenu et sens du travail au XXIe siècle. Paris, Editions du Collège de France, 2019.

Sur les routes de France - avec les itinéraires illustrés de Dimanche-Auto. Paris, Editions Techbniques et Touristiques, 1925.

Serge Sur (Rédacteur en chef), Le réveil des frontières. Des lignes en mouvement. Dossier dans 'Questions Internationales', N° 79-80. Paris, La Documentation française, 2016.

B. D. Swanenburg (Ontwerp), Per Auto naar Frankrijk. Practische vraagbaak voor de auto-toerist. Zeist, Uitgeversmaatschappij W. de Haan N.V., 1957.

Koenraad W. Swart, The sense of decadence in nineteenth century France. The Hague, 1964.

Rosemary Sweet, Gerrit Verhoeve, Sarah Goldsmith (Edited by), Beyond the Grand Tour: Northern Metropolises and Early Modern Travel Behaviour. London, Routledge, 2017.

George Sweigert, War, Radio, and Me: The Story of the Portable Phone. CreateSpace Independent Publishing Platform, 2014.

Edmund Swinglehurst, Cook's Tours: The Story of Popular Travel. Poole, Dorset, Blandford Press, 1982.

Edmuns Swinglehurst, The Romantic Journey: the Story of Thomas Cook and Victorian Travel. London, Pica, 1974.

Kara Swisher (Contributing Opinion Writer), Will Our Most Important Industry Survive the Coronavirus? Governments need Big Tech now more than ever. In: The New York Times, March 24, 2020.
Via: https://www.nytimes.com/2020/03/24/opinion/tech-companies-covid.html

Kara Swisher (Contributing Opinion Writer), The Immunity of the Tech Giants. When the pandemic is over, we most certainly should fear the industry more than ever. In: The New York Times, May 1, 2020.
Via: https://www.nytimes.com/2020/05/01/opinion/tech-companies-coronavirus.html?searchResultPosition=1

Jan Switzer, Rivièra 1950. Touring Club Holland. Toeristencentrum 'De Eekhoorn', Lunteren, 1950.

Jan Switzer (Voorwoord), Cinq Ans La Douce France. TouringClub Holland, Lunteren, 1954.

Zoltan Szabo, L'effondrement. Journal de Paris à Nice (10 mai 1940 - 23 août 1940). Editions Exils, 2002.

Roger de Le Taillandier, Dans l'enfer du Minitel rose. Paris, Editions Bernard de Fallois, 1989.

Gabriel Taïx, Monsieur Mitterrand vous n'êtes pas socialiste. Paris, Editions France-Empire, 1977.

Maurice Talmeyr, Les Possédés de la morphine. Paris, Librairi Plon, 1892.
Via: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62841g.pdf

Florence Tamagne, Histoire de l'homosexualité en Europe. Berlin, Londres, Paris. 1919-1939, Vol. I & II combined. Algora Publishing, 2004.

Marion Tanguy, Contribution à l'étude de la colonie hollandaise de Nantes au XVIIe siècle à partir d'une approche familiale: les Van Schoonhoven, dact. mémoire de master 2, Guy Saupin (dir.) Université de Nantes, 2008.

Marion Tanguy, L'Insertion des Hollandais au sein de la cité nantaise dans la seconde moitié du XVIIe siècle. In: ??, pp.271-289. Université de Nantes, 2011.

Gabriel Tarde, L'Opinion et la foule. Ed. D. Reynié, 1901.(Rééd., Paris, PUF, 1989.)

André Tardieu, Devant l'obstacle, l'Amérique et nous. Paris, Emile-Paul frères, 1927.

Danielle Tartakowsky et Claude Willard, Des lendemains qui chantent? La France des années folles et du Front populaire. Paris, Messidor, 1986.

Danielle Tartakowsky, Le Front populaire. La vie est à nous. Paris, Gallimard, 1996.

Mme Amable Tastu, Voyage en France. Nouvelle édition revue et augmentée. Tours, Alfred Mame et Fils, Editeurs, 1881.

A. Tate, (2012). Google glasses (Project glass): The future of human computer interaction? 2012.
Via: http://usabilitygeek.com/google-glasses-project-glass-the-future-of-human-computer-interaction/

Jacques Tati (Un film de), Les Vacances de M. Hulot (Avec Jacques Tati), 1953.

René Taton (Avant propos de), Huygens et la France. Table Ronde du Centre National de la Recherche Scientifique, Paris 27-29 mars 1979. Paris, Librairie Philosophique J. Vrin, 1982.

Margot Taureck, Friedrich Sieburg in Frankreich. Seine literarisch-publizistischen Stellungnahmen zwischen den Weltkriegen in Vergleich mit Positionen Ernst Jüngers. Heidelberg, Winter, 1987.

J.P. Taylor, Authencity and Sincerity in Tourism. 2000.

Jean-François Téaldi, Festival de Cannes: Stars et Reporters. Ricochet, 1996.

Elizabeth Teissier, Sous les signe de Mitterrand. Sept ans d'entretiens. Paris, Editions°1, 1997.

Gilles Teissonnières, La tour Eiffel, une ethnologie d'un espace touristique. THS - Collection Le regard de l'ethnologue, 2011.

H. Teitler, De opstand der 'Batavieren'. Hilversum, 1998.

Ir. P. Telder, Het wonder der snelheid. Amsterdam, H. J. W. Becht – Uitgever, z.j..

Emile Temime, Voyages en Provence, Alpes, Côte d'Azur. Paris, Découvertes Gallimard , 1997.

Jonathan Tepperman (Managing editor), The World Is Flat. Surviving Slow Growth. New York NY, Foreign Affairs, March/April, 2016.

Gabriele Tergit, Effingers. Roman. (1951) Schöffling + Co., 8 éd., 2019.

Jan Terlous, 'Het kapitaal is nu helemaal de baas.' In: de Volkskrant, 20-02-2016.
Via: https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/het-kapitaal-is-nu-helemaal-de-baas~bfae3a8a/

A.-L. Ternant, Les Télégraphes. Paris, Librairie Hachette et Cie, coll. « Bibliothèque des Merveilles », 1884.

A.-L. Ternant, Les télégraphes.
Tome I : Télégraphie optique. Télégraphie acoustique. Télégraphie pneumatique. Poste aux pigeons. Contenant 83 gravures sur bois.
Tome II : Télégraphie électrique. Contenant 230 gravures. (1844).
Paris, Librairie Hachette et Cie, Coll. : 'Bibliothèque des Merveilles', Deuxième édition revue par Alfred de Vaulabelle, 1887.

Jean-Pierre Terrail, Destins ouvriers. La fin d'yne classe? Paris, Presses Universitaires de France, 1990.

Jean-Pierre Terrail, La dynamique des générations. Activité individuelle et changement social 1968-1993. Paris, Editions L'Harmattan, 2000.

Antoine Terrasse, Pont-Aven: L'Ecole buissonnière. Paris, Découvertes Gallimard, 1993.

Alexandre Tessier, Le Grand Hôtel: L’invention du luxe hôtelier 1862 – 1972. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2012.

Sylvain Tesson, Petit traité sur l'immensité du monde. Editions des Equateurs,

Edmond Texier, Albert Kaempfen, Paris capitale du monde. Paris, J. Hetzel, 1867.

The Future of Capitalism. Foreign Affairs, issue January / February, 2020.

The Local, 'More theme park than city': How 50 million tourists are changing the face of Paris. Via: https://www.thelocal.fr/20190703/revealed-is-50-million-tourists-a-year-in-paris-just-too-many

Paul Theroux, The Tao of Travel: Enlightenments from Lives on the Road. Boston and New York, Houghton Mifflin - Harcourt. 2012.

Michel Thersiquel, Daniel Yonnet, et al., La Bretagne aimée des peintres: Quimperlé, Pont-Aven, Concarneau 1880-1920. 2001.

Nicolas Teterel, Les esclaves de l'anthropocène. Pétrodollars, interêts financiers, manipulationde masse. Gap, Yves Michel, 2020.

Marie de Thézy, Paris, La Rue - Le Mobilier Urbain Du Second Empire A Nos Jours. Paris, Société des Amis de la Bibliothèque historique, 1976.

Marie de Thézy, Charles Marville réverbères. Paris, 1993.

Philippe-Michel Thibault, Anaïs Leclerc, Air France: l'art du voyage. Paris, Gallimard Découvertes, 2008.

Marianne Thieme, Ewald Engelen, De kanarie in de kolenmijn. Amsterdam, Prometheus, 2017.

Anne-Marie Thiesse, La Création des identités nationales. Europe, XVIIIe-XXe siècle. Paris, Le Seuil, 2014.

G. Thiollier-Alexandrowicz, Itinéraires Romains en France. Archéologia Hors-Série N° 8. Dijon, Editions Faton S.A., 1996.

Casper Thomas (samenstelling), De twintig boeken die ons denken veranderden. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2005.

Ernest Thomas, Histoire de l'éclairage depuis des temps les plus reculés jusqy'à nos jours: monographie complète de tous les genres d'éclairage à Paris. Paris, 1890.

Olivier Thomas, Sanary-sur-Mer d'hier à aujourdhui. Editions Alan Sutton, 2012.

Alice Thomine-Berrada, Baltard, architecte de Paris. Paris, Découvertes Gallimard, 2012.

C. W. Thompson, The Suffering Traveller and the Romantic Imagination. Oxford, Clarendon Press, 2007.

C. W. Thompson, French Romantic Travel Writing: Chateaubriand to Nerval. Oxford, Oxford University Press, 2012.

Peter Thorold, The British in France: Visitors and Residents since the Revolution. Bloomsbury Academic, 2008.

Trinh Xuan Thuan, La plénitude du vide. Paris, Albin Michel, 2016.

Louis van Tilborgh en Richard Thomson (co-auteur R. Thompson), Theo van Gogh. 1857 – 1891. Kunsthandelaar, Verzamelaar En Broer Van Vincent. Zwolle, WBOOKS, 1999.

Kelsey Timmerman, Where Am I Eating?: An Adventure Through the Gloan Food Economy. Hoboken, Wiley, 2013.

Dallen J. Timothy (Ed.), Handbook of globalisation and tourism. Edward Elgar Publishing, 2019.

Yves Tinard, L'exception française. Pourquoi? Maxima, 2001.

Christiane et Yves Tinard, La Grande Distribution française: bouc émissaire ou prédateur? Paris, Litec, 2003.

Jean Tirole, Economie du bien commun. Paris, Presses Universitaires de France, 2016.

Laurent Tissot, Construction d’une industrie touristique aux 19e et 20e siècles. Perspectives internationales. Alphil éditions, 2002.

Laurent Tissot, Développement d'une industrie touristique aux XIXe et XXe siècles. Neuchatel, Editions Alphil, 2003.

Laurent Tissot, Le tourisme: de l'utopie réalisée au cauchemar généralisé? In: Entreprises et histoire, vol. 2, n° 47, 2007.

Alexis de Tocqueville, De la Démocratie en Amérique, I (1835) et II (1840). Paris, Flammarion, 1981.

Aude de Tocqueville, Paris 1945 - 1975. Genève, Aubanel, 2009.

Aude de Tocqueville, Hier, nos villages. Paris, Editions de la Martinière, 2012.

Emmanuel Todd, L'Invention de l'Europe. Paris, Seuil, 2015.

Emmanuel Todd, Qui est Charlie? Sociologie d'une crise réligieuse. Paris, Seuil, 2015.

Emmanuel Todd, Les Luttes de classes en France au XXIe siècle. Paris, Seuil, 2020.

Olivier Todd, Albert Camus, une vie. Paris, Gallimard, Ed. rev. et corr, 1999).

Maurice Toesca, Trois semaines chaque année. Paris, Fayard, 1960.

Alvin Toffler, The Third Wave. New York, Bantam Books, 1980.

Jia Tolentino, Trick Mirror: Reflections on Self-Delusion. Fourth Estate Ltd., 2019.

Anne Tomczak, Le Touquet: Les Années si folles de Paris-Plage. La Voix du Nord, 2012.

Calvin Tomkins, Living well is the best revenge. New York, Signet - New American Library, 1962 (1972).

Paul van Tongeren, Het Europese nihilisme - Friedrich Nietzsche over de dreiging die niemand schijnt te deren. Uitgeverij Vantilt, 2012.

Georges Touchard-Lafosse, Les réverbères: chroniques de nuit du vieux et du nouveau Paris. Tome 1 (Ed. 1833). Paris, Hachette Livre BNF, 2017.
Georges Touchard-Lafosse, Les réverbères: chroniques de nuit du vieux et du nouveau Paris. Tome 2 (Ed. 1833). Paris, Hachette Livre BNF, 2013.
Georges Touchard-Lafosse, Les réverbères: chroniques de nuit du vieux et du nouveau Paris. Tome 3 (Ed. 1833). Paris, Hachette Livre BNF, 2018.
Georges Touchard-Lafosse, Les réverbères: chroniques de nuit du vieux et du nouveau Paris. Tome 5 (Ed. 1833). Paris, Hachette Livre BNF, 2013.
Georges Touchard-Lafosse, Les réverbères: chroniques de nuit du vieux et du nouveau Paris. Tome 4 (Ed. 1833). Paris, Hachette Livre BNF, 2013.
Georges Touchard-Lafosse, Les réverbères: chroniques de nuit du vieux et du nouveau Paris. Tome 6 (Ed. 1833). Paris, Hachette Livre BNF, 2013.

Jean Touchard, La gauche en France depuis 1900. Paris, Deuil, 1977.

Bernard Toulier, L'influence des guides touristiques dans la représentation et la construction de l'espace balnéaire (1850-1950).
In: Gilles Chabaud et al.(Textes réunis et publiés par), Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Éditions Belin, 2000, pp. 239-258.

Bernard Toulier (Texte) en Caroline Rose (Photogr.), Villes d'eaux. Stations thermales et balnéaires. Paris, Imprimerie Nationale Editions, 2002.

Bernard Toulier, Villes d'eaux: Architecture publique des stations thermales et balnéaires. Bruxelles, Dexia Banque,Imprimerie Nationale, 2002.

Bernard Toulier, Architecture de villes d'eaux. Imprimerie Nationale, 2002.

Bernard Toulier, Villégiature des bords de mer. Architecture et urbanisme. Paris, Editions du Patrimoine, 2010.

Bernard Toulier (Sous la direction de), Tous à la plage! Villes balnéaires du XVIIIe siècle à nos jours. Paris, Liénart éditions, 2016.

Bernard Toulier, Jacques Henri Lartigue, un dandy à la plage. Dominique Carré, Collection Hors collection, 2016.

Bernard Toulier (Préface), Jean-Claude Guibal (Préface), Michel Eisenlohr (Photographies), Menton, une ville de palaces: Les palais d'hiver de l'aristocratie internationale, 1860-1914. Honoré Clair, 2019.

Toulon - Guide touristique illustré du Touriste, du Baigneur et de l'Hivernant. Toulon, Syndicat d'Initiative de Toulon, 1922.

Tournant de la rigeuer. Via: https://fr.wikipedia.org/wiki/Tournant_de_la_rigueur

Alain Touraine, Le Mouvement de mai, ou Le Communisme utopique. Paris, 1968.

Françoise Tournier, L'aménagement du littoral Languedoc-Roussillon: bilan et perspectives. Mémoire présenté sous la direction du professeur Henry Roussillon, Institut d'études politiques, Toulouse, 1986.

C. de Tours, Guide-album du touriste. Vingt jours à Paris pendant l'Exposition Universelle. Paris, Quantin, 1889.

Bert Toussaint, 'The Dutch-Flemish role in reclamation projects in France’.
Dans: Helga S. Danner, Johannes Renes, Bert Toussaint, Gerard P. van de Ven en Frits David Zeiler (eds.),
Polder pioneers. The influence of Dutch engineers on watermanagement in Europe, 1600-2000, Netherlands Geographical Studies 338, pp. 121-149. Utrecht, 2005,

Maarten van Traa, Parijs '68. Amsterdam, De Bezige Bij, 1868.

Lindsey Tramuta, The New Parisienne. Abrams, 2020.

Mathias Tranchant, Le commerce maritime de La Rochelle à la fin du moyen age. 2003.

Philippe Trapier et Philippe Gloaguen, Une vie de Routard. Paris, Lattès, 1994.

François Trassard, La vie privée des Français à travers l'Histoire de France. Paris, Larousse, 2012.

A. Trébuchet, Recherches sur l'éclairage public de Paris. Paris, 1843.

G. Trémisot et H. Gauthier-Villars, L'Automobile enchantée. Delagrave, 1900.

Louis Trenard, De la route royale à l'âge d'or des diligences. In: Les Routes de France. Colloque, Cahiers de Civilisation publiés sous la direction de Guy Michaud. Paris, 1959, p. 102-133.

Louis Trenard (sous la direction de), Histoire des Pays-Bas français. Flandre. Artois. Hainaut. Boulonnais. Cambrésis, 1972

Bruno Trentin, La Cité du travail: La gauche et la crise du fordisme. Paris, Fayard, 2012.

Frank Trentmann, Empire of things: How we became a world of consumers , from the fifteenth century to the twenty-first. London, Allen Lane, 2016.

Henri Edouard Tresca, Visite à l'Exposition Universelle de Paris, En 1855. Contenant, >BR> 1. l'Énumération Des Objets Sur Lesquels Doit Se Porter Principalement,
2. l'Attention des Objets sur Lesquels Doit Se Porter Principalement l'Attention des Visiteurs, 2. L'Indication des Places Oû Se Trouvent Ces Objets,
3. Tous Les Renseignements Nécessaires Relatifs à Leur Mécanisme, à Leur Emploi. Paris, Librairie de L. Hachette et Cie, 1855. (Classic Reprint Series, 2018.)

John Tresch, The Romantic Machine: Utopian Science and Technology after Napoleon. Chicago, 2012.

Frederick Treves, The Riviera of the Corniche Road. Cassell & Co., 1921.

Bart Tromp, Overleeft de Partij van de Arbeid de jaren tachtig? Een pleidooi voor een vernieuwde PvdA 'die meer doet dan ontwikkelingen volgen'. In: Vrij Nederland, 01-05-1982.

Wout Troost, Stadhouder-koning Willem III - een politieke biografie. Hilversum, Verloren, 2001.

Georg Tröscher, Deutsche Künstler in Paris im Wandel der Jahrhunderte. Bonn, 1941.

Amy B. Trubek, Haute Cuisine: How the French Invented the Culinary Profession. Philadelphia, University of Pennsylvania Press, 2000.

Nicolas Truong, Comment George Orwell est devenu un penseur visionnaire et iconique du XXIe siècle. In: Le Monde, 18 janvier 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/01/17/antifasciste-antitotalitaire-george-orwell-penseur-visionnaire-du-xxie-siecle_6026153_3232.html

Nicolas Truong, 'L'essor du national-populisme intellectuel et médiatique.' Dans la presse comme dans les médias audiovisuels, les polémistes de la mouvance souverainiste et identitaire s’imposent, fustigeant le « droit-de-l’hommisme » des élites. Rééquilibrage idéologique ou nouvelle hégémonie culturelle? In: Le Monde, 7 mars, 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/03/06/l-essor-du-national-populisme-intellectuel-et-mediatique_6032005_3232.html

Eugène Trutat, Les Stations hivernales du Sud-Ouest: Pau, Biarritz, Dax, Arcachon (Ed. 1885). Hachette Livre BNF, 2013.

Florence Trystram, En route ! La France par monts et par vaux. Découvertes Gallimard, Paris, 1996.

N.K.F. Tsang, G.K.Y. Chan en K.K.F. Ho, A Holistic Approach to Understanding the Use of Travel Guidebooks: Pre-, During, and Post-Trip Behavior. In: Journal of Travel & Tourism Marketing 28:7, pp. 720-735, 2011.

Myriam Tsikounas (Sous la direction de), Imaginaires urbains. De Paris romantique à nos jours. Paris, Le Manuscrit, 2011.

Yanko Tsvetkov, Atlas of Prejudice: Mapping Stereotypes. CreateSpace Independent Publishing Platform, 2013.

Yanko Tsvetkov, Atlas of Prejudice: The Complete Stereotype Map Collection. Alphadesigner, 2017.

Barbara Tuchman, A Distant Mirror: The Calamitous 14th Century. New York, Alfred A. Knopf, 1978.

Jean Tulard, La Vie quotidienne des Français sous Napoléon. Paris, Hachette, 1978.

Mark Tungate, The Escape Industry. How iconic and innovative brands built the travel business. London –New York, NY, KoganPage, 2017.

Julien Turgan, « Exposition internationale d'Électricité », dans Julien Turgan, Les grandes usines: études industrielles en France et à l'étranger, vol. XIV. Paris, Calmann-Lévy, 1882.
Via: http://cnum.cnam.fr/CGI/fpage.cgi?4KY15.14/171/100/324/33/254

André Turin et al., Saint-Tropez, Annuaire 1949. Draguignan, Imprimerie Olivier-Joulian Raybaud, 1949.

J.C.F. Turken, Wijngids. Amsterdam, N.V. Uitgeverij 'Argus', 1954.

S. Turkle, Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. New York, Basic Books, 2011.

Prof. Dr. L. Turksma, Admiraal van Napoleon. Het leven van Carel Hendrik graaf Verhuell, 1764 – 1845. Zutphen, Walburg Pers, 1991.

Lorraine Turnbull, How to Live the Good Life in France: Attaining Your French Rural Dream. Fat Sheep Press, 2020.

Fred Turner, From Counterculture to Cyberculture: Stewart Brand, the Whole Earth Network, and the Rise of Digital Utopianism. Chicago, University of Chicago Press, 2008.

Louis Turner and John Ash, The Golden Hordes: International Tourism and the Pleasure Periphery. London, Constable Limited, 1975.

Iis P. Tussyadiah, Dan Wang, Tourists’ Attitudes toward Proactive Smartphone Systems. SAGA Publications, First Published December 16, 2014.
Via: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0047287514563168

Iis P. Tussyadiah, Dan Wang, Tourists’ Attitudes toward Proactive Smartphone Systems. In: Journal of Travel Research, December 16, 2014.
Via: http://jtr.sagepub.com/content/early/2014/12/15/0047287514563168.full.pdf+html

I. P. Tussyadiah, Expectation of travel experiences with wearable computing devices. In: Z. Xiang, & I. Tussyadiah (Eds.), Information and communication technologies in tourism. Switzerland, Springer International Publishing, 2014.

L. van der Tuuk, De Friezen. Koggen, Kooplieden en Kantoren. Brand, 2013.

L. van der Tuuk, De Friezen. De vroegste geschiedenis van het Nederlandse kustgebied. Utrecht, Uitgeverij Omniboek, 2017.

Mark Twain, The Innocents Abroad, or The New Pilgrim's Progress (1869). New York, New American Library, 1980.

Michael Twyman, L'imprimerie: Histoire et techniques. Paris, Ecole Normale Supérieure, 2007.

Morton Tyldum (Director), Imitation Game. BBP Imitation LLC, 2014. >P> Hans Uitman, Toen de Parijse benen de Moerdijk passeerden. De invloed van de Parijse boulevardtheaters op het Amsterdamse ballet (1813-1868).
The Pauper Press (m.m.v. Vereniging voor Dansonderzoek), 1996.

R. Uhrich, Super-marchés et usines de distribution. Hier aux Etats-Unis, aujourd'hui en France. Pris, 1962.

Bruno Ulmer et Thomas Plaichinger, Les Ecritures de la nuit. Un siècle d'illimunations et d'enseigne lumineuses. Paris, Syros-Alternatives, 1987.

United Nations World Tourismm Organization, Etude sur l'évolution du temps libre et le droit aux vacances. Madrid, 1983.

United Nations World Tourism Organization. Tourism towards 2030: global overview. Madrid, 2011.

United Nations World Tourism Organization & Centre of Expertise Leisure, Tourism & Hospitality. ‘Overtourism? Understanding and managing urban tourism growth beyond perceptions. Madrid, 2018.

United Nations World Tourism Organization, Overtourism? Understanding and managing urban tourism growth beyond perceptions.Madrid, 2018.
Via: https://www.e-unwto.org/doi/book/10.18111/9789284420070

United Nations World Tourism Organization (2019). International tourist arrivals reach 1.4 billion two years ahead of forecasts. Madrid, 2019.
Via: http://www2.unwto.org/press-release/2019-01-21/ international-tourist-arrivals-reach-14-billion-two-years-ahead-forecasts (21-06-2019).

W. S. Unger, De Hollandsche graanhandel en graanhandelspolitiek in de Middeleeuwen. De Economist, 1916.

United States military authorities, 112 Gripes about the Frech. ( The 1945 Handbook for American GIs in Occupied France.) Fontenay-aux-Roses (Seine), Imprimerie Bellenand, 1945. (Ré-éd. The Bodleian Librairy, 2013. / Ré-éd. aussi sous le tître erroné: 'Nos amis les Français. Guide pratique à 'usage des GI's en France 1944-1945'. Paris, Le cherche midi, 2003.)

Jean-Didier Urbain, Paradis verts: désirs de campagne et passions résidentielles. Paris, Editions Payot, 2002 (revue et augmentée, 2008).

Jean-Didier Urbain, La France des temps libres et des vacances, La Tour d’Aigues. Editions de l'Aube, 2002.

Jean Didier Urbain, Les vacances. Paris, Editions Le Cavalier bleu, 2002.

Jean-Didier Urbain, Sur la plage: moœurs et coutumes balnéaires aux XIXe et XXe siècles. Paris, Editions Payot, 2002.

Jean- Didier Urbain, L'idiot du voyage. Histoires de touristes. Paris, Editions Payot, 2002 (1998).

Jean-Didier Urbain, Secrets de voyages: menteurs, imposteurs et autres voyageurs impossibles. Paris, Editions Payot, 2003.

Jean-Didier Urbain, Le voyage était presque parfait. Essai sur les voyages ratés. Paris, Editions Payot & Rivages, 2008.

Jean-Didier Urbain, L'envie du monde. Paris, Editions Bréal, 2011.

Jean-Didier Urbain, Au Soleil. Naissance de la Méditerranée estivale. Paris, Editions Payot, 2014.

Jean- Didier Urbain, Un tour de France en affiches. Paris, Editions de La Martinière, 2015.

John Urry, Consuming Places. Routledge, 1995.

John Urry, The Tourist Gaze. (Second edition). London – Thousand Oaks – New Delhi, DAGE Publications, 2002.

Roger Vadim (Réalisateur), Et Dieu… créa la femme. Avec Brigitte Bardot et Jean-Louis Trintignant. 1956

Siva Vaidhyanathan, The Googlization of Everything (and Why We Should Worry). Berkeley, University of California Press, 2011.

Amanda Vaill, Everybody was so young. Gerald and Sara Murphy — A lost generation love story. Boston and New York, Houghton Mifflin, 1998.

Eugène Vaillé, Histoire des postes françaises jusqu'à la Révolution. Paris, PUF, 1946.

Eugène Vaillé, Histoire des postes françaises depuis la Révolution. Paris, PUF, 1947.

Eugène Vaillé, Histoire générale des postes françaises. Paris, PUF, 6 tomes en 7 vol., 1947 - 1955.

Joanne Vajda, Paris: rendez-vous cosmopolite. Du voyage élitaire à l'industrie touristique. 1855-1937. Thèse, EHESS, 2005.

Joanne Vajda, La saga des grands hôtels parisiens. Des caravansérails américains aux palaces. In: Archicréé, n° 323, janvier 2006, p. 32-39.

Joanne Vajda, Paris en huit jours. À la découverte de la ville à travers les guides, les journaux pour touristes et les récits de voyage, 1855-1937. In: Sociétés & Représentations 2006/1 (n° 21), pages 255 à 273.
Via: https://www.cairn.info/revue-societes-et-representations-2006-1-page-255.htm

Joanne Vajda, Paris Ville Lumière. Une transformation urbaine et sociale. 1855-1937. Paris, L'Harmattan, 2015.

Bernard Valade (Conception et mise en oeuvre éditoriales), et al., Almanach de Français. Traditions et variations de 987 à 1880. Encyclopaedia Universalis, 1994.

Bernard Valade (Conception et mise en oeuvre éditoriales), et al., Almanach de Français. La France républicaine de 1881 à nos jours. Encyclopaedia Universalis, 1994.

Léon Valbert, Histoires d'Autos. Paris, Editions Montaigne, 1931.

Georges Valence, Haussmann le grand. Paris, Flammarion, 2000.

Prof. Dr. Piet Valkhoff, ‘Voltaire et la Hollande’, Paris 1926,

Prof. Dr. Piet Valkhoff, Ontmoetingen tussen Nederland en Frankrijk. ‘s Gravenhage, H.P. Leopolds Uitgevers Maatschappij N.V., 1943.

Prof. Dr. Piet Valkhoff, Ontmoetingen tussen Nederland en Frankrijk. 's-Gravenhage, H.P. Leopolds Uitgevers Maatschappi N.V., 1943.

Nicole Vallery-Radot (Réalisation), Les Toits dans le Paysage. Réalisé par la Maison de Marie Claire, 1977.

Maïthe Vallès-Bled, Van Dongen. Du Nord et du Sud: From the north and the South. Mazotta, 2004.

Françoise Vallet, De Clovis à Dagobert. Les Mérovingiens. Paris, Découvertes Gallimard, 1995.

J. Valmy-Baysse, Tableaux des grands magasins. Illustré de douze gravures au burin par J. E. Laboureur. Paris, Editions de la Nouvelle Revue Française, 1925.

Martine Valo, Pollution: la planète est devenue la première victime de l’industrie textile. In: Le Monde, 26 février 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/economie/article/2020/02/25/la-planete-victime-de-la-mode_6030760_3234.html

Martine Valo, Dans le Morvan, la bataille contre la monoculture de pins Douglas s’organise. In: Le Monde, 3 juillet 2020.
Via: https://www.lemonde.fr/planete/article/2020/07/02/dans-le-morvan-la-bataille-contre-la-monoculture-de-pins-douglas-s-organise_6044888_3244.html

James E. Vance, Capturing the Horizon. The Historical Geography of Transportation. New York, 1986.

Birgit Vanderbeke, Gebuiksaanwijzing voor Zuid-Frankrijk.'De harde, maar soms ook aangename werkelijkheid van het leven onder Fransen.' De Geus, 2003.

Peter Vandermeersch, Mitterrand. Koning of paus? Leuven, Uitgeverij Van Halewyck, 1997.

Martin Vanier, Demain les territoires: Capitalisme réticulaire et espace politique. Hermann, 2015.

Alain Vanneph, Les touristes. Une histoire d'argent, de temps et d'envie. Des précurseurs aux professionnels. Paris, L'Harmattan, 2017.

Antonela Vannoni et Silvia Collini, Les instructions scientifiques pour les voyageurs (XVIIe-XIXe siècle). Paris, L'Harmattan, 2005.

Ewald Vanvugt, Wettig Opium. 350 jaar Nederlandse opiumhandel in de Indische Archipel. Uitgeverij In de Knipscheer B.V., 1985.

Ewald Vanvugt, Roofstaat. Wat iedere Nederlander moet weten. Amsterdam, Nijgh & van Ditmar, 2015.

John Vardalas, "From Gaining Weeks to Milliseconds The Transatlantic Cable". In: IEEE-USA's Today's Engineer, November 2010.

Pascal Varejka, Pris britannique. Taride, 2014.

Pascal Varejka, Paris 1900. La fabuleuse histoire de l'Exposition Universelle. Editions Prisma Media, 2015.

Jean Varlet et Christian Jamet, « Autoroute A71, acteurs et territoires. Bilan d'une décennie d'observations », Géocarrefour, vol. 77, no 1,? 2002, p. 21-36.
Via: https://www.persee.fr/doc/geoca_1627-4873_2002_num_77_1_6259

Aram Vartanian (ed.), La Mettrie's "L'Homme machine": A Study in the Origins of an Idea. Princeton, 1960.

Jacques-Marie Vaslin, 1983: la gauche prend le tournant de la rigueur. In: Le Monde, publié le 25 mars 2013 à 18h10 - Mis à jour le 27 mars 2013 à 14h23
Via: https://www.lemonde.fr/economie/article/2013/03/25/1983-la-gauche-prend-le-tournant-de-la-rigueur_1853681_3234.html

J. Vatout, Histoire du Palais Royal. Paris, Imprimerie de Gaultier-Laguionie, 1830.

V. Vattier d'Ambroyse, Le littoral de la France, Côtes Languedociennes du Cap Cerbère à Marseille. Paris, Sanard et Derangeon, Editeurs, 1892.

John Vaughan, The English Guide Book, c. 1780 - 1870: An Illustrated History. London, David & Charles, 1974.

Vaut le voyage: artistes et intellectuels du Nord à Paris, Septentrion, 2003.

C. Vaxelaire, Au Bon Marché 1860-1960. Leuven, 1960.

Thorstein Veblen, The Theory of the leisure class: an economic study of institutions. New York, Macmillan Company, 1899.

Jabik Veenbaas, Verlichting als kraamkamer. Over het tijdperk en zijn betekenis voor het heden. Amsterdam, Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 2013.

F.R. Veeneklaas, J.L.M. Donders & I.E. Salverda, 2006. Verrommeling in Nederland. Wageningen, WOT Natuur & Milieu. WOT-rapport 6, 2006.

Judith Vega, 'Feminist republicanism. Etta Palm-Aelders on justice, virtue and men.' In: History of European Ideas, t. 10, no. 3, pp. 333-351, 1989.

Judith Vega, Etta Palm, une hollandaise à Paris. In: Willem Frijhoff et Rudolf Dekker, Le voyage révolutionnaire. Actes du colloque franco-néerlandais du Bicentenaire de la Révolution française, Amsterdam. 12 - 13 octobre 1989, pp. 49-56. Hilversum, Verloren, 1991.

Paul van ‘t Veer, Daendels. Maarschalk van Holland, Bussum, Fibula-Van Dishoeck, 1983.

P. Veitl, L'invention d'une région, les Alpes françaises. Grenoble, Presses Universitaires de Grenoble, 2013.

Leonard van Veldhoven, Mayet Morbier Comtoise. Geboorte en levensloop van een legendarisch uurwerk. Leonard van Veldhoven, 2013.
Leonard van Veldhoven, Mayet Morbier Comtoise. Birth and Life of a Legendary Clock. Published by Leonard van Veldhoven, 2014.

Pierre Veltz, Paris, France, Monde; Repenser l'économie par le territoire. La Tour d'Aigues, Editions de l'Aube, 2012.

Pierre Veltz, La Société hyper-industrielle - Le nouveau capitalisme productif. Paris, Seuil, 2017.

Pierre Veltz, La France des territoires, défis et promesses. La Tour d'Aigues, Editions de l'Aube, 2020.

Sylvain Venayre, Les valeurs viriles du voyage. In: A. Corbin, J.-J. Courtine et G. Vigarello (Sous la direction de), Histoire de la virilité, Tome 2, P. 307-330, Paris, Seuil, 2011.

Sylvain Venayre, Panorama du voyage (1780-1920): mots, figures, pratiques. Les Belles Lettres, 2012

Adriaan Venema, Nederlanders schilders in Parijs 1900 – 1940. Baarn, Het Wereldvenster, 1980.

Dominique Venner, Histoire et tradition des Européens: 30 000 ans d'identité. Editions du Rocher, 2011.

Rob Verbeek, Carl Lücker e.a., Traces & Tracés. Sporen van verdwijnend Frans cultureel erfgoed. Leeuwarden, Uitgeverij Wijdemeer, 2016.

Theo Verbeek, Descartes and the Dutch. Early Reactions to Cartesian Philosophy, 1637-1650. Carbondal Il., 1992.

Pierre Verdager, Hollwood's Frenchness: Representations of the French in American Films. In: Contemporary French and Francophone Studies 8, N. 4, 441-451, 2004.

Jeannine Verdès-Leroux, Le Réveil des somnambules. Le parti communiste, les intellectuels et la culture (1956-1985). Paris, Fayard, 1987.

Jean Verdon, Les loisirs au Moyen Age. Paris, Tallandier, 1996.

Jean Verdon, La femme au Moyen Age. Paris, Editions Jean-Paul Gisserot, 1999.

Jean Verdon, Voyager au Moyen-Age. Paris, Editions Perrin, 2003.

Jean Verdon, Superstition au Moyen Age. Paris, Perrin, 2008.

Anne-Claire Verham, Uitvindingen vervoer rond 1900. 2018.

Bart Verheijen, “Beef dwingeland! Verzet tegen de conscriptie tijdens de Napoleonti-sche bezetting 1810-1813”.
In: in Lotte Jensen en Nina Geerdink (eds.), Oorlogsliteratuur in de vroegmoderne tijd: Verbeelding, herinnering en identiteit, pp. 119-132. Hilversum, Verloren, 2013,

Bart Verheijen, Geschiedenis onder de guillotine. Twee eeuwen geschiedschrijving van de Franse revolutie, Nijmegen, Vantilt, 2013.

Ger Verhoeve, Om de vernieuwing van de Franse socialistische partij. Amsterdam, Socialisme en Democratie, jaargang 38, no. 4, pp. 177 - 187, april 1981.

Ger Verhoeve, De sage van de Man van Tautavel. In: De Volkskrant, 25-10-1996.

Ger Verhoeve, Varend in de serene rust van het Canal du Nivernais. In: Plus Magazine, nr. 2, februari 1996.

Ger Verhoeve, Nederlandse held begraven in het Panthéon. In: Trouw, 8 december 2001.

Ger Verhoeve, Sneller ! Amsterdam – Marseille. Een korte geschiedenis. In: Het Parool – PS van de week, pp. 22-27, 21 juni, 2003.

Ger Verhoeve, Met Leo Faust door Parijs (1915-1940). Via: https://www.defranseverleiding.nl/Faust.html

Ger Verhoeve,, Jan Brusse .... flanerend door het Franse leven (1921-1996). Via: https://www.defranseverleiding.nl/janbrusse.html

Ger Verhoeve, De paléophone oftewel de stem uit het verleden en hoe 't Zuidfranse dorp < haar Edison misliep. Fragmenten uit het turbulente en kortstondige leven van Charles Émile Cros. Fabrezan 1842 – Parijs 1888. In: NieuwsNed NVLR, nr. 92, herfst 2017 en via: https://www.defranseverleiding.nl/Charles%20Cros.html, 2018.

Ger Verhoeve, Joie de vivre? "Carte grise, s'il-vous plaît!". In. NieuwsNed NVLR, Nr. 96, herfst 2018.
Via: https://www.defranseverleiding.nl/Carte%20grise.html

Ger Verhoeve, "Niet te gelooven". Jacob Muhl op reis naar Parijs in 1778. 2018. Via: https://www.defranseverleiding.nl/Muhl.html

Ger Verhoeve, Ook in Frankrijk heeft iedere boom een eigen baasje of bazinnetje. In NieuwsNed NVLR, Nr. 98, voorjaar 2019 of via: https://www.defranseverleiding.nl/Snoeipartij.html

Ger Verhoeve, 'Oeverloos' reizen naar het zuiden. Februari, 2020.
Via: https://www.defranseverleiding.nl/Oeverloos.html

Ger Verhoeve, © A.W. Engelen (1804-1890) © H.J.A. Hofland (1927-2016) © Ger Verhoeve (1951-20??). Over tijd, reizen en snelheid. April, 2020
Via: https://www.defranseverleiding.nl/Engelen.html

Gerrit Verhoeven, Reisgidsen van Frankrijk in de XVIe en XVIIe eeuw. Antwerpen, Universiteit van Antwerpen, Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, Sectie Geschiedenis, onuitgegeven kandidaatsoefening, 2000.

Gerrit Verhoeven, "Het bysonderlijk dienstig Reys-boek, of wat er in vreemde landen aan-merkenswaardig, noodig en vermakelijk om te weeten is." In de Nederlanden gepubliceerde reisgidsen in de periode 1690 – 1740. Verhandeling aangeboden door Gerrit Verhoeven tot het behalen van de graad van licentiaat in de Geschiedenis, Leuven, 2002.

Gerrit Verhoeven, L'influence des guides imprimés aux Pay-Bas sur la construction et l'évolution de l'espace touristique européen (17e et 18e siècles). In: Revue belge de philologie et d'histoire / Société pour le progrès des études philologiques et historiques, 83, pp. 399-423, Bruxelles, 2005.

Gerrit Verhoeven, Anders Reizen? Evoluties in vroegmoderne reiservaringen van Hollandse en Brabantse elites (1600 - 1750). Hilversum, Uitgeverij Verloren, 2009.

Gerrit Verhoeven, Koekeloeren op de "paepse" religie: gereformeerde reizigers en hun visie op de katholieke cultuur in de Zuidelijke Nederlanden (1675-1750). In: Trajecta, 18:2, pp. 81-193, 2009.

Gerrit Verhoeven, ‘Een divertissant somertogje’: transport innovations and the rise of short-term pleasure trips in the Low Countries (1600–1750)’, Journal of Transport History 30, 1, pp. 78–97, 2009.

Gerrit Verhoeven, Vaut le voyage? Nieuw tendensen in het historisch onderzoek naar toerisme (1750-1950). In: Stadsgeschiedenis 4, pp. 61-73, 2009.

Gerrit Verhoeven, 'Travel and transport'. The rise and evolution of a domestic network in the Netherlands. In: Journal of Transport History, 2010(?)

Gerrit Verhoeven, Calvinist pilgrimages and popish encounters: religious identity and sacred space on the Dutch Grand Tour (1598-1685). In: Journal of social history, 43:3, pp. 615-634, 2010.

Gerrit Verhoeven, Foreshadowing Tourism. Looking for modern and obsolete features – or some missing link – in early modern travel behavior (1675–1750). In: Annals of Tourism Research, Volume 42, Pages 262-283, July 2013.

Gerrit Verhoeven, Europe Within Reach: Netherlandish Travellers on the Grand Tour and Beyond (1585-1750). Series: Egodocuments and History Series, Volume: 9. Brill, 2015.

Paul Verlaine, Quinze jours en Hollande - nouvelle édition. Paris, Albert Messein, éditeur, 1927.

Paul Verlaine, Twee weken in Holland. Brieven aan een vriend, Kwadraat, Vianen, 1985.

Paul Verlaine, Correspondence inédits relatifs à son livre 'Quinze jours en Hollande' (Ed. 1897), Hachette Livre / BNF, Paris.

Patrick Verley, La révolution industrielle 1760-1870. Paris, MA Editions, 1985.

Patrick Verley, La première révolution industrielle 1750-1880. Paris, Armand Colin, 2016.

Laure Verly. L'Art de vivre: Guide de la courtoisie, des bonnes manières, des convenances modernes. Trévoux, Éditions pratiques, 1957.

R. Vermij, Christiaan Huygens - de mathematisering van de werkelijkheid. Utrecht, Veen, 2007.

Rienk Vermij, De geest uit de fles. De Verlichting en het verval van de confessionele samenleving. Amsterdan, 2014.

Yves Verneuil, Les agrégés. Histoire d'une exception française. Paris, Belin, 2017.

Pierre Vernholes, Pierre Drouin et al., Les métamorphoses du socialisme. In: Le Monde du 9 au 16 octobre, 1984.

Marnix Verplancke (Interview), 'Vooruitgang begint altijd bij de gekkies'. Filosofen Rutger Bregman en Hans Achterhuis brekeneen lans voor utopisch denken. In: De Morgen, 17 september 2016.

Evert Verreth. Baedeker achterna. De reiscultuur van hoogburgerlijke families aan het einde van denegentiende eeuw. Leuven, Meesterproef aangeboden binnen de opleidingmaster in de Geschiedenis, Universiteit Leuven, 2014-2015.

Dolf Verroen, Van eeuwigheid tot amen. Den Haag, H. P. Leopolds Uitgeversmij N.V., 1956.

Xavier Versini, Les grandes heures du tourisme en Corse. Klincksieck, 1969.

Alexandre Vexliard, Introduction à la sociologie du vagabondage. 1956.

François Vey, La Tour Eiffel, vérités et légendes. Paris, Editions Perrin, 2018.

Stéphane Vial, L'être et l'écran - Comment le numérique change la perception. Paris, Presses Universitaires de France, 2013.

Alain Viala, La France galante. Essai historique sur une catégorie culturelle, des ses origines à la Révolution. Paris, Presses Universitaires de France, 2008.

Alain Viala, La Galanterie. Une mythologie française. Paris, Seuil, 2019.

René Vialatte, Saint-Paul dans la mouvance de l’histoire. 1990.

Philippe Viallon, La communication touristique, une triple invention. Éditions touristiques européennes, 2013.

Louis-René Vian, Paquebots de légende, décors de rêve. Gentil, 1991.

Jean Viard, Court traité sur les vacances, les voyages et l'hospitalité des lieux. La Tour d’Aigues, Editions de l'Aube, 2000.

Jean Viard, (dir.), La France des temps libres et des vacances. La Tour d'Aigues, Editions de l'Aube, 2002.

Jean Viard, Eloge de la mobilité. Essai sur le capital temps libre et la valeur travail. La Tour d’Aigues, Editions de l'Aube, 2014.

Jean Viard, Triomphe d'une utopie. Vacances, loisirs, voyages: la révolution des temps libres. La Tour d’Aigues, Editions de l'Aube, 2015.

Jean Viard, Réguler l'économie du tourisme pour la démocratiser. In: Le Monde, Jeudi 17 août 2017, P. 21.

Léon Vibert, ABC du camping. Editions Camping, 1937.

Geneviève Vidal et al., La médiation numérique muséale: Un renouvellement de la diffusion culturelle. Bordeaux, Presses Universitaires de Bordeaux, 2018.

Laurent Vidal, Les hommes lents. Résister à la modernité, XVe-XXe siècle. Paris, Flammarion, 2020.

Pierre Vidal, Guide du touriste à Vernet et dans les vallées du Canigou. Perpignan, Latrobe, 1881.

Pierre Vidal, Les heures de la femme a Paris.Tableux Parisiens. Paris, Editions Boudet (Libraire Lahure), 1903.

Daniella Vidanovski (Introduction), Vacances -Vakantie. Les congés payés en Belgique - Het betaald verlof in België - Holidays. Payed Leave in Belgium. Plus DVD compiled by the Royal Film Archive of Belgium. Cinematek, Brussel, 2016.

Mathieu Vieira; Fabien Escalona; Jean-Michel de Waele; David J Bailey, European social democracy during the global economic crisis: renovation or resignation? Manchester : Manchester University Press, 2014.

Florence Vielcanet, La fabrique de présidents. Spin doctors: la gouvernance de l'ombre. Paris, Editions de La Martinière, 2011.

René M. Viette. L'Automobile. Son Mécanisme - Sa Conduite - Son Entretien - Sonn Dépannage. Paris, Imprimerie Le Moil & Pascaly, 1951.

Pierre Le Vigan (Préface Christian Brosio), Soudain la postmodernité. Publication indépendant, 2018.

Georges Vigarello, Histoire des pratiques de santé: le sain et le malsain depuis le Moyen-Age. Paris, Seuil, 1985.

Georges Vigarello, Le propre et le sale. L'hygiène du corps depuis le Moyen Age. Paris, Editions du Seuil, 1987.

Georges Vigarello, Histoire de la beauté. Le corps et l'art d'embelli de la Renaissance à nos jours. Paris, Seuil Points, 2014.

Georges Vigarello, Nadeije Laqneyre-Dagen, La Toilette: naissance de l'intime. Paris, Musée Marmottant Monet - Hazan, 2015.

Georges Vigarello (Sous la direction de), Histoire de la virilité, t. 1. L'Invention de la virilité. De l'Antiquité aux Lumières. Paris, Seuil Points, 2015.

Georges Vigarello et al., Histoire du corps. De la Renaissance aux Lumières (1). Paris, Seuil, Seuil Points, 2016.

Georges Vigarello, La Silhouette - Naissance d'un défi du XVIIIe siècle à nos jours. Paris, Seuil, 2017.

Georges Vigarello (Propos recueillis par Marc-Olivier Bherer), La société occidentale a accompli un travail sur plusieurs siècles pour arriver au régime de propreté actuelle. In: Le Monde, 20 juin 2020.
Via: Https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/06/19/georges-vigarello-la-societe-occidentale-a-accompli-un-travail-sur-plusieurs-siecles-pour-arriver-au-regime-de-proprete-actuelle_6043364_3232.html

Jean-Bernard Vighetti, La Baule et la presqu'île guérandaise: Tome 1, XIXe siècle, la naissance des bains de mer. Siloë 2003.
Jean-Bernard Vighetti, La Baule et la presqu'île guérandaise: Tome 2, XXe siècle, le grand essor du tourisme. Siloë 2003.

Jean-Bernard Vighetti, Une riviera bretonne: Saint-Nazaire, La Baule et le presqu'île guérandaise. Coop Breizh, 2019.

Christian Vignol, La curieuse et amusante histoire de l'automobile. Bruxelles – Paris, Editions Jourdan, 2016.

Jean Vigreux, François Mitterrand, la Nièvre et le Morvan. Dijon, Editions Universitaires de Dijon, 2017.

Dominique Villate, L'Equipement hôtelier parisien au milieu du XVIIIe siècle. Thèse de doctorat d'histoire, 1993.

Sylvain Villaret, Histoire du naturisme en France depuis le siècle des Lumières. Paris, Vuibert, 2005.

Sylvain Villaret, Naturisme et éducation corporelle: (XIXe - milieu du XXe siècles). Paris, Editions L'Harmattan, 2006.

Dominique de Villepin, Le Cri de la gargouille. Paris, Albin Michel, 2002.

Dominique de Villepin, Discours devant le Conseil de Sécurité des Nations Unies lors de la crise irakenienne. New York NY, 14 fevrier 2003.
Via: https://www.youtube.com/watch?v=RNxU-tN8qNc

Dominique de Villepin, Un autre monde. Discours, interventions et débat avec: Christoph Bertram, Régis Debray et al.. Paris, Editions de L'Herne, 2003.

Dominique de Villepin, Le requin et la mouette. Paris, Plon - Albin Michel, 2004.

Dominique de Villepin, La cité des hommes. Paris, Plon, 2009.

Dominique de Villepin, Seul le devoir nous rendra libres. Paris, le Cherce Midi, 2012.

Dominique de Villepin, Mémoire de paix pour temps de guerre. Paris, Grasset, 2016.

Jean-Marc Villeret, Naissance de l'hypermarché. Paris, Armand Colin, 1991.

Henri Vincenot, La vie quotidienne dans les chemins de fer au XIX siècle. Paris, Hachette, 1981.

Catherine Vincent, Glenn Albrecht, gentleman « fermosophe ». Portrait. Installé dans l’est de l’Australie, ce « fermier philosophe », qui vient de publier « Les Emotions de la Terre », est aussi un forgeur de néologismes, dont le fameux « solastalgie ».
Via: https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/03/09/glenn-albrecht-gentleman-fermosophe_6032283_3232.html / Publié le 09 mars 2020 à 01h41 - Mis à jour le 09 mars 2020 à 06h02.

Johan Vincent, L'intrusion balnéaire: Les populations littorales bretonnes et vendéennes face au tourisme (1800-1945). Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2008.

Diana Vinding (tekst) en Kees Scherer (fotografie), Parijs (in de reeks: 'De wereld in kleur'). Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1969.

Georges Vinet, La Représentation commerciale. Les voyageurs de commerce. La politesse, le savoir-vivre. Angers/paris, Lachèse et Dolbeau/Librairie de la Bourse de commerce, 1891.

Paul Virilio, Vitesse et Politique: essai de dromologie. Editions Galilée, 1977.
Paul Virilio, Speed and politics. Semiotexte, new edition edition, 2006.

Paul Virilio et al., Nomades et vagabonds. Union générale d'éditions 1977.

Paul Virilio, La crise des dimensions : la représentation de l'espace et la notion de dimension, École spéciale d'architecture, 1983.

Paul Virilio, L'Horizon négatif: essai de dromoscopie. Editions Galilée, 1984.
Paul Virilio, Het Horizon-Negatief. Essay over dromoscopie. Amsterdam, Duizend en één, 1989.

Paul Virilio (entretien avec Philippe Petit), Cybermonde, la politique du pire. Les Editions Textuel, 1996.

Paul Virilio, La Bombe informatique : essai sur les conséquences du développement de l'informatique. Editions Galilée, 1998.

Marin de Viry, Tous touristes. Paris, Flammarion, 2010.

Louis Vis, Verlaine in Nederland. In: Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. pp. 153-199. Vianen, Kwadraat, 1985.

Ab Visser, God in Frankrijk. Kroniek van een reis. 's-Gravenhage, Uitgeverij A. A. M. Stols, 1958.

P. Visser, De Slag om de Marne. Alkmaar, Gebr. Kluitman, 1915.

Isabelle Vissière, Isabelle de Charrière, Une aristocrate révolutionaire. Paris, Ed. des Femmes / Antoinette Fouque, 1988.

Jean Vitaux, Histoire de la peste. Paris, Presses Universitaires de France, 2010.

Louis Vitet, Peintres modernes de la France – Ary Scheffer. FBEditions, Createspace, 2015.

Voltaire. Collection Les Géants. Paris-Match, Numéro culturel 'hors série', Paris, 1969

H. Vivarez, Notions générales sur l'éclairage électrique. Paris, J. Michelet, 1886.

A. Voogd, De scheepvaart op Indië en de Rotterdamsche Lloyd. Rotterdam, 1924.

Christophe de Voogd, Huizinga, les Pays-Bas et l'image de la France. Cahiers de Meridon. Chevreuse, Vereniging Volkshogeschool Meridon, 1997.

Ferry van der Vliet, Ongewoon Parijs. Deventer, Edicola Publishing B.V., 2018.

Ferry van der Vliet, Ongekend Parijs. Deventer, Edicola Publishing B.V., 2019.

Gabriel Voisin, La naissance de l'aeroplane. Paris, Automobiles Avions Voisin, 1928.

A. Voogd, De scheepvaart op Indië en de Rotterdamsche Lloyd. Rotterdam, 1924.

Christophe de Voogd, Huizinga, les Pays-Bas et l'image de la France. Vereniging Volkshogeschool Meridon, Cahiers de Meridon, 1997.

M. C. M. Voorbeijtel, Van veerkracht en heldenmoed. Aan en achter het Fransche front. Amsterdam, Scheltens & Giltay, 1917(?).

M. C. M. Voorbeytel, Hoe Parijs Parijs werd. Iets over het nu en vroeger van onze twintig arrondissementen. Zutphen, W. J. Thieme & Cie, 1931.

Tony Vos, Vierkant Renault 4. De geschiedenis van de Renault 4. 2004.

J. J. Voskuil, Reisdagboek 1981 - Twee tochten door Frankrijk in het voorjaar van 1981. Gottmer / Becht, 200O.

J. J. Voskuil, Terloops. Voettochten door Frankrijk 1957 - 1973. Amsterdam, Uitgeverij G. A. van Oorschot, 2004.

Voyage pittoresque sur le chemin de fer de Paris à Saint-Cloud et Versailles. Versailles, Imprimérie M. Fossonne, 1839.

VPRO, Lubbe Bakker (productie & regie), The not so lonely planet. Documentaire uitgezonden via de NPO op 20 mei 2018 als aflevering van het VPRO-programma Tegenlicht. Via: https://www. youtube.com/watch?v=czoUN-6XgiE

Bert de Vries, Ontspoord kapitalisme. Hoe het kapitalisme ontspoorde en na de coronacrisis kan worden hervormd. Amsterdam, Prometheus, 2020.

J. de Vries, Barges and Capitalism. Passenger transportation in the Dutch Economy, 1632-1839. Utrecht, Hes Studia Historica, 4, 1981.

Jan de Vries, The industrious revolution: consumer behavior and the household economy, 1650 to the present. Cambridge, 2008.

L. de Vries en I. van Amstel (red.), De dolle entree van automobiel en velocipee. Bussum, DE Haan, 1983.

Herman Vuijsje, Mooi zooitje, het Zaans landschap verbeeld. Stichting Uitgeverij Noord-Holland, 2003.

Herman Vuijsje, Neerlands dierb're grond, hoe keren we de bedreiging van ons landschap? 2006.

Louis Vuitton, Histoire des bagages; Le voyage depuis les temps les plus reculés. 2011.

Hans van de Waarsenburg, A. den Doolaard. Portret van een kunstenaar. Gesprekken over zijn leven en werk. Amsterdam, Meulenhof, 1982.

Claude Wagner, L'automobile et le supermarché - 50 ans de dérive consumériste. Du Croquant, 2019.

J.-F. Wagniart, Le vagabond à la fin du XIXe siècle. Paris, Belin, 1999.

G. de Wailly, A travers l'Exposition Universelle. La Dernière Promenade. Paris, Fayard Frères, début XXe siècle.

Judy Wajcman, Pressed for Time: The Acceleration of Life in Digital Capitalism. Chicago, University of Chicago Press, 2016.

Jan Walch, Karel de Stoute. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, 1940.

Joel Waldfogel, Digital Renaissance. What Data and Economists Tell Us about the Future of Popular Culture. Princeton University Press, (uncorrected advance proof), 2018.

Irwin Wall, The United States and the Making of Postwar France, 1945-1954. New York, Cambridge University Press, 1991.

David Wallace-Wells, The Uninhabitable Earth. New York, New York Magazine, July 10; 2017.
Via: http://nymag.com/intelligencer/2017/07/climate-change-earth-too-hot-for-humans.html

David Wallace-Wells, The Uninhabitable Earth: A Story of the Future. London, Allen Lane - Penguin Books Ltd., 2019.

Mark Waller, Kleine geschiedenis van de vakantie. Reformatorisch Dagblad, 09-07-2013.
Via:https://www.rd.nl/meer-rd/cultuur-geschiedenis/kleine-geschiedenis-van-de-vakantie-1.322845

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. New York/London, Academic Press, 1974.

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. II: Mercantilism and the Consolidation of the European World-Economy, 1600-1750. New York, Academic Press, 1980.

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. III: The Second Great Expansion of the Capitalist World-Economy, 1730-1840's. San Diego, Academic Press, 1989.

Immanuel Wallerstein, l'Après-Libéralisme. Essai sur un système-monde à réinventer. Editions de l'Aube, 1999.

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. IV: Centrist Liberalism Triumphant, 1789–1914. Berkeley: University of California Press, 2011.

Immanuel Wallerstein et al., Does Capitalism has a Future? Oxford, New York etc., Oxford University Press, 2013.

Armand Wallon, La Vie quotidienne dans les villes d'eaux: 1850-1914. Paris, Hachette, 1981.

C. Walsh, ‘Shopping et tourisme. L’Attraitdes boutiques Parisiennes au XVIIIe siècle’, in: N. Coquery (red.), La boutique et la ville. Commerces, commerçants,espaces et clientèles. XVIe-XXe siècle. Tours, 2000.

Gérard Walter, La Vie à Paris sous l'occupation. Paris, Armand Colin, 1960.

Henriette Walter, Honni soit qui mal y pense. L'incroyable histoire d'amour entre le français et l'anglais. Paris, Lafont, 2001.

Marc Walter, Legendäre Reisen in Frankreich. München, GEO Saison und Frederking & Thaler, 2003.

John K. Walton (Ed.), Histories of Tourism. Representation, Identity and Conflict. Clevedon - Buffalo - Toronto, Channel View Publications, 2005.

Michael Walzer, Penser la justice. Entretiens avec Astrid von Busekist. Paris, Albin Michel, 2020.

Dan Wang & Z. Xiang, The New Landscape of Travel: A Comprehensive Analysis of Smartphone Apps. In: Information and Communication Technologies in Tourism, 38, pp. 308-319, 2012.

Dan Wang, Sangwon Park and Daniel R. Fesenmaier, The Role of Smartphones in Mediating the Touristic Experience. In: Journal of Travel Research, n° 51, 2012.
Via: http://jtr.sagepub.com/content/51/4/371

Ning Wang, Tourism and Modernity. A Sociological Analysis. Oxford, England, Pergamon, 2000.

Jean-Pierre Warnier, La mondialisation de la culture. Paris, La Découverte, 1999.

Jean-Pierre Warnier, Céline Rosselin, Authentifier la marchandise, Anthropologie critique de la quête d'authenticité. Pais, L'Harmattan, 1996.

André Warnod, Les Bals de Paris. Paris, Éditions G. Crès & Cie, 1922.

André Warnod, Exposition 37 - La vie flamboyante des expositions universelles. Les éditions de France, 1937.

André Warnod, Drôle d'époque. Paris, Arthème Fayard, 1955.

Washington Post, US intelligence reports from January and February warned about a likely pandemic. Retrieved April 14, 2020.
Via: https://www.washingtonpost.com/national-security/us-intelligence-reports-from-january-and-february-warned-about-a-likely-pandemic/2020/03/20/299d8cda-6ad5-11ea-b5f1-a5a804158597_story.html

Jeffrey N. Wasserstrom, China in the 21st Century: What Everyone Needs To Know. Oxford, Oxford University Press, 2013.

Jean Watin-Augouard, Les marques de luxe françaises. Édition Eyrolles, 2009.

D. Watkin, V. Bouvet et al., Palaces et grands hôtels d'Europe. Paris, Flammarion et New York, The Vendome Press, 1984.

Laure Watrin et Thomas Legrand, La république bobo. Paris, Stock, 2014.

Geoffrey Wawro, A Mad Catastrophe: The Outbreak of World War I and the Collapse of the Habsburg Empire. Basic Books, 2014.

S. Wearing, D. Stevenson & T. Young, Tourist cultures: Identity, place, and the traveller. London, Sage Publications, 2010.

Eugen Weber, Peasants into Frenchmen, The Modernization of Rural France. Stanford (CA), Stanford University Press, 1976.

Eugen Weber, France, Fin de siècle. The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts and London England, 1986.

Eugen Weber, 'Of stereotypes and of the French'. In: Journal of Contemporary History, 25, 169–203. 1990.

Eugen Weber, The Hollow Years: France in the 1930’s. London, Sinclair-Stevenson, 1996.

Florence Weber, Une anthropologie de l'Europe est-elle possible? In: Florence Weber, Brève histoire de l'anthropology. Paris, Flammarion, Champs essais, 2015.

Henri Weber, Faut-il liquider Mai 68? Paris, Seuil, 2008.

Philippe Weber (Rédacteur en chef), Il y a cinquante ans la libération. Armées d'aujourd'hui, N° 190, Numéro Spécial, Mai 1994.

Ronald Weber, News of Paris. American Journalists in the City of Light between the Wars. Chicago, Irvan R. Dee, 2006.

R. E. J. Weber, De koninklijke postwagen Gent - Amsterdam. In "Spiegel Historiael", 6, Nr. 1, blz. 11 - 17, 1971.

Paul Webster et Marcella Webster (coll.), Voyages sur la ligne de démarcation. Héroisme et Trahisons. Paris, le cherche midi, 2004.

Marie-Christine Weidmann Koop (ed.and assisted by Rosely Vermette), La France à l'aube du XXIe siècle. Tendances et Mutations. France at the Dawn of the Twentieth-First Century. Trends and Transformations. Birmingham, Alabama, Summa Publications Inc, 2000.

Patrick Weil, Etre français. Les quatre piliers de la nationalité. Editions de l'Aube, 2011.

A. Weiler, M. Ginat, M. Rouzé, Les voyages du coche à l'avion. Paris, Editions Bourrelier, 1959.

Claude Weill et Luc Alphand, SCHUSS: Histoire des Sports d'Hiver. 2008.

Richard J. Weiss, A Brief History of Light and Those That Lit the Way. Singapore, New Jersey, 1996.

Christof Wegelin, The image of Europe in Henry James. Dallas, Southern Methodist University Press, 1958.

André Wegener Sleewijk: Wielen, Wagens, Koetsen. Leeuwarden, Hedeby Publishing, 1993.

Anne Wegener Sleeswijk, Franse wijn in de Republiek in de 18e eeuw: economisch handelen, institutionele dynamiek en de herstructurering van de markt.
Proefschrift UvA. Hilversum, Uitgeverij Verloren, 2006.

Anne Wegener Sleeswijk, Franse wijn in de republiek in de 18e eeuw: economisch handelen, institutionele dynamiek en de herstructurering van de markt. 2006.

Hans-Ulrich Wehler, Geschichte als Historische Sozialwissenschaft. Frankfurt am Main, Suhrkamp, 1977.

WEGH-WYSER, Vertoonende De besonderste vremde vermaecklijckheden die in 't Reysen door VRANCKRYCK en eenige aengrensende LANDEN te sien zijn. t' Amstelredam, By Nicolaes van Ravesteyn, op S. Anthonis Marckt, 1657.

Roger-Armand Weigert, La Conciergerie - Petites notes sur les grand édifices. Paris, Caisse Nationale des Monuments Historiques et des Sites, 1966.

Andrea Weiss, Paris Was a Woman: Portraits from the Left Bank. San Francisco, Harpers San Francisco Counterpoint, 1995.

Ruud Welten, Het ware leven is elders. Filosofie van toerisme. Utrecht, Uitgeverij Klement/Pelckmans, 2013.

Ruud Welten, Onder vreemden: de ander in reisliteratuur. Utrecht, Uitgeverij Klement, 2014.

Ruud Welten, Filosofie van het toerisme. Wat ontvlucht u deze zomer? Essay. Amsterdam, 'de Groene Amsterdammer, nr. 28, I1 juli 2018.

R. Wendorff, Zeit und Kultur. Geschichte des Zeitbewusstseins in Europa. Opladen, 1985.

Catharine Withol de Wenden, La citoyenneté européenne. Paris, Presses de Sciences Po, 1997.

Eric Werner, De la violence au totalitarisme: Essai sur la pensée de Camus et Sartre. Paris, 1972.

J. W. F. Werumeus Buning, De witte wingerd van Frankrijk. Rotterdam, AD. Donker, 1951.

Henk L. Wesseling, Vele ideeën over Frankrijk. Opstellen over geschiedenis en cultuur. Amsterdam, Uitgeverij Prometheus, 1987.
Henk L. Wesseling, Certain Ideas of France: Essays on French History and Civilization. Westport, Conn., Greenwood Press, 2002.

Henk L. Wesseling, Frans met de Fransen. Kleine bijdragen tot de Frankrijkkunde. Amsterdam, Prometheus, 2001.

Henk L. Wesseling, Frankrijk in oorlog, 1870-1962. Amsterdam, Bert Bakker, 2007.

Henk L. Wesseling, De man die nee zei. Charles de Gaulle 1890 - 1970. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2012.

Henk L. Wesseling, La grande nation: regards d'un historien neerlandais sur l'histoire de France. Amsterdam, Prometheus - Bert Bakker, 2014.

Caroline de Westenholz, Een witte stad van weelde. Louis Couperus en Nice (1900 - 1910), 1996.

Rudi Wester, Transfert culturel. DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 229-243.

T. E. Westerterp (Voorwoord), De Moerdijkbrug. Schakel tussen Holland en Brabant. Tilburg, Uitgeverij Brabant b.v., 1976.

Dr. Anna Frank van Westrienen, De Groote Tour. Tekening van de educatiereis der Nederlanders in de zeventiende eeuw. Amsterdam, Noord-Hollandsche Uitgeversmaatschappij BV, 1983.

G. van der Weyde (red;), Onder de luifel. Kampeertechnisch handboek. Den Haag, Nederlandsche Toeristenbond A.N.W.B., 1962.

Edith Wharton, A Motor-Flight Through France (1908). Northern Illinois Press, 1991.

Edith Wharton, French Ways and Their Meaning (1919). Repr. Woodstock, VT, Countryman Press, 1997.
Edith Wharton (Jean Pavans pour la traduction), Les Moeurs françaises et comment les comprendre. Paris, Payot, 2003.

Edith Wharton, A Backward Glance: An Autobiography (1934). Repr., London, 1993.

Barbara Wheaton, Savoring the Past: The French Kitchen and Table from 1300 to 1789. Philidelphia, University of Philidelphia Press, 1983.

Edmund White, A Boy's Own Story. London, Pan Books Ltd., 1983.

Edmund White, Mes vies. Une autobiographie. Paris, Plon, 2006.

Helen Whiteing, Mme Richard [pseud. Alb], Living Paris and France. A Guide to manners, monuments, institutions, and the life of the people ; and Handbook for travellers on an entirely new and original plan. By Alb, London, Ward and Downey, Paris, Galignani, 1889.

Lynne Whitney, Grand Tours and Cook's Tours. A history of leisure and travel, 1750 – 1915. New York, William Mprrow and Company, Inc., 1997.

Gerald Whitrow, Time in history:the evolution of our general awareness of time and temporal perspective. Oxford, 1989.

Ulrich Wickert, Frankreich: Die wunderbare Illusion. Hamburg, Hoffmann und Campe, 1989.

Ulrich Wickert, Und Gott schuf Paris. Hamburg, Hoffmann und Campe, 1993.

Ulrich Wickert, Frankreich muss man lieben, um es zu verstehen. Hamburg, Hoffmann und Campe, 2017.

Jacobine Wieringa, Breitner en Parijs. De invloed van het verblijf in Parijs op het leven en werk van George Hendrik Breitner. Deventer, Uitgeverij Scriptio, 2007.

Michel Wieviorka, Retour au sens. Pour en finir avec le déclinisme. Paris, Robert Laffont, 2015.

Olivier Wieviorka, Une Histoire de la résistance en Europe occidentale. Paris, Perrin, 2017.

Olivier Wievorka, Histoire de la Résistance. Obéir c'est trahir. Désobéir c'est servir. Paris, Tempus Perrin, 2018. Rolf Wiggershaus, Die Frankfurter Schule. Reinbek bei Hamburg, Rowohlt Taschenbuch Verlag, 2010.

N. J. van Wijck Jurriaanse, Van stoom tot stroom. Alkmaar, 1980.

Wikipedia, Willem van Oranje-Nassau (1840-1879). https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_van_Oranje-Nassau_(1840-1879)

Jeffrey Wijnberg, De magie van het nietsdoen. Scriptum, 2016.

Wikipedia, Willem (Wiwill) van Oranje-Nassau (1840-1879).https://kunst-en-cultuur.infonu.nl/koningshuis/169201-willem-wiwill-van-oranje-nassau-1840-1879.html

Billy Wilder (Produced and Directed by); Irma la Douce (with Jack Lemmon and Shirley Maclaine). Metro-Goldwyn-Mayer Inc., 1963.

Jacques Wilhelm, La vie quotidienne des Parisiens au temps du Roi-Soleil 1660-1715. Paris, Hachette, 1977.

Jacques Wilhelm, La vie a Paris sous le second empire et la troisième république. Paris, Arts et Métiers Graphiques, 1947.

Jacques Wilhelm, La vie quotidienne au Marais au XVIIe siècle. Paris, Hachette, 1989.

Hugh Wilkins, «Souvenirs: What and Why We buy». In: Journal of Travel Research, vol. 50, no 3, p. 239-247; mai 2011.

Adriaan van der Willigen, Reize door Frankrijk In gemeenzame brieven. Door Adriaan van der Willigen aan den uitgever. Te Haarlem, Bij A Loosjes Pz., 1805.

Adriaan van der Willigen, Parijs in den aanvang van de negentiende eeuw. Te Haarlem, Bij A. Loosjes Pz., 1807
Via: https://books.google.fr/books?id=6nhhAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

Maartje Willems en Lona Aalders, Niksen: Lang leve het lanterfanteren. Utrecht, Spectrum, 2020.

G.L.S. Willemse, Trans Europ Express. Alkmaar, De Alk, 1966.

Doug Williams, Is Technology ruining the wilderness experience. Publish Date: Jun 28, 2017.
Via: https://www.outdoorrevival.com/adventure/technology-ruining-wilderness-experience.html

Rosalind Williams, Dream Worlds: Mass Consumption in Late Nineteenth-Century France, Berkeley, University of California Press, 1982.

Markus Willinger, Génération Identitaire. Une déclaration de guerre contre les soixantre-huitards. Arktos Media, 2014.

Herman Tjeenk Willink, Groter denken, kleiner doen. Een oproep. Amsterdam, Prometheus, 2018.

J.-P. Williot, « Naissance d'un réseau gazier à Paris au xixe siècle : distribution gazière et éclairage », Histoire, économie et société, 1989.

Martin Willougby, La Carte postale, une histoire illustrée. Paris, Bookking International, 1993.

André Wilmots, Le défi français ou la France vue par l'Amérique. 1991.

Alan F. Wilt, The French Riviera Campaign of August 1944. Southren Illinois University Press, 1981.

Brenda Wineapple, Genêt. A biography of Janet Flanner. New York, Ticknor & Fields, 1989.

Val Wineyard, Mary Magdalene and the Secrets of Languedoc: Your Everlasting Yearbook. Narbonne, Val Wineyard Publishing, 2014.

Marc Wingens, Over de grens - De bedevaart van katholieke Nederlanders in de zeventiende en achttiende eeuw. Nijmegen, SUN, 1994.

Michel Winock, Chronique des années soixante. Paris, Seuil, 1987.

Michel Winock, L'anti-américanisme français. In: L'Histoire, novembre 1982, p. 7-20.

Michel Winock,'André Gide lance une bombe'. In: L'Histoire, N° 314, daté novembre 2006.
Via: https://www.lhistoire.fr/feuilleton-1936/andr%C3%A9-gide-lance-une-bombe

Michel Winock, Le siècle des intellectuels. Paris, Seuil, 1997.

Michel Winock, Les voix de la liberté: les écrivains engagés au XIXe siècle. Paris, Seuil, 2001. >P> Michel Winock, La Belle Epoque : la France de 1900 à 1914. Paris, Perrin, 2003

Michel Winock, 1958: La naissance de la Ve République. Paris, Découvertes Gallimard, 2008.

Michel Winock, Jacques Julliard , et al., Dictionnaire des intellectuels français. Les personnes, les lieux, les moments.Paris, Seuil, 2009.

Michel Winock, Parlez-moi de la France. Histoires, Idées, Passions. Paris, Perrin, 2010.

Michel Winock, Décadence fin de siècle. Paris, Gallimard, 2017.

Michel Winock, Charles de Gaulle. Un rebelle habité par l’histoire. Paris, Gallimard, Collection L'esprit de la cité, Série Des hommes qui ont fait la France, 2019.

Herbert Wise (Director), Breaking the code. DVD, 1997.

C.H.E. de Wit, De Nederlandse revolutie van de achtiende eeuw, 1780-1787. Oligarchie en proletariaat. Oirsbeek, 1974.

F. H. de Wit (Samenstelling), Van reizende schrijvers. Utrecht/Antwerpen, Uitgeverij Het Spectrum, 1982.

Nicholas Wise, John Harris (Editors), Events, Places and Societies. Routledge, 2019.

William Wiser, The Twilight Years. Paris in the 1930’s. London, Robson Books, 2001.

Raymond Woessner, Géographie du transport aérien. Quelle croissance pour quelle planète? Atlande, 2020.

M. Woestenberg, J. Lengkeek, W. Timmermans, Recreatie & Landschap 1900 - 2009: Van bermtoerisme tot Dance Valley. Wageningen, Landwerk, 2009.
Via: https://mens-en-samenleving.infonu.nl/sociaal/75740-ontstaan-van-recreatie-1900-tot-heden.html).

Tom Wolfe, The Bonfire of the Vanities. London, Panbooks Ltd., Picador, 1988.

Betje Wolff en Aagje Deken, Wandelingen door Bourgogne. Uitgegeeven door E. Bekker. In 's Gravenhage by J. van Cleef, 1789.

Philippe Wolff (dir), Histoire du Languedoc. Toulouse, Privat, 1967.

Philippe Wolff, Regards sur le Midi médiéval. Toulouse, Privat, 1978.

Friedrich Wolfzettel, Ce desir de vagabondage cosmopolite: Wege und Entwicklung des französischen Reiseberichts im 19. Jahrhundert. Tübingen : Niemeyer, 1986.

Friedrich Wolfzettel, Le discours du voyageur. Pour une histoire littéraire du récit de voyage en France, du Moyen Age au XVIIIe siècle. Paris, 1996.

Jacques Wolgensinger, L'Histoire à la Une. La grande aventure de la Presse. Paris, Découvertes Gallimard, 1989.

Jacques Wolgensinger, La 2 CV: Nous nous sommes tant aimés. Paris, Découvertes Gallimard, 1995.

Richard Wolin, The Wind from te East: French Intellectuels, the Cultural Revolution and the Legacy of the 1960's. Princeton NJ, 2010.

Mark van Wonderen, Treurtrips. Rubinstein Publishing BV., 2020.

Megan Epler Wood, Sustainable Tourism on a Finite Planet. London, Routledge, 2017.

Basil Woon, The Paris That's Not in the Guidebook. New York, Brentano's, 1926.

Basil Woon, A Guide to the Gay World of France. From Deauville to Monte Carlo via Le Touquet, Biarritz, Vichy, Aix-les-Bains and Cannes. New York, Horace Liveright, 1929.

World Tourism Organization, Tourism Towards 2030. Global Overview. Madrid, UNWTO, 2011. http://media.unwto.org/sites/all/files/pdf/unwto_2030_ga_2011_korea.pdf.

World Economic Forum, Paving the way for a more sustainable and inclusive future. The Travel & Tourism Competitiveness Report 2017.

World Tourism Organization (UNWTO), International tourism trends in EU-28 member states. Current situation and forecasts for 2020-2025-2030. Prepared for the European Commission. Madrid, 2014.

World Travel & Tourism Council. The economic impact of travel & tourism. 2017. 05-10-2018.
Via: https://www.wttc.org/-/ media/files/reports/economic-impact-research/regions-2017/world2017.pdf

Auke van der Woud, Een nieuwe wereld. Het ontstaan van het moderne Nederland. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2013.

Auke van der Woud, De nieuwe mens. de culturele revolutie in Nederland rond 1900. Amsterdam, Prometheus/Bert Bakker, 2015.

Sylvester Wray, The Nocturnal Pleasures os Paris. A Guide to the Gay City. Paris, Byron Library, 1889.

R. Wrigley and G; Revill (eds.), Pathologies of Travel. Amsterdam.Atlata, Rodopi, 2000.

Nickie van der Wulp, Verrommeling van het landschap.In: Landschap, Alterra Wageningen UR, 2009.
Via: https://www.landschap.nl/wp-content/uploads/2009-3_133-144.pdf

Christopher Wylie, Mindf*ck: Cambridge Analytica and the Plot to Break America. Random House, 2019.

Laurence Wylie, Village in the Vaucluse. (1957) Third Edition. Harvard University Press, Cambridge, Massasuchetts and London, England, 1974.

Laurence Wylie (editor), Chanzeaux, a village in Anjou. Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1966.

Laurence Wylie, Beaux Gestes: A Guide to French Body Talk. Cambridge MA, Undergraduate Press/Dutton, 1977.

Kenneth Wright, The Great War & the British on the French Riviera. Kwite Write Publishing, 2016.

Zkeng Xiang, I. Tussyadiah (Eds.), Information and Communication Technologies in Tourism. Springer, Heidelberg, 2014.

Zheng Xiang, Daniel R. Fesenmaier (Editors), Analytics in Smart Tourism Design: Concepts and Methods (Tourism on the Verge). Springer, 2017.

C.H. de Ydewalle, Au Bon Marché: de la boutique au grand magasin. Paris, 1965.

H. Ye & I. P. Tussyadiah, Destination visual image and expectation of experiences. Journal of Travel & Tourism Marketing, 28(2), 129-144, 2011.

Ian Yeoman, Tomorrows Tourists: Scenarios & Trends. Oxford, Elsevier, 2008.

Ian Yeoman with Tan Li Yu Rebecca, Michelle Mars and Mariska Wouters, 2050 – Tomorrow’s Tourism. Bristol-Buffalo-Toronto, Channel View Publicatons, 2012.

Ian Yeoman and Una McMahon-Beattie (Editors), The Future Past of Tourism: Historical Perspectives and Future Evolutions. Channel View Publication, 2019.

Arthurs Young, Travels, During The Years 1787, 1788, and 1789. Undertaken More Particularly with a View of Ascertaining the Cultivation, Wealth, Resources, and National Prosperity of the Kingdom of France. Bury St. Edmund's: Printed by J. Rackham. 1792-94. 2 Vols.

George Young, Tourism: Blessing or Blight?. Hammandsworth, Penguin, 1973.

Patrick Young, Enacting Brittanny. Tourism and Culture in Provincial France, 1871-1939. Farnham, Ashgate Publishing Ltd., 2012.

Robert Young, Marketing Marianne: French Propaganda in America, 1900-1940. New Brunswick, NJ, Rutgers University Press, 2004.

Charles Yriarte, Les Cercles de Paris. 1828-1864. Paris, Librairie Parisienne, 1864.

Sergei Yutkevich (Directed by), Lenin in Paris. Mosfilm, 1981.

Jean-Jacques Yvorel, Les poisons de l'esprit: Drogues et drogués au XIXe siècle. Paris, Gallimard - Le Promeneur, 1992.

Jean-Jacques Yvorel, Chronique du Paris apache (1902-1905). In: Revue d’histoire de l’enfance « irre´gulie`re », 2009

Ernest Zahn, Regenten, rebellen en reformatoren. Een visie op Nederland en de Nederlanders. Amsterdam, Uitgeverij Contact, 1989.

G. P. Zahn, De geschiedenis der verlichting van Amsterdam. Amsterdam, Scheltema & Holkema, 1911.

Claire Zalc et al., 1931. Les Etrangers au temps de l'Exposition coloniale. Paris, Gallimard, 2008.

Lucas Zandberg, De vergeten prins. 2015.

Yves Charles Zarka (sous la direction de), La France et ses démons. Radioscopie des passions françaises. Cités Philosophie-Politique-Histoire, Hors Série. Paris, PUF, 2002.

W. van Zeggelen, Koen Verklat en zijn Gezelschap. Een uitstapje naar de Wereldtentoonstelling te Parijs, in den zomer van het jaar 1855. Rotterdam, H. Nijgh, 1856.

H. H. Zeijlstr Fzn., Nederland te Parijs 1931. Gedenkboek van de Nederlansche deelneming aan de Internationale Koloniale Tentoonstelling. Uitgave van de Vereeniging 'Oost en West', ten bate van het Steuncomité-Parijs. 1931.

Theodore Zeldin, Histoire des passions françaises. Paris, Encres, Editions Recherches:
1. Ambition et Amour (1978);
2. Orgueil et Intelligence (1978);
3. Goût et corruption (1979);
4. Colère et politique (1979);
5. Anxiété et hypocrisie (1979).

Theodore Zeldin, The French. William Collins Sons & Co. Ltd., 1983.

Eric Zemmour, Mélancolie française. Paris, Fayard / Denoël, 2010.

Eric Zemmour, Le suicide français. Paris, Albin Michel, 2014.

Christian Zerry, Alice de Rothschild. Une hivernante passionnée sur la French Riviera. Ed. Campanile, 2014.

Eviatar Zerubavel, ‘The standardization of time: a sociohistorical perspective’. In: American Journal of Sociology 88, 1, pp. 1–23, 1982.

Henri Ziegler, La Grande Aventure de Concorde. Paris, Grasset, 1976.

Annejet van der Zijl, Anna - Het leven van Annie M. G. Schmidt. Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 2002.

Ph. Zilcken, Langs wegen der Fransche Rivièra. 's-Gravenhage, H. P. Leopold's Uitgevers-Maatschappij, 1925.

Howard Zinn, La mentalité américaine au-delà de Barack Obama. Montréal, Lux Editeur, 2009. >P> Aart van Zoest, Nederland in Frankrijk. Cahiers de Meridon. Bergen, Vereniging Volkshogeschool Méridon, 1988

Emile Zola, Les Misérables. 1862.

Emile Zola, Au Bonheur des Dames. Paris, 1883.

Emile Zola, Lourdes. 1898.

Peter van Zonneveld (red.), Naar de Oost. Verhalen over vier eeuwen reizen naar Indië. Amsterdam, Bert Bakker, 1996.

Gabriel Zucman, The Hidden Wealth of Nations. The Scourge of Tax Havens. Chicago, Il;, University of Chicago Press, 2015.

Eric G.E. Zuelow, Touring Beyond the Nation: A Transnational Approach to European Tourism History. Ashgate Publishing, 2011.

Eric G.E. Zuelow, A History of Modern Tourism. London, Macmillan Education UK, 2015.

Shoshana Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism. The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. London, Profile Books Ltd., 2019.

Paul Zumthor, La mesure du monde. Représentation de l'espace au Moyen-Age. Paris, Seuil, 1993.

Stefan Zweig, Le Monde d'hier. Souvenirs d'un européenne. Paris, Belfond, 1993.



Voor wie die méér van de moderne Franse geschiedenis wil weten, dat wil zeggen vanaf de val van het koningshuis en de overgang naar de Eerste Republiek tot de milleniumwisseling, méér dan in 'De geschiedenis van Frankrijk in een notendop' van Niek Pas staat (2008), hieronder een overzicht van de deeltjes die zijn uitgegeven door het Parijse 'Editions du Seuil' onder de noemer 'Nouvelle Histoire de La France contemporaine':


Michel Vovelle, La chute de la Monarchie (1787-1792). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 1. Paris, Seuil, 1972.

Marc Bouloiseau,, La République jacobine, 10 août 1792 - 9 thermidor an II. Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 2. Paris, Seuil, 1972.

Denis Woronoff, La République bourgeoise, de Thermidor à Brumaire (1794-1799). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 3. Paris, Seuil, 2004.

Louis Bergeron, L'épisode napoléonien, Partie 1: Aspects intérieurs (1799-1815). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 4. Paris, Seuil, 1972.

J. Lovie et A. Palluel-Guillard, L'épisode napoléonien, Partie 2: Aspects extérieurs (1799-1815). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 5. Paris, Seuil, 1972.

A. Jardin et A. J. Tudesq, La France des notables, Partie 1: L'évolution générale (1815-1848). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 6. Paris, Seuil, 1973.

A. Jardin et A. J. Tudesq, La France des notables, Partie 2: La vie de la nation (1815-1848). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 7. Paris, Seuil, 1973.

Maurice Agulhon, 1848 ou l'apprentissage de la république (1848-1852). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 8. Paris, Seuil, 1992.

Alain Plessis, De la fête impériale au mur des fédérés (1852-1871). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 9. Paris, Seuil, 1973.

Jean-Marie Mayeur, Les débuts de la IIIe République (1871-1898). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 10. Paris, Seuil, 1973.

Madeleine Rebérioux, La République radicale? (1898-1914). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 11. Paris, Seuil, 1975.

Jean-Jacques Becker et Serge Bernstein, Victoire et frustations (1914-1929). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 12. Paris, Seuil, 1990.

Henri Dubief, Le déclin de la IIIe République (1929-1938). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 13. Paris, Seuil, 1976.

Jean-Pierre Azéma. De Munich à la Libération (1938-1944). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 14. Paris, Seuil, 1979.

Jean-Pierre Rioux, La France de la Quatrième République. 1. L'ardeur et la nécessité (1944-1952). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 15. Paris, Seuil, 1980.

Jean-Pierre Rioux, La France de la Quatrième République, Partie 2: L'expansion et l'impuissance (1952-1958). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 16. Paris, Seuil, 1983.

Serge Bernstein, La France de l'expansion, Partie 1 : La République gaullienne (1958-1969). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 17. Paris, Seuil, 1989.

Serge Bernstein et Jean-Pierre Rioux, La France de l'expansion. Partie 2. L'apogée Pompidou (1969-1974). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 18. Paris, Seuil, 1995.

Jean-Jacques Becker, Crises et alternances (1974-2000). Nouvelle Histoire de la France contemporaine, Tome 19. Paris, Seuil, 2002.

Olivier Wieviorka et Christophe Prochasson (Présenté par), La France du XXe siècle. Documents d'histoire. Nouvelle histoire de La France contemporaine, Tome 20. Paris, Seuil, 1994.


Terug naar de voorpagina van 'de Franse verleiding',

de geschiedenis van het reizen

en het toerisme in Frankrijk.

Back to the cover of 'the French seduction',

the story of travel and of tourism in France.

Retour vers la couverture de 'la séduction française',

l'histoire du voyage et du tourisme en France.

Zurück nach die Titelseite von 'die Verführung Frankreichs',

die Geschichte Reizens und Tourismus in Frankreich.

Voor meer informatie / for all information send an email to:

gerrit.verhoeve@gmail.com.

Phone: 00.33.(0)4.68436016 or 00.33.(0)6.49936049.



Terug naar de voorpagina van 'de Franse verleiding',

de geschiedenis van het reizen

en het toerisme in Frankrijk.

Back to the cover of 'the French seduction',

the story of travel and of tourism in France.

Retour vers la couverture de 'la séduction française',

l'histoire du voyage et du tourisme en France.

Zurück nach die Titelseite von 'die Verführung Frankreichs',

die Geschichte Reizens und Tourismus in Frankreich.


Voor meer informatie / for all information send an email to:

gerrit.verhoeve@gmail.com.

Phone: 00.33.(0)4.68436016 or 00.33.(0)6.49936049.