'De Franse verleiding'
op zoek naar de geschiedenis van het reizen naar en in Frankrijk.
O

THE FRENCH SEDUCTION

Bibliography

LA SÉDUCTION FRANÇAISE

Bibliographie

DIE VERFÜHRUNG FRANKREICHS

Bibliografie

DE FRANSE VERLEIDING

Literatuur



REIZEN, HET ZICH VERPLAATSEN, IS VAN ALLE TIJDEN. NEEM MIGRATIE.

ZO ZIJN 'WE' HIER IMMERS TOCH OOK UITEINDELIJK TERECHT GEKOMEN?

NEEM bIJVOORBEELD DE STAMMEN IN 'HET FRANSE' TIJDENS DE GALLIERS?

EN DAN BEGINNEN WE ALLEEN NOG MAAR BIJ DE A:

OOIT GEHOORD VAN DE 'ABRINCATUENS' IN NORMANDIE?

VAN DE 'ADUNICATES' IN DE ALPEN OF DE 'ALBIQUES' IN DE VAUCLUSE?

EN ZO VOLGEN WE DE A VERDER EN OP NAAR DE B TOT AAN DE V,

DE 'VOCONTIL' IN DIE VAUCLUSE WEER, DE 'VOLQUES ARECOMICI' EN DE

'VOLQUES TECTOSAGES' IN DE LANGUEDOC TOT EN MET DE

DE 'VORDENSES EN VULGIENTES', WEER IN DIE VAUCLUSE.

DAAR GINGEN DE ROMEINEN OVER HEEN EN DE MOREN OOK.

MIGRATIE. OORLOGSVOERING. STAMMENSTRIJD, HANDEL OOK EN

VOORAL OM MACHT, EEN CONTAINER DIE NAGENOEG ALLE REIS-

MOTIEVEN KON BEVATTEN.

EDOCH, HEEL GELEIDELIJK ONSTONDEN MACHTSCONCENTRATIES.

ZO WETEN WE WELLICHT NOG BIJVOORBEELD VAN DE

WISIGOTHEN, DE KELTEN, DE MEROVINGERS EN DE KAROLINGERS.

TOT DIT ALLES SAMENVLOEIDE IN DE EERSTE KONINGSLIJN, DIE VAN DE CAPETS.

EN REKEN DAT DIT ZICH VERPLAATSEN NOG STEEDS GEPAARD GING MET GEWELD.

MAAR TOERISME, HET ZICH VERPLAATSEN VOOR LOUTER PLEZIER?

WEGGAAN VOOR EEN POOSJE EN MET ZOVEEL MOGELIJK ZEKERHEDEN OMGEVEN

WEER VEILIG THUISKOMEN? DAT DATEERT VAN VEEL EN VEEL LATER.

EN WAT GAAT ER ALLEMAAL ACHTER DAT 'WEGGAAN' SCHUIL?.

OOK DAAROVER TREFT U HIERONDER ENIGE BESCHOUWINGEN AAN.

Door de eeuwen heen hebben reizigers en toeristen hun indrukken op
schrift gesteld, schilders die op doek vastgelegd en de eerste foto-
grafen op kwikachtige Daguerre-types. Totdat er zels gefilmd ging worden.
Reisgidsen waren er al eeuwenlang en daar, ook van al die oorspronkelijke
bronnen, van schrift, schilderij, van foto, zelfs die selfies, komt ooit,
zeker Frankrijk aangaande, hier ook een opgave van, van het belangrijkste
dan, want voor de rest is 't voor mij, zonder funding, niet te doen.

Maar oh, hoeveel is er inmiddels al niet geschreven over
reizen en over het fenomeen 'toerisme' als zodanig, feitelijk en filosofisch.
Over wegen van ooit bijvoorbeeld of over 'het ijzeren spoor?. Politieke
verhoudingen speelden een rol, maar qua toerisme nauwelijks. Na de volks-
verhuizingen trokken er aanvankelijk weinigen er op uit, gekluisterd aan
hun gemiddeld armzalig onderkomen in een een veelal geisoleerd dorp of stadje.
Eens waren het enkele honderden, los dan van de pelgrim en wat handelaren
op 'de groote vaart', kustvaart eigenlijk en rond 1900 rekenden we in
enige duizenden als het om toerisme ging. Na 1900 steeg de teller al
naar de honderduizenden en in 1950 was er sprake van 25 miljoen grensover-
schreidingen en toen al sprak men bezorgd van MASSATOERISME, als ware
een explosie. En nu? Nu staat de teller inmiddels op ruim 1,4 miljard!

Beleefden we ooit, zeker vanaf het eind van de jaren '69, een REVOLUTIE
wat toerisme betreft, nu is er sprake van een EXPLOSIE waarvan het vuur
de komende decennia zich verder zal verspreiden als een veenbrand.
Inmiddels is het toerisme goed voor 10 % van het bruto wereldproduct,
één op de tien werkenden heeft direct of indirect te maken met het
wereldwijde toerisme.

In de hieronderstaande bibliografie worden studies opgesomd
die rechtstreeks ingaan op het fenomeen 'reizen' en 'toerisme'
en het merendeel, 'de Franse verleiding' 'oblige', is gewijd aan Frankrijk.
Maar er worden ook studies en bespiegelingen aangedragen die
er ogenschijnlijk slechts zijdelings mee te maken hebben.
Maar niets is minder waar. Meer dan eens komen technologische
en commerciële ontwikkelingen aan bod die een enorme invloed
hebben gehad op ons reisgedrag. Over 'transport' en 'mobiliteit'
bijvoorbeeld, over 'Het verlangen naar de kust' om maar iets te
noemen of bijvoorbeeld Thomas Cook of dat eerste Touring Club
Holland-vakantiekamp in Antibes. Van ooit Bataven en Friezen,
Merovingers en Karolingers, van toerist tot mogelijk kosmopoliet?
Het komt hier allemaal aan bod. Ook het Franse landschap waar
zoveel Nederlanders van houden, maar dat door de eeuwen heen nogal
aan verandering onderhevig was, nu ook nog steeds: ik ben er getuige van.




Tijdens het Romeinse Rijk legden de Italianen - want dat waren ze toch of vergis ik me nu? - meer dan 250.000 kilometer wegen aan, van Via's - de heirwegen - tot de secondaire camino's waar zoveel Santiago-gangers nu nog steeds gebruik van maken. En wil je hier terecht belanden, in Fontcouverte in de Franse Aude, dan kruis je zonder het te weten resten van Romeinse wegen. Het nabij gelegen Narbonne vormde in die tijd al een kruispunt, un carrefour. Waarom? Vanuit de Italiaanse Alpen liep via Narbonne de Via Domitia en wel helemaal tot in Spanje. In Narbonne kon men ook een afslag nemen en de Via Aquitania volgen, helemaal tot Bordeaux.


Raymond Chevalier, Voyages et déplacements dans l’Empire Romain. Paris, Armand Colin, 1988.

Pierre A. Clément et Alain Peyre, La Voie Domitienne. De la Via Domitia aux routes de l'an 2000. Les Presses du Languedoc, 1998.


Jean Verdon, Voyager au Moyen-Age. Paris, Editions Perrin, 2003.


En zo, geleidelijk aan en steeds vaker passeren studies aan uw revu en niet alleen in dat onmogelijke maar toch vaak onvermijdelijke Frans: Nederlandse teksten volgen ook nog.
Het betreft studies over 'ooit' en dan weer eeuwen 'later' tot 'nu', tot het bevatten van het heden, naar beste weten vastgelegd.

Zo gaan we.

Maxine Feifer, Tourism in History. From Imperial Rome to the Present. Biarcliff Manor, NY, Stein and Day, 1986.

Ietwat gedateerd inmiddels, ook al komt de opkomst van het naoorlogse toerisme ook aan de beurt en wel in het hoofdstuk 'The Tourist Explosion'. Aan 'The Tourist Revolution' van daarna kon de auteur natuurlijk nog niet toekomen ... .


H. A. Poelman , Geschiedenis van den handel van Noord-Nederland gedurende het Merovingische en Karolingische tijdperk. Amsterdam, proefschrift. ‘s Gravenhage, 1908.

Vechten ooit, oorlog dus, handel,dat was mede het motief van zich verplaatsen. Gewin. Waarom? Bataven tegen Romeinen bijvorbeeld. Maar wist U bijvoorbeeld dat rond 750 al Friezen, en dat was alles dat boven de grote rivieren woonden, op de marktplaats Saint-Denis aan de Seine vlak boven Parijs voeren en zelfs, rond Gibraltar heen, op het mediterrane Narbonne. En dat in 778 de achtste koning van Fryslan, ene Gondebald, bij Roncevaux in de Pyreneen, in de strijd tegen de Moren aan de zijde van Karel de Grote sneuvelde? Dat betreft dan het zuidelijke Frankrijk. Het Franse noorden werd al eeuwen eerder door Friese kustvaarders aangedaan.


En weer veel later ging het noordwaarts en ook weer te voet en te paard. Hoe kon het ook anders? Karossen en koetsenwaren nog niet uitgevonden.

Bart Van Loo, De Bourgondiers. Aartsvaders van de Lage Landen. Amsterdam, De Bezige Bij, 2019. Na verloop van enkele maanden was het al aan een twaalfde herdruk toe!


En wist u ook dat Nederlandse kunstenaars ooit- en ook weer te voet of te paard - zeer in trek waren bij het hof van de Bourgondische hertogen, ooit heersers over het merendeel van de Lage Landen?

Alphonse Germain, Les Néerlandais en Bourgogne. Bruxelles, Librairie nationale d'art et histoire, G. van Oest & Cie, Editeurs, 1909.


En dat die Hollanders, als zeevarende handelsnatie, vlak na de Middeleeuwen, een quasi-monopolie hadden op de Franse wijnhandel? 't Ging om gewin.
Reizen voor plezier kwam pas van veel later.

Jan Craeybeckx, Un grand commerce d'importation: Les vins français aux anciens Pays-Bas (XIIIe - XVIe siècle). Paris, S.E.V.P.E.N., 1958.

Toen al, ook al weer eeuwen geleden:

André Jouanel: 'Bergerac et la Hollande. Les vins de Monbazillac, le papier, les relations familiales'. Bergerac, 1951.


WEGH-WYSER, Vertoonende De besonderste vremde vermaecklijkheden die in 't Reysen door VRANCKRYCK en eenige aengrensende LANDEN te sien zyn. T'AMSTELREDAM, By Nicolaes van Ravesteyn, op S. Anthonie Marckt, 1657.

Een heel verhaal gaat overigens achter dit boekje schuil. De eerste druk in de 'Hollandsche' taal dateert van 1647, met buitengemeen vermakelijke en nog steeds herkenbare 'Reys-Wetten', over 'vreemde invloeden' en zo, geschreven door ene Justius Lipsius, u weet wel, de naam van de EU-hoofdzetel. Bij mijn weten verscheen overigens een eerste versie rond 1610, in het Latijn nog. Moe'k wederom uitzoeken, maar toen al kwam 'de Groote Tour'op gang, veel eerder dan de Britten veelal claimen.

En wat waren dan die ondervonden 'vreemde' invloeden? Omgangsvormen natuurlijk. Zo was 'sodomie' een heikel punt, zeker Italie aangaande. Hoe kunnen opvattingen en beleven van zeden toch wisselen, want ooit gingen prinsen in het fameuze Louvre ook naar believen en gelieven hun gang.


Gerrit Verhoeven, Anders Reizen? Evoluties in vroegmoderne van Hollandse en Brabantse elites (1600-1750). Hilversum, Uitgeverij Verloren, 2009.


J. Jobe, Van koetsen en karossen. Haarlem, De Haan, 1977


Anna Frank van Westrienen, De Groote Tour. Tekening van de educatiereis der Nederlanders in de zeventiende eeuw. Amsterdam, is vaak sprake ven 'vreemde culturen, er werd zelf voor gewaarschuwd, Noord-Hollandsche Uitgeversmaatschappij BV, 1983.

Le voyage en France. Du maître de poste au chef de gare, 1740 - 1914. Musée national de la Voiture et du Tourisme, château de Compiègne, 1997.

De koninklijke stallen en zo van de laatste keizer van Frankrijk, Napoléon III (het Tweede Empire, 1852-1870), staat vol met karren, karossen, koetsen, calèches, omnibussen en de lieve heer weet al niet. Ooit waren wij de enige bezoekers en voor ons speciaal werden met grote sleutels de staldeuren geopend en we wisten niet wat we zagen, wat ons opdoemde. Geen gids, geen uitleg, dus dat werd rondbanjeren. Je wilde wel in zo'n eeuwenoud voertuig plaatsnemen, maar zag het verdroogde zittingsleer aan: "Nee, dat moet ik dus maar niet doen!"

Fantastisch allemaal, maar de naam van dit museum in Compiègne dekt nagenoeg alleen vooral dat 'voiture'. En 'tourisme' wordt opgevat als een zich voortbewegen. Toch werd er in 1997 een evenement ge-organiseerd met als titel 'Le voyage en France' met meer dan een catalogus onder die titel. En daarmee kwamen de stallen toch een beetje in de richting van wat de moderne mens onder 'tourisme' / toerisme' / tourism' verstaat.

'Partir = vertrekken'. Waarom verplaatsten men zich en waarom gaat men, steeds meer, op pad?

'Partir = vertrekken'.
'Conquérir = veroveren'.
'Quitter = verlaten'.
'Fuir = vluchten'.
'S'exiler = tijdelijk elders zijn onderdak vinden'.
'Voyager = reizen'.
'Découvrir = ontdekken'.

'Fuir = vluchten'.


'Partir' = 'vertrekken' kent dus vele motieven en vele kwamen in 1672 voor de Noordelijke Nederlanden samen. Zo had de Franse Zonnekoning, Lodewijk XIV, had tomeloze ambities en viel, de zuidelijke Spaanse Nederlanden omzeilend, in 1672 via Duitsland en nota bene Lobith de Verenigde Provinciën binnen, met maar liefst 120.000 manschappen, een schijntje wat de Provinciën op de been konden krijgen. 't Was het begin van 'het Rampjaar'. En er volgde het beruchte gezegde: "het volk was redeloos, de regering radeloos en het land reddeloos", want Engeland had eveneens de Republiek de oorlog verklaard. Al moordend en plunderend - zo werden Bodegraven en Zwammerdam in brand gestoken - hielden de Fransen huis. Edoch, daar was 'het water': Michiel de Ruyter deed zijn werk, de Hollandse Waterlinie eveneens en de Fransen trokken zich moedeloos terug uit de Hollandsche modder.

De Zonnekoning voert de aanval op Maastricht aan.


Reizen, ooit in ieder geval, deed je beinvloeden en die indrukken nam je mee, ze vormden je mede. De uiteenlopende bijdragen in 'Zuidenwind', onder redactie van Monique van Hoogstraten, Addie Schulten en Gert Jan van Setten, geven aanzetten, maar het het blijft goeddeels onder de hoge 'C': schilderkunst, literatuur, machtspolitiek ook en godsdienst nauwelijks: het katholieke zuiden versus het protenstantse, ja, calvinistische noorden? Wonderlijk genoeg vond ik wat dit aangaande ook weinig terug in al die reisverslagen waarover 'de Franse verleiding' beschikt. In één van de collectiestukken, geschreven door ene Adriaan van der Willigen vond ik lovende worden over het reinigende bidet, maar hygiène was mooi, maar hij gaf toch de voorkeur aan de zedelijkheid van de Hollandsche vrouw, ook al 'waschten' zij gedurende hun gehele leven slechts handen en gezicht .... . Da's C met een lagere c. Toch is het 'Zuidenwind' alleszins aan te raden.

Monique van Hoogstraten, Addie Schulte, Gert Jan van Sette (red.), Zuidenwind. Romaanse invloeden op de Nederlandse cultuur. Amsterdam, Prometheus, 2000.


Net zoals vele Nederlanders onderhouden ook Amerikanen een haat-liefde relatie met Frankrijk. Edoch, tijdens 'de Franse Verlichting' en de daarop volgende revolutionaire periode staken toch wat Amerikanen de Atlantische Oceaan over, uit nieuwsgierigheid en voor inspiratie. Onder hen waren enkele van de 'Foundings Fathers' die de uitmuntende en nog steeds geldende Amerikaanse grondwet opstelden. Onder hen was ook Thomas Jefferson die niet alleen Parijs aandeed, maar ook naar het zuiden van Frankrijk trok. En die Thomas Jefferson is hier in de buurt geweest. Per postkoets en ook te voet. Wat we er van weten is dat hij de hier nabijgelegen citadel van Carcassonne heeft bezichtigd, Castelnaudary ook en vaarde naar die bestemmingen hoogstwaarschijnlijk over het Canal du Midi. Gelet op de kaart van 'Les Postes de France' heeft hij op weg naar de zeven sluizen van Ensérune bij Béziers, onvermijdelijk in die tijd, door Moux gereden, een plaatsje 3 kilometer ten noorden van het Fontcouverte waar ik nu woon.


Wellicht gebruikte hij één van de eerdere uitgaven van deze gids uit 1856: 'Guide du voyageur sur le Canal du Midi et ses embranchements, et sur les canaux de étangs et de Beaucaire'.


Annie Jourdan et Joep Leerssen (éds.), Remous Révolutionnaires: République Batave, Armée Française. Amsterdam. Amsterdam University Press, 1996.


En zo maken we een niet-wetenschappelijke, ja, romanesque sprong in de tijd, naar de jaren van de Bataafsche Revolutie (1787) en daarna de Fransche (1789), zo meeslepend beschreven in de roman-trilogie van Jo van Ammers-Küller in 'Heeren, Knechten en Vrouwen'. De Geschiedenis van een Amsterdamsche Regenten-Familie in de jaren 1778 tot 1813. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXXVIII.


En hier sla ik vooalsnog even een periode over ... tot:

Lynne Withey's 'Grand Tours and Cook's Tours. A History of Leisure Travel, 1750 to 1915'. New York, William Morrow and Company Inc., 1997.


En weer gaan we verder, want juist in die periode, die van Thomas Cook, toen kwam qua 'zich verplaatsen' alles 'in beweging' in vergelijk met de voorafgaande eeuwen. En wel massaal:

Wolfgang Schivelbusch, Geschichte der Eisenbahn. Zur Industrialisierung von Raum und Zeit im 19-Jahrhundert. Frankfurt am Main, Fischer, 2000 (6. Auflage:2015).


En let op wat er in Frankrijk gebeurde qua aanleg van spoorlijnen en bedenkt dat dit voornamelijk handmatig door zwoegende arbeiders gerealiseerd werd, natuurlijk geholpen door paardenkracht:

1840-------497 kilomètres
1850-----2.915 kilomètres
1860-----9.167 kilomètres
1870----15.544 kilomètres
1880----23.089 kilomètres
2019----30.000 kilomètres

Hier in beeld de inspanning die Frankrijk sociaal-economisch veranderde. Noodgedwongen te klein, maar kijk van links naar rechts en van boven naar onder: 1837, 1846, 1851, 1856, 1860 en onderaan rechts 1875. Pas enkele jaren later kwam er een spoorverbinding tussen Nederland en Frankrijk tot stand dat grote gevolgen had.


'Le droit à la paresse', 'Het recht op luiheid' en geschreven door nota bene de schoonzoon van Karl Marx was één van die schoten voor de boeg in de oplaaiende strijd om kortere arbeidsdagen. Dagen. In die tijd werkte de arbeider 70 uur per week, met waar mogelijk alleen de zondag vrij!


Zomaar in die immer historisch rijke Franse kiosken opgepikt:

'De wereld is aan ons!'


Ooit bijvoorbeeld geweten dat ene Ferdinand de Lesseps in het voetspoor van 'handel' en vooral 'kapitaal'een stoot heeft gegeven aan het wereldreizen? Met het ook voor de scheepvaartverbinding - er was immers niets anders - tussen Nederland en Nederlands Indië het historische Suez-kanaal? Er hebben oorlogen om gewoed. En het Panama-kanaal als zoveelste toppunt, maar dat vooral in herinnering bleef als een financieel schandaal.

Chrislain de Diesbach, Ferdinand de Lesseps, Paris, Perrin, 1998.


En wist je dat ene Georges Eugène Haussmann, hij was baron, prefect en nog zo wat, maar vooral stadsontwerper, in zijn geval stadssaneerder en vormgever, een stoot gaf aan het hedendaagse toerisme? Want het Parijs zoals we dat nu vooral kennen was zijn werk.

Georges Valance, Haussmann le grand. Paris, Flammarion, 2000.

Uit: Patrice de Moncan, Paris avant et après Haussmann - Rive Gauche (2012) met fotografie van de klassieker Charles Marville en het hedendaagse Studio Traktir. 't Geeft een indruk van de door Napoléon III gewilde en door Haussmann ontworpen en gedirigeerde transformatie van het Middeleeuwse Parijs tot negentiende eeuwse metropool. En zo kennen de Parijs-gangers de Franse hoofdstad, als metropool. Nog steeds. Of dienen we te spreken van een West-Europese metropool, gelet op de stadsontwikkelingen in Zuid-Oost Azië?


Sylvain Ageorges, Sur les traces des Expositions universelles. 1855 PARIS 1937. Paris, Parigramme, 2006.

De ontwikkeling van het aantal bezoekers van de Parijse Wereldtentoonstellingen:

1855 ---- 5 000 000
1867 --- 11 000 000
1878 --- 16 000 000
1889 --- 32 000 000
1900 --- 50 000 000


Raf de Bont & Ton Verschaffel (red.), Het verderf van Parijs. Leuven, Universitaire Pers Leuven, 2004.


Marc Boyer, L’hiver dans le Midi. L’invention de la Côte d’Azur XVIIIe – XXXIe siècle. Paris, L'Harmattan, 2009.


Een 'Carte Routière Vélocipédique de France' uit 1888 ... . Een kaart voor de fietser, un 'vélocipédiste'. Een fiets heette in Frankrijk van toen een 'vélocipède'. Het vreemde woord vormt een uit het Latijns samengevoegd 'velox', 'velocis' = 'snel' plus het 'pède' = 'voeten', zoiets ongeveer, en dat maakt alles tot 'met 'snelle voeten'. Hoe de Nederlanders aan het woord 'fiets' zijn gekomen is voor de Nederlandse woordgeschiedkundigen, etymologisten, vooralsnog onduidelijk.


De Dion-Bouton kan worden beschouwd als één van de oudste Franse automerken en de stoot daartoe werd in 1883 gegeven door ene graaf Albert de Dion, die nog steeds als de vader van de Frannse autoindustrie beschouwd wordt. Onder andere sloot ook ene George Bouton zich bij de onderneming aan en vandaar die naam. 't Begon allemaal met stoomauto's, driewielers, 'tricycles', al gauw volgde een 'quadricycle', een viertaktmotor werd ontwikkeld en dat leidde vervolgens in 1899 tot een waarachtige automobiel, met die viertaktmotor. Er bestonden in die tijd ruim meer dan 50 autofabrikanten, maar: "In 1900 was de Dion-Bouton de grootste autofabrikant ter wereld. Er werden 400 auto's en 3200 motoren afgeleverd ..". Dion-Bouton gaf ook als eerste wegenkaarten uit nog voordat Michelin zich op die markt wierp ter promotie van het autorijden. Hier dus de ornamentele op linnen geplakte deelkaartjes van Dion-Bouton die tezamen een klein deel van het zuidwesten van Frankrijk dekten. In 1932 stopte Dion-Bouton met de productie van personenauto's.


Wolfgang Schivelbusch weer, hier met zijn 'Lichtblicke: Zur Geschichte der künstlichen Helligkeit im 19. Jahrhundert' uit 2004.

Was stoom een uitvinding, elektriciteit kwam er in de tweede helft van de negentiende eeuw nog eens over heen. En ik citeer hier, u wilt het niet geloven, een kort artikel geschreven door Dick Keijzer in de 'Nieuwsbrief Stationseiland Amsterdam Centraal, nr 10, jaargang 3, mei 2003':

Een verlichte tijd
Duizenden Amsterdammers verzamelden zich in februari 1904 op het Stationsplein. Hier werd voor het eerst in de stad elektrische straatverlichting ontstoken. Een gebeuren dat men niet wilde missen. In totaal 24 lantaarnpalen met de hoogst moderne 'vlambooglampen' zorgden voor een sprookjesachtig schouwspel.
Bij de opening van het Centraal Station, op 15 oktober 1889, werden het gebouw, de perrons en het Stationsplein verlicht met gaslampen. Zo'n zevenduizend gaslantaarnpalen telde de Amsterdamse stadsverlichting toen. Het gas werd geleverd door de Imperial Continental Gas Association. De onderneming had twee gasfabrieken, één bij de Linnaeusstraat en één bij de Westergasfabriek aan de Haarlemmerweg.
In 1900 besloot de gemeente Amsterdam aan de Hoogte Kadijk een elektriciteitscentrale te bouwen en deze in eigen beheer te exploiteren. Nederland liep duidelijk achter bij andere Europese landen met de elektrificatie. Een Duitse firma, de Allgemeine Elektrizitäts Gesellschaft uit Berlijn, had de kennis en ervaring om de generatoren te leveren en te installeren. De Nederlandse industrie mocht en kon slechts voor de 'randapparatuur' zorge, zoals stoomketels, stoommachines en leidingen.
Naar goed Amsterdams gebruik protesteerde een actiegroep tegen de bouw van de centrale. "Wat mankeert er aan het vertrouwde gaslicht? De gevaarlijke open gasvlammen in de lantaarnpalen zijn immers vervangen door de veilige gasgloeilichten, die toch ruimschoots voldoen? Nee", zo schreef de actiegroep in een brochure aan de gemeenteraad en bevolking, "de centrale is duur en niet nodig, daar de behoefte aan elektrisch licht slechts een behoefte aan weelde is."
Ondanks dit protest ging de bouw door en werd de centrale Hoogte Kadijk op 27 december 1903 in gebruik genomen. Met een intensieve reclamecampagne werd de 'stroom' aan de man gebracht. Het voorzien van het Stationsplein - als eerste stukje Amsterdam - van elektrische straatverlichting paste in de verkoopstrategie.

Wat heeft dit nou allemaal te maken met de relatie Nederland - Frankrijk? Gewoon, omdat het veelzeggend is.
Al in 1869 telde Parijs maar liefst 23.325 gaslantaarns, de zogenaamde 'becs à gaz', die iedere avond handmatig dienden te worden ontstoken en idem dito iedere ochtend om ze weer te doven. Vanaf 1844 al experimenteerde de stad Parijs met elektrische straatverlichting, maar de doorbraak kwam in 1878 ter begeleiding van de derde Parijse Wereldtentoonstelling: verscheidene pleinen en boulevards werden voorzien van elektrische straatverlichting en door dit alles, van gasverlichting tot elektriciteit, kreeg Parijs de bijnaam 'de Lichtstad' oftewel 'la ville lumière'.


Caroline de Westenholz, Een witte stad van weelde. Louis Couperus en Nice (1900-1910). Den Haag. Couperus Cahier III, Louis Couperus Genootschap, 1996.


Mathieu Flonneau et Vincent Guigueno (dir.), De l'histoire des transports à l'histoire de la mobilité. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2009.



Jean-Paul Caracella, Le Goût du Voyage. De l'Orient--Express au Train à Grande Vitesse.
Histoire de la Compagnie des Wagons-Lits. Paris, Compagnie des Wagons-Lits / Flammarion, 2001.



Stephen L. Harp, Marketing Michelin. Advertising & Cultural Identity in Twentieth-Century France. Baltimore & London, The John Hopkins University Press, 2001.


François Buot, Gay Paris. Une histoire du Paris interlope entre 1900 et 1940. Paris, Fayard, 2013.

Parijs was toen dè metropool van de wereld en veel menselijks werd er beleefd wat elders onherroepelijk tot hel en verdoemenis zou leiden. Voor velen echter was de kosmopoliete stad bevrijdend.


Jean Gravigny, Montmartre en 1925. Paris, Editions Montaigne, 1925.


In Parijs waren na de Eerste Wereldoorlog Amerikanen 'all over the place' en dat had vele redenen. In de eerste plaats heerste in het kosmopoliete Parijs meer dan elders een sfeer van tolerantie. Zo werden African-American (zo zeg je dat zo keurig tegenwoordig) die waren blijven 'hangen' veelal niet met de nek aangekeken en ook zij hielpen Europa aan de jazz. En in vergelijk met het puriteinse Amerika waren de zeden veel losser. Bekijk die ilm van Woody Allen, 'Midnight in Paris' (van 2011 alweer), vol met flashbacks naar die periode. En dan had je natuurlijk ook nog de Amerikaanse 'prohibition', 't verbod op alcohol dat in 1920 werd ingevoerd en tot 1933 zou duren. Nee, voor veel Amerikanen was Parijs 'the place to be'.


De mémoires van Josephine Baker, zoals verteld aan Marcel Sauvage en in Nederlandsche vertaling verschenen in 1927.


Rafaël Pic, Balnéaire. Une histoire des bains de mer. Paris, Editions Little Big Man, 2004.


In de negentiende eeuw boezemden strand en zee voor de meeste mensen nog vrees in, maar rond 1900 begon dat te veranderen en het begon met pootje baden en nog goeddeels gekleed. 't Waren als het ware in die tijd nog als onze boerkini's ... .
Veel stranden waren gemakkelijk toegangbaar en leefbaar, maar hier loop ik wederom vooruit in de tijd, niet de stranden van de Languedoc; de étangs - de binnenmeren, de duinen en de stranden waren vergeven van muggen.
Totdat De Gaulle in de zestiger jaren besloot er orde op zaken te stellen en de reizigersstroom naar Franco-Spanje te verleiden halt te houden in de Languedoc: daartoe moesten er tal van nieuwe badplaatsen geconstrueerd worden. En met gif dat nu allang verboden is, werd met Gaullistische machtsvertoon eerst de aanval ingezet op de muggen en dat lukte. Edoch, de natuur is goeddeels onbeheersbaar en er is nu sprake van een nieuwe en vooralsnog resistente generatie van muggen.


Pascal Ory, L'invention du bronzage. Paris, Editions Complexe, 2008.


Volgens dit affiche uit 1927 kwamen er maar liefst nog vier spoorwegmaatschappijen bij kijken voor de verbinding Amsterdam - Parijs.




In Nederland werd gedurende de eerste helft van de twintigte eeuw wat betreft Frankrijk voornamelijk gepubliceerd over Parijs, ook al gaf bijvoorbeeld de Nederlandsche Reisvereeniging brochures uit die een groepsreis naar Parijs of de Fransche Rivièra begeleidden. En er was dat Nederlandsche buitenbeentje Ph. Zilcken die in Villefranche sur Mer woonde, aan die Fransche Rivièra dus. En die Zilcken publiceerde in 1925 zijn met prachtige zwart-wit foto's verrijkte 'Langs wegen der Fransche Rivièra'.
De ANWB gaf weliswaar al een poosje de immer blauwe 'Reiswijzer voor Frankrijk' uit, 'voor automobilisten, motorrijders en wielrijders', maar die waren gortdroog en gaven voornamelijk afstanden aan, de stijlheid van de wegen en waar je links of rechts af moest slaan.
Het hierboven afgebeelde album, want dat is het, vormde een heuse doorbraak: 'Frankrijk als toeristenland - "zijn geneeskrachtige bronnen en vacantieoorden" moet in 1935 of 1936 gepubliceerd zijn, misschien wel ter gelegenheid van de opening in 1936 door Koningin Wilhelmina van de eerste brug voor automobielen, bij Moerdijk ook weer.
Met vele bruinachtige foto's en fraaie advertentie van luxe hotels en winkels, werden voor het eerst in Nederland veel van de Franse streken beschreven. Maar aan de gewone man was het nog niet echt besteed, want in die tijd konden alleen mensen als notarissen, artsen, hoogleraren, fabrieksdirecteuren en de rest van de bourgeoisie de reis op eigen houtje ondernemen.



Toen al, in de jaren dertig, kwam een 'ruimere' francofolie op gang getuige dit reisverslag uit 1937: 'La Belle en haar aanbidders. Frankrijk bereisd, gezien, geproefd en ..... genoten met Jan Feith.'
Het betrof dus niet meer alleen Parijs en de Franse Rivièra, maar ook het Franse platteland.


Paul Arnoldussen, Rue d'Amsterdam. Kleine Atlas van Nederlanders in Parijs. Amsterdam, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 2002.


Paul Arnoldussen besteedt in zijn boek veel aandacht aan de dertiger jaren in Frankijk en dat waren in vergelijk met de haar omringende fascistoïde landen ook spannende tijden, maar in 1936 kwam er een links-progressieve regering aan de macht onder leiding van Léon Blum, het 'Front populaire' oftewel het Volksfront. En nota bene de eerste wet die werd aangenomen betrof de invoering van twee weken doorbetaald verlof, vakantie dus, de 'Congés Payés', dat als begrip nog steeds in het collectieve geheugen van de Fransen staat gegrifd. In Nederland waren de machthebbers zuinig met het invoeren van doorbetaalde vrije dagen, ook al verkregen in 1910 de diamantbewerkers als eerste recht op één doorbetaalde vakantieweek. Geleidelijk verminderde het aantal werkuren, voor andere beroepsgroepen volgden mondjesmaat ook regelingen voor wat vakantiedagen, maar pas in 1966 kwam de eerste wettelijke regeling tot stand waarin twee weken doorbetaald verlof werd vastgelegd.

°° "Voor een sfeerbeeld uit die tijd: "Arbeidersleven in Nederland: resultaten der enquête, ingesteld door het Nederl. Verbond van Vakvereenigingen in het najaar van 1907 naar de wenschelijkheid en mogelijkheid van beperking van den arbeidsduur voor volwassenen tot 10 uren per etmaal en afschaffing, respectievelijk beperking van nacht- en kinderarbeid. 1908."



Maar dan ook werkelijk ècht alles in het Frans:
Dr. J. Smit, Je vais à Paris. Le français comme on le parle. Quatorzième édition, revue, corrigée et augmentée par Dr. J. Smit. Gorcum, J. Noorduyn et Fils S.A., 1935.

Een veertiende editie! Of de oplagen waren klein of de Nederlander wilde in die tijd nog ècht iets van het Frans beheersen.


Ronald C. Rosbottom, When Paris went dark. The city of light under German occupation. 2015.


Megan Koreman, De Dutch-Paris ontsnappingslijn 1942-1945. Amsterdam, Boom, 2016. / Omdat de Noordzeekust door de Duitse bezetter bijkans hermetisch was afgesloten vluchtte de Nederlanders die Engeland wilde bereiken veelal via Frankrijk, trokken met de grootste moeite de Pyreneeën over, trokken door het oorlogsneutrale Spanje naar Lissabon om daar de boot te nemen naar Londen.


Dit is een derde (1 février,1944) 'bijna na-oorlogse' heruigave van de vooroorlogse 'Manuel du Camping', geschreven door J. Loiseau i.s.m. een hele trits leden van 'la Commission technique du Camping Club de France'. In die tijd was kamperen nog een hele klus en kunde die de toen nog weinige vakantiegangers nog niet zonder een praktische handleiding voor elkaar konden krijgen. Tegenwoordig hoef je, geloof ik, bij bepaalde teten alleen maar aan een touwtje te trekken en de tent staat..



Weer zo'n introductie en handleiding, dit maal van Jean Hureau: 'Initiation au Voyage. Manuel du toriste en France. Paris, Editions J. Susse, 1947.

Hiermee staan we aan de vooravond van het massatoerisme dat, want rond die tijd was slechts sprake van iets meer dan 20 miljoen 'buitenlandse vakantie', grensoverschijdend dus. Zoals met veel 'zaken', ooit rekende men nog in miljoenen en was je al onder de indruk. Tegenwoordig rekent men net zo gemakkelijk in miljarden, ook wat het toerisme aangaat. Monsieur Hureau schreef meerdere kampeer- en caravaningboeken en was een soort Franse Ton Koot.


Nu ogenschijnlijk iets anders. Ogenschijnlijk. Van Le Corbusier verscheen in 1950 het prachtig vormgegeven 'Le Modulor', maar dat als verradelijke ondertitel droeg: 'essai sur une mesure harmonique à l'échelle humaine, applicable universellement à l'architecture et à la mécanique. (Editions de l'Architecture d'aujourd'hui). 'A l'échelle humaine' betekent 'op menselijke maat, net zoals reders nu hun gigantische cruiseschepen aanprijzen waar wel meer dan 3000 passagiers op en in passen. Le Corbusier koesterde de droom het Parijs van Haussmann met de grond gelijk te maken en er voor in de plaats een woud van hoge flatgebouwen neer te planten waar je zelfs tussen door kon vliegen.

le Corbusier begon met zijn ellendige plannen al vroeg, getuige zijn 'Vers le Paris de l'époque machiniste: Le redressement français' uit 1928 of met zijn uit 1933 stammende 'La Ville Radieuse. Eléments d'une doctrine d'urbanisme pour l'équipement de la civilisation machiniste', ook al uitgegeven door 'Editions De L'Architecture D'Aujourd'hui'. Voorzover nog nodig was werd Le Corbusier recentelijk alsnog, en terecht, neergezet als een totalitaire, zelfs als een fascistische architect en stadsplanner. Leze daartoe van Xavier Jarcy 'Le Corbusier, un fascisme français.' Paris, Albin Michel, 2015.


Eric G. Leed, The Mind of the Traveller - From Gilgamesh to Global Tourism. New York, Basic Books, 1991.

En kijk! Er wordt uteraard eindeloos onderzoek gedaan naar wat een reiziger-toerist beweegt. Soms gewoon uit fascinatie, maar veelal vanuit marketing-oogpunt: wat 'beweegt', 'drijft', elk te onderscheiden 'segment' van de markt en hoe die te verleiden tot ... . Natuurlijk zijn er die er zo maar wat op los banjeren, maar de destinationmarketing wordt alsmaar krachtiger. Aanbieders van een product, ook als het een toeristische betreft, hebben een broertje dood aan toeval.



Diederik Stevens, Hoogtij langs de Seine. Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs? Amsterdam / Antwerpen, Uitgeverij Atlas, 2012.


Van Ed van der Elsken zijn fotoreeks 'Een liefdesgeschiedenis in Saint-Germain-des-Prés' uit 1956. Over de 'ontvangst' in Nederland valt veel te verhalen, o.a. dat een scribent in het toen nog christelijke Vrij Nederland het 'een ziek werk' vond.


H.J. Peppink, Veredelde Rijkunst & Op Reis Met Uw Auto. A.N.W.B. & Ad.M.C. Stolk, Zuid-Holl. Uitgevers Mij, 1956.

Hoofdstuk 12 - Buitenlands druk stadsverkeer' heeft als eerste deel 'In Parijs ... zèlf aan 't Autostuur?'

Na tal van waarschuwingen volgt ergens in de tekst: "Het zal u waarlijk meevallen en inééns herkent u een of ander 'monument' ... bijvoorbeeld de Opéra. Dan weet u zeker, dat u in het hartje van de binnenstad bent. Dan is 'het ijs gebroken', dan vindt u verder uw weg ook wel. Dan gaat u trots naar bed in de overtuiging dat het Parijse verkeer waarlijk niet zo griezelig is, als u gedacht had."


Maar om in die tijd van 'Veredelde rijkunst' met je portomonee de grens te passeren was een heel gehannes. Hier een Toeristen-Deviezenboekje, deze stamt uit 1952, waarin aangetekend diende te worden met hoeveel geld je de grens overstak en op de terugweg wederom aangeven met hoeveel geld je Nederland weer binnenkwam. Hoe de douanes dat controleerden? In ieder geval, zo blijkt, werd er door hen afgestempeld. Dat waren voor de gewone man en vrouw nog eens andere tijden dan nu met euro en offshore-banking! Hoe lang die registratieplicht heeft bestaan valt voor mij tot nu toe helaas nog niet precies te achterhalen; maar een musembezoeker sprak van tot het begin van de jaren '60.


G. van der Weyde e.a., Onder de luifel. Kampeer technisch handboek. Den Haag, ANWB, 1956.



Deze foto doet me denken aan ons jaarlijks uitstapje naar de Amsterdamse Auto-RAI, zo in de jaren '50. We keken onze ogen uit, want Pap moest het eerst nog doen met een Kever, maar een grotere Opel volgde en toen een Peugeot 403, een diesel waar het starten tijd nam. Je stak wel de sleutel in het stuurslot, maar gaf die een eerst knik. Toen moest je heel geduldig wachten en turen voordat links onder het dahboard achter een rond gaasje op een stangetje rood opgloeide. Pas dan kon er gestart worden. Zie hier de explosieve groei van het autobezit in Frankrijk vanaf 1900 ... .

Date------------------- Nombre
1er janvier 2017------- 39 140 000
1er janvier 2016------- 38 852 000
1er janvier 2015------- 38 408 000
1er janvier 2014------- 38 200 000
1er janvier 2013------- 38 138 000
1er janvier 2012------- 38 060 000
1er janvier 2011------- 37 744 000
1er janvier 2010------- 37 438 000
1er janvier 2009------- 37 212 000
1er janvier 2008------- 37 033 000
1er janvier 2007------- 36 661 000
1er janvier 2006------- 36 298 000
1er janvier 2005------- 36 039 000
1er janvier 2004------- 35 628 000
1er janvier 2003------- 35 144 000
1er janvier 2002------- 34 597 000
1er janvier 2001------- 33 819 000
1er janvier 2000------- 33 090 000
1er janvier 1995------- 30 040 000
1er janvier 1990------- 27 758 000
1er janvier 1985------- 24 110 000
1er janvier 1980------- 20 990 000
1er janvier 1970------- 13 710 000
1er janvier 1960------- 6 240 000
1er janvier 1950------- 2 310 000
1er janvier 1940------- 1 900 000
1er janvier 1930------- 1 400 000
1er janvier 1920------- 330 000
1er janvier 1910------- 53 000
1er janvier 1900------- 1 672


Hoe vergangkelijk is de tijd, want 't merendeel van minstens twee generaties zegt La Courtine niets meer. En toch, tussen vanaf 1959 tot en met 1970, oefenden daar tussen keien en rotspartijen 'onze jongens' van de Koninklijke Landmacht voor een mogelijke aanstaand gevecht met die communistische Russen. La Courtine ligt op de noordwestelijke kant van het woeste Franse Centrale Massief op zo' 750 meter hoogte en dààr, daar kon onze Veluwe en haar hoogste punt 'Signaal Imbosch' met haar 109,9 metertjes uiteraard niet aan tippen. Iedere zondag, na de middagsoep meen ik, op de radio eerst het 'De toestand in de wereld(-praatje van G.B.J. Hiltermann, en dan volgde een uitzending waarin onze onverschrokken soldaten uit dat 'verre vreemde' de groeten deden aan hun geliefden en naasten in de Lage Landen. Als de dag van gister herinner ik me die zondagssfeer nog met mijn ellendig knellende vlinderstrikje om. Dat was kennelijk de training voor mijn aanstaande gevecht met de samenleving.

Op de achterflap van het boek uit 2009, geschreven door Henk Povée, de volgende inlevende woorden:
"Tuussen 1959 en 1970 zijn naar schatting 100.000 Nederlandse dienstplichtigen op oefening geweest naar de Franse legerplaats La Courtine. Voor bijna iedereen was het hun eerste kennismaking met het buitenland. Drie dagen hobbelen in de laadbak van een 'dikke DAF', in colonnes van 80 kilometer lengte die niet harder mochten dan 50, en dan aankomen in een legerplaats die dringend aan een schrobbeurt toe was.
Toch denken velen van hen nog altijd met veel nostalgie terug aan hun eerste confrontatie met stokbrood, hurk-wc's, haarspeldbochten en knoflookworst. Je dronk uit armoe 'vin blanc au citron'. En voor thuis kocht je zo'n blauwe fles Soir de Paris of de eerste koffiemolen van Moulinex. Ria Valk, Rita Corita en het Cocktail Trio werden ingevlogen om je te vermaken. Ook deed je mee aan sigarenrookwedstrijden georganiseerd door de dienst.
Maar het is ook wel eens heftig geweest, toen er doden vielen tijdens de oefeningen, of toen in 1960 de halve regio onder water liep. Maar vooral toen in 1962, bij de Cubacrisis, bijna een kernoorlog uitbrak tussen Amerikanen en Russen, terwijl een groot deel van het Nederlandse leger duizend kilometer ver in Frankrijk zat, en een ander deel aan de andere kant van de wereld, om Nieuw-Guinea te behouden. Dat zijn toch onvergetelijke tijden geweest voor al die 'fillers' en 'ouwe stompen' van toen."


Deze foto is van de ooit alom bekende Nederlandse fotograaf Kees Scherer van wiens werk nog steeds retrospectieven worden georganiseerd, zoals in 1998 nog 'Kees 350. Het Parijs van de vijftiger jaren'.


De internationale uitstraling van Parijs kent qua beeld, qua 'image' - 'op z'n ingewikkelds' heet zoiets 'semiologisch' - een vaste kern, ijzersterk en onverwoestbaar, maar de verbeeldende representatie mag nog wel eens wisselen. Zo 'verzinnelijkte' Parijs zich op het kruispunt van de jaren '50 / '60 vooral met ballonnen, zoals hier op de omslag van het 'Toeristisch Maandblad' REIZEN, jaargang 8, nr.5, augustus 1965.
Maar ooit overheerste bijvoorbeeld 'la Place du Têtre' of ook 'les Apaches, dat waren gewoon ongure straatrovers, veelal afgebeeld met een rood sjaaltje.

Ik weet niet of er in Nederland, afgezien van 'de Kampioen', nog 'algemene' reistijdschriften bestaan. Immers 'destination marketing' houdt uitgevers ook in de greep en 't zou me niets verbazen dat er een Nederlandse 'glossy' bestaat die gewijd is aan Thailand.
In Nederland zijn minstens 4 'glossies' aan Frankrijk gewijd: 'En Route', 'Leven in Frankrijk', 'Maison en France' en Côte & Provence. Geen 'glossies' wellicht, maar zie ik over het hoofd de soms fraai uitgegeven bladen van de vele 'Hollandse' verenigingen in tal van Franse regio, zoals bijvoorbeeld NieuwsNed van de Nederlandse Vereniging Languedoc-Roussillon (NVLR).

Voor mijn Franse museumbezoekers is dit gegeven domweg niet behapbaar, niet vatbaar. Nee, Frankrijk komt om in Franse 'glossies' gewijd aan 'hun' Franse regio. Wel zijn er Franse bladen gewijd aan Afrika, tenslotte een deel van 'la francophonie'.En er bestaan naar ik meen twee onregelmatig verschijnende glossies gewijd aan 'les Etats-Unies' waar de fransen immer mee in de clinch liggen: je hebt lezers die gefascineerd zijn door New York, Calfornia en uiteraard Sillicon Valley en je hebt lezers waarvoor het 'uitbundige' Amerika vrees inboezemt.


Ben J. Kuyper, Koken in de vakantie voor tenten, caravans en zomerhuisjes. (1968)


Mathieu Smedts, Leven als God in Frankrijk. Baarn Het Wereldvenster, 1972.



'La France sensible' van Pierre Sansot uit 1985: 'Het gevoelige Frankrijk'.



Christoph Hennig, Reiselust. Touristen, Tourismus und Urlaubskultur. Frankfurt am Main, Surhkamp, 1999.


Lucas Reijnders, Reislust. Op weg naar het paradijs en andere bestemmingen. Amsterdam, Van Gennep, 2000.


Hans Pars, En we gaan nog niet naar huis! 100 jaar Nederlanders op vakantie. Schiedam, Scriptum Publishers, 2006.


Rudolphe Christin et Philippe Bourdeau, Le tourisme: émancipation ou contrôle social? (2011).
Die titel is bijna voor alle westerlingen begrijpelijk.


Sylvie Brunel, La Planète disneylandisée. Chronique d'un tour de monde. Auxerre, Sciences Humaines Editions, 2006.
Ook deze titel is voor nagenoeg iedereen op te pikken.


Rachid Amirou, L'Imaginaire touristique. Paris, Editions du CNRS, 2012.

Waar waren en zijn al die toeristen dan op zoek naar, want thuiskomen lukten hen meestal nog wel, nu nog vaker zelfs. Wat is dat, dat 'alles' tussen elders en weer thuis? 'Wat nemen ze mee terug aan ervaringen, lessen en indrukken? Zo herinneren de oudere generatie Frankrijkgangers nog dondersgoed die vaak smerige 'staptoilletten'.


De relatie Nederland - Frankrijk? Ooit werd er zelfs gesproken en geschreven over de 'Fransche Tyrannie', dat was tijdens het rampjaar van 1672 toen de Fransen de Lage Landen hadden binnengevallen. En het laatste hoogtepunt was naar ik meen in 1996 toen president Jaques Chirac Nederland uitriep tot narco-staat. En voor de rest? Ach, het botert wel tussen die twee landen, behalve binnen die voor de gewone burger ondoorzichtige EU-krochten, daar schijnt het vaak hommeles te zijn tusen de twee landen.


Ik hoop wat op te steken van 'La mondialisation de la culture', geschreven door Jean-Pierre Warnier, Paris, La Découverte, Paris, 1999. Vaak zijn die Franse studies voor Nederlanders gesteld in te pompeus en abstract Frans. Zal het ook concreet gaan over de plots zonaanbiddende Amerikaanse miljonairskinderen aan de Côte d'Azur in the twenties, over the boxershorts in the thirties, over de bikini in the fifties, over de topless in the sixties en over dat voor Nederlanders toen nog onbekende, over die verse basilicum of over die zongedroogde tomaten. Het zette wel de oude vertrouwde Hollandsche keuken op stelten. 'La mondialisation de la culture' en geschreven door een Fransman: het zal mij benieuwen. Zal het gaan over gemakkelijke onderwerpen als Coca-Cola dat in 1936 haar intrede deed op de Franse markt? Of over McDonalds dat inmiddels in 'haute cuisine'-Frankrijk wereldwijd over de hoogste 'dichtheid' beschikt?

Sterker: Parijs en de Côte d'Azur werden plots verbeeld door Amerikaanse ogen, door de ogen van Hollywood. De Côte d'Azur was natuurlijk wat moeilijker, maar Parijs? Amerikaanse producers stuurden er fotografen op af om 'ambiances' vast te leggen en vervolgens in hun studios na te bootsen voor een inmiddels wereldwijd publiek. 'La mondialisation de la culture'?

Jean-Pierre Warnier, La mondialisation de la culture. Paris, La Découverte, 1999.


Antoine De Baecque, Paris by Hollywood. Paris, Flammarion, 2012.

Gilbert Salachas, Le Paris d'Hollywood. Sur un air de réalité. Paris, Caisse Nationale des Monuments Historiques et des Sites, 1994.


Michel Durrieu, Tourisme, La France N° 1 Mondial. Paris, le cherche midi, 2017.

Een persoonlijk verslag van de coordinerende en investeringsinspanningen van overheidswege qua inkomend toerisme. Wat betreft de betalingsbalans is inkomend toerisme natuurlijk een 'exportproduct' - valuta! -, alhoewel het in wezen om 'import' gaat. En een heel apparaat wordt daartoe ingezet. Dat dan wat betreft de overheids- en semi-overheidssector. Maar de private sector blaast, ook gecoordineerd, haar deuntje mee. Neem bijvoorbeeld de 'Alliance 46.2' en vraag me niet waar die naam vandaan komt. Maar in die alliantie hebben zich de meeste van de Frans-mondiale reisbedrijven verenigd, van hotelketens als Accor tot Les Galeries Lafayette. Dus denk niet dat het alleen maar toeval is dat wereldburgers naar juist dàt Frankrijk komen ... . 'Tourisme, La France N° 1 Mondial'. 'Ze'doen er alles aan.


Niet alleen handel, kapitaal en technologie droegen bij aan de mondialisering, ook het toerisme.

Jean-Michel Hoerner, Le tourisme dans la nmondialisation. Les mutations de l'industrie touristique. Paris, L'Harmattan, 2010.

De tekst op de achterflap liegt er niet om:
Sinds het ontstaan in het Middeleeuwse Europa, begeleidt het kapitalisme de toeristische ontwikkeling, van zakenreizigers in het begin tot het massatoerisme, internationaal en toen gemondialiseerd. Dat is waarom het kapitalisme en het toerisme delen in de opkomst van de middenklassen, met name hen aan de bovenkant, die meer en meer nadrukkelijk aanwezig zijn. De toeristenindustrie, die perfect ontplooit met de financiële globalisering met name vliegtuigmaatschappijen en hotelketens ontwikkelt, tegenwoordig zeer dynamische kapitalistische activiteiten, in weerwil van de ernstie gevolgen van de economische crisis die vaak als rode draad van onze tekst fungeert. Bovendien brengt de toeristische ontwikkeling steeds meer het kunstmatige, zoals 'the new resort, en trekt gezamelijk op qua onroerend goed-speculatie.


Jean Viard, Le triomphe d'une utopie. Vacances, loisirs, voyages: La révolution des temps libres. Editions de l'Aube, 2015.


Mark Tungate, The Escape Industry? How iconic and innovative brands built the travel business. London Uk / New York NY / New Delhi, Kogan Page Ltd., 2016.

Ooit vroeg de legendarische Amerikaanse presentator Jimmy Carson aan Mr. Hilton Sr.: "Wat is nu nog uw grootste wens?" En Hilton Sr. antwoordde droog met een: "Alstublieft, hang het douchegordijn IN de bak en niet DAARBUITEN."
'The Escape Industry' zit vol met dat soort doorkijkjes:
'a must read'.



In Frankrijk valt het 'binnenkomende' toerisme onder het Ministerie van Buitenlandse Zaken en dat heeft een heel apparaat ter beschikking om dat internationale toerisme juist naar Frankrijk te lokken en met succes. Alhoewel? Qua aantallen buitenlandse toeristen staat Frankrijk dus n)) uno, maar Spanje staat qua bestedingen aan kop. De Fransen doen er alles aan om dat te veranderen, want hun binnenkomende toerisme moet aan de betalingsbalans nog meer bijdragen.


Francis Jauréguiberry et Jocelyn Lachance, Le voyageur hypermoderne, partir dans un monde connecté. Toulouse, Editions érès, 2016.

of

Elizabeth Becker, Overbooked. The Exploding Business of Travel and Tourism. New York, etc., Simon & Schuster Paperbacks, 2013.


Pau Obrador Pons e.a., Cultures of Mass Tourism: Doing the Mediterranean in the Age of Banal Mobilities. Farnhem, Ashgate Publishing Ltd., 2009.


Dreamlands, des parcs d'attractions aux cités du futur. Uitgave t.g.v. de gelijknamige expositie in het Parijse Centre Pompidou van 5 mei tot 9 augustus 2010.


Ian Yeoman, with Tan Li Yu Rebecca, Michelle Mars en Mariska Wouters, 2050 - Tomorrow's Tourism. Bristol - Buffalo - Toronto, Channel View Publications, 2012.

Wat zal ons dat allemaal brengen als we ons 'verplaatsen', zelfs voor een klein beetje verderop? Of als we thuis blijven? Of nu in de rij staan richting de top van de Mount Everest?


Rodolphe Christin, L'Usure du Monde. Critique de la déraison touristique. Montreuil, Editions l'Echapée, 2014.
'Het slijten van de wereld. Kritiek op de toeristische onredekijkheid'


Paul Theroux, The Tao of Travel. Enlightenments from Lives on the Road. New York NY, Mariner Books, 2011.

In een nabije toekomst zal onderstaande literatuur in categorieën worden onderverdeeld. Bijvoorbeeld bespiegelingen aangaande het fenomeen 'toerisme', de ontwikkeling van transport en mobiliteit, de technologische ontwikkelingen die van invloed zijn geweest op het reizen, specifiek het Nederlandse reizen naar Frankrijk, persoonlijke reiservaringen en indrukken, cijfermatige benaderingen, de ontwikkeling van het mondiale reizen en toerisme, de ontwikkeling van vrije tijd als zodanig, de geschiedenis van reisgidsen plus enzovoorts. Een opsomming van de talloze reisgidsen die Frankrijk betreffen en waarover 'de Franse verleiding' beschikt, blijft vooralsnog even een wensdroom. 000

------------

Rawi Abdelal, Capital Rules: The Construction of Global Finance. Harvard University Press, 2007.

Marc Abélès, Les nouveaux riches. Un ethnologue dans la Silicon Valley, Paris, Odile Jacob, 2002.

P. van Abkoude jr., Met de kampeer-auto op reis. Kluitman, 1926.

P. Acloque et.al., Huygens et la France. Paris, Vrin, 1982.

Percy G. Adams, Travelers and Travel Liars 1660-1800. Berkeley/Los Angeles, 1962.

William Howard Adams, The Paris Years of Thomas Jefferson. Yale University Press, 1997.

Laure Adler, La vie quotidienne dans les maisons closes 1830-1930. Paris, Hachette, 1990.

Sylvain Ageorges, Sur les traces des Expositions Universelles. 1855 - Paris – 1937. Paris, Parigramme, 2006.

Linda Aimone et Carlo Cumo, Les Expositions Universelles, 1851 -1900. Paris, Belin, 1990.

Agnes Akerib, Vincent & Theo Van Gogh - Freres Jusqu'a la Folie. 2017.

A. Alberts, De Franse Slag. Zo maar wat ongewone en openhartige herinneringen van een Nederlander in Franse Staatsdienst. Amsterdam, H. J. Paris, 1963.

A. Alberts, Een koning die van geen nee wil horen. De Europese ambities van Lodewijk XIV, 1638 – 1715. Amsterdam, Querido, 1976.

A. Alberts, Per mailboot naar de oost: Reizen met de Lloyd en de Nederlandse PakketvaartMaatschappij tussen 1920–1940. Bussum, de Boer Maritiem, 1979.

Ken Alder, The Measure of All Things. The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World. Simon & Schuster, 2001.

Ken Alder et Martine Devillers-Argouarc'h, Mesurer le monde. L'incroyable histoire de l'invention du mètre, 1792-1799. 2005.

Em. Alglave et J. Boulard, La Lumière électrique: son histoire, sa production, son enmploi dans l'éclairage public ou privé, les phares, les théâtres, l'industrie, les travaux public, les opérations militaires et maritime. Paris, 1882.

Henry Southworth Allen, Going too far enough. American culture at century's end. Washington and London, Smithsonian Institution Press, 1994.

Henry Allen, What it felt like: Living in the American Century. Pantheon Books, 2000.

Tony Allan, Americans in Paris. An Illustrated Account of the Twenties and the Thirties. Chicago, Contemporary Books Inc, 1977.

Hans Alma, Marianne's Rokzoom. Achter de coulissen van de Rivièra. Amsterdam, H. J. W. Becht Uitgever, 1955.

Susan Mary Alsop, Yankees at the Court. The first Americans in Paris. Garden City, New York, Doubleday & Company, Inc., 1982.

Stijn Alsteens en Hans Buijs, Paysages de France dessinés par Lambert Doomer et les artistes hollandais et flamands des XVIe et XVIIé siècles. Paris, Fondation Custodia, 2008.

Peter Altena et Myriam Everard, dir., Onbreekbare Burgerharten. De historie van Betje Wolff en Aagje Deken. Nijmegen, Vantilt, 2004,

Peter Altena, Gerrit Paape (1752-1803). Levens en werken. 2011.

Henk Alting en Reinhilde van der Kroef, Thomas Cook 100 jaar in Nederland. Groningen, 1998.

Pierre Amalou (Dir.), Mémoires du Tourisme. Des Hommes qui ont inventé le Tourisme. Avignon, Editions SCPA, 2005.

Francis Ambrière, La vie secrète des grand magasins. Paris, Les Œuvres Français, 1938.

Rachid Amirou, Imaginaire touristique et sociabilités du voyage. Paris, Presses Universitaires de France, 1995.

Rachid Amirou, Imaginaire du tourisme culturel. Paris, Presses Universitaires de France, 2000.

Rachid Amirou, Philippe Bachimon, Jean-Michel Dewailly et Jacques Malezieux (dir.), Tourisme et souci de l'autre. En hommage à Georges Cazes. Paris, L'Harmattan, 2005.

Rachid Amirou, L'Imaginaire touristique. Paris, Editions du CNRS, 2012.

Jo van Ammers-Küller, De opstandigen. Een familie-roman in drie boeken. Eerste boek, 1840. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXVII.

Jo van Ammers-Küller, De getrouwen. Heeren, Knechten en Vrouwen. De Geschiedenis van een Amsterdamsche Regenten-Familie in de jaren 1778 tot 1813. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXXVIII.

Jo van Ammers-Küller, De Sans-Culotten, 1792 - 1795. ('Heeren, Knechten en Vrouwen. De Geschiedenis van een Amsterdamsche Regenten-Familie in de jaren 1778 tot 1813’). Amsterdam, J. M. Meulenhoff, MCMXXXVIII.

Jo van Ammers-Küller, Elzelina. De geliefde van Maarschalk Ney. Naarden, Strengholt, 1951.

Judith Amsenga en Geertje Dekkers, 'Wat nu? zie Pichegru. De Franse tijd in Nederland, 1795 - 1813. Hilversum, Verloren, 2004.

Vincent Andreu-Boussut, L’aménageur, le touriste et la nature sur le littoral de l’Aude. Modèles d’aménagement, pratiques touristiques et enjeux environnementaux. Thèse, Sciences de l’Homme et Société, Université de Marne la Vallée, 2004. https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00264255/document

C. Andrew, An Investigation into Holiday Brochure Design. Unpublished MSc thesis, University of Surrey, 1977.

Cees Andriesse, Titan kan niet slapen. Een biografie van Christiaan Huygens. Olympus Pockets, 2007.

Emmy Andriesse, e.a., Parijs was Mieters! Fotografen in Parijs 1945-1965. Stedelijk Museum Schiedam, 2004.

Jean-Yves Andrieux et Patrick Harismendy (Sous la direction de), Initiateurs et entrepreneurs culturels du tourisme (1850 - 1950). Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2011.

Kim Andringa, Uitheemse meesters naar eigen, geheel oorspronkelijke trant. Les lectures françaises de Louis Couperus. In: Deshima 5Strasbourg), n° 4-2010, pp. 39-57.

Kim Andringa, 'Fils du sud accourus sous la brume'. Franse schrijvers op tournee in Nederland in de 19de eeuw. In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.261-278. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Maryse Angelier, Voyage en train au temps des compagnies, 1832-1937; In: Vie du Rail & des Transports, 1998,

Andreas Anter, Theorien der Macht zur Einführung. Hamburg, Junius Verlag GmbH., 2018.

Rachael Antony, Henry Joël, The Lonely Planet Guide to Experimental Travel. Melbourne-Oakland-London, Lonely Planet, 2005.

A. Appadurai, Modernity at Large. Cultural Dimensions of Globalization. Ninneapolis, University of Minnesota Press, 1999.

Manuelle Aquilina, Claire Mahéo et Frédéric Pugnière-Saavedra (dir.),La communication touristique. Vers de nouvelles interfaces? Hermann - Collection Géographie, 2018.

Guy Arbellot, 'La grande mutation des routes de France au milieu du XVIIIe siècle'. In: Annales Economies, Sociétés, Civilisations, 28, pp. 765-791, 1973.

Guy Arbellot, Bernard Lepetit, Jacques Bertrand, Atlas de la Révolution française, 1: Routes et communications. Paris, Edition de l'EHESS, 1987.

Guy Arbellot, Autour des Routes de Poste : Les premières cartes routières de la France, XVIIe - XIXe siècle. Paris, édité par Bibliothèque Nationale et le Musée de La Poste, 1992.

H. C. Arbouw, J. R. Bos, Schakel tussen noord en zuid - Geschiedenis van de spoorwegen op het Eiland van Dordrecht. Dordrecht, 1989.

John Ardagh, France in the New Century: Portrait of a Changing Society. Hammondsworth, 2000.

Louis Armand, Histoire des chemins de fer en France. Paris, Les Editions des Presses Modernes, 1963.

Paul Arnoldussen, Rue d'Amsterdam. Kleine Atlas van Nederlanders in Parijs. Amsterdam, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 2002.

Paul Arnoldussen, Côte d'Amsterdam. Zuid-Frankrijk trekt al meer dan een eeuw. Nederlanders gingen erheen vanwege het klimaat, de wijn, de cultuur, de ruimte of de politiek. In Côte d'Amsterdam hun portretten. Reeks artikelen verschenen in Het Parool, Amsterdam, 2002 - 2003

Paul Arnoldussen, Waar de mimosa bloeit. Nederlandse kunstenaars in Cagnes-sur-Mer. Amsterdam, Uitgeverij De Republiek, 2013.

G. J. Ashworth, P. J. Larkham (eds.), Building a new Heritage. Tourism, Culture and Identity in the New Europe. London-New York, 1994.

Henry Asselin, ‘L'influence française en Hollande’, Revue mondiale, p. 139-160, 1920.

Henri Asselin, la Hollande dans le Monde. L'Ame et la vie d'un peuple. Paris, Libraire Académique Perrin, 1921.

Henry Asselin, Psychologie du Peuple Hollandais. La Haye, A.A.M. Stols, 1947.

Geoffroy Atkinson's 'Les Relations De Voyages De XVIIe Siècle et L'Evolution Des Idées. Contribution à l'étude de la formation de l'esprit du XVIIIe siècle', Paris, E. Champion, 1924.

Atout France, Les clientèles allemandes et néerlandaises du tourisme à vélo en France. Paris, Atout France, 2018.

Atout France, Image et attractivité internationales de la France pour les 18 - 35 ans. Paris, Atout France, 2019.

Sylvie Aubenas, Gustave Le Gray. Paris, Phaidon, 2003.

Claudine Aubrun, Qui a fouillé chez les Wisigoths? Paris, Syros, 2015.

Jörg Aufenauger. Heinrich Heine in Paris. Munchen, Deutscher Taschenbuch Verlag, 2005.

François Auffret, Johan Barthold Jongkind, 1819-1891: héritier contemporain & précurseur : biographie illustrée. Paris, Maisonneuve et Larose, 2004.

Marc Augé, L'Impossible Voyage. Le tourisme et ses images. Paris, Editions Payot & Rivages, 1997.

Marc Augé, Non-lieux. Introduction à une anthropologie de la surmodernité. Paris, Seuil, 1992.

Marc Augé, Éloge de la bicyclette. Paris, Payot & Rivages, 2008.

Marc Augé, Pour une anthropologie de la mobilité. Paris, Payot & Rivages, 2009.

Marc Augé, La Vie en double. Voyage, ethnologie, écriture. Paris, Payot & Rivages, 2011.

J.-P. Azam, Les Stations Thermales des Pyrenees a la Belle Epoque. 2017.

Albert Babau, Les voyageurs en France depuis la Renaissance jusqu'à la Revolution. Paris, Librairie Firmin-Didot et Cie, 1885.

Isabelle Babou et Philippe Callot, Tourisme. Stop ou encore? Lyon, Les Editions Baudelaire, Z019.

Roger Babulle, Essai sur le tourisme. Paris, Rougerie, 1953.

Myriam Bacha et al., Les Expositions universelles à Paris de 1855 à 1937. Paris, Action Artistique de la ville de Paris, 2005.

Christian Bachelier e.a., L'épopée du tourisme balnéaire. Canet - Le Barcarès - Saint-Cyprien - Collioure - Argelès. In: Terres Catalanes. Pyrenées Roussillon Méditerranée, n° 52 - juin 2008.

Andrée Bachemont, Cannes et les Anglais, 1835-1930. S. d.. https://www.departement06.fr/documents/Import/decouvrir-les-am/recherchesregionales197-08.pdf.

Andrée Bachemont, Hôtels et Palaces de Cannes à la Belle Epoque. S.d.. https://www.departement06.fr/documents/Import/decouvrir-les-am/recherchesregionales203_10.pdf.

Antoine De Baecque, Paris by Hollywood. Paris, Flammarion, 2012.

Antoine De Baecque, Les Nuits parissiennes. XVIIIe-XXIe siècle. Paris, Seuil, 2015.

Richard Badducci, Les princesses de Paris. L’âge d’or des cocottes. Paris, Hors Collection: Les Presses de la Cité, 1994.

Lucien Baillaud, « Les chemins de fer et l’heure légale ». Dans: Revue d’histoire des chemins de fer, n° 35, pp. 25-40, 2006.

Sarah Bakewell, At the Existentialist Café. Freedom, Being, and Apricot Cocktails. New York, Other Press, 2016.

Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century. New York, 1995.

Pascale Gorguet Ballesteros (dir.), Modes en miroir : La France et la Hollande au temps des Lumières. Paris, Paris Musées, 2005. / Pascale Gorguet Ballesteros, En vogue!: mode uit Frankrijk en Nederland in de 18de eeuw. Zwolle, Waanders, 2005.

Yves Ballu, L'hiver de glisse et de glace. Paris, Gallimard, 1991.

H. de Balzac, Splendeurs et Misères des Courtisanes. Comment aiment les filles, à combien l'amour revient aux vieillards. Paris, Les Belles Editions, s.d.. (1838 à 1847)

Petty Bange, De wereld van de Bourgondiërs 1363-1477. Amersfoort, Bekking & Blitz, 2011.

Jan Bank en Micheline van Neste, Beeld en invloed van de Parijs mei-revolte in Nederland. In: Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. pp. 179-311. Vianen, Kwadraat, 1985.

Jan Bank, Het roemrijke vaderland. Cultureel nationalisme in Nederland in de negentiende eeuw. Den Haag, 1990.

W. Banning, Jaurès als denker. Arnhem, Van Loghum Slaterus' Uitgevers Maatschappij N.V., 1931.

Gilles Barbedette, Michel Carasso, Paris Gay 1925. Paris, Non Lieu, 2008.

S. Barendrecht, François van Aerssen, diplomaat aan het Franse Hof (1598 - 1613). Leiden, Universitaire Pers Leiden, 1965.

Els Barents (red.), Fotografie in Nederland 1940-1975. Den Haag, Staatsuitgeverij, 1978.

B. Bargeman, Kieskeurig Nederland. Routines in de vakantiekeuze van Nederlands toeristen. Proefschrift, departement Vrijetijdwetenschappen. Tilburg: Katholieke Universiteit Brabant, 2001.

L.A.F. Barjesteh van Waalwijk van Doornen Drs. M.F.B. Meeuwes, Die Importante Negotie. Geschiedenis van de Rotterdamse wijnhandel vanaf de middeleeuwen tot in de negentiende eeuw, Rotterdam, 1996.

T. Barker, D. Gerhold, The rise and rise of road transport, 1700-1990. Cambridge, New Studies in Economic and Social History, 1993.

Jacques Barou et Patrick Prado, Les anglais dans nos campagnes. Paris, Editions L’Harmattan, 1995.

Blandine Barret-Kriegel, La République et le prince moderne : les Français et la naissance des Provinces-Unies. Paris, Paris, Presses Universitaires de France, 1943, cop. 2011

Roland Barthes, Mythologies. Paris, Editions du Seuil, 1957.

Roland Barthes, La Tour Eiffel. Paris, Centre national de la photographie/Éditions du Seuil, 1964

Roland Barthes, L’empire des signes, Paris, Champs Flammarion, 1984.

Renate van der Bas, Frankrijk voorgoed. Portretten van blijvers. Eindhoven, De Boekenmakers, 2009.

F. L. Bastet, Louis Couperus. Een biografie. Amsterdam, E. M. Querido's Uitgeverij B.V., 1987.

F.L. Bastet & R. Breugelmans, Al die verloren paradijzen. Amsterdam, Querido, 2001.

Vincent Bastien, Pierre-Louis Dubourdeau, Maxime Leclère, La marque France. Paris, Presses des Mines, 2011.

Kurt Baschwitz, Denkend mens en menigte. Bijdrage tot een exacte massapsychologie. 's-Gravenhage, H. P. Leopolds Uitgevers-Mmij N.V., 1951.

Jean-François Batali, Marianne Batali, Une amitié millénaire: Les relations entre la France et la Suède à travers les âges. 1997.

Geoffry Batchen, Burning with Desire: The Conception of Photography. Cambridge, Massachusetss, 1997.

Ernest Stuart Bates, Touring in 1600: a study in the Development of Travel as a Means of Education. Boston and New York, Houghton Mifflin Company, 1912.

Arnaud Bauberot, Histoire du Naturisme. Le mythe du retour à la nature. Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2004.

Henri Baudet, Mon village sous la IVe République. Précédé d'un échange de lettres avec André Siegfried. Groningen, Overdrukken van van het Instituut voor Economisch Onderzoek van de Rijksuniversiteit van Groningen, Afdeling sociale en economische geschiedenis, No. 7, 1954.

Henri Baudet, Mijn Dorp in Frankrijk. Assen, Van Gorcum, 1-ste druk 1955 - 7-de druk 1984.

Henri Baudet (préf. d'Emmanel Le Roy Ladurie), Mon village en France. Paris, La Pensée universelle, 1991.

Jean Baudrillard, Pour une critique de l'économie poilitique du signe. Paris, Gallimard, 1972.

Jean Baudrillard, Amérique. Paris, Grasset, 1986.

Zygmunt Bauman, Tourists and vagabonds: heroes and victims of postmodernity. Wien, Institut für Höhere Studien, 1996.

Zygmunt Bauman, Globalization: The human consequences. New York, Columbia University Press, 1998.

Zygmunt Bauman, Liquid Society. Cambridge, Polity Press, 2000.

Zygmunt Bauman and Keith Tester, Conversations with Zygmunt Bauman. Polity Press, 2001.

Hermann Bausinger, Klaus Beyrer, Gottfried Korff (Herausgebers), Reisekultur. Von der Pilgerfahrt zum modernen Tourismus. München, Verlag C. H. Beck, 1991.

Hans Bauer, Wenn einer eine Reise tat. Eine Kulturgeschichte des Reizens von Homer bis Baedeker. Leipzig, 1971.

John Baxter, French Riviera and its Artists. Art, Literature, Love and Life on the Côte d’Azur. New York, NY, Museyon, 2015.

Thomas Beaufils et P. Duval (éd.), Les identités néerlandaises. Lille, Presses universitaires du Septentrion, 2006.

Thomas Beaufils, Willem Frijhoff & Niek Pas (red.), Les relations franco-néerlandaises. Thema­nummer van Deshima, Revue d’histoire globale des pays du Nord 8, 2014.

Laure Beaumont-Maillet (Presentation), Atget Paris. Paris, Hazan, 2000.

Fanny Beaupré et Roger-Henri Guerrand, Le confident des dames. Le bidet du XVIIe au XXe siècle: histoire d'une initimité. Paris, Editions La Découverte, 1997.

Alain Becchia, Voyages et déplacements au début du XIXe siècle. Etude des passeports intérieurs conservés à Elbeuf. In: Annales de Normandie, Année 1991, 41-3, pp. 179-215. https://www.persee.fr/doc/annor_0003-4134_1991_num_41_3_1888

Elizabeth Becker, Overbooked. The Exploding Business of Travel and Tourism. New York, etc., Simon & Schuster Paperbacks, 2013.

Francis Beckett, What did the Baby-Boomers ever do for us? Why the children of the sixties lived the dream and failed the future. London, Bitebook Publishing, 2010.

Paul van Beckum, Oranjehaven. Dertien sluipwegen naar de vrijheid. Naarden, Strengholt, 1992.

Yvon Belaval, Huygens et la France. Paris, 1982. https://docplayer.fr/amp/134114233-Huygens-et-la-france-1982-pdf-telecharger-lire-telecharger-lire-english-version-download-read-description.html

Claudia Bell and John Lyall, The accelerated sublime. Landscape, tourism and identity. Westport, Connecticut, 2001.

Alexis Belloc, Les postes françaises: recherches historiques. Paris, 1886.

Alexis Belloc, Le télégraphe historique. Paris, 1888.

Jean Bellet, Le Col du Mont-Cenis. 'Porte millénaire des Alpes'. Saint-Jean-de-Maurienne, Société d'histoire et d'archeologie de Maurienne, 1976.

P.Belves, 100 ans d'affiches des chemins de fer. Ed. la Vie du Rail, 1981.

Lucien Bély e.a., Benjamin Franklin. Un Americain à Paris. Paris, Paris Musées, 2007.

Lucien Bély, Une amitié mortellement blessée (1588-1744)? In: DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, n° 8/2014, pp. 27-50.

W.J.M. Benschop, Eduard Wenckebach en de Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij als baanbreker voor de openbare telegrafie in Nederland. Den Haag, Hoofdbestuur der Posterijen, Telegrafie en Telefonie, 1947.

Shari Benstock, Women of the Left Bank. Paris, 1900 – 1940. Austin, University of Texas Press, 1986.

Dick Berents, Kerken & Karossen. Fransen in Utrecht, 1800 – 1900. Utrecht, Het Spectrum, 1994.

Maria van Berge-Gerbaud en Maartje Verscheure-Nelissen (red.). 1957 - Institut Néerlandais Paris - 1992. Paris, Institution Néerlandais / Fondation Custodia, 1993.

Helewise Berger, Karlijn de Jong, Anita Hopmans en Wietse Coppes, Jan Sluijters. De Wilde jaren. Zwolle, WBOOKS, 2018.

Roland Berger / Global Blue, Millennials. The generation reshaping travel and shopping habits. June 2018. https://issuu.com/globalblue1/docs/roland_berger_event_180608_digital

Anne-Marie Bergeret-Gourbin, Jongkind, au fil de l’eau. Paris, Belin éditeur, 1994.

H. Berghoff a.o. (Eds;), The Making of Modern Tourism. The Cultural Historyof the British Experience, 1600-2000. Basingstoke, 2002.

Ellinoor Bergvelt en Margriet van Boven, J. A. Knip., 1777 – 1847. ‘s Gravenhage, Staatsuitgeverij, 1977.

A. G. van Berkel, Kamperen ... en wat nu? Alkmaar, De Alk, ,De Alkenreeks, Beeldencyclopedie, nr. 50, ca. 1953.

A.M.J.A. Berkvens, J. Hallebeek en A.J.B. Sirks, Het Franse Nederland: de inlijving 1810 - 1813. De juridische en bestuurlijke gevolgen van de 'Réunion' met Frankrijk. Hilversum, Verloren, 2012.

Christiane Berkvens-Stevelinck, De Hugenoten. In: Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. pp. 14-49. Vianen, Kwadraat, 1985.

Stéphane Bern, Paris et son Métro. Montrouge, Mondadori France, 2016

Stéphane Bern, Sauvons Notre Patrimoine. Paris, Plon, 2019.

Lucien-François Bernard (sous la direction éditoriale) avec François Granet, Jean-Louis Lemerle et Emmanuel Piat, L'Histoire de l'Automobile Club de France. Paris, éditions de L'Automobile Club de France, 2012.

Roger Bernard, Personen- en ideeënverkeer tussen Frankrijk en Nederland in de 17de eeuw. Rekkem, Ons Erfdeel, jaargang 28, pp. 361 - 369, 1985.

Serge Bernstein, Pierre Milza, Jean-Louis Bianco (Sous la direction de), François Mitterrand. Les années du changement (1981 - 1984). Paris, Perrin, 2001.

G. de Berthier de Sauvigny, La France et les français vus par les voyageurs américains 1814 - 1848, Tome Premier. Paris, Flammarion, 1982.

G. de Berthier de Sauvigny, La France et les français vus par les voyageurs américains 1814 - 1848, Tome Second. Paris, Flammarion, 1985.

Catherine Bertho Lavenir, La Roue et le Stylo. Comment nous sommes devenus touristes. Paris, Editions Odile Jacob, 1999.

Arnaud Berthonnet et Alain Monferrand, Cent ans d'organisation administrative du tourismee (1910- à nos jours). In: Cent ans d'administration du Tourisme. 'Pour Mémoire', la revue du Comité d'Histoire, revue du Ministère de l'Ecologie, du développement durable et de l'énergie. n° hors-série, pp. 17-27, juillet 2012.

Bob Bertina, Jan Blokker, Paul de Casparis, H. J. Oolbekking, Filmfestival (Festival de Cannes). Foto's: Kees Scherer. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1961.

B. Besnard, L'Industrie du gaz à Paris depuis ses origines. Paris, 1042.

François Besse et Mathilde Kressmann (ed.), Paris Années Folles. Paris, Parigramme, 2014.

Herman Besselaar, Hors d'oeuvrevarié. Amsterdam-Antwerpen, Kosmos, 1981.

Albrecht Betz, Exil und Engagement. Deutsche Literatur im Frankreich der Dreisßiger Jahre. Munden, Edition Text + Kritik , 1986.

Mariëlla Beukers, Polders voor de Médoc. Landwinning met laaglands kapitaal. Nederlanders en wijn. Een lange geschiedenis. Nederlanders en wijn. Een lange geschiedenis. https://historiek.net/polders-voor-de-medoc-landwinning-met-laaglands-kapitaal/72091/, z.d.

Antoine Bevort, Le modèle social français vu des polders. 2010. https://laviedesidees.fr/Le-modele-social-francais-vu-des.html

Mariëlla Beukers, Polders voor de Médoc. Landwinning met laaglands kapitaal. Nederlanders en wijn. Een lange geschiedenis. https://historiek.net/polders-voor-de-medoc-landwinning-met-laaglands-kapitaal/72091/, z.d..

Mariëlla Beukers, 'De route van de wijn. Wijn en wijnhandel in Utrecht in de veertiende en vijftiende eeuw; een eerste verkenning', Jaarboek Oud-Utrecht 2007, 5-45.

Mariëlla Beukers, Wijnkronieken. Twintig eeuwen Nederlanders en wijn. Vleuten, Uitgeverij Het Zwarte Schaap, 2018.

Roy de Beunje en Anja Krabbe (Sous la direction de Yvonne Schouten), Napoleon in Nederland. In de voetsporen van de Keizer. Zutphen, De Walburg Pers, 2016.

J. W. Beyen, L'influence de l'esprit latin sur un pays nordique. Amsterdam, N.V. Lettergieterij ‘’Amsterdam’’ voorheen N. Tetterode, 1953.

Bibeb in Parijs. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1957.

Bibeb aan de Rivièra. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1961.

J. A. Bierens de Haan (voorwoordw) e.a., Een halve eeuw Nederlands alpinisme 1902 - 1952. Leiden, Nederlandsche Alpen-Vereeniging, 1952.

J. Black, The British Abroad. The Grand Tour in the Eighteenth Century. Stroud, History Press, 2003.

Pieter van den Blink, 121 rue de Lille. Nederland aan de Seine. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2007.

Wim Blockmans, Mobiliteit van cultuurdragers. Zwaartepunten in de Bourgondische Nederlanden. Zutphen, 1981.

Wim Blockmans & Walter Prevenier, De Bourgondische Nederlanden. Antwerpen, Mercatorfonds, 1983.

Wim Blockmans e.a., Sport, spel en ontspanning. Se wording van Europa. Weert, 1993.

Wim Blockmans & Walter Prevenier, De Bourgondiërs: de Nederlanden op weg naar eenheid 1384-1530. Amsterdam, Meulenhoff, 1997.

Wim Blockmans, Keizer Karel V. De utopie van het keizerschap. Amsterdam, Balans, 2000.

Marieke Bloembergen, De koloniale vertoning. Nederland en Indië op de wereldtentoonstellingen (1880-1931). Amsterdam, Wereldbibliotheek, 2002.

Dr. P.J. Blok (voorz.)/e.a., De Bourgondische tijd. Geschiedkundige Atlas van Nederland. 's Gravenhage, Martnus Nijhoff, 1923.

Jan Blokker, Parijs, dode stad. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1954.

Jan Blokker, Een avondjurk op de achterbank ... - Naar het filmfestival in Cannes met de 2cv van Jan Blokker. Amsterdam, Automobiles Citroen N.V., 1962.

H. W. Blom en I. W. Wildenberg (red.), Pieter de la Court in zijn tijd. Aspecten van een veelzijdig publicist (1618-1685). Amsterdam-Maarssen, APA-Holland University Press, 1986.

Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. Vianen, Kwadraat, 1985.

Jessica de Bloom, De kunst van het vakantievieren. Amsterdam, Boom, 2012.

Mary Blume, Côte d'Azur. Inventing the French Riviera. London, Thames and Hudson, 1992.

Andreas Blühm, Louise Lippincott, Licht! Het industriële tijdperk 1750 - 1900. Kunst & wetenschap, technologie & samenleving. Van Gogh Museum, Amsterdam en Carnegie Museum of Art, Pittsburgh. Thames & Hudson, 2000.

Saskia de Bodt, Isaac Israels. Hollands impressionist. Schiedam, Scriptum, 1999.

Saskia de Bodt, Michiel Plomp (red.), Anton Mauve (1838 - 1888). Bussum / Haarlem, 2009.

Beatrice Boeke-Cadbury, Het leven van Kees Boeke. Purmerend, J. Muusses N.V., 1971.

Arjan de Boer, Per luxetrein naar de Franse Rivièra voor 1914. Historiek, 19 januari 2015, 11.49, Historiek (https://historiek.net/per-luxetrein-naar-de-franse-riviera-voor-1914/47746/)

Dick E.H. de Boer, Emo’s reis. Een historisch culturele ontdekkingstocht door Europa in 1212. Haren, Geldermalsen Publications, 2014.

Pim den Boer en Willem Frijhoff, Lieux de mémoire et identités nationales : La France et les Pays-Bas. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1993.

Pim de Boer (red.), Beschaving. Een geschiedenis van de begrippen hoofsheid, heusheid, beschaving en cultuur. Amsterdam, Amsterdam Uiversity Press, 2001.

H. J. Boersma, (et al.), Aspecten van tijd. Kampen, Uitgeverij Kok, 1988.

Jeremy Boissevant, Coping with Tourists. European Reactions to Mass Tourism. New York & London, Berghahn, 1996.

Pierre Boisson, La démoustication du littoral méditerranéen, Montpellier, Entente interdépartementale pour la démoustication du littoral méditerranéen, 1967.

Gustave Le Bon, Psychologie des foules. Essai. (1895) Woclaw, Amazon Fulfillment Reprint, 201?.

Sophie Bonin, Paysages et représentations dans les guides touristiques. La Loire dans la collection des Guides-Joanne, Guides Bleus (1856 à nos jours). Dans L’Espace géographique 2001/2 (tome 30), pages 111 à 126. https://www.cairn.info/revue-espace-geographique-2001-2-page-111.htm

L. Bonnard, Le Voyage en France à travers les Siècles. Paris, Touring Club de France, 1927.

Laurent Bonnaud, Le tunnel sous la Manche: Deux siècles de passions. Paris, Hachette, 1994.

Jean Bonnerot, Les routes de France. Paris, 1926.

A. Bonnett, The geography of nostalgia. New York, Routledge, 2016.

G. de Bont (Samenstelling), Mijn Lourdes-Reis 1958. De Bilt, G. de Bont, 1992.

Raf de Bont & Ton Verschaffel (red.), Het verderf van Parijs. Leuven, Universitaire Pers Leuven, 2004.

Stephanie Bonvicini, Louis Vuitton, une saga Française. Paris, Edition Fayard, 2004.

Eric Boogerman, Frankrijk 1981-1986. De socialistische metamorfose en het plotselinge heimwee naar liberalisme. Amsterdam/Brussel, Thomas Rap, 1986.

John H. Boom, Couleur Locale. Wandelend door onbekend Parijs. Amsterdam, Uitgeverij Boom, 1999.

C. G. van der Boom, De oude Postroute Amsterdam - Antwerpen - Parijs. Eigen in eigen beheer, 30 November 1937.

S. Boom en P. Saal, Tussen Amsterdam en Antwerpen lijgt de weg naar Keulen. Utrecht, 1981.

Daniel J. Boorstin, America and the image of Europe. Reflections on American Thought. Gloucester, Mass., The World Publishing Company, 1960.

Daniel J. Boorstin, From Traveller to Tourist: The Lost Art of Travel. In: Daniel J. Boorstin, The Image. A Guide to Pseudo-Events in America. (1961). New York, NY, First Vintage Books Edition, 1992.

Jan Willem van Borselen, Sporen in Rotterdam. Stadsgeschiedenis rondom de trein. Rotterdam, Stichting Historische Publicaties Rotterdam, 1993.

Kees Boschma, Reizen in Napoleons Tijd. Een avontuurlijke en soms hachelijke onderneming. Abcoude, Uitgeverij Uniepers, 1992.

M. P. Bossenbroek, Van Holland naar Indië. Amsterdam, De Betaafsche Leeuw, 1986.

M. P. Bossenbroek, M. E. H. N. Mout, en C. Musterd (red.), Met de Franse slag. Opstellen voor H. L. Wesseling, Leiden, 1998.

Jean Bothorel et Philippe Sassier, La grande distribution. Enquête sur une corruption à la française. Paris, Bourin Editeur, 2005.

H. Bots en W.W. Mijnhardt (red.), De droom van de revolutie. Nieuwe benaderingen van het Patriottisme. Amsterdam, 1988.

Alain de Botton, The Art of Travel. London, Penguin Books, 2002.

Berend Boudewijn, Campinggasten in Frankrijk - Hoe ervaren de Nederlanders hun vakantie? Emission de: 'Europa in'. Vidéo. VARA, 1970. Nederlands Instituut voor Geluid en Beeld, 2002.

Pierre Bourdieu, Die verborgenen Mechanismen der Macht. Schriften zu Politik & Kultur 1. Hamburg, VSA Verlag (1992), 2019.

Jacqueline de Bourgoing, Lecalendrier, maître du temps? Paris, Gallimard, 2000.

J.-J. Bousquet, Le camping, évasion vers la nature? Paris, Vigot, 2é èdition, 1945.

Henri van Boven, Leven en werk van Louis Couperus. (1933) Ré-éd., 's-Gravenhage BZZTôH, 1980.

Margriet van Boven en Sam Segal, Gerard & Cornelis van Spaendonck. Twee Brabantse bloemenschilders in Parijs. Maarssen, Uitgeverij Gary Schwartz, 1980.

D. Bowen and J. Clarke, Contemporary Tourist Behaviour: Yourself and Others as Tourists. Cambridge, USA, Cabi, 2009.

Matthijs van Boxsel en Gijs van der Ham, Imprimé en Hollande. Het Franse boek in Nederland gedrukt. Le livre français imprimé aux Pays-Bas. Amsterdam, Stichting Koninklijk Paleis te Amsterdam, 1985.

Marc Boyer, Le tourisme. Paris, Le Seuil , 1972.

Marc Boyer, L’invention du tourisme. Paris, Découvertes Gallimard, 1996.

Marc Boyer, Le tourisme de l’an 2000. Lyon, Presses Universitaires de Lyon, 1999.

Marc Boyer, Histoire du tourisme de masse. Paris, Le Tourisme de masse. Paris, PUF, 1999.

Marc Boyer, Histoire de l’invention du tourisme, XVIe – XIXe siècles. La Tour d’Aigues, Editions de l’Aube, 2000.

Marc Boyer, L'art d'être touriste. Paris, Fayard, 2001.

Marc Boyer, Vade-mecum - Le tourisme en France. Caen, Éditions Management et Société, 2003.

Marc Boyer, Histoire générale du tourisme du XVIe au XXIe siècle. Paris, L'Harmattan, 2005.

Marc Boyer, Histoire de l’invention du tourisme dans le Sud-Est de la France. Grenoble, Presses Universitaires de Grenoble, 2005.

Marc Boyer, La Maison de campagne XVIIIe-XXIe siècle. Une histoire culturelle de la résidence de villégiature. Paris, Autrement, 2007.

Marc Boyer, Les villégiatures du XVIe au XXIe siècle. Panorama du tourisme sédentaire. Caen, Éditions Management et Société, 2008.

Marc Boyer, L’hiver dans le Midi. L’invention de la Côte d’Azur XVIIIe – XXXIe siècle. Paris, L'Harmattan, 2009.

Marc Boyer, Ailleurs. Histoire et Sociologie du Tourisme. Paris, L'Harmattan, 2011.

Brian Bowers, A History of Electric Light and Power. Stevenage & New York, 1982.

Brian Bowers, Lengthening the Day: A History of Lighting Technology. Oxford, New York, Tokio, 1998.

Carel Braak en Mieke de Waal, Voorbij de grens ligt het paradijs. Nederlanders in Zuid-Europa. Amsterdam – Antwerpen, Uitgeverij De Arbeiderspers, 1994.

Hervé Le Bras et Emmanuel Todd, L'Invention de la France. Atlas anthropologique et politique. Paris, Gallimard, 2012.

Herve Le Bras, Emmanuel Todd, Le mystère français. Paris, Seuil, 2013.

Hervé Le Bras, Atlas des inégalités. Paris, Autrement, 2014.

Brassaï, Le Paris secret des années 30 par Brassaï. Paris, Gallimard, 1976.

Fernard Braudel, L'identité de la France. Tome 1: Espace et Histoire; tomes 2 et 3: Les Hommes et les choses. Paris, Editions Arthaud, 1986.

Julien Brault, Le Télephone en 1888. Histoire de la Téléphonie Et Exploitation Des Téléphones En France Et à l’Etranger. London, Forgotten Books, Classic Reprint, 2018.

Anne Bragance, Mata Hari. Une femme au coeur de la Grande Guerre. Paris, Belfond, 2014.

Anne-Marie de Brem, L'Atelier d'Ary Scheffer. Paris, Paris Musées, 1991.

David Le Breton (dir.), L’Aventure. La passion des détours. Paris, Autrement, coll. ‘Mutations’, n°. 160, 1996.

Sylvain Briens, Martin Kylhammar (eds.), Le Nord à la lumière du Sud. Strasbourg, DESHIMA hors-série, n° 3/2013.

E. A. B. J. ter Brink, Het Nederlandse postwezen vroeger en nu. Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1956.

E. A. B. J. ter Brink, De geschiedenis van het postvervoer. Bussum, Fibula-Van Dishoeck, 1969.

B. ten Broecke Hoekstra, Met de auto op reis. Wenken uit de praktijk voor den automobilist. In samenwerking met den Kon. Ned. Toeristenbond A.N.W.B.. Amsterdam, N.V. Uitg.-Mij 'Kosmos', 1936.

Jan Brokken, Mata Hari, de ware en de legende. Amsterdam, Atlas/Contact, 2017.

W. Bronkhorst, Va&n Moissac tot Reims. Beschouwingen over romaansche en gothische plastiek in Frankrijk. Tilburg, W. Bergmans, 1946.

J. W. Brouwer, 'Hollandse kunstenaars en de Franse Salons 1750 - 1880'. In: Tableau 6, pp. 84-90, 1984.

Piet Brouwer, Gerard van Kesteren m.m.v. Antia Wiersma: Berigt aan de heeren reizigers; 400 jaar openbaar vervoer in Nederland. Den Haag, SDU uitgevers, 2008.

Rindert Brouwer en Leon Blok, Frankrijk - Nederlanders begraven in Parijs. https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/buitenland/parijs.html, februari 2015.

J. J. Brugmans, Paardenkracht en mensenmacht. Sociaal-economische geschiedenis van Nederland 1795-1940. Den Haag, 1976.

H. L. Brugmans, Le Séjour de Christian Huygens à Paris et ses relations avec les milieux scientifiques français. Suivi de son journal de voyage à Paris et à Londres. Paris, Librairie E. Droz, 1935.

Drs. G. R. Brulé, Geography of Happiness. A comparative exploration of the case of France. Rotterdam. Proefschrift, Erasmus University Rotterdam, 2016.

Sylvie Brunel, La planète disneylandisée. Chronique d'un tour du monde. Auxerre, Editions Sciences Humaines, 2006.

Jean-Marie Bruson, Théâtres romantiques à Paris. Paris, Paris Musées, 2012.

Mark Brusse, Paul de Lussanet, Bernhard Holtrop, Willem van Malsen, Paris Saloon. Utrecht/Antwerpen, A. W. Bruna & Zoon, 1970.

Henriette De Bruyn Kops, A Spirited Exchange. The Wine and Brandy Trade between France and the Dutch Republic in its Atlantic Framework, Leiden/Boston 2007

Leopold de Buch & Bob Groen, De verbeelding aan de macht. Revolutie in een industriestaat. Utrecht/Antwerpen, A. W. Bruna & Zoon, 1968.

Heinz Buddemeier, Panorama, Diorama, Photographie: Entstehung und Wirkung neuer Medien im 19; Jahrhundert. München, 1970.

Jan Buitenkamp, De Moerdijkbrug. 50 Jaar. Breda, Uitgeverij Brabantia Nostra, 1986.

Hans Buiters en Peter Staal, Het avontuur van de ANWB. 135 jaar onderweg. Bussum, Uitgeverij Thoth, 2018.

Peter Bulthuis, La France aux Pays-Bas : la culture française et les Pays-Bas = Nederland en de Franse cultuur. Amsterdam, Nederlands Theater Instituut, 1984.

Wiep Bunge, From Bayle to the Batavian Revolution. Essays on Philosophy in the Eighteenth-Century Dutch Republic. Series: Brill's Studies in Intellectual History, Volume: 291. Leiden - Boston, Brill, 2018.

François Buot, Gay Paris. Une histoire du Paris interlope entre 1900 et 1940. Paris, Fayard, 2013.

Martijn van der Burg, Nederland onder Franse invloed. Culturele overdracht en staatsvorming in de Napoleontische tijd, 1799-1813. Amsterdam, De Bataafsche Leeuw, 2009.

Louis Burnet, Villegiature et tourisme sur les côtes de France. Paris, Librairie Hachette, 1963.

Nicole de Buron, Meisjes van Parijs (Foto's van Jeanine Niepce). Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1961.

Rebecca Butler, ‘Can any one fancy travellers without Murray's universal red books’? Mariana Starke, John Murray and 1830s' Guidebook Culture. In: The Yearbook of English Studies, Vol. 48, pp. 148-170, 2018.

Richard W. Butler, Roslyn A. Russell (eds.), Giants of Tourism. CABI Publishing, 2010.

Mary-Jane Butters, Glamping: Glamour + Camping. 2012. de | 1 janvier 2012

P. J. Buynsters, Wolff & Deken, een biografie. Leiden, Martinus Nijhoff, 1984.

Cyriel Buysse, Reizen van toen. Met de automobiel door Frankrijk. (Samengesteld en ingeleid door Luc van Dorslaer.) Antwerpen/Amsterdam, Manteau, 1992.

J. Buzard, The Beaten Track: European Tourism, Literature and the Ways to Culture, 1800 – 1918. Oxford, Clarendon Press, 1993.

Edgar Cabenas et Eva Illouz, Manufacturing Happy Citizens: How the Science and Industry of Happiness Control Our Lives. Cambridge UK, Polity, 2019.

Bénigno Cacérès, Loisirs et travail du Moyen-Age à nos jours. Paris, Seuil, 1973.

Lydia Cacho, Traffic des femmes. Enquête sur l'esclavage sexuel dans le monde. Paris, Nouveaumonde éditions, 2012.

Alex Callinicos, Against Postmodernism. A Marxist Critique. Cambridge UK, Polity Press, (first edition 1989), 1992.

Nicole Canet, Hôtels Garnis. Garçons de joie. Prostitution masculine. Lieux et fantasmes à Paris de 1860 à 1960. Paris, Editions Nicole Canet. Galerie au Bonheur du Jour, 2012.

Nicole Canet, Jean Boullet (1921 - 1979) Passion et Subversion. Paris, Editions Nicole Canet. Galerie au Bonheur du Jour, 2013.

Nicole Canet, Histoire de la célèbre Maison close 1877 - 1946 Le Chabanais. Paris, Editions Nicole Canet, Galerie au Bionhheur du Jour, 2015.

Nicholas Canny (ed.), Europeans on the move. Studies on European Migration, 1500 – 1800. Wotton-under-Edge, Clarendon Press, 1994.

Jean-Paul Caracalla, Montparnasse. L'âge d'or. Paris, Editions Denoël, 1997.

Jean-Paul Caracalla, Le goût du voyage. De l’Orient-Express au Train à Grande Vitesse. Histoire de la Compagnie des Wagons-Lits. Paris, Compagnie de Wagon-Lits, Flammarion, 2001.

A. Carlier, Histoire du véhicule. Diligences et Malle-Poste. Cannes, (A.-M.), Imprimerie à l'Ecole, 1932.

François Caron, Histoire de l’exploitation d’un grand réseau: la Compagnie du Chemin de Fer du Nord 1846 – 1937. La Haye, Mouton, 1973.

François Caron, Histoire des chemins de fer en France: Tome 1, 1740-1883. 1997.

François Caron, Histoire des chemins de fer en France: Tome 2, 1883-1937. 2005

François Caron, Histoire des chemins de fer en France: Tome 3: 1937-1997. 2017.

François Caron, Histoire des chemins de fer en France (2 tomes). Paris, Fayard, 1997-2005.

François Caron et Fabienne Cardot (dir.), Histoire de l'électricité en France, Tome premier, 1881 - 1918. Paris, Fayard, 1991.

Maurice Lévy-Leboyer et Henri Morsel (dir.), Histoire d'électricité en France, Tome deuxième, 1919 - 1946. Paris, Fayard, 1994.

Henri Morsel et. al., Histoire générale de l'électricité en France Tome troisième, Tome troisième, 1946 - 1987. Paris, Fayard, 1996.

Neil Carr, Going with the flow: An assessment of the relationship between young people's leisure and holiday behaviour. In: Tourism Geographies, Vol. 4, Issue 2, pages 115-134.

Patrice A. Carré, Le téléphone. Le monde à portée de voix. Paris, Découvertes Gallimard, 1993.

Raymond Carroll, Cultural Misunderstandings; The French-American Experience. Chicago, University of Chicago Press, 1988.

Jean Cassou, Du voyage au tourisme, in: Communications, n° 10, Paris, Seuil, 1967.

Phillip Dennis Cate and Mary Shaw (eds.); The Spirit of Montmartre: Cabarets, Humor, and the Avant-Garde, 1875-1905. Expostion catalogue. New Brunswick, New Jersey, Jane Voorhees Zimmerli Art Museum, 1996.

Bernard Causse, Les fiacres de Paris aux XVIIe et XVIIIe siècles. Paris, 1972.

David Caute, Le Communisme et les intellectuels français 1914-1966. Paris, Gallimard, 1967.

David Caute, The Fellow-Travellers. London, Quartet Books, 1977.

Henri Cavaillés, La route française, son histoire, sa fonction. Paris, 1946.

Marshall Cavendish, Les grandes invasions. Editioons du Pélican, 1986.

Georges Cazes, Réflexions sur l’aménagement touristique du littoral du Languedoc-Roussillon, L’Espace Géographique, N°3, pp. 193-210, 1972.

Georges Cazes, Le tourisme inhternational. Mirage ou stratégie d'avenir. Paris, Hatier, 1989.

Georges Cazes et Françoise Potier, Le tourisme urbain. Paris, PUF, Coll. 'Que sais-je?, 1996.

Georges Cazes et Françoise Potier (Dir.), Le tourisme et la ville: expériences européennes. Paris, L'Harmattan, 1998.

Georges Cazes et Georges Courade, 'Les masques du tourisme, in: Revue Tiers-Monde, XLV/178, Paris, PUF, 2004.

J. Céard, J.-C. Margolin (sous la direction de), Voyages et voyageurs à la renaissance. Actes du Colloque de Tours, Maisonneuve, et Larose, 1987.

Christina M. Ceisel, Globalized Nostalgia. Nostalgia, Tourism, Heritage, and the Politics of Place. Abingdon-on-Thames, Routledge, 2018.

Centre d'études techniques de l'Équipement Méditerranée, Littoral audois – Réflexion sur les milieux naturels et les paysages dans le cadre de la loi Littoral. Direction Départementale de l’Equipement Aude et Direction de l’Architecture et de l’Urbanisme, Narbonnne, 1995.

Paul E. Ceruzzi, Computing. A concise history. Cambridge, Mass. - London Engeland, The MIT Press, 2012.

Gilles Chabaud e.a., Les Guides Imprimés du XVIe au XXe Siècle. Villes, paysages, voyages. Paris, Belin, 2000.

Chambre de Commerce et d'Industie de l'Aude, Ensemble accompagnons toutes les envies d'entreprendre! Chiffres clés de l'économie audoise. Edition 2018. Carcassonne, 2019.

Ignace Urbain Jean Chappe, Histoire de la Télégraphe (1829). Whitefish MT, Kessinger Legacy Reprints, 2010.

Paul Charbon, Au Temps des Malles-Postes et des Diligences, 1979. Histoire des transports publics et de poste du XVIIe au XIXe siècle. Schirmeck, Editions Jean-Pierre Gyss, 1979.

Paul Charbon, Sur les routes de France. A pied, à cheval et en voiture de poste. Schirmeck, Editions Jean-Pierre Gyss, 1988.

Paul Charbon, Quelle belle invention que la poste. Paris, Découvertes Gallimard, 1991.

C. Chard, Pleasure and guilt on the Grand Tour. Travel writing and imaginative geography 1600-1830. Manchester en New York, 1999.

Serge Chaumier (dir.), Du musee au parc d'attractions: ambivalence des formes de l'exposition. Paris, Persée, Culture & Musées, n°5, 2005.

C. Charle et D. Roche (red.), Capitales culturelles, Capitales symboliques. Paris et les expériences européennes. XVIIIe-XXe siècles. Paris, 2002.

G. Charlier, ‘Diderot et la Hollande’. Revue de littérature comparée XXI, p. 190-229, 1947.

Eric Charmes, La revanche des villages. Essai sur la France périurbaine. Paris, Seuil, 2019.

François Chaslin, Les Paris de François Mitterrand. Paris, Gallimard, 1985.

Charles Martini de Châteauneuf, Affiches d'Azur: 100 ans d'affiches de la Côte d'Azur et de la Principauté de Monaco. Nice, Editions Gilletta, 1992.

Marc Chavannes, Frankrijk achter de schermen. De stille revolutie van een trotse natie. Amsterdam/Rotterdam, Prometheus/NRC Handelsblad, 2000.

Richard Z. Chesnoff, The Arrogance of the French? Why They Can't Stand Us - and Why the Feeling is Mutual. London etc;, Sentinel, published by the Penguin Group, 2006.

Arille Chevalier, L'exil des patriotes hollandais en France et la loge maçonnique. Les 'Vrais Bataves' à l'Orient de Dunkerque, 1790 - 1795, Tome I et Tomes II, Thèse de doctorat en Histoire, 2010.

Raymond Chevalier, Voyages et déplacements dans l’Empire Romain. Paris, Armand Colin, 1988.

Raymond Chevalier, Les voies romains. Paris, Picard, 2000.

Claudine Chevrel, Béatrice Cornet, Les vacances, un siècle d’images, des milliers de rêves. Paris, Paris Bibliothèques Editions, 2006.

Caroline Chopelin-Blanc, « Les relations religieuses entre la France et les Pays-Bas du Nord: Chrétiens et sociétés. Colloque international Lyon 27-29 Septembre 2007, PP. 169-172? 2009.https://journals.openedition.org/chretienssocietes/1522

Rupert Christiansen, Paris Babylon. Grandeur, Decadence and Revolution, 1869 – 1875. London, Pimlico, 1994.

Rodolphe Christin, L'imaginaire voyageur ou l'expérience exotique. Paris, L'Harmattan, 2000.

Rodolphe Christin, Anatomie de l'évasion. Pour d'autres rapports au monde. Paris, Homnisphères, 2005.

Rodolphe Christin, Passer les bornes - sur le fil du voyage. Editions Yago, 2010.

Rodolphe Christin, L'horreur managériale (sous le pseudonyme d'Etienne Rodin). Montreuil, L'echappée, 2011.

Rodolphe Christin, Le tourisme: émancipation ou contrôle social? (dirigé avec Philippe Bourdeau). Bellecombe-en-Bauges, Editions du Croquant, 2011.

Rodolphe Christin, L'usure du monde. Critique de la déraison touristique. Montreuil, L'échappée, 2014.

Rodolphe Christin, Manuel de l'anti-tourisme. Montréal, Québec, Editions Ecosociété, 2017.

Br. Christoforus, Het wijdvermaerde veer van Oudenbosch op Dordt. Roozendaal, De Ghulden Roos, blz; 108 - 137, 1942.

C. Claeys-Mekdade et M. Jacqué, La Clape espace de loisir: Nature pittoresque ou nature de proximité ? – Etude de fréquentation du massif de la Clape. Laboratoire Dynamique Ecologique et Sociale en Milieu Deltaïque (DESMID), Arles, 1998.

Stepan Clarke, Talk to the Snail. Ten Commandments for Understanding the French. London, etc., Bantam Press, 2006.

Geneviève Clastres, Le cadeau empoisonné du tourisme culturel. In: Le Monde Diplomatique, juillet 2019, p. 6.

Francis Claudon, De romantische reis. Utrecht, Kwadraat, 1988.

Hollis Clayson, Illuminated Paris. Essays on Art and Lighting in the Belle poque. Chicago, The University Of Chicago Press, 2019.

Howard Clayton, Atlantic bridgehead: The story of transatlantic communications. London, Garnstone Press, 1968.

Pierre A. Clément, Les Chemins à travers les Ages en Cevennes et Bas Languedoc. Montpellier, Les Presse de Languedoc, 1984.

Pierre A. Clément et Alain Peyre, La Voie Domitienne. De la Via Domitia aux routes de l'an 2000. Montpellier, Les Presses du Languedoc, 1998.

Pierre A. Clément, La Via Domitia. Découverte d'une voie antique des Pyrénées aux Alpes. Lille – Rennes, Editions Ouest-France, 2015.

Loly Clerc, Hier, nos vacances. Genève, Aubanel, 2007.

R. Clozier, La gare du Nord. Paris, J.B. Baillière, 1940.

Alfred Cobban, A History of Modern France. Volume 1: 1715 - 1799. Hammondsworth, Penguin Books Ltd., 1963 (third edition).

Alfred Cobban, A History of Modern France. Volume 1: 1799 - 1871. Hammondsworth, Penguin Books Ltd., 1963 (third edition).

Alfred Cobban, A History of Modern France. Volume 1: 1871 - 1962. Hammondsworth, Penguin Books Ltd., 1963 (third edition).

J. Cobéro, L'invention des Pyrénées. Pau, Editions Cairn, 2009.

Patrick Cognasson, Histoire de la gare du Nord, au coeur de Paris, au carrefour de l'Europe. Paris, Les Editions La Vie du Rail, 2017.

Alexander Cohen, Van anarchist tot monarchist. Amsterdam, Uitgeverij 'De Steenuil', 1936.

Dominique Colen, Jacqueline de Raad (samenstelling), Jan Sluijters, schilder met verve. Zwolle, Uitgeverij Waanders b.v. - Laren, Singermuseum, 1999.

H.T. Colenbrander, Schimmelpenninck en Konig Lodewijk, 1911.

Jean-Marie Colombani, Walter Wells, France Amérique. Déliaisons Dangereuses. Paris (?), Editions Jacob-Duvert, 2004.

Arturo Molina Collado, Águeda Esteban, Tourism Brochures: Usefulness and Image. Annals of Tourism Research 33(4):1036-1056 · October 2006.

Bernard Comment, Le XIXe siècle des panoramas. Paris, Société Nouvelles Adam Biro, 1995.

Philippe Collas, Mata-Hari: sa véritable histoire. Paris, Plon, 2003.

Claude Colomer, Histoire du Roussillon. Paris, PUF, 1997.

Comité Départemental du Tourisme - Conseil Générale de l'Aude, 2004, Schéma départemental de développement touristique. Un projet pour l’Aude, Aude Pays Cathare. Document technique. Carcassonne, 2004.

Philippe Conrad (Editorial), Dossier: De Gaulle et les Américains. In: La Nouvelle Revue d'Histoire, numéro 82, pp. 39 - 63, janvier - février 2016.

Conservatoire du Littoral, La France littorale – A la découverte des rivages du Languedoc-Roussillon. Ed. du Conservatoire du Littoral avec l’aide de la fondation d’entreprise Total. 1998.

Thera Coppens, Suzanne en Edouard Manet. De liefde van een Hollandse pianiste en een Parijse schilder. Amsterdam, J.M. Meulenhoff, 2014.

N. Coquery, L'Hôtel aristocratique. Le marché de luxe à Paris au XVIIIe siècle. Paris, Histoire Moderne, 39, 1998.

James Corbett, Through French Windows. An Introduction to France in the Nineties. Ann Arbor, The University of Michigan Press, 1994.

Alain Corbin, Les filles des noces: misère sexuelle et prostitution (19e et 20e siècles). Paris, 1978.

Alain Corbin, Le Territoire du vide. L’Occident et le désir du rivage, 1750-1840. Paris, Aubier, 1988.

Alain Corbin, Het verlangen naar de kust. Nijmegen, SUN, 1989.

Alain Corbin, L’Avènement des loisirs (1850-1960), avec la collaboration de Julia Csergo, Jean-Claude Farcy, Roy Porter, André Rauch, Jean-Claude Richez, Léon Strauss, Anne-Marie Thiesse, Gabriella Turnaturi et Georges Vigarello. Paris, Flammarion, Coll. « Champs », 2001.

Le Corbusier, Urbanisme. 1925

Le Corbusier, La Ville Radieuse. Eléments d'une doctrine d'urbanisme pour l'équipement de la civilisation machiniste. Boulogne, Editions De L'Architecture D'Aujourd'hui, 1933.

Le Corbusier, Destin de Paris. Clermont-Ferrand, F. Sorlot, coll. « Préludes », 1941.

Le Corbusier, Le Modulor. Essai sur une mesure harmonique à l'échelle humaine applicable universellement à l'architecture et à la mécanique. Boulogne, Editions de l'Architecture d'aujourd'hui, Collection Ascoral, 1948.

Le Corbusier, Le Modulor II (La parole est aux usagers). Boulogne, Editions de l'Architecture, Collection Ascoral, 1955.

Le Corbusier, Les Plans de Paris: 1956. 1956.

Jean M. Coulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau (eds.), Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs européens en France, du Moyen Age à la fin de l'Empire. Paris, Robert Laffont, 1995.

Jean M. Coulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau (eds.), Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs français et étrangers en France, aux XIXe et XXe siècles (1815 - 1914). Paris, Robert Laffont, 1997.

Magali Coumert et Bruno Dumézil, Les Royaumes Barbares en Occident. Paris, Presses Universitaires de France, Que sais-je?, 2017.

Louis Couperus, Legenden van de Blauwe Kust (1910). Ré-éd., Amsterdam, Elseviers Weekblad, 1951.

Louis Couperus, Incognito à Nice. In: Deshima, Strasbourg), n° 4-2010, pp. 199-204.

Anne de Courcy, Chanel's Riviera: Life, Love and the Struggle for Survival on the Côte d’Azur, 1930–1944. London, Weidenfeld & Nicolson, 2019.

Saskia Cousin. L’identité au miroir du tourisme. Usages et enjeux des politiques de tourisme culturel. Sciences de l’Homme et Société. Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales (EHESS), 2003. https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00266547/document

Saskia Cousin et Bertrand Réau, L'avènement du tourisme de masse, in: Sciences Humaines, 21-02-2011.

Saskia Cousin et Bertrand Reau, Sociologie du tourisme. 2016.

Saskia Cousin et Bertrand Réau, Sociologie du tourisme. Paris, Editions La Découverte, 2016.

Jan Craeybeckx, Un grand commerce d’importation : Les vins de France aux anciens Pays-Bas (XIIIe – XVIé siècle. Paris, S.E.V.P.E.N., 1958.

Mary W. Craig, A Tangled Web: Mata Hari: Dancer, Courtesan, Spy. History Press, 2017.

Benedetta Craveri, The Age Of Conversation. New York, The New York Review Of Books, Inc., 2006.

Jacques Crémadeilis (s. dir. de), L’Aude de la préhistoire à nos jours. Saint-Jean-d’Angély, 1989.

Jean-Paul Crespelle, La Vie quotidienne à Montparnasse à la grande époque - 1905-1930. Paris, Hachette, 1976.

Jean-Paul Crespelle, La Vie quotidienne des impressionnistes: du Salon des Refusés (1863) à la mort de Manet (1883). Paris, Hachette, 1989.

Michel Crozier, La société bloquée. Paris, Editions du Seuil, 1970.

Connor Cruise O'Brien, The Long Affair: Thomas Jefferson and the French Revolution, 1785-1800. Chicago, University of Chicago Press, 1996.

Dirk van der Cruysse, P.C. Hooft et la France d’Henri IV. Colloques Internationaux du C.N.R.S., N° 590 – La découverte de la France au XVIIé siècle. Paris, C.N.R.S, 1980.

José Cubere, Histoire du vagabondage du Moyen-Age à nos jours. Paris, Editions Imago, 1999.

Jean Cuisenier (dir.), Etude sur les indicateurs des flux touristiques, Rapport d’étude pour le compte de la Mission interministérielle pour l’aménagement touristique du Languedoc-Roussillon, Centre de sociologie européenne, Ecole pratique des Hautes Etudes, juin 1966

Jean Cuisenier (dir.), Amplitude des flux touristiques, Rapport d’étude pour le compte de la Mission interministérielle pour l’aménagement touristique du LanguedocRoussillon, Centre de sociologie européenne, Ecole pratique des Hautes Etudes, décembre 1966.

Daniel Cunin (Avant-propos), Regards sur Louis Couperus et la France. In: Deshima, (Strasbourg), n° 4/2010, pp. 5-8.

Frederik Cuyt, De staatse barriere in de tweede helft van de 18-de eeuw. Een rustig en vredig bezit? Masterproef, Universiteit Gent, Academiejaar: 2016 - 2017.

François de Dainville, Cartes anciennes du Languedoc. Montpellier, 1961.

François de Dainville, How did Oronce Fine draw his large map of France, in: Imago Mundi, t. XXIV, pp. 49 - 55, 1970.

Jean-Claude Damas, Le révolution matérielle. Une histoire de la consommation. France XIXe - XXIe siècle. Paris, Flammarion, 2018.

Elsa Damien, Les guides dans la culture touristique de la première moitié du XIXe siècle. Dans: INT Chroniques 71, pages 191-206, 28/05/2003. http://chroniquesitaliennes.univ-paris3.fr/PDF/71-72/Damien72.pdf

Joost Dankers, Jaap Verheul, Twee eeuwen op weg. Van Gend & Loos 1796-1996. Den Haag, Sdu Uitgevers, 2006.

Jan Das en Louis van Ollefen, Wat je thuislaat is meegenomen. Honderd jaar actief en sportief kamperen 1912-2012. Leusden, Nederlandse Toeristen Kampeer Club, 2012.

Yves Daudu, Les Français à la une: La presse étrangère juge les Français. Paris, Editions la Découverte, 1987.

Thomas Daum et Eudes Girard, Du voyage rêvé au tourisme de masse. Paris, CNRS éditions, 2018.

Hugh Dauncey & Chris Tinker (eds.), Media, Memory and Nostalgia in Contemporary France: Between Commemoration, Memorialisation, Reflection and Restoration. Introduction. In: Modern & Contemporary France, Volume 23, 2015 - Issue 2: Special Issue: Media, Memory and Nostalgia in Contemporary France. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09639489.2015.1030127

Léonard Dauphant, Géographies: Ce qu'ils savaient de la France (1100-1600). Ceyzérieu, Champ Vallon, 2018.

Henri David, Claus Sluter. Paris, Editions Pierre Tisné, 1951.

De Fransche Tyrannie, Dat is: Oprecht en Waerachtig Verhael van de Grouwelijke Wreetheden tot Bodegraven, Swammerdam en elders door de Franssen gepleegt: benevens de laetste Toght van 't heir des Koninks van Vrankrijk in Brabant en Vlaenderen, met bygevoegde autenijke Stukken. Getrouwelijk, naer 't Origineel, uit het Frans vertaelt. En vermeerdert met'et gepasseerde op de Dorpen van Nichtevecht, Waverveen en Abkoude. Met schoone kopere Platen verçiert. T' AMSTERDAM, By Ian Claesz. ten Hooren, Boekverkooper over 't oude Heerelogement 1674.

DIRECCTE Occitanie (Direction Régionale des Entreprises, de la Concurrence, de la Consommation, du Travail et de l’Emploi), Les chiffres clés. Édition 2018. Toulouse, 2019.

Octave Debary, La Fin du Creusot ou l'Art d'accommoder les restes. Paris, edité par le Comité des travaux historiques et scientifiques, 2003.

Octave Debary, Deindustrialization and Museumification: From Exhibited Memory to Forgotten History. In: The Annals of the American Academy of Political and Social Science, Deindustrialization and Museumification: From Exhibited Memory to Forgotten History Vol. 595, Being Here and Being There: Fieldwork Encounters and Ethnographic Discoveries, pp. 122-133, Sep., 2004. Sage Publications, Inc..

Guy Debord, La société du spectacle (1967). Paris, Editions Champ Libre, 1971.

Régis Debray, Vie et mort de l'image. Une histoire du regard en Occident. Paris, Gallimard, 1992.

Jean-Michel Decroly et. al., Le tourisme comme expérience: Regards interdisciplinaires sur le vécu touristique. 2016.

E. Defrance, Histoire d'éclairage des rues de Paris. Paris, 1904.

Joan DeJean, The Essence of Style: How the French Invented High Fashion, Fine Food, Chic Cafes, Style, Sophistication, and Glamour. New York, Free Press, 2006.

Joan DeJean, The Age of Comfort: When Paris Discovered Casual-and the Modern Home Began. New York, Bloomsbury Publishing, 2013.

Joan DeJean, How Paris became Paris. The invention of the modern city. New York, Bloomsbury Publishing, 2014.

F. Dekker, Voortrekkers van Oud-Nederland in Engeland, Frankrijk, Achter-Indië, Formosa en Perzië. ‘s Gravenhage, L.J.C. Boucher, 1947.

R. M. Dekker, 'Van Grand Tour tot treur- en sukkelreis. Nederlandse reisverslagen van de 16etot begin 19e eeuw. In: Oppossum, 4, pp. 8-24, 1994.

Maried Delarue, Un Pharaon républicain : Les grands travaux de Mitterrand. Paris, Editions Grancher, 1998.

L. Paul Delinotte et Th. Nolen, Dictionnaire des Idiotismes (Batavismes, Gallicismes), Proverbes et Expressions proverbiales figurées et familières de la langue hollandaise et de la langue française. Hollandais - Français. Amsterdam, Uitgevers-Maatschappy 'Elsevier', 1891.

L. Paul Delinotte et Th. Nolen, Dictionnaire des Idiotismes (Gallicismes, Batavismes), Proverbes et Expressions proverbiales figurées et familières de la langue française et de la langue hollandaise. Français - Hollandais. Amsterdam, Uitgevers-Maatschappy 'Elsevier', 1892.

Hubert Delobette, Ces français qui ont révolutionné le monde. Villeveyrac, Le Papillon Roge Editeur, 2015.

Louis Delplace, La Belgique et la Revolution française. Re-edited, 2010.

Louis Delplace,La Belgique sous la domination française. Volume 1. J.B. Istas, 1896.

Louis Delplace, La Belgique sous la dominiation française. Volume 2. Re-edited by Wentworth Press, United States, 2018.

De Mei Revolutie van 1968. Dagboek van Parijs. Rotterdam, Algemeen Handelsblad, 1968.

Antoine Demetz, La Citroën 2CV de mon père. Evreux, Editions Atlas, 2010.

Emmanuelle Démont et Marc Favreau, Herman van der Hem, un dessinateur hollandais à Bordeaux et dans le Bordelais au XVIIe siècle, Les Éditions de l’Entre-deux-Mers, 2006.

Jean-Claude Demory, Les routes de chez nous: De la voie romaine à l'autoroute. 2005. >P> Florence Deprest, Enquête sur le tourisme de masse. L'écologie face au territoire. Paris, Belin, 1997.

Gilles Deregnaucourt, Société et religion, en France et aux Pays-Bas (XVe-XIXe siècles). Mélanges en l’honneur d’Alain Lottin.Arras, Artois Presses Université, 2000.

Gabriel Désert, La vie quotidienne sur les plages normandes du second empire aux années folles. Paris, Hachette, 1983.

Louis Desnoyers e.a., Les étrangers à Paris. Paris, Charles Warée, éditeur, 1840.

M. Desportes, Paysages en mouvement; Transports et perception de l'espace XVIIIe-XXe siècle. Paris, Gallimard, 2005.

Jean-Paul Desprat et Jacques Thibau, Henri IV. Le règne de la tolérance. Paris, Découvertes Gallimard, 2001.

Agnes Dessing, Tulpen voor Wilhelmina. De geschiedenis van de Engelandvaarders. Amsterdam, 2004 (proefschrift UvA).

Gérard Destrais, Cherbourg, l'épopée transatlantique. Cherbourg, Isoète, 1988.

Didier Deville, Chronologies Mouxoises. Un village de Languedoc dans l'histoire. Des flêches de pierre au chemin de fer. Moux, 2013.

Antoon Devogelaere, Van gaslamp tot gloeilicht. Kapellen, 1987.

Luc Devoldere (Rédacteur en chef), Vaut le voyage: artistes et intellectuels du Nord à Paris.Septentrion, Arts, lettres et cultue de Flandre et des Pays-Bas? Revue trimestrielle, XXXII, n° 1, 1er trimestre, 2003,

Bern Dibner, The Atlantic Cable. Norwalk, Conn., Burndy Library Inc., 1959.

Paul Dibon, Le voyage en France des étudiants Néerlandais au XVIIéme siècle. La Haye, Martinus Nijhoff, 1963.

Denis Diderot, Voyage en Hollande. (1780-1782) Paris, Librairie François Maspéro, 1982.

Denis Diderot, Voyage en Hollande (Over Holland). Amsterdam, Contact, 1994.

Le Comte de Dienne, Histoire du Dessèchement des lacs et marais en France avant 1789. Paris 1891.

F. van Dieren (vertaling), Francesco Petrarca, Brieven. Amsterdam, Atheneum - Polak - Van Gennep, 1998.

Chrislain de Diesbach, Ferdinand de Lesseps, Paris, Perrin, 1998.

Michiel van Diggelen, Ab Visser Biografie. Groningen, 2013.

J. A. Dijkshoorn, L'influence française dans les moeurs et les salons des Provinces-Unies, Paris, 1925.

Direction Générale des Entreprises, Tourisme en 2050. Quelques idées pour le futur. Cahier de Tendance. Paris, 2016. https://www.entreprises.gouv.fr/files/files/directions_services/tourisme/colloque/Cahier_de_tendances_EIT2016.pdf

Direction Génerale des Patrimoines/Ministère de la Culture, Direction Générale des Entreprises, Groupe Caisse des Dépôts, Etudes Economiques, Analyses, Etudes de faisabilité relative au développement d'équipements touristiques marchands au sein des sites patrimoniaux en France. Valorisation touristique des monuments historiques. Paris, 2018. https://www.entreprises.gouv.fr/files/files/directions_services/etudes-et-statistiques/Analyses/2018-patrimoine-touristique.pdf

Direction Générale des Entreprises, Mémento du Tourisme, Edition 2018. Ivry-sur-Seine, 2019. https://www.entreprises.gouv.fr/files/files/directions_services/etudes-et-statistiques/stats-tourisme/memento/2018/MEMENTO_TOURISME_Edtion2018-WEB.pdf

Mr. Jacob Dirks, Geschiedkundig onderzoek van de koophandel der Friezen van de vroegste tijden tot aan den dood van Karel den Grooten. Utrecht, C. van der Post, 1846.

Mr. Jacob Dirks, De uitgewekenen uit Nederland naar Frankrijk, 1787-1795 : eene schets. Z.j..

Rachel Dodds, Overtourism: Issues, realities and solutions. De Gruyter Studies in Tourism, 2019.

Pryor Dodge, La Grande Histoire du vélo. Paris, Flammarion, 2000.

A. Doedens, L. Mulder, Een spoor van verandering - Nederland en 150 jaar spoorwegen 1839 - 1989. Baarn, 1989.

A. den Doolaard, De druivenplukkers. Amsterdam, N.V. Em. Querido's Uitgevers-Mij., 1931.

A; den Doolaard, De Groote Verwildering. Amsterdam, Querido, 1936.
A. den Doolaard, Le vainqueur du Mont Blanc (De Groote Verwildering). Roman traduit du hollandais par H. et P. Hofer-Bury. Paris, Albin Michel, 1950.

A. den Doolaard, Het leven van een landloper. Amsterdam, N.V. E.M. Querido's Uitgeversmij, 1958.

M.J.M. Dongelmans en J.M.H.J. Hemels. Een Nijmeegse Familie. Ondernemend en maatschappelijk bewogen. Vier generaties Dobbelmann. Nijmegen, Uitgegeven door mr. P.F.H.M. Dobbelmann, 1996.

Pierre-Antoine Donnet, La Saga Michelin. Paris, Seuil, 2008.

Monique Donnil du Fresnel, Pierre-Paul Riquet (1609 - 1680). L'incroyble aventure du Canal des Deux-Mers. Editions du Sud Ouest, 2012.

J. van Dorp, Kampeeridyllen. Amsterdam, Van Holkema & Warendorf, 1929.

Lucille Douchin et Thibaut Hair, Destination: France! La photothèque du tourisme. Livret d'exposition. Fontainebleau, Archives Nationales, 2014.

D. Draaisma, Het verborgen raderwerk: over tijd, machines en bewustzijn. Baarn, Uitgeverij Ambo, 1990.

Petra Dreiskämper, 'Redeloos, radeloos, reddeloos.' De geschiedenis van het rampjaar 1672. Hilversum, Verloren, 1998.

Jeanine Dubié et Philippe le Ray, L'évaluation de la politique d'accueil touristique. Assemblée national, 2015.

Jean-Paul Dubois, L'Amérique m'inquiéte et autres récits. Editons de l'Olivier, 2017.

Jean-François Dubost, Les étrangers en Frannce., XVIe siècle -1789. Guides des recherches aux Archives Nationales. Paris, Archives Nationales, 1993.

René Duchet, Le Tourisme à travers les âge, sa place dans la vie moderne. Paris, Vigot frères, éditeurs, 1949.

Pierre H. Dubois, Schrijvers in hun landschap. Verkenningstochten door de Franse literatuur. 's-Gravenhage - Rotterdam, Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, 1971.

Pierre H. Dubois, Schrijvers in hun landschap II. Verkenningstochten door de Franse literatuur. 's-Gravenhage - Rotterdam, Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, 1977.

Pierre H. en Simone Dubois, Zonder vaandel. Belle van Zuylen, een biografie. Amsterdam, Uitgeverij G.A. van Oorschot, 1993.

Charles-Emmanuel Dufourcq, La Vie quotidienne dans l'Europe médiévale sous domination arabe; Paris, Hachette, 1978.

Marina Duhamel-Herz, Un demi-siècle de signalisation routière. Naissance et évolution du panneau de signalisation routière en France, 1894-1946. Presses de l'École Nationale des Ponts et Chaussées, 1994. http://www.davidpublisher.org/Public/uploads/Contribute/55dc27e2aae0a.pdf.

Marina Duhamel-Herz et Jacques Nouvier, La signalisation routière en France de 1946 à nos jours. AMC éd., 2001.

Mauro Dujmovic, Aljoša Vitasovic,Juraj Dobrila, Postmodern Society and Tourism. In: Journal of Tourism and Hospitality Management, October 2015, Vol. 3, No. 9-10, 192-203.

Rhea Foster Dulles, Americans Abroad: Two Centuries of European Tavel. Ann Arborr, Mich., University of Michigan Press, 1964.

Bruno Dumézil, Des Gaulois aux Carolingiens. Paris, Presses Universitaires de France, 2013.

Bruno Dumézil et Magali Coumert, Les royaumes barbares en Occident. Paris, Presses Universitaire de France, Collection: Que sais-je ? 2017.

Jean Dunbabin, France in the Making 843-1180. Oxford, Oxford University Press, 2000.

Aimé Dupuy, Voyageurs à la découverte de l'ancienne France, 1500 – 1850. Paris, Le Club du livre d’histoire, 1957.

Michel Durrieu, Tourisme, 'la France' N°1 Mondial. Paris, Cherche Midi, 2017.

Brice Duthion, Cyrille MandouL, L'innovation dans le tourisme. Culture numérique et nouveaux modes de vie. De Boeck - Collection Tourisme - Compétences et métiers, 2016.

Gérard Duval, Demain, la fracture touristique ? Dans: 'Espaces tourisme & loisirs', Avril 2008.

Nancy Duvall Hargrove, T.S. Elliot's Parisian Year. Gainsville, Fl., University Press of Florida, 2009.

John Richard Edelheim, Hidden messages: a polysemic reading of tourist brochures. In: Journal of Vacation Marketing, vol; 13, no.1, pp. 5-17, 2007. https://pdfs.semanticscholar.org/881a/83da9d6100df12efa90e3f1a0c5ad24861ff.pdf

Ton van Egmond,, Toerisme: verbroedering of verloedering? Breda / Leiden, DTV uitgeverij / Toerboek, 1992.

Ton van Egmond, Het verschijnsel toerisme. Verleden, heden, toekomst, Meppel, Uitgeverij Edu-Actief, 2011.

Alain Ehrenberg, Le Club Méditerranée: 1935-1960. In: Les vacances. Un rêve, un poduit, un miroir. Revue Autrement, Serie Mutations, n° 111, pp. 117-129. Paris, Autrement Revue, 1990.

W.H.N. van Eijkern, Met een gastronoom door Frankrijk. Een reisbrevier vol tongstrelingen. Parijs. Amsterdam / Antwerpen, N.V. Uitgeversmij. Kosmos, 1967.

Max Eisler, Jacob Maris in Parijs, Amsterdam, 1913.

M. Eliade,Images et symboles; Paris, Gallimard, 1952.

A. M. Elias, Een minister op dienstreis. W. F. Röell in 1807 per koets door Frankrijk. Haarlem, Fibula - Van Dishoeck, 1978.

Norbert Elias, The Court Society. Dublin, University College Dublin Press, 2005.
N. Elias, Die höfische Gesellschaft. Eine Untersuchung zur Soziologie des Königstum und der höfischen Aristokratie – 1969.

J. Elsner en J. P. Rubies ed., Voyages and Visions. Towards a Cultural History of Travel. London, 1999.

Christiane Eluère, L'Europe des Celtes. Paris, Découvertes Gallimard, 1992.

S. Elzinga, Het voorspel van de oorlog van 1672: de economisch-politieke betrekkingen tusschen Frankrijk en Nederland in de jaren 1660-1672. Rotterdam, 1926.

Maureen Emerson, Riviera Dreaming: Love and War on the Côte d’Azur. London – New York, I.B. Tauris & Co. Ltd, 2018.

P. C. Emmer et Didier Poton de Xaintrailles, Les Pays-Bas et l'Atlantique, 1500-1800. Pages 112-116: Les Néerlandais et le Marais poitevin: une légende tenace. Rennes, PUR, 2009.

P. C. Emmer, Henk den Heijer, Louis Sicking (red.), Atlantisch avontuur. De Lage Landen, Frankrijk en de expansie naar het westen, 1500-1800. Zutphen, Walburg Pers, 2010.

Leroy Ellis, Les Russes sur la Côte d"Azur: La colonie russe dans les Alpes-Maritmes des origines à 1939. Nice, Editions Serre, 1988.

Willem Elschot, Villa des Roses. Amsterdam, P.N. van Kampen & Zoon N.V., 1913.

Ed van der Elsken, Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés. Amsterdam, De Bezige Bij, 1956.

Franciscus van den Enden, Vrije Politieke Stellingen. (1665) Met een inleiding van dr. W. Klever. Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1992.

Christopher Endy, Cold War Holidays: American Tourism in France. Chapel Hill, NC, The University of North Carolina Press, 2005.

Karl Enenkel, Paul van Heck en Bart Westerweel (red.), Reizen en reizigers in de Renaissance. Eigen en vreemd in oude en nieuwe werelden. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1998.

Th. Engelen, Van 2 naar 16 miljoen mensen. Demografie van Nederland, 1800-nu. Amsterdam, Boom, 2009.

Aad Engelfriet e.a., De geschiedenis van de spoorwegen in Rotterdam. http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/spoorwegen.htm, 2009.

Viktor Engelhardt, Die Kunst zu reisen in alter und neuer Zeit wie sich in Reisehandbüchern / Reiseanweisungen / Reisekarten und Postfahrplänen aus allen Jahrhunderten / sowie in Kursbüchern / Autostraßen-und Flugkarten der Gegenwart darstellt. Berlin, 1937.

Rudolf Engels & Peter de Lange, Het kleurijke leven van Kees van Dongen. Schiedam, Scriptum, 2002.

Rudolf Engels, Kees van Dongen. Ster van de lichtstad. Schiedam, Scriptum, 2010.

Hans Magnus Enzenberger, Vergebliche Brandung der Ferne: Eine Theorie des Tourismus. In: Merkur no. 126, August, 1958.

Megan Epler Wood, Sustainable Tourism on a Finite Planet. London, Routledge, 2017.

Erasme et Paris; Exposition organisée avec le concours de la Bibliothèque Nationale. Institut Néerlandais, 12 décembre 1969 - 18 janvier 1970.

Frans Erens, Vertelling en Mijmering. Roermond, J. J. Romen en Zonen, 1922.

Frans Erens, Vervlogen Jaren. Den Haag, Thijmfonds, 1938.

Antoon Erftemijer en Renske Koster, Reislust bij Nederlandse kunstenaars sinds 1850. Haarlem, 99 Uitgevers/Publishers, 2016.

Michel Espagne, Michael Werner (Hgg.), Transferts. Les relations interculturelles dans l'espace franco-allemand, (XVIIe - XIXe siècle). Paris, 1988.

F.J.F. Esser (Red.), De Moerdijkbrug : schakel tussen Holland en Brabant. Tilburg, 1978.

Myriam Everhard, Les femmes dans la Révolution batave. Droits des femmes, droits du peuple. In: Annales historiques de la Révolution française. Pp. 93-105, 2001. https://www.persee.fr/doc/ahrf_0003-4436_2001_num_326_1_2551.

Myriam Everard en Peter Altena (red.), Onbreekbare burgerharten : de historie van Betje Wolff en Aagje Deken. Nijmegen, Uitgeverij Vantilt, 2004.

Myriam Everard, « Twee "dames hollandoises" in Trévoux. De politieke ballingschap van Elizabeth Wolff en Agatha Deken, 1788-1797 ». In: De achttiende eeuw, vol. 38, p. 147-167, 2006.

Myriam Everard, Deux Hollandaises à Trévoux (1788-1797) : voyage d’agrément ou engagement politique ? In: Genre & Histoire, n° 9, Automne, 2011. https://journals.openedition.org/genrehistoire/1427 (Automne 2011, mis en ligne le 17 juin 2012, consulté le 18 juin 2019. URL : http://journals.openedition.org/genrehistoire/1427

Leo Ewals, Ary Scheffer 1795 – 1858, Gevierd Romanticus. Dordrecht/Zwolle, Dordrechts Museum / Waanders, 1995.

W.J.M. van Eysinga, Huigh de Groot. Een schets. Haarlem, H.D. Tjeenk Willink & Zoon N.V., 1945.

J.A. Faber Woord vooraf), Het spoor. 150 jaar spoorwegen in Nederland. Amsterdam, 1989.

A. N. J. Fabius en Ed. van Biema, Reizen en pleisteren. Bijdragen tot de geschiedenis van het hôtel- en reiswezen. Amsterdam, N. J. Boon, 1895. >P> Maurice Fabre, Histoire de la locomotion terrestre. Genève, Les Editions Rencontre et Erik Nitsche International, 1963.

Maurice Fabre, Histoire de la communication. Genève, Les Editions Rencontre et Erik Nitsche International, 1964.

C. Fagadet, Gruissan - Les chalets - de 1900 à nos jours. Narbonne, Graphisud, 1989.

Raymond Fagel, Les gens des Pays-Bas en France au temps de la Renaissance 1480-1560. Revue du Nord, Vol.82(337), pp.681-722, 2000.

Alain Falvard, Chemins Historiques en Languedoc et Roussillon. Portet-sur-Garonne, Nouvelles Editions Loubatières, 2010.

C. Fasseur, Indischgasten. Amsterdam, 1997.

François Fauconnet 'ed.), Les Boutiqueq à Paris. Paris, Editions du Pavillon de l'Arsenal, 1997.

Sonya Faure, Sudhir Hazareesingh: "Chez les intellectuels français émerge un néoconservatisme républicain, frileux et nombriliste". Libération, 28 août 2015 à 17:16.

Leo Faust, Faubourg en Boulevard in Oorlogstijd. Dagboek van een Hollanschen journalist te Parijs. (2 augustus 1914 - 14 juli 1915). Amsterdam, S. L. van Looy, 1915.

Leo Faust, De ziel van Parijs. Den Haag, N.V. Prometheus / Antwerpen, De Gulden Sonne, 1924.

Leo Faust, 36, rue Pigalle, een bar op Montmartre. De Boer, 1956

Dr. C. N. Fehrmann, Onze vloot in de Franse tijd. De admiraals De Winter - VerHuell. Den Haag, Kruseman, 1969.

Maxine Feifer, Tourism in History. From Imperial Rome to the Present. Biarcliff Manor, NY, Stein and Day, 1986.

Jan Feith, La Belle en haar aanbidders. Frankrijk bereisd, gezien, geproefd en ... genoten. Den Haag, Zuid-Hollandsche Uitgevers Mij, 1937.

Dominique Fernandez (introduction), Les princes et leurs amants. Dossier Historia. Paris, Historia, Mai 2017.

R. Ferras, 1995, Une (re)-présentation du Languedoc-Roussillon. In: A. Bailly et.al., Géographie régionale et représentations. Ed. Anthropos, Coll. Géographie, 1995.

W. R. Ferwerda, Bacchus tussen Rozen. Een reis door het wijngebied rodom Bordeaux. Amssterdam-Brussel, Elsevier, 1950.

Louis Figuier, Les merveilles de la science ou description populaire des inventions modernes; Paris, Furne, Jouvet et Cie, Editeurs, 1869;

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 1: De transportrevolutie (1800 - 1900). Zutphen, De Walburg Pers, 2008.

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 2: De mobiliteitsexplosie (1895 - 2005). Zutphen, De Walburg Pers, 2009.

Alfred Fierro, Histoire et dictionnaire de Paris. Paris, Robert Laffont, 1996.

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 1: De transportrevolutie (1800 - 1900). Zutphen, De Walburg Pers, 2008.

Ruud Filarski en Gijs Mom, Van transport naar mobiliteit. Vol. 2: De mobiliteitsexplosie (1895 - 2005). Zutphen, De Walburg Pers, 2009.

Ruud Filarski, Tegen de stroom in. Binnenvaart en vaarwegen vanaf 1800. Utrecht, 2014.

M. F. K. Fisher, Two Towns In Provence. Map of another town and a considerable town. Little, Brown and Company, 1964.

Noel Riley Fitch, Sylvia Beach and the Lost Generation: A History of Literary Paris in the Twenties and Thirties. W. W. Norton & Company, 1985.

Scott F. Fitzgerald, Tender is the night. New York, Scribner, 1934.

Janet Flanner, Paris Was Yesterday, 1925-1939. Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company, 1979.

Janet Flanner, Janet Flanner's World: Uncollected Writings, 1932-1975. Harcourt Brace Jovanovich, 19??.

Janet Flanner (Genêt), Paris Journal 1944-1965. Edited by William Shawn. New York and London, Harcourt Brace Jovanovich, 1977.

Janet Flanner (Genêt), Paris Journal 1965-1971. Volume two. Edited by William Shawn. San Diego - New York - London, Harcourt Brace Jovanovich Publishers, 1970.

Fergus Fleming, De verovering van de Alpen. Amsterdam, Atlas, 2004.

Patrice Flichy, Une histoire de la communication moderne. Espaces publics et vie privée. Paris, Edition La Découverte & Syros, 1997.

Mathie Flonneau, Les cultures du volant.Essai sur les mondes de l'automobilisme. Paris, Autrement, 2008.

Mathie Flonneau et Vincent Guigueno (dir.), De l'histoire des transports à l'histoire de la mobilité. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2009.

Claude Fohlen, Jefferson à Paris, 1784 – 1789. Paris, Perrin, 1995.

Georges Fordham, Les Routes de France. Etude Bibliographique sur les Cartes Routières et les Itinéraires et Guide Routiers de France. (1929). Genève, Slatkine-Megariotts Reprints, 1975.

Viviane Forrester, Van Gogh ou l'enterrement dans les blés. Paris, Seuil, 1983.

Edouard Fournier, Histoire des hôtelleries, cabarets, hôtels garnis, restaurants et cafés, (Ed. 1859). Paris, Hachette Livre / BnF.

R. Fox and A. Turner (eds.), Luxury Trades and Consumerism in Ancien Régime Paris. Alderschot, 1998.

Margaretha François (Réalisation de l'exposition, organisé avec le concours de la Bibliothèque Nationale, et de ce catalogue), Erasme et Paris. Paris, Institut Néerlandais, 1969.

E. Franquinet, Jules Verne. Zijn persoon en zijn werk. Eindhoven, N.V. Uitgeversmaatschappij de Pelgrim, 1942.

Robert Franquinet, Christelijk Erfgoed Langs 's Heren Wegen. In Frankrijk. Haarlem, Uitgeverij De Toorts, 1960.

J. Fransen, ‘Les comédiens français en Hollande au XVIIe et au XVIIIe siècle’, Paris 1925

Jean-Luc France-Barbou, La difficile genèse de l'autoroute du Sud (1934-1964). Paris, Presses des Ponts, 2010.

Chrystia Freeland, Plutocrats. The Rise of the New Global Super-Rich. London, Penguin Books, 2012.

Paul. FreìDeìRicq, Essai sur le roÌ‚le politique et social des ducs de Bourgogne dans les Pays-Bas, etc. 2010.

Linekes Frerichs, Buitenland is geen land. Nescio in Frankrijk. Amsterdam, Van Oorschot, 2019.

Philip Freriks, Alle Fransen dragen een alpino ... . Wormer, Inmerc B.V., 1993.

Philip Freriks (tekst en met bijdragen van Remco Campert e.a.), Kees Scherer. Het Parijs van de vijftiger jaren. Baarn, Trion, 1998.

Philip Freriks, Gare du Nord. Verhalen over Frankrijk. Schoorl, Uitgeverij Conserve, 2004.

Florence Frigola-Wattinne, Le California Palace au temps de sa splendeur: Cannes. Paris / Norderstedt, Books on Demand, 2019.

Willem Frijhoff, Margot Jongedijk, Ruud Rottier, 'Vryheid of de Dood'. la Révolution française vue des Pays-Bas, 1789 – 1798. Amsterdam, Maison Descartes, 1989.

Willem Frijhoff, ‘Verfransing? Franse taal en Nederlandse cultuur tot in de revolutietijd.’ In: Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 104 (1989) p. 592-609.

Willem Frijhoff et Rudolf Dekker, Le voyage révolutionnaire. Actes du colloque franco-néerlandais du Bicentenaire de la Révolution française, Amsterdam. 12 - 13 octobre 1989. Hilversum, Verloren, 1991.

Willem Frijhoff en O. Moorman van Kappen (red.), Les Pays-Bas et la France des Guerres de Religion à la création de la République Barave. Nijmegen, 1993.

Willem Frijhoff, Les voyageurs néerlandais en France du XVIIe au début du XIXe siècle. Amsterdam, Vrije Universiteit, 1993.

Willem Frijhoff, 'De natie op stap? Nederlanders in Parijs in koning Lodewijks tijd'. In: De Negentiende Eeuw 30, nr. 2, pp. 255 - 272, 2006.

Dominique Frischer, La France Vue d'en Face. L'image de la France analysée et jugée par des étrangers. Paris, Robert Laffont, 1990.

Marc Fumaroli, Quand l'Europe parlait français. Editions de Fallois, 2001.

E. Furlough, Packaging Pleasures: Club Méditerranée and French Consumer Culture, 1950 - 1968, French Historical Studies 18, pp. 65 - 81.

Jean-Marie Furt et Franck Michel (sous la dir. de), Tourismes et identités. Paris, L'Harmattan, 2006.

Edwin Sill Fussell, The French Side of Henry James. New York, Columbia University Press, 1990.

Marie-Hélène Fusz, Le Touring-Club de France (1890-1983): son rôle dans le développement de la sensabiliyé au patrimoine. DEA de sciences humaines, Sorbonne Paris IV, septembre 200O.

Roger Gachet, Le télegraphe optique de Claude Chappe. Editeur: Roger Gachet, 1993.

Michèle Gaillard, L’accueil des laïcs dans les monastères (ve-ixe siècle), d’après les règles monastiques. BUCEMA, Bulletin du centre d'études médiévales d'Auxerre, Hors-série n° 8, 2015 : Au seuil du cloître : la présence des laïcs (hôtelleries, bâtiments d’accueil, activités artisanales et de services) entre le Ve et le XIIe siècle. 2015.

Robert E. Gajdusek, Hemingway's Paris. New York, NY, Charles Scribner‘s Sons, 1978.

Georges Galfano, Le télégraphe Chappe dans l'Aude. Carcassonne, Arhiscom, 1986.

Georges Galfano, Histoire de télégraphes et téléphones dans l'Aude. Carcassonne, Arhiscom, 1990.

Jean Galard, Descartes en Nederland. IN: Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. pp.51-88, Vianen, Kwadraat, 1985.

J. M. Galjaard, Pootje baden; de vaderlandse geschiedenis van het badleven. Utrecht, 1966.

Max Gallo, Moi, Charlemagne, empereur chrétien. Paris, XO Editions, 2016.

Jacques Gapaillard, Histoire de l'heure en France. Paris, Vuibert, 2011.

Brian Garrod, Understanding the Relationship Between Tourism Destination Imagery and Tourist Photography. In: Journal of Travel Research, Volume XX, Sage Publications, 2008. http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.873.2720&rep=rep1&type=pdf

Dominique Gaulme, Souvenirs de vacances en France. Levallois Perret, Filipachi, 2003.

Ludovic Gautier, La Propagande touristique à l'étranger. 1919.

Marcel Gautier, Chemins et véhicules de nos campagnes. Saint-Brieux, Presses Universitaires de Bretagne, 1971.

Didier Gazagnadou, La Poste à Relais. 1994.

Jhr. M. B. L. de Geer, De strijd der Friezen en Franken. Berigten Hist. Gen. 3e deel, 1e stuk.

Titia J. Geest, ‘Madame de Charrière, (Belle van Zuylen). Een leven uit de achttiende eeuw’. Assen 1955.

R. Geiki & I. A. Montgomery, The Dutch Barrier. Cambridge, 1930.

Barend Gerritsen, Parijs 1958. Met mijn net gekochte Rolleiflex zijn deze foto's in de zomer van 1958 in Parijs gemaakt. Uitgave in eigen beheer. Ca 2017.

Pieter Geyl, La Révolution batave 1783-1798. Paris, Société des études robespierristes, 1971.

R. van Gelder, Patriotten in Ballingschap. Nederlandse politieke vluchtelingen in Noord Frankrijk, 1787-1795. Amsterdam, doctoraalstudie Universiteit van Amsterdam, 1976.

Alain Gélédan (sous la direction de), Le bilan économique des années Mitterrand, 1981 - 1994. Paris, Le Monde Editions, 1993.

Jacques Généreux, La Grande Régression. Paris, Seuil, 2010.

Susan George, Les usurpateurs. Comment les entreprises transnationales prennent le pouvoir. Paris, Seuil, 2014.

Paul Gerbod, Voyages au pays des mangeurs de grenouilles. La France vue par les Britanniques du XVIIIe siècle à nos jours. Paris, Albin Michel, 1991.

Paul Gerbod, Voyager en Europe. Du Moyen Age au IIIe millénaire. Paris, l'Harmattan, 2002.

Alphonse Germain, Les Néerlandais en Bourgogne. Bruxelles, Librairie Nationale d'Art & d'Histoie, G. van Goest Editeurs, 1909.

Laurent Gervereau, Voir, comprendre, analyser les images. Paris, Editions la Découverte, 2004.

Anna P.H. Geurts, Reizen en schrijven door Noord-Nederlanders. Een overzicht. In: Op reis in de negentiende eeuw (met bijdragen van Jan Hein Furnée en Leonieke Vermeer ... et. al.. Speciaal nummer van: De negentiende eeuw, vol. 37, afl. 4, 2013, pag. 264-288.

Peter Giessen, Retour de France. Over de route nostalgique naar het Frankrijk van nu. Amsterdam, Thomas Rap, 2018.

Pierre Giffard, Paris sous la troisième république : les grands bazars. Paris, Victor Havard, 1882.

Stefan Ginter, Reisen als postmodernes Abenteuer. München, Grin Verlag, 2008.

C. C. Gillispie, The Montgolfier Brothers and te invention of aviation, 1783-1784. Princeton, Princeton University Press, 1983.

Hervé Giraud, Carnet de Voyage. Nationale 7. La route mythique. Mouans-Sartoux, PEMF, 2006.

Charles Glass, Les Américain à Paris sous l'Occupation. Paris, Editions Saint-Simon, 2012.

Philippe Gloaguen, Patrice Trapier, Génération routard. Paris, Lattès/Hachette, 1994.

Philippe Gloaguen; Une vie de routard, Paris, Calman-Lévy, 2006.

Bill Glover, History of the Atlantic Cable & Undersea Communications from the first submarine cable of 1850 to the worldwide fiber optic network. Atlantic Cables: 1856-2018. http://atlantic-cable.com//Cables/CableTimeLine/atlantic.htm, last revised: 20 March, 2019.

W. Gobbers, ‘De invloed van J.J. Rousseau's ideeen in Holland (1760-1810)’, Wetenschappelijke Tijdingen XVII, p. 459-466, 1957.

W. Gobbers, ‘Hollanders op Rousseau-bedevaart’, De Nieuwe Taalgids LII (1959), p. 289-296; LIII (1960), p. 21-30.

W. Gobbers, Jean-Jaques Rousseau in Holland. Een onderzoek naar de invloed van de mens en het werk (ca. 1760-ca. 1810). Gent, 1963.

Frans Godfroy, Hugo de Groot Pad. Historische wandel- en fietsroute. De vlucht van Loevestein naar Antwerpen in 7 etapes. Utrecht, Uitgeverij IJzer, 2017.

Jean-Pierre Le Goff, La fin de village. Paris, Gallimard, 2012.

Romy Golan, Modernity and Nostalgia: Art and Politics in France Between the Wars. Yale Publications in the History of Art, 1995.

Annie Gondras, La valorisation touristique des châteaux et demeures historiques. Paris, L'Harmattan, 2012.

Lola Gonzales-Quijano, Capitale de l'amour. Filles et lieux de plaisir à Paris au XIXe siècle. Paris, Vendémiaire, 2015.

Bertram M Gordon, War Tourism. Second World War France from Defeat and Occupation to the Creation of Heritage. Cornell University Press, 2018.

John Steel Gordon, A Thread Across the Ocean: The Heroic Story of the Transatlantic Cable. HarperCollins, 2003.

Jean Goujon, Descartes et les Pays-Bas. Exil, refuge ou séduction. Imprimerie Bené, Nîmes, 1993.

Jean Goulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau, Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs européens en France du Moyen Age à la fin de l’Empire. Paris, Robert Laffont, Bouquins, 1995.

Jean Goulemot, Paul Lidsky et Didier Masseau, Le Voyage en France. Anthologie des voyageurs français et étrangers en France aux XIXe et XXe siècles (1815 – 1914). Paris, Robert Laffont, Bouquins, 1997.

Roger Gounot, Le carosse du XVIIIe siècle, autrefois dénommé berline à la française ou vis-à-vis à deux fonds. Donné par M. le Comte de Loiray et provenant du Château de Vachères. 1960.

E. M. Grabowsky en P. J. Verkruijse (uitgegeven met inleiding en commentaar), Arnout Hellemans Hooft, Een naekt beeldt op een marmore matras seer schoon. Het dagboek van een 'grand tour' (1649-1651). Hilversum, Verloren, 2001.

David Graeber, The Utopia of Rules. On Technology, Stupidity, and the Secret Joys of Bureaucracy. Brooklyn - London, Melville House, 2015.

David Graeber, Bullshit Jobs: The Rise of Pointless Work, and What We Can Do About It. London, Penguin, 2018.

Charles Graves, The Riviera Revisited. London, Evans Brothers Limited, 1948.

Maria Gravari-Barbas et Edith Fagnoni (co-réd.), Métropolisation et tourisme. Comment le tourisme redessine Paris. Paris, Belin, 2013.

Maria Graves-Barbas et Sébastien Jacquot (co-réd.), Patrimoine mondial et développement: au défi du tourisme durable. Québec, Presses universitaires de Québec, 2014.

Green Global Travel, The effects of mass tourism. (How overtourism is destroying 30+ destinations). https://greenglobaltravel.com/effects-mass-tourism-overtourism-destroying-destinations/. 2018 (?).

Scott Goodall, The Freedom Trail: Following one of the hardest wartime escape routes across the central Pyrenees into Northern Spain.Banbury UK, Inchmere Design, 2005.

C. Goossens, Verbeelding van vakantie; een studie naar effecten van emotionele informatie. Tilburg, 1993.

Jean Gravigny, Montmartre en 1925. Paris, Editions Montaigne, 1925.

Peter Greenhalgh, Ephemeral Vistas. The Expositions Universelles, Great Exhibitions and World's Fairs, 1851-1939. Manchester, 1988.

Ambrose Greenway, A Century of Cross-Channel Passenger Ferries. London, Ian Allan Ltd., 1981.

Nancy L. Green, Les Américains de Paris. Hommes d'affaires, comtesses et jeunes oisifs, 1880 – 1941. Paris, Belin, 2014.

Madeleine Grégoire-Doiron, Affinités (France-Danemark). Cahiers de l'Alliance Française / Comité de St.-Briève, 1947.

Wolfgang Griep und Hans-Wolf (Hgg.), Reisen im 18. Jahrhundert. Neue Untersuchungen (= Neue Bremer Beiträge, 3), Heidelberg, 1986.

F. Grijzenhout, W.W. Mijnhardt en N.C.F. van Sas (red.), Voor vaderland en vrijheid. De revolutie van de patriotten. Amsterdam, 1987.

Siegfried Grillmeyer, Habsburger Diener in Post Und Politik: Das Haus Thurn Und Taxis Zwischen 1745 Und 1867. 2005.

Pascal Griset, Les révolutions de la communication, XIXe-XXe siècle. Paris, Hachette, 1991.

J. Gritti, 'Les contenus culturels du Guide Bleu: monuments et sites a voir'. In: Communications, n° 10, pp. 51-64, 1967.

Ernst Ulrich Grosse und Heinz-Helmut Lüger, Frankreich verstehen. Eine Einführung met Vergleichen zu Deutschland. Darmstadt, Primus Verlag, 2008.

Thomas Grosser, Reiseziel Frankreich. Deutsche Reiseliteratur vom Barock bis zur Französischen Revolution. Opladen, Westdeutsche Verlag Gmbh, 1989.

Harriet Grote, Memoir of the Life of Ary Scheffer. 2010.

Grotius, La vie et l’œuvre de Grotius (1583 – 1845). Exposition. Paris, Institut Néerlandais, 1965.

O. Guichard, Loisirs Languedoc-Roussillon, Revue française d’urbanisme, n°86, numéro spécial, Le Languedoc-Roussillon. Paris, 1965.

Daniel Vander Gucht, Ecce homo touristicus. Identité, mémoire et patrimoine à l'ère de la muséalisation du monde. Loverval, Editions Labor, 2006.

Denis Guedj, La Révolution des savants. Paris, Découvertes Gallimard, 1988.

Denis Guedj, La Méridienne. Paris, Robert Laffont, 1997.

Denis Guedj, Le mètre du monde. Paris, Editions du Seuil, Paris, 2000.

Jean-Claude Guédon, La planète et cyberespace. Paris, Découverte Gallimard, 1996.

Jean D. Guerdon, 2000 ans de transports parisiens. Paris, Champs actuel, Sélection du Reader's Digest, 1971.

Christophe Guilly, Fractures françaises. Paris, Champs essais, Flammarion, 2010.

Christophe Guilly, Le crépuscule d'en haut. Paris, Flammarion, 2014.

Christophe Guilly, La France Périphérique. Comment on a sacrifié les classes populares. Paris, Flammarion, 2014.
(En anglais publié comme: Christophe Guilluy, Twilight of the Elites. Prosperity, the Periphery, and the Future of France. Yale University Press, 2019.)

N. Guns, Koninklijke Rotterdamsche Lloyd. Beknopte geschiedenis van een rederij. Zutphen, 2004

France Guwy, Voltaire, Help!. De Hollandse ervaringen van Voltaire en de invloed op zijn denken. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 1995.

Ueli Gyr, The History of Tourism : Structures on the Path to Modernity. http://ieg-ego.eu/en/threads/europe-on-the-road/the-history-of-tourism, 2010.

Alex de Haas? De minstreel van de mesthoop. liedjes, leven en achtergronden van Eduard Jacobs. Amsterdam, de Bezige Bij, 1958.

Hella S. Haasse, Ogenblikken in Valois. Breda, Uitgeverij De Geus b.v., 1982.

F.W.A. Habermann, Postroutes en postwagens in de 19de eeuw. Tijdschrift voor Economische Geografie, 41, deel 32, pp. 180 - 186, 1941.

Hans van Haefte, Folies Bergère. Amsterdam, A.J.G. Strengholt's Uitgeversmaatschappij, 1961.

Hans van Haefte, Place Pigalle. Amsterdam, A.J.G. Strengholt's Uitgeversmaatschappij, 1961.

Hans van Haefte, Hotel Montmartre. Amsterdam, A.J.G. Strengholt's Uitgeversmaatschappij, 1962.

Edwine Hagen, President van Nederland. Rutger Jan Schimmelpennick (1761 – 1825). Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2012.

H. Hazel Hahn, Scenes of Parisian Modernity. Culture and Consumption in the Ninneteenth Century. New York, Palgrave Macmillan, 2009.

W. Scott Haine, The World of the Paris Café: Sociability among the French Working Class, 1789 - 1914. Baltimore & London, 1996.

E.O.G. Haitsma Milier, A.M.J.T. Leyten, Het Nederlandse beeld van de Franse Revolutie in prent en film. Amsterdam, De Bataafsche Leeuw, 1989.

Ludo van Halem (samenstelling), Simon Vinkenoog e.a., Parijs was mieters ! Nederlandse fotografen in Parijs 1945 – 1965, Schiedam, Stedelijk Museum, 2004.

Edward T. Hall, The Silent Language. New York, Anchor Books, 1959.

Edward T. Hall, The Hidden Dimension. New York, Doubleday & Comp., 1966.

Edward T. Hall, Beyond Culture. New York, Anchor Press / Doubleday & Company Inc., 1976.

Edward T. Hall, The Dance of Life. The Other Dimension of Time. New York, Anchor Books / Doubleday, 1983.

Edward T. Hall and Mildred Reed Hall, Understanding cultural differences. Germans, French and Americans. Yarmouth, USA , Intercultural Press Inc., 1990.

Edward T. Hall, An Anthropology of Everyday Life. An Autobiography. New York, Doubleday, 1992.

Maurice Hamel & Charles Tournier (Enquête de), La Prostitution. Nice, C.G.E.P., 1927.

Jill Hamilton, Thomas Cook. The Holiday-Maker. Stroud, Sutton Publishing Ltd., 2005.

P. Hanlon, Global Airlines. Oxford, Butterworth, 1996.

Mr. H. Hardenberg, Etta Palm. Een Hollandse Parisienne, 1743 – 1799. Assen, Van Gorcum, 1962.

Patrick Harismendy et Jean-Yves Andrieux, Pension complète !: Tourisme et hôtellerie (XVIIIe-XXe siècles). 2016.

Stephen L. Harp, Marketing Michelin. Advertising & Cultural Identity in Twentieth-Century France. Baltimore & London, The John Hopkins University Press, 2001.

Stephen L. Harp, Au Naturel: Naturism, Nudism, and Tourism in Twentieth-Century France. Baton Rouge, Louisiana State University Press, 2014.

L. E. Harris, The Two Netherlanders. Humphrey Bradley and Cornelius Drebbel. Leiden, 1961.

Ruth Harris, Lourdes. Geschiedenis van een religieus fenomeen. Amsterdam, Anthos, 2000.

David Harrison and Richard Sharpley (eds.), Mass Tourisme in a Small World. Wallingford, AbiCabi, 2017.

Mark van Hattem & Robert Eckhardt, Grenzeloos verlangen. Tweehonderd jaar alpinisme. Utrecht, Kwadraat, 1995,

F. A. Hartsen, Nederlandsche toestanden - uit het leven van en lijder. Hilversum, Uitgeverij Verloren, 1996.

H. van Hattum, Helmers en France. Amstelveense Cahiers, 1, 1987.

Eric Hazan, L'invention de Paris. Il n'y a pas de pas perdu. Paris, Seuil, 2002.

Sudhir Hazareesingh, How the French Think; An Affectionate Portrait of an Intellectuel People. London UK, Allen Lane, Penguin Random House UK, 2015.

Hazareesingh, From Left Bank to left behind: where have the great French thinkers gone? The Guardian, 13 June, 2015. https://www.theguardian.com/books/2015/jun/13/from-left-bank-to-left-behind-where-have-the-great-french-thinkers-gone

Vivtorine Hefting, L'Uiverse de Jongkind. Paris, 1976.

J. F. Heijbroek, Frits Lugt 1884 – 1970 : leven voor de kunst. Biografie. Parijs, Uitgeverij Thoth en Fondation Custodia, 2010.

Lia van der Heijden en Jan Sanders (eds.), De levensloop van Adriaan van der Willigen (1766 - 1841). Een autobiographie uit een tijdperk van overgang. Hilversum, Verloren, 2010.

P. van der Heijden (red.), Romeinse wegen in Nederland. Utrecht, Matrijs, 2016.

Sylvia Heimans, 'Parijs is niet verliefd op mij.' Josepha Mendels als exporteur van Frans erfgoed. In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.317 - 333. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Heinrich Heine, Französche Zustände.(1833). Leipzig, Amazon Distribution GmbH, 2014.

Ernest Hemingway, A Moveable Feast. Jonathan Cape, 1964.

Jan Frederik Hemmers, Helmers en France : dagboek, brieven en gedichten van Jan Frederik Helmers, Amstelveen, EON Pers, 2014.

Nicolien Hendriks Buysse, H.M.T. Buts-Van der Ven, 125 jaar betekenisvol ontmoeten. Jubileumuitgave ter gelegenheid van 125 jaar VNB Nationale Bedevaarten. ‘s Hertogenbosch, Stichting VNB Nationale Bedevaarten, 2008.

Harald Hendrix en Ton Hoenselaars (red.), Vreemd volk. Beeldvorming over buitenlanders in de vroegmoderne tijd. Amsterdam, AMsterdam University Press, 1998.

Christoph Hennig, Reiselust. Touristen, Tourismus und Urlaubskultur. Frankfurt am Main, Surhkamp, 1999.

Roger Henrard, Personen- en ideeenverkeer tussen Frankrijk en Nederland in de 17de eeuw. Rekkem, Ons Erfdeel , Jg. 28, 1985.

George W. Herald, Edward D. Radin, Monte-Carlo: un siècle de roulette.Paris, Editions de Trévise, 1964.

Cor Hermans, Een Engelsman in Frankrijk. Een andere geschiedenis van John Stuart Mill. Amsterdam, Boom, 2008.

B.H.D. Hermesdorf, De herberg in de Nederlanden. Arnhem, Gysbers & Van Loon, 1977.

Marlies Hersman, Deux hommes politiques et leurs régimes politiques : François Mitterand et Ruud Lubbers: la France et les Pays-Bas. Phd Thesis. Amsterdam,Faculteit der Geesteswetenschappen, Vakgroep Frans, 1996

Machteld den Hertog, Kampeertocht naar de Mont Blanc. G.B. van Goor Zonen's Uitgeversmaatschappij, 1936.

Aaltje Hessels, Vakantie en vakantiebesteding sinds de eeuwwisseling. Een sociologische verkenning ten behoeve van de sociale en ruimtelijke planning van Nederland. Assen, Van Gorcum & Comp. B.V., 1973.

J. van Herwaarden, Op weg naar Jacobus. Hilversum, Verloren, 1992.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Logis d’Amour au XVIIIe Siècle. Rue de Chaussée-d’Antin, etc.. Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCCX.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Folies d'Amour au XVIIIe siècle. Rue Cadet etc..Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCXI.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Logis d’Amour au XVIIIe Siècle. Clichy, etc.. Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCXI.

F.-R. Hervé-Piraux, Les Logis d’Amour au XVIIIe Siècle. Porte et rempart St. Honoré, etc.. Paris, H. Daragon, Libraire-Editeur, MDCCCCXII.

Dr. A. Hessels, Vakantie en vakantiebesteding sinds de eeuwwisseling. Assen, Van Gorcum, 1973.

Mr. G. J. van Heuven-Goedhart, De reis van 'Colonel Blake'. Utrecht, Erven J. Bijleveld, 1945.

Freek Heybroek, 'Matthijs Maris in Parijs 1869 - 1877'. In: Oud Holland 89, nr. 1, pp. 266 - 289, 1975.

G. J. Heymeijer, De emigratie van Nederlandsche landbouwers naar Frankrijk. Utrecht, Dekker & Van de Vegt, 1926.

Hilde Heynen et David Vandenburgh (dir.), Tourism revisited, NeTHCA. Bruxelles, La Lettre Volée, 2007.

Hariie Hezemans, De Posthoorn bij Rucphen. Snelverkeer in de Gouden Eeuw. Uitgave in eigen beheer, Hezemans, 1986.

C. Hibbert, The Grand Tour. London, Thames Methuen, 1987.

Patrice Higonnet, Paris. Capital of the World. Cambridge, Massachusets – London, England, The Belknap Press of Harvard University Press, 2002.

Henk Hillenaar, Les relations réligieuses entre la France et les Pays-Bas à l'épque moderne. In: DESiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 203-227.

Gertrude Himmelfarb, The Roads to Modernity: The British, French and American Enlightenments. 2008.

Geoffry Hindley, Tourists, Travellers and Pilgrims. London, Hutchinson, 1983.

J. Hiron, Il était une fois Leucate. Narbonne, Ed. du Cap Leucate, 1998.

E. J. Hobsbawn, The Age of Revolution. Europe 1789 - 1848. London, Abacus edition, 1977.

E. J. Hobsbawn, The Age of Capital. 1848 - 1875. London, Abacus edition, 1977.

E. J. Hobsbawn, The Age of Empire. 1875 - 1914. New York NY, Vintage Books Edition, 1989.

E. J. Hobsbawn, The Age of Extremes. A History of the World, 1914 - 1991. New York NY, Vintage Books edition, 1996.

E. J. Hobsbawn, Fractured Times. Culture and Society in the Twentieth Century. London, Abacus, 2014.

C. F. F. Gijsberti Hodenpijl, Napoleon in Nederland, 1904.

Jean-Lichel Hoerner, Géographie de l'industrie touristique. Paris, Ed. Ellipses, 1997.

Jean-Michel Hoerner et C. Sicaart, La science du tourisme, précis franco-anglais de tourismologie. Perpignan, Balzac Editeur, 2003.

Jean-Michel Hoerner, Mémoires d'un nouveau touriste. Perpignan, Balzac Editeur, 2006.

Jean-Michel Hoerner, Géopolitique du capital. Paris, Ed. Ellipses, 2007.

Jean-Michel Hoerner, Géopolitique du Tourisme. Paris, Armand Collin, 2008.

Jean-Michel Hoerner, Le dictionnaire utile du tourisme. Nîmes, CirVath, 2009.

Jean-Michel Hoerner, Le tourisme dans la mondialisation: Les mutations de l'industrie touristiques. Paris, L'Harmattan, 2010.

Bernard Hoetjes, Agriculteurs néerlandais en France. In: Etudes rurales, n° 135-136, pp. 69-74, 1994.

H. J. A. Hofland, The Times of De Tijden van Sem Presser. Amsterdam, Stichting Voetnoot, 2000.

Geert Hofstede, Cultures and Organizations. Intercultural Cooperation and Its Importance for Survival. Software of the Mind. London, Profile Books Ltd., 2003.

Stanley Hoffmann e.a., In Search of France. The Economy, Society, and Political System in the Twentieth Century. New York NY, Harper & Row Publishers, 1965;

Stanley Hoffmann, Essais sur la France. Déclin ou Renouveau? Paris, Seuil, 1974.

H. J. A. Hofland, Geen tijd. Op zoek naar oorzaken en gevolgen van het moderne tijdgebrek. Amsterdam, Scheltema en Holkema, 1955.

H. J. A. Hofland, Vakantie. Over zakelijke en onzakelijke kanten van de moderne volksverhuizing. Amsterdam, Scheltema & Holkema N.V., 1957.

Olivier Hoibian et. al., L'invention de l'alpinisme: La montagne et l'affirmation de la bourgeoisie cultivée (1786-1914). 2008.

Alan Holden, Three Voyageurs in Search of Europe: A Study of Henry James, Ezra Pound and T.S. Elliott. Philadelphia , University of Pensylvania Press, 1965.

Robert Holland, Blue-Water Empire. The British in the Mediterranean since 1800. Penguin, 2013.

Robert Holland, The Warm South : How the Mediterranean Shaped the British Imagination. New Haven and London, Yale University Press, 2018.

Wil den Hollander, Boerin in Frankrijk. Omnibus van 'Land van zon en wijn', 'Volwassen mensen huilen niet', 'En de boer hij ploegde voort','Mijn vader in Frankrijk'. Utrecht, Kosmos, 1968.

Cornelius Holtorf and Anders Hogberg 5eds.), Cultural Heritage and the Future. London, Taylor& Francis Ltd, 2019.

G. D. Homan, Nederland in de Napoleontische tijd, 1795-1815. Haarlem, 1978.

Rick Honings en Peter van Zonneveld, De gefnuikte arend. Het leven van Willem Bilderdijk (1756-1831). Amsterdam, Prometheus - Bert Bakker, 2013.

Emmanuel Hoog, La téle. Une histoire en direct. Paris, Découvertes Gallimard, 2010.

Daniela Hooghiemstra, De geest in dit huis is liefderijk - Het leven en de Werkplaats van Kees Boeke (1884 - 1966). Amsterdam, De Arbeiderspers, 2013.

Monique van Hoogstraten, Addie Schulte, Gert Jan van Sette (red.), Zuidenwind. Romaanse invloeden op de Nederlandse cultuur. Amsterdam, Prometheus, 2000.

Pierre Horay, Paris Lyon Côte d'Azur. Paris, Editions Pierre Horay, 1958.

J. Hornikx & M. Starren, Publicités en France et aux Pays-Bas: peut-on standardiser ou faut-il adapter? Studies in Communication Sciences, 4 (1), 219-233. 2004.

Dick van der Horst, 'De Amsterdamse stadsverlichting I: de periode tot 1883'. In: Amsterdamse Monumenten, nr. 1, mei 1985.

Dick van der Horst, 'De Amsterdamse stadsverlichting II: de periode 1883 -1930'. In: Amsterdamse Monumenten, nr. 2, juli 1985.

Dick van der Horst, 500 jaar openbare verlichting in Amsterdam. Een beknopte geschiedenis. 2001.

Michel Houellebecq, Plateforme. Paris, Flammarion, 2001.

Michel Houellebecq, La carte et le territoire. Paris, Flammarion, 2010.

Patrick Howarth, When the Riviera was Ours. London and Henley, Routledge & Kegan Paul, 1977.

H. A. Höweler, Een Amsterdammer naar Parijs in 1778. Reisverslag van de koopman Jacob Muhl. Zutphen, De Walburg Pers, 1978.

Marie-Clotilde Hubert, Construire le temps: normes et usages chronologiques du moyen âge à l'époque contemporaine. Librairie Droz, 2000.

R. Hudson (ed.), The Grand Tour, 1592 - 1796. London, The Folio Society, 1993.

Gerda Huisman, Voor revolutiën gebooren. Brieven van Johannes Bosscha aan Gerard Tjaard Suringar; Parijs. 1788 – 1793/ Ljouwert / Leeuwarden, Fryske Akademy, 2001.

Harro Huizing, Le conflit franco-neerlandais sur la drogue ; Une analyse culturelle des positions de la France et des Pays-Bas. Phd thesis. Amsterdam, Faculteit der Geesteswetenschappen, Vakgroep Frans, 1997.

Johan Huizinga, Herfsttij der Middeleeuwen. Studie over levens- en gedachtenvormen der veertiende en vijftiende eeuw in Frankrijk en de Nederlanden. (1919). Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon N.V., 1941.

Johan Huizinga, Homo ludens. Essai sur la fonction sociale du jeu (1938). Paris, Gallimard, 2016.

Johan Huizinga, Erasmus. Haarlem, 5e dr.1958.

Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order. (1996) New York NY, Simon & Schuster Paperbacks, 2011.

Jean Hureau, Initiation au Voyage. Manuel du touriste en France. Paris, J. Susse, 1947.

Andrew Hussey, Paris. The Secret Story. London etc., Penguin Books, 2007.

Jean Hureau, Sécourisme. Manuel pratique. Paris, J. Susse, 1943.

Jean Hureau, Guide camping '45. Paris, J. Susse, 1945.

Jean Hureau, Plein air et camping manuel pratique. Paris, J. Susse, 1946.

Jean Hureau, Initiation au voyage. Manuel du touriste en France. Paris, J. Susse, 1947

Jean Hurau, Plein air et camping. Editions de le Revue Camping, 1950.

Jean Hureau, Camping et caravaning. Paris, Hachette, 1967.

Wim Ibo, En nu de moraal... Geschiedenis van het Nederlands cabaret 1895-1936. Alphen a/d Rijn, 1981.

François Icher, Les Compagnons ou l'amour de la belle ouvrage. Paris, Découvertes Gallimard, 1995.

Hooft van Iddekinge, Friesland en de Friezen in de Middeleeuwen. Bijdragen tot de Geschiedenis, Rechtskennis, Muntkunde en Geografie der Friesche Gewesten, inzonderheid gedurende de Elfde Eeuw. Leiden, E. J. Brill, 1881.

W.L. Idema, P.H. Schrijvers, P.J. Smith (red.), Het beeld van de vreemdeling in westerse en niet-westerse literatuur. Baarn Ambo, 1990.

F. Inglis, The Delicious History of the Holiday. London, Routledge, 2000.

H. L. Israels, Nederlandse gids op de Parijsche tentoonstelling in 1900. Amsterdam, 1900.

Geert van Istendael, Michel Quint, Luc Devoldere en Cyrille Offermans, Het juiste spoor: treinverhalen tussen Nederland, België en Frankrijk. Rekkem, Ons Erfdeel, 2012.

Fred Jaarsma, Waiving in the Ardèche: Floundering and Fun with the Dutch in France. America Star Books, 2014.

Edmond Jabès, Le Livre de l'hospitalité, Paris, Gallimard, 1991.

Guylaine Jacobé, Fontcouverte. Aspects monographiques d'un village des Corbières. Maitrise A.E.S., Université de Montpellier I, Faculté de Droit et des Sciences Economiques, 1985-1986.

Sébastien Jacquot, et al., Atlas mondial du tourisme et des loisirs : Du Grand Tour aux voyages low cost. Paris, Editions Autrement, 2018.

Maarten Jager, Kees Maks, schilder van het mondaine leven, 1876 – 1967. Zwolle, Waanders / Rotterdam, Kunsthal, 2001.

Henry James, The Europeans. (1878), Hammondsworth, Penguin, 1985.

Hubert Jansen, Dorp in de Provence. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1963.

H.P.H. Jansen, A. Janse, Kroniek van het klooster Bloemhof te Wittewiersum. Hilversum, Verloren, 1991.

Hans Janssen, Mondriaan en het kubisme. Parijs 1912 – 1914. Bussum, Uitgeverij Thoth / Gemeentemuseum Den Haag, 2014.

Xavier Jarcy, Le Corbusier, un fascisme français. 2015.

Francis Jauréguiberry et Jocelyn Lachance, Le voyageur hypermoderne. Partir dans un monde connecté. Toulouse, Editions érès, 2016.

Georges Jean, Langage des signes. L'écriture et son double. Paris, Découvertes Gallimard, 1989?

Isabelle Jendron, L'art du voyage. 150e anniversaire des Guides bleus. Paris, Hachette, 1991.

O. H. Jenkins, Photography and travel brochures: the circle of representation. In: Tourism Geographies 5(3), pp. 305-328, 2003.

Nici Jesse (fotografie), André Paurois (tekst), Vrouwen van Parijs. Utrect, A. W. Bruna & Zoon, 1954.

Nico Jesse (fotografie), Jaap Romijn (tekst), De Franse Rivièra. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1956.

Nico Jesse (photos), Ute Valende (texte), Jean Cocteau (préface), Paris. Paris-Bruxelles, Editions Sequoia, 1961.

Nico Jesse (foto's), Ute Valende (tekst), Jean Cocteau (voorwoord), Parijs. Amsterdam-Brussel, Elsevier, 1962.

Joseph Jobe, Van koetsen en karossen. Haarlem, De Haan, 1977.

Joseph Jobé, Au temps des cochers: histoire illustrée du voyage en voiture attelée du XVe au XXe siècle, Lausanne, Edita-Lazarus, 1976.

Feiko Joekstra e.a., Van Gogh tot Cremer. Nederlandse kunstenaars in Parijs. Uitgeverij Waanders, Uitgeverij de Kunst, Museum de Fundatie, 2014.

Douglas and Madeleine Johnson, The Age of Illusion: Art and Politics in France 1918-1940. New York, Rizzoli, 1987.

Eugène Joliat, Smollett et la France. Honoré Champion, 1935.

J. H. Jonckers Nieboer, Geschiedenis der Nederlandsche Spoorwegen. Rotterdam, Nijgh & Van Ditmar, 1938.

J. W. D. Jongma, Geschiedenis van het Nederlandse wegvervoer. Drachten / Leeuwarden, 1992.

J.H. Jonkers Nieboer, Geschiedenis der Nederlandsche Spoorwegen 1832 - 1938. Rotterdam, 1938.

Ted Jones, The French Riviera : A Literary Guide for Travellers. London – New York, Tauris Park Paperbacks, 2007.

Maiken Jonkman (red.), Stephanie Cantarutti, Maite van Dijk, Malika M'rani Alaoui en Jenny Reynaerts, Nienke Bakker, Anita Hopmans, Wietse Coppes en Leo Jansen, Nederlanders in Parijs. 1789 – 1914. Van Spaendonck, Scheffer, Jongkind, Maris, Kaemmerer, Bretner, Van Gogh, Van Dongen, Mondriaan. Bussum, Uitgeverij Thoth, 2017.

Piet de Jonge (eindred. Karin van Lieverloo), Helene Kröller-Müller: een biografische schets in woord en beeld. Otterloo, Kröller-Müller Museum, 2004.

Jill Jonnes, Eiffel's Tower. The Thrilling Story Behind Paris's Beloved Monument and the Extraordinary World's Fair That Introduced It. The New York NY, Penguin Group, 2009. (Traduit en français avec comme titre: La Tour. La passionnante histoire du monument parisien si cher aux coeurs et de l'extraordinaire Exposition universelle qui l'a fait découvrir; Paris, le cherche midi, 2015.)

Johan Joor, Les Pays-Bas contre l'impérialisme napoléonien. Les soulèvements anti-Français entre 1806 et 1813. In: Annales historiques de la Révolution française, Année 2001, 326, pp. 161-171.

David P. Jordan, Transforming Paris: The Life and Labors of Baron Haussmann. Chicago, 1995.

Dr. Theod. Jorissen, Patriotische Bladen, De Correspondentie van Koning Lodewijk, De Omwenteling van 1813, in: Historische Studiën IV. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, derde druk, 1912.

Dr. Theod. Jorissen, Het tijdperk der Patriotten, Willem V, De Fransche tijd. In: Historische Bladen II. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, vijfde druk, 1912.

Dr. Theod. Jorissen, De ondergang van het koninkrijk Holland, in: Historische Studiën VI. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, derde druk, 1912.

André Jouanel, Bergerac et la Hollande. Les Vins de Monbazillac, Le Papier, Les Relations Familiales. Bergerac, Imprimerie Générale du Sud Ouest (H. Trillaud et Cie), 1951.

Annie Jourdan et Joep Leersen (réd.), Remous Révolutionaires: République Batave, Armée Française. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1996.

Annie Jourdan, La Révolution batave. Entre la France et l’Amérique (1795-1806), Rennes, PUR, 2008

Annie Jourdan (dir.), Louis Bonaparte: Roi de Hollande. Paris, Nouveau Monde éditions/Fondation Napoléon, 2010.

Arendo Joustra (samensteller), Ons Parijs. Nederlanders in de Franse hoofdstad. Diemen, ONE Business B.V., Speciale editie Elsevier, 2017.

Philippe Joutard, L'invention du Mont Blanc. Paris, Gallimard, 1986.

D. Judd and S. Fainstein (Ed.), The Tourist City, New Haven, Yale University Press, 1999.

Tony Judt, Socialism in Provence 1871-1914: A Study in the Origins of the Modern French Left. Cambridge, Cambridge University Press, 1979.

Tony Judt, Past Imperfect. French Intellectuals, 1944-1956. New York University Press, 1992.

Tony Judt, The Burden of Responsibility: Blum, Camus, Aron, and the French Twentieth Century. Chicago and London, University of Chicago Press, 1998.

Tony Judt, Marxism and the French Left: Studies on Labour and Politics in France 1830-1981. New York and London, New York University Press, 2011.

Tony Judt, Ill fares the land. A Treatise On Our Present Discontents. London, Allen Lane, 2010.
Tony Judt, Contre le vide moral. Restaurons la social-démocratie. Paris, Flammarion, Champs essais, 1915.

G. Julien, Stratégie de développement touristique en Languedoc-Roussillon. In: Bulletin de la Société Languedocienne de Géographie, 121, 'Languedoc-Roussillon': l’avenir du tourisme régional – Espaces et Territoires, pp. 215-221. Montpellier, 1998.

Gerhard R. Kaiser und Erika Tunner (Herausgeber), Paris ? Paris !, Bilder der franzosischen Metropole in der nicht-fiktionalen deutschsprachigen Prosa zwischen Hermann Bahr und Joseph Roth. Heidelberg, Universit?tsverlag C. Winter, 2002.

Ike Kamphof, Iedereen voyeur: Kijken en bekeken worden in de 21ste eeuw. Utrecht, Uitgeverij Klement, 2013.

KANTAR TNS, Les Français connectés en vacances. Rapport complet, Juin 2017. https://www.tns-sofres.com/sites/default/files/2017.06.26-orange.pdf.

Luchien Karsten, De achturendag: arbeidstijdverkorting in historisch perspectief 1817-1919. Proefschrift Groningen. Groningen, Universiteitsdrukkerij, 1989. (IISG Studies + Essays, no. 14), Amsterdam, IISG, 1990.

W. Kaschuba, Die Überwindung der Distanz; Zeit und Raum in der Europäischen MOderne. Frankfurt/M;, Fischer Tashenbuch Verlag, 2004.

Klara Kautz, Das deutsche Frankreichbild in der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts. Nach Reisebeschreibungen, Tagebüchern und Briefen. Köln, 1957.

C. J. Kelk, Ik keek alleen. Brugge / Utrecht, 1968.

C. J. Kelk, Wie ik tegenkwam. 's-Gravenhage, 1981.

Michel Keller, Cent Considérations sur le nihilisme contemporain et sur les caractères tragicomiques des sociétés postmodernes. L'Or des Fous, 2005.

Tessa van Kemenade, Culture d'entreprise : une étude théorique et pratique des différences de la culture d'entreprise aux Pays-Bas et en France ... . Amsterdam, Faculteit der Geesteswetenschappen, Vakgroep Frans, Phd thésis, 1996.

Ton van Kempen & Nicoline van de Beek, Madame Manet. Muziek en Kunst in het Parijs van de Impressionisten. Culemborg, Uitgeverij Het ArchiefCollectief, 2016.

J. Kennedy, Imagining Paris: exile, writing, and American identity. New Haven & London, Yale University Press, 1993.

A. Kersten, De sociale betekenis van het kamperen. Wageningen, 1968.

André Kertész, Lectures. Paris, Editions du Chêne, 1971.

André Kertész (Text: Carole Kismaric). Millerton NY, Aperture, 1977.

Jan van Keulen, met van Gogh in de Provence. 's-Gravenhage, Staatsuitgeverij, 1987.

J. P. M. Keuls, Het boek van den wijn. Amersfoort, S. W. Melchior, 1932.

Robert Kiek, Pijlen van den leeuw. Een oorlogsreportage. Amsterdam, P. N. van Kampen & Zoon N.V., 1945.

Stephane Kirkland, Paris Reborn. Napoleon III, Baron Haussmann, and the Quest to Build a Modern City. Picador USA, 2014.

B. Kirschenblatt-Gimblett, Destination culture: Tourism, museums, and heritage. Berkeley CA, University of California Press, 1998.

Etienne Klein (éditeur), L'Histoire des Inventions. Jusqu'où irons-nous? De la pierre taillée à l'homme augmenté. 2500 millénaires de génie. Le Monde - La Vie, hors-série, 2015.

S.R.E. Klein, Patriots republikanisme. Politieke cultuur in Nederland (1766-1787). Amsterdam, 1995.

M. Klemm, Languedoc-Roussillon: adapting the strategy. In: Tourism Management, Vol. 17, N° 2, pp. 133-147, 1996.

Jacob Klinkhamer, Het leven van Hugo de Groot (1790), Hamburg, Tredition Classics, 2013.

Christian Jasper Klumker, Der friesische Tuchhandel. Der friesische tuchhandel zur zeit Karls des Grossen und sein verhältnis zur Weberei jener zeit. 1899.

G. A. Knaap, Spoorwegen en wegvervoer: een geschiedenis en bronnenoverzicht. Amsterdam; Nederlands Economisch-Historisch Archief, 1993.

Rémy Knafou (directeur de l'équipe MIT 'Mobilité, Itinéraires, Tourismes' de l'université Paris 7),
- Tourismes 1. Lieux communs. Paris, Belin, 2002,
- Tourismes 2. Momentsde lieux. Paris, Belin, 2005,
- Mondes urbains du tourisme. Paris, Belin, 2007,
- Tourismes 3. La révolution durable. Paris, Belin, 2011,

Daniel C. Knudsen, Michelle M. Metro-Roland, Charles E. Greer (eds), Landscape, Tourism, and Meaning. Burlington and Aldershot, Ashgate Publishing, 2008.

Keizo Kobayashi (éd.), Histoire du Vélocipède de Drais à Michaux 1817-1870. Mythes et réalités. Tokyo, Bicycle Culture Center, 1993.

Paul de Kock, La Grande Ville. Nouveau Tableau de Paris, comique, critique et philosophique. Par MM. Paul de Kock, Balzac, Dumas, et.al.. Paris, Marescq, Libraire-Editeur, 1844.

H. J. Koenen, Geschiedenis van de vestiging en den invloed der Fransche vluchtelingen in Nederland. Leiden, Luchtmans, 1846.

Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Maaike Koffeman, 'Parijs is een meervoud'. Adriaan van Dis en de heruitvinding van de Nederlander in Parijs. In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.345-353. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

Marie-Christine Kok-Escallle (réd.), Paris: de l'image à la mémoire. Représentations artistiques, littérares, socio-politiques. Amsterdam - Atlanta, GA, Rodopi, 1997.

Marie-Christine Kok-Escale, « France et Pays-Bas: une histoire commune marquée par des phases d’attraction et de rejet ». In: Deshima, Revue d’histoire globale des pays du Nord, no 8, 2014. Département d’études néerlandaises et scandinaves, Université de Strasbourg.

Marie Kok-Escale, « Les relations franco-néerlandaises ». Dans: Deshima, Revue d’histoire globale des pays du Nord, no 8, 2014. Département d’études néerlandaises et scandinaves, Université de Strasbourg.

Willemijn Koning, Een 'bijna onbereikbare stralenkrans van vreugde en weelde'. Betrokkenheid in distantie in de Parijse stadsverkenningen van jonge Amsterdamse elitezonen, ca. 1850. In: Op reis in de negentiende eeuw (met bijdragen van Jan Hein Furnée en Leonieke Vermeer ... et. al.. Speciaal nummer van: De negentiende eeuw, vol. 37, afl. 4, 2013, pag. 289-311.

Koningen van de Noordzee. 250 tot 850 na Chr.. ‘Het Fries Museum’ in Leeuwarden en het ‘Museum Het Valkhof’ in Nijmegen, 1999 / 2000.

Josef W. Konvitz, Cartography in France, 1660-1848. Chicago, 1987.

Jusche Koob & Ogundipe, Final Paper. Place Branding and Destination Marketing. Case: Marketing of Paris. Falun en Borlänge, Dalarna University, 2010. https://www.academia.edu/1218546/Place_Branding_and_Destination_Marketing_Case_Marketing_of_Paris.

Martin Koomen, De literaten van de linkeroever. Engelstalige schrijvers in Parijs 1900 - 1944. Amsterdanm, Uitgeversmaatschappij Tabula, 1983.

R.A. Koole (Red.), Van Bastille tot Binnenhof. De Franse Revolutie en haar invloed op de Nederlandse politieke partijen. Houten, Fibula, 1989.

Ton Koot, Klaar voor 't kamp! Kampeer-technisch Handboek voorzien van zeer vele oorspronkelijke foto(s en bedoeld voor sportief en gezond kampeertoerisme onder alle omstandigheden en overal, waar rugzak en tent ons voeren kunnen. 's-Gravenhage, Uitgave Koninkl. Nederl. Toeristenbond A.N.W.B., 1940.

Megan Koreman, Gewone helden: de Dutch- Paris ontsnappingslijn 1942 – 1945. Amsterdam: Boom, 2016.
Megan Koreman, The Escape Line: How the Ordinary Heroes of Dutch-Paris Resisted the Nazi Occupation of Western Europe. Oxford, Oxford University Press, 2018.

M. Korner et F. Walter (ed.), Quand la Montagne aussi a une histoire. Bern - Stuttgart - Vienne, 1996.

Ariejan Korteweg, Surplace. Over de ziel van Frankrijk. Breda, De Geus, 2013.

Rob Korving en Bart van der Herten 'Red.), Een tijding met de snelheid des bliksems. De optische telegraaf in de Nederlanden (1800 - 1850), Leuven, Universitaire Pers Leuven, 1997.

Marjan Krafft-Groot, Paris au regard de Métamorphose de Louis Couperus. In: Deshima, (Strasbourg), n° 4/2010, pp. 11- 38.

Dieter Kramer, Der sanfte Tourismus. Wien, 1983.

Dieter Kramer und Ronald Lutz (Hg.), Tourismus-Kultur, Kultur-Tourismus. Münster, 1993.

Fabienne Kriegel (dir.), Collection Roger-Viollet, Les Congés Payés en Photos. Paris, Hachette Collections, 2006.

Jost Krippendorf, Die Landschaftsfresser. Tourismus und Erholungslandschaft - Verderben oder Segen? Zürich, Orel Füssli Verlag, 1984.

Jost Krippendorf, Die Ferienmensch. Für ein neues Verständnis von Freizeit und Reisen. München, 1986.

Jost Krippendorf, The Holiday Makers: Understanding the Impact of Leisure and Travel. Oxford, Heinemann Professional Publishing, 1987.

Ekkehart Krippendorff, Internationales System als Geschichte. Einführung in die internationalen Beziehungen 1. Frankfurt, Campus Verlag, 1975.

Jelka Kröger (dir.), Meijer de Haan, le maître caché. Paris, Editions Hazan, 2009.

Aad W. Kroon, Camping. Praktische gids voor moderne toeristen. Amsterdam-Brussel, Elsevier, 1963.

Henk Kroon, Caravannen in de tijd. Historie van bekende Europese merken en modellen. Deventer, Kluwer Voertuigtechniek, 1995.

Roland Krug von Nidda (Nederlandse bewerking door M. Vierhout), Marianne 39. Den Haag, N.V. Uitgevers-Maatschappij "Oceanus", 1943.

Rits Kruissink, Montmartre van Tempel tot Tingeltangel. Den Haag, Bert Bakker / Daamen N.V., 1960.

J. H. Kruizinga, Van koetsen, karossen en kalessen. Amsterdam, Actuele Onderwerpen, 1960.

Yves Krumenacker (direction avec la collaboration de Olivier Christin), Entre Calvinistes et Catholiques: Les relations religieuses entre la France et les Pays-Bas du Nord (XVIé-XVIIIe siècle). Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2010.

Marijn Kruk, Parijs denkt. Een Republiek tegen de wereld. Amsterdam, Boom, 2009.

Richard F. Kuisel, Seducing the French: The Dilemma of Americanization. Berkeley, University of California Press, 1993.

Richard F. Kuisel, The French Way : How France Embraced and Rejected American Values and Power. Princeton University Press, 2012.

H.S.S. Kuyper, Van Frankrijk voorheen en thans. Kampen, J. H. Kok N.V., 1930.

Garth Lean, Russell Staiff, Emma Waterton (editors), Travel and Transformation. Surrey, Ashgate Publishing Limited, 2014,

Hans H. J. Labohm, Les Pays-Bas, la France et l'Europe, Rapport du Colloque Franco-Néerlandais, La Haye, 10 - 11 juillet 1997.

Leon Emmanuel S. J. Laborde, Essai D'Un Catalogue Des Artistes Originaires Des Pays-Bas Ou Employes a la Cour Des Ducs de Bourgogne Aux Xive Et Xve Siecles.

Jean Lacouture, Montaigne à cheval. Paris, Editions du Seuil, 1996.

Jean Lacouture, Stendhal. Le bonheur vagabond. Paris, Seuil, 2004.

Paul Lafargue, Le droit à la paresse. Réfutat tion Du Droit au Travail de 1848. Paris, Henry Oriol Editeur, 1883 (1880).

Robert Lafont, Les autoroutes. Paris, Robert Lafont, 1997.

Hans Lagrouw, Iek de Lathouder-Bouma,, Adriaan de Lathouder (eds.), Leven onder een linnen dak. Tachtig jaar kamperen in de NTKC. Utrecht, Nederlandse Toeristen Kampeer Club, 1997.

Cl. Lamming - J. Marseille, Le Temps des Chemins de Fer en France. Paris, Editions Nathan, 1986.

Cl. Lamming, L’âge d’or des locomotives et des grands trains de luxe internationaux (1850 – 1980). Evreux, Editions Atlas, 2006.

Cl. Lamming, Paris au temps des gares. Grandes et petites histoires d’une capitale ferroviaire. Paris, Parigramme, 2011.

Cl. Lamming, Le métro parisen. 1900 - 1945. Evreux, Editions Atlas, 2011.

David Saul Landes, L’Heure qu’il est : les horloges, la mesure du temps et la formation du monde moderne. Paris, Gallimard, 1987.

Jack Lang, Ouvrons les yeux! La nouvelle bataille du patrimoine. Paris, Editions Hervé Chopin, 2014.

Gilles-Antoine Langlois, Folies, Tivolis et Attractions. Les premiers parcs de loisirs parisiens. Paris, Délégation à l'Action Artistique de la Ville de Paris, 1991.

Olivia Lahs-Gonzales, Bennetta Jules-Rosette, et al., Josephine Baker: Image And Icon. 2006.

George Lapierre, L'horreur touristique - Le management de la planète. Dans: Offensive N° 14, septembre 2008 et dans : Divertir pour dominer. La culture de masse contre les peuples, pp. 189 – 251. Montreuil, Editions L’échappée, 2010.

Jean-Marc Larbordière, Haussmann à Paris : Architecture et urbanisme Seconde moitié du XIXe siècle. 2012.

Christopher Lasch, The Culture of Narcissism: American Life in an Age of Diminishing Expectations. New York, Norton, 1979.

A. de Lathouder, Honderd jaar kamperen. Ontwikkelingen in de twintigste eeuw. Den Haag, ANWB, 2001.

Serge Latouche, L'occidentalisation du monde. Paris, La Déécouverte, 1989.

Fernand Laudet, La Samaritaine : le genie et la générosité de deux grands commerçants. Paris, Dunod, 1933.

La voie romaine de Narbonne à Carcassonne. Etude géographique et archéologique. http://voies.archeo-rome.com/voies04.html, sans auteur ni date.

A. Laurent, 'Le thème du soleil dans la publicité des organismes des vacances'. In: Communications, 10, pp. 35-50, 1967.

Annabelle Laurent, «Le rejet du tourisme de masse va s'amplifier». Dans: Usbek & Rica, 14/07/2018, 15:00 #Société #Tourisme. https://usbeketrica.com/article/le-rejet-du-tourisme-de-masse-va-s-amplifier

Henry Laurent, Un grand commerce d'Exportation au Moyen Age. La draperie des Pays-Bas en France et dans les pays Méditerrannees (XIIe-XVe siècle). Paris, Librairie E. Droz, MCMXXXV.

Olivier Lazzarotti, Patrimoine et tourisme. Histoires, lieux, acteurs, enjeux. Paris, Belin, 2011.

Stéphane Lebecq , Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen-Age. Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen Age, deux volumes dactylographiés, 292 et 310 p. Thèse de 3ème cycle, soutenue devant l'Université de Paris IV- Sorbonne le 28 octobre 1980. Jury : M. Mollat, rapporteur, M. Rouche, M. Dévisse. [compte-rendu] Marchands et navigateurs Frisons du Haut Moyen Age. Lille, 1983.

Stéphane Lebecq, Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen Âge (vol. 1). Essai. Lille, Presses Universitaires du Septentrion, à paraître 2019.

Stéphane Lebecq, Marchands et navigateurs frisons du haut Moyen Âge (vol. 2). Corpus des Sources écrites. Lille, Presses Universitaires du Septentrion, à paraître 2019.

Alice Lecesse (Edited and with an introduction by), France in Mind: An Anthology: From Henry James, Edith Wharton, Gertrude Stein, and Ernest Hemingway to Peter Mayle and Adam Gopnik--A Feast of British and American Writers Celebrate France. 2003.

Eric G. Leed, The Mind of the Traveller - From Gilgamesh to Global Tourism. New York, Basic Books, 1991.

Titus Leeser, C. J. Ooms-Vinckers (et. al.), Een gids voor kampeerders en trekkers te land en te water. met medew. van den A.N.W.B Touristenbond voor Nederland, ca. 1930.

K. P. C. de Leeuw et al (red.), Van ontspanning en inspanning. Aspecten van de geschiedenis van de vrije tijd. Tilburg, Drukkerij Gianotten B.V., 1995.

Jean-Christophe Lefevre, Histoire de l'hôtellerie. Une approche économique. Paris, Editions Publibook, 2011.

Louis Legrand, La Révolution française en Hollande. Paris, Hachette, 1894.

Winnie Lem, Cultivating Dissent: Work, Identity, and Praxis in Rural Languedoc (SUNY series in National Identities). New York, State University of New York Press, 1999.

Gérard-Georges Lemaire, Les cafés littéraires. Paris, Le Différence, coll. « Hors Collection », 2016.

Edmée Lemaires, Vreemdelingen die afreizen. A. W. Bruna & ZoonUitg.-Mij, 1939.

Jean-Louis Lemerle, Histoire de l'automobile club de France. 1987.

Bertrand Lemoine, Construire, équiper, aménager. La France de ponts et chaussées. Paris, Découvertes Gallimard, 2004.

Kouis Lenain, La Poste de l'Ancienne France, des origines à 1791. 2 tomes; Arles, 1965.

L. Lencek and G. Bosker, The Beach. The History of Paradise on Earth. Penguin, Harmondsworth, UK, 1999.

J. van Lennep, Dagboek van hunne reis te voet, per trekschuit en per diligence. 1832.

M. F. van Lennep, Het leven van Mr. Jacob van Lennep. 2 delen, 2e dr., Amsterdam, 1910.

Dr. N. G. Lens, Je maintiendrai! Honderd jaar geschiedenis van de Nederlandse Vereniging in Frankrijk (1903 - 2003). Paris, Nederlandse Vereniging in Frankrijk, 2003.

Ton Lensvelt, Straatweg. De Route Imperiale no. 2 onder Dussen (van Keizersveer naar het Sleeuwijkse veer), enz. http://members.ziggo.nl/tonlensvelt/Publiek/straatweg.html.2013.

L. van Lent, 'Alle wegen leiden naar Parijs', analyse van het transport en de wegen in het Frankrijk van de 18e eeuw. Antwerpen, onuitgegeven kandidaatsoefening, Universiteit van Antwerpen, Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, Sectie Geschiedenis, 2000.

Pierre Leonforte et Eric Pujalet, 100 malles de legendes Louis Vuitton. Editions de la Martinière, 2010.

Philipp Lepenies, The Power of a Single Number. A Political History of GDP. New York, Columbia University Press, 2016.

Christophe Leribault, Les Anglais à Paris au 19e siècle. Paris, Paris Musées, 1994.

Bernard Lerivray, Guides bleus, guides verts et lunettes roses. Paris, Editions du Cerf, 1975.

Armelle Leroy et Laurent Chollot, Nos années camping. Paris, Editions Hors Collections, 2015.

Emmanuel Lequeux, Marc Dachy, Antje Kramer, Natacha Wolinski (Collectif), Dreamlands : Des parcs d'attractions aux cités du futur. Paris, Beaux Arts Editions, 2010.

Les Chemins de Saint-Jaques de Compostelle. MSM, Vic-en-Bigoure, 2000.

Les dossiers du Canard enchaîné, 1,4 milliard de touristes! Et moi, et moi, et moi ... . Paris, Les Editions Maréchal - Le Canard enchaîné, juillet 2019.

Les lieux de mémoires (sous la direction de Pierre Nora). Paris, Gallimard (Quarto), 7 tomes, publiés de 1984 à 1992.

L’espace du voyage : les gares. Paris, Monuments Historiques, N°6, 1978.

Alex de Lesseps, Moi, Ferdinand de Lesseps. Paris, Olivier Orban, 1986.

Le temps des gares. Paris, Centre d’Art et de culture Georges Pompidou – Centre de Création Industrielle, 1978.

Claire Levasseur, Sébastien Jacquot, et al., Atlas mondial du tourisme et des loisirs: Du Grand Tour aux voyages low cost. 2018.

Harvey Levenstein, Seductive Journey. American Tourists in France from Jefferson to the Jazz Age. Chicago, The University of Chicago Press, 1998.

Harvey Levenstein, We'll Always Have Paris: American Tourists in France since 1930. Chicago, University of Chicago Press, 2010.

Ben Levi, Met de Franse slag. Beschouwingen over het chanson en ontmoetingen met chansonniers. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1958.

Charles-Edouard Levillain, République et monarchie. Une comparaison entre la France et les Pays-Bas (1560-2015). In: DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 95-108.

Maurice Lévy-Leboyer & Henri Morsel (Dir.), Histoire de l'électricité en France. Tome deuxième. 1919 - 1946. Paris, Fayard, 1994.

Le voyage en France. Du maître de poste au chef de gare, 1740 – 1914. Compiègne, Musée national de la Voiture et du Tourisme, 1997.

David Levering Lewis, God's Crucible. Islam and the Making of Europe, 570 - 1215. New York, NY, Norton, 2008.

Jacques Levron, La vie quotidienne à la cour de Versailles aux XVIIe - XVIIIe siècles. Paris, Hachette, 1965.

Michael Lewis, The Money Culture. Hodder and Stoughton, Coronet Books, 1992.

W. F. Lichtenauer, De Nederlanders in Napoleons Garde d'Honneur. Historisch Genootschap Roterodamum, deel 9. Rotterdam / 's Gravenhage, Nijgh & Van Ditmar, 1971.

John Lichtfield, How the French Think by Sudhir Hazareesingh, book review: The theoretical construct is all. Thursday 25 June 2015 14:00. https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/how-the-french-think-by-sudhir-hazareesingh-book-review-the-theoretical-construct-is-all-10345012.html

Antoinet van de Linde, Het oude licht: straatlantaarns en straatverlichting door de eeuwen heen. Eindhoven, 1972.

Ruud Lindemans, Yvonne Scherf, Rudolf Dekker (samenstelling), Egodocumenten van Noord-Nederlanders van de zestiende tot begin negentiende eeuw. Een chronologische lijst. Rotterdam, Erasmus Universiteit, 1994.

Ruud Lindemans, Yvonne Scherf, Rudolf Dekker (samenstelling), Reisverslagen van Noord-Nederlanders van de zestiende tot begin negentiende eeuw. Een chronologische lijst. Rotterdam, Erasmus Universiteit, 1994.

Melanie van der Linden, 'Et in Arcadia Ego!' Ontwikkelingen in reisgedrag en reisbeleving van Nederlanders naar Parijs in de negentiende eeuw. Rotterdam, ongepubliceerde doctoraalscriptie, Erasmus Universiteit Rotterdam, 2013.

M. F. A. Linders Rooijendijk, Gebaande wegen voor mobiliteit envrijetijdsbesteding. De ANWB als vrijwillige associatie 1883-1937. Heeswijk, 1989. P> H. W. Lintzen, Geschiedenis van de techniek in Nederland. De wording van een moderne samenleving, 1800-1890. Deel III. Textiel. Gas, Licht en Elektriciteit. Bouw. 1993.

Gilles Lipovetsky, L'ère du vide. Essais sur l'individualisme contemporain. Paris, Gallimard, 1983, et 1993 pour la postface.

Gilles Lipovetsky, De la légèreté. Vers une civilisation léger. Paris, Editions Grasset & Fasquelle, 2015.

Jacques Lissone, 'De eerste vijftig jaar', Lissone's Gazette, Jubileumnummer 1876-1926. 1926.

Antoine Litti, Le monde des salons. Sociabilité et mondainité à Paris au XVIIIe siècle. Paris, Fayard, 2005.

Ian Littlewood, Sultry Climates. Travel & Sex. Boston, Mass., Da Capo Press, 2002.

G. Livet, Histoire de routes et des transports en Europe. Des chemins de Saint-Jaques à l'âge d'or des diligences. Strasbourg, Presses universitaires de Strasbourg, 2003.

Orvar Löfgren, On Holiday. A History of Vacationing. Berkeley – Los Angeles – London, University of California Press, 1999.

J. Loiseau, Manuel pratique de camp fixe. Paris, Les Editions J. Susse, 1944.

J. Loiseau, Plein air et camping - Manuel pratique. Les Editions de la Revue "Camping", 1946.

J. Loiseau, Camping et voyage à pied. Paris, Les Editions J.Susse, 1946.

J. Loiseau, Manuel de Camping. Paris, Les Editions J. Susse, 1954.

L. Loiseau, Cuisine au camping. Les Editions de la Revue "Camping", 1955.

Claude-Anne Lopez, Mon Cher Papa. Franklin and the Ladies of Paris. New Haven and London, Yale University Press, 1990.

Bart Van Loo, De Bourgondiers. Aartsvaders van de Lage Landen. Amsterdam, De Bezige Bij, 2019.

François-Guillaume Lorrain, Ces lieux qui ont fait la France. Paris, Fayard, 2015.

Cees van Lotringen en Maurice Bood, Het gedroomde paradijs. Cultuurwijzer voor het Franse leven. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2001.

Herbert Lottman, L'épuration 1943 - 1953. Paris, Fayard, 1986.

Herbert Lottman, The Left Bank. Writers, Artists, and Politics from the Popular Front to the Cold War. London, Heinemann, 1982.

Herbert Lottman, Michelin, 100 ans d’aventures. Paris, Flammarion, 1998.

Herbert Lottman, Oscar Wilde à Paris. Paris, Fayard, 2007.

Jean-Paul Loubes, Tourisme, arme de destruction massive. Paris, Editions du Sextant, 2015.

J.-L. Loubet, Histoire de l'automobile française. Paris, Seuil, 1998.

J. Lough, France Observed in the Seventeenth Century by British Travellers. Boston, 1985.

Mary S. Lovell, The Riviera Set 1920 – 1960. The goldens years of glamour and excess. London, Little Brown UK, 2017.

Y. Luginbühl, Paysages, textes et représentations des paysages du siècle des Lumières à nos jours. Lyon, La Manufacture, 1989.

Thomas Lugos, Grande Distribution. Vérités & Mensonges. Latresne, Editions Le Bord de l'Eau, 2003.

Gérard Lupin, Le trésor d'Alaric. Paris, Guy Trédaniel - Editeur, 1998.

M. Julien Lussiez, Avenir Français: Décrypter les grands enjeux de la France du XXIe siècle et les solutions pour y faire face. 2019.

Herbert Lüthy, Frankreichs Uhren gehen anders. Zürich-Stuttgart-Wien, Europa Verlag, 1954.

Dr. R. van Luttervelt (samenstelling), Bourgondische pracht van Philips de Stoute tot Philips de Schone. Amsterdam, catalogus Rijksmuseum, 1951.

Joris Luyendijk, Dit kan niet waar zijn. Amsterdam/Antwerpen, Uitgeverij Atlas Contact, 2015. (Edition en français: Joris Luyendijk, Plongée en eau trouble. Enquête explosive chez les banquiers. Paris, Plon, 2016.

Jean-Christophe Mabire (Dir.), L'Exposition Universelle de 1900. Pais, L’Harmattan, 2000.

Drs. J.G.S.J. van Maarseveen, De Republiek en Frankrijk in het begin van de 17de eeuw: een ambassade naar Frankr?k in 1624. Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 1970.

François Malye et Kathryn Hadley, Dans le secret des archives britanniques: L'Histoire de France vue par les Anglais 1940-1981. 2012.

Julie Manfredini, Les syndicats d’initiative. Naissance de l'identité touristique de la France. Presses universitaires François-Rabelais - Collection Perspectives historiques, 2017.

Sylvaine Marandon, L'image de la France dans la conscience anglaise, 184861900. Paris, Armand Collin, 1967.

Philippe Marcy, Myriam Joliveau, Le Mont Alaric: une montagne, des légendes, et des Hommes. Narbonne, Vilatges Al Pais, 2017.

David McCullough, The Greater Iourney. Americans in Paris. New York, Simon & Schuster Paperbacks, 2012.

Dean MacCannell, The Tourist. A New Theory of the Leisure Class. London, University of California Press, 1999 (orig. 1976).

Dean MacCannell, The Ethics of Sight-seeing. Berkeley - Los Angeles - London, University of California Press, 2011.

Pierre MacOrlan, Le Printemps. Paris, Gallimard, 1930.

Antoni Maczak, De ontdekking van het reizen. Europa in de vroeg-moderne tijd. Utrecht, Het Spectrum, 1998.

Maison de France, 1919-2002. Paris, Maison de France, 2002.

P. J. W. Malssen, Louis XIV d'après les pamphlets répandus en Hollande. Amsterdam-Paris, 1936.

François Malye, De Gaulle vu par les anglais. Paris, Callmann-Lévy, 2015.

Jean-Jacques Manceau, Le Club Med. Réinventer la machine à rêve. Paris, Perrin, 2010.

Julie Manfredini, Héliopolis: Une communauté naturiste sur l'île du Levant (1931-1970). Bordeaux, Les Editions Mollat, 2014.

Julie Manfredini, Les syndicats d'initiative: Naissance de l'identité touristique de la France. Presses universitaires François-Rabelais, 2017.

Sylvaine Marandon, L'image de la France dans la conscience anglaise, 1848 – 1900. Paris, Persée, 1967.

Philippe Marcy et Myriam Joliveau, Le Mont Alaric: une montagne, des légendes, et des Hommes. Narbonne, Opération 'Vilatges Al Pais', ca. 2017.

Patrick Marchand, Le Maître de Poste et le messager. Les transport publics en France au temps des cheveaux, 1700 – 1850. Paris, Belin, 2006.

Patrick Marchand et Laurent Albaret, Les vacances. Quelle histoire ! Bruxelles, Snoeck-Ducaju & Zoon, 2009.

Sylvie Marchand (Rédaction en chef), Mémento du Tourisme. Edition 2018. Yvry-sur- Seine, Direction Générale des Entreprises, 2019. https://www.entreprises.gouv.fr/files/files/directions_services/etudes-et-statistiques/stats-tourisme/memento/2018/MEMENTO_TOURISME_Edtion2018-WEB.pdf

Christian Marcipont, La sultane blanche. Louis Couperus et Nice. In: Deshima (Strasbourg), n° 4-2010, pp. 59-83.

Herbert Marcuse, One Dimensional Man. The ideology of industrial society. London, Routledge and Kegan Paul, 1964.

Antoine Marès et Pierre Milza (dir.), Le Paris des étrangers depuis 1945. Paris, Publications de la Sorbonne, 1994.

Peter Jan Margry, le culte de la Citroën 'Déesse'. In: DESiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 129-132.

John Marlow, The Making of the SuezCanal. London, Cresset Press, 1964.

Martin Malvy, 54 suggestions pour améliorer la fréquentation touristique de la France à partir de nos Patrimoines. Paris, Ministère des Affaires Etrangères et du Développement International, 2017.

Björn Marek, Immo Mikloweit, et al. Citroën DS: Histoire d'une voiture de légende. 2018.

Gérard Marinier, Le Caravaning. Tourisme. Vacances. Loisirs. Paris, Larouse, 1967.

Jean Martin, Glacières françaises: Histoire de la glace naturelle. Paris, Editions Errance, 1997.

Etienne Martin Saint-Léon, Le compagnonnage : Son histoire, ses coutumes, ses règlements et ses rites. 2018.

ean-Louis Martinez, La fin des hypermarchés? Vers une redistribution de la grande distribution. 2018.

C. van Mastrigt en R.C.M. Jacobs (red.), Tussen Hollandsch Diep en Mark-Dintel. Water als vriend en vijand in de gemeente Moerdijk. Willemstad, Heemkundekring ‘’de Willemstad’’, 1999.

Jules Mathorez, Notes sur la colonie hollandaise de Nantes. In: Revue du Nord, Année 1913, 13, pp. 1-46.

Jules Mathorez, Les étrangers en France sous l'Ancien Régime, Tome 1. Histoire de la Formation de la Population Française (1919), (Classic Reprint), 2014.

Jules Mathorez, Histoire de la Formation de la Population Française, Vol. 2: Les Étrangers En France Sous l'Ancien Régime; Les Allemands, Les Hollandais, Les Scandinaves (Classic Reprint), 2019.

J. Mathorez, ‘Rapports intellectuels de la France et de la Hollande du XVIIe au XVIIIe siècle’, Journal des Savants XIX, p. 157-168, 1921.

Véronique Mathot, Les Hollandais du pays nantais. Dans: Stijn Alsteens en Hans Buijs, Paysages de France dessinés par Lambert Doomer et les artistes hollandais et flamands des XVIe et XVIIé siècles. Pages 56-64. Paris, Fondation Custodia, 2008.

Armand et Michèle Mattelart, Histoires des théories de la communication. Paris, La Découverte, 1995.

Armand Mattelart, Diversité culturelle et mondialisation. Paris, La Découverte, 2007.

Fréderic Mauch, L'Épi Plage; Une saga tropézienne. Paris, Éditions Pygmalion, 2019.

René Maurice, Des Américains à Paris, de Benjamin Franklin à Ernest Hemingway. Paris, Editions de Sextant, 2004.

Patrick Mauriès et Pierre Léonforte, Louis Vuitton: l'âme du voyage. 2015.

Charles Mazouer, Les guides pour le voyage de France au XVIIe siècle. Colloques Internationaux du C. N. R. S., N° 590 - La Découverte de la France au XVIIe siècle. Paris, C.N.R.S, 1980.

Liguel Medina, Phare du tourisme mondial. Entretien avec Christophe Bouillaud et Jean-Michel Hoerner. In. Atlantico, 29 juillet 2018.

Kevin Meethan, Tourism in global society, place, culture, consumption. New York, Palgrace, 2001.

Robert Mengin, La France vue par l'étranger. Paris, La Table Ronde, 1971.

Zweder von Martels (ed.), Travel Fact and Travel Fiction. Studies on Fiction, Literary Tradition, Scholarly Discovery and Observations in Travel Writing. Leiden, E. J. Brill, 1994.

Michel Massimi, Promenade des Anglais Son Histoire Hôtels Palais et Villas Belles. 2016.

Jules Matyhorez, Notes sur la colonie hollandaise de Nantes. Revue du Nord, Année 1913, 13, pp. 1-46.

Armand Mattelart, Diversité culturelle et mondialisation. Paris, La Découverte, 2007.

F. Maurette, Pour comprendre les paysages de la France. Notions pratiques de geographie à l'usage des touristes. Paris, Librairie Hachette, 1923.

Patrick Mauriès et Pierre Léonforte, Louis Vuitton: l'âme du voyage. Paris, Flammarion, 2015.

André Maurois (met foto's van Nico Jesse), Vrouwen van Parijs. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1954.

Edward J. Mayo and Lance P. Jarvis, The psychology of leisure travel. Boston, CBI? 1981.

Mary Mcauliffe, Dawn of the Belle Epoque. The Paris of Monet, Zola, Bernhardt, Eiffel, Debussy, Clemenceau, and Their Friends. Rowman & Littlefield, 2011.

Mary McAuliffe, When Paris Sizzled. The 1920s Paris of Hemingway, Chanel, Cocteau, Cole Porter, Josephine Baker and Their Friends. Lanham, MD, Rowman & Publishers, 2016.

Mary Mcauliffe, Twilight of the Belle Epoque. The Paris of Picasso, Stravinsky, Proust, Renault, Marie Curie, Gertrude Stein, and Their Friends through the Great War. Rowman & Littlefield, 2017.

David McCullough, The Greater Journey. Americans in Paris. Simon & Schuster Paperbacks, New York, NY, 2011.

Drees M. Meijer, Andere landen, andere mensen. De beeldvorming van Holland versus Spanje en Engeland omstreeks 1650. Den Haag, Nederlandse cultuur in Europese context, 6, 1997.

Ruud Meijer, Parijs verplicht. Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs (1945 - 1970). Amsterdam, Thomas Rap, 1989.

Philippe Mellot, Paris au temps des fiacres, es omnibus et des charrettes à bras. Histoire des transports urbains des origines à 1945. Romangat, De Barée, 2006.

Josepha Mendels, Alles even goed bij jou. Amsterdam, N.V. De Arbeiderspers, 1953.

Edward Mendelson, Baedeker’s Universe. Dans: Yale Review, 74, pp. 386-403, Spring 1985. http://www.columbia.edu/~em36/baedeker.html

Robert Mengin, La France vue par l'étranger. Paris, La Table Ronde, 1971.

Jeffrey Merrick, Homosexuality in Modern France. Oxford, Oxford University Press Inc., 1996.

M. Mertens en J.P. Malaspina, TEE, la légende des Trans-Europ-Express : entre luxe et grande vitesse. Vannes, LRPresse, 2007.

Erin Meyer, The Culture Map. Decoding how people think, lead, and get things done across cultures. New York, Public Affairs, 2015.

N. Th. Michaëlis, Spoorwegbruggen over de hoofdrivieren. Eerste afdeling; 1. Brug over het Hollandsch Diep. 2. Brug over den Neder-Rijn bij Arnhem. 3. Brug over de Waal bij Nijmegen. Uitgegeven door het Ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid. Verkrijgbaar bij Gebroeders Van Cleef, 's Gravenhage, 1895.

Louis Michaud, Histoire Complète Des Télégraphes Depuis Leur Origine Jusqu'a Nos Jours (1853), Kissinger Legacy Reprint, 2010.

Marie-Christine Michaud, Philippe Hrodej, et. al., Entre mer et ciel : Le voyage transatlantique de l'Ancien au Nouveau monde (XVIe-XXIe siècle). Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2015.

Francisque Michel, Histoires Des Hôtelleries, Cabarets, Hôtels Garnis, Restaurants Et Cafés, Et Des Anciennes Communeautés et Confréreries D'Hôteliers, De Marchands De Vin, De Restaurateurs, De Limonadiers, .... , Premier Livre et Tome Second, 1851. Paris, Hachette Livre / BnF, z.j..

Franck Michel, Désirs d’ailleurs. Essai d'anthropologie des voyages. Sainte-Foy, Les Presses de l'Université Laval, 2005.

Franck Michel, Planète Sexe. Tourismes, marchandisation et déshumanisation des corps. Paris, Homnisphères, 2006.

Karl Markus Michel, Die Magie des Ortes. Über den Wunsch nach authentischen Gedenkstätten und die Liebe zu Ruinen. 11. September 1987, 8:00 Uhr Aktualisiert am 21. November 2012, 21:06 Uhr, Zeit Online.

Michelin, La Saga du Guide Michelin. De 1900 à aujourd'hui, un formidable voyage à travers le temps, 2004.

Luuk van Middelaar, Politicide. De moord op de politiek in de Franse filosofie. Historische Uitgeverij, 2011.

A. Mihm, Packend ... Eine Kulturgeschichte des Reisekofferns. Marburg, Jonas Verlag, 2001.

Claudio Milano, Joseph M. Cheer and Marina Novelli (Editors), Overtourism: Excesses, Discontents and Measures in Travel and Tourism. 2019.

Frederic P. Miller, Agnes F. Vandome, et al., Carte de Cassini: Louis Moisset, François Flamichon, Histoire de la triangulation en France, Cartographie des corridors biologiques. 2010.

Michael B. Miller, The Bon Marché. Bourgeois Culture and the Department Store, 1869 – 1920. Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 1981.

Johan van Minnen, Handbagage. Gids over gidsen (reisgidsen). Utrecht, Kosmos-Z&K Uitgevers, 1997.

Mirabel, Te Lourdes op de bergen. Het ware verhaal der verschijningen te Lourdes. Antwerpen-West, Uitg. Apostolaat van de Rozenkrans, 1958.

Philippe Mirville, TGV. En route vers le futur. 25 ans de passion. Boulogne-Billancourt, Timée-Editions, 2006.

Nancy Mitford, De Zonnekoning. Lodewijk XIV in Versailles. Amsterdam, H.J.W. Becht's Uitgeversmaatschappij b.v., 1966.

Moerdijkbruggen en de aaneensluitende treinverbinding door Rotterdam aangaande.
- https://nl.wikipedia.org/wiki/Moerdijkbruggen
- https://nl.wikipedia.org/wiki/Moerdijkspoorbrug
- http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/spoorwegen.htm
- www.maritiemdigitaal.nl/index.cfm?event=search get details&id=100 194294, https://nl.wikipedia.org/wiki/Willemsbrug_(Rotterdam)
- https://nl.wikipedia.org/wiki/Willemsspoorbrug https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninginnebrug_(Rotterdam)
- https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Hef en https://nl.wikipedia.org/wiki/Brug_Hollandsch_Diep.

E. G. Molsbergen, Frankrijk en de Republiek der Verenigde Nederlanden 1648 - 1662. Rotterdam, 1902.

Elizabeth Mollison, Le Roc. Dorp aan de Dordogne. Amsterdam, Meulenhoff, 1978.

Patrice de Moncan et Clémence Maillard, Charles Marville: Paris photographié au temps d'Haussmann. 2008.

Patrice de Moncan, Le Paris d'Haussmann. Paris, Editions du Mécène, 2009.

Patrice de Moncan, Paris Avant-Après Haussmann. Rive Gauche. Photographies anciennes Charles Marville. Photographies contemporaines Studio Traktir. Paris, Les Editions Mécènes, 2012.

Patrice de Moncan, Paris Avant-Après Haussmann. Rive Droite. Photographies anciennes Charles Marville. Photographies contemporaines Studio Traktir. Paris, Les Editions Mécènes, 2012.

C. W. Mönnich, Pelgrimage. Ontmoetingen met de kultuur. Bussum, Moussault's Uitgeverij N.V., 1954.

Louis Montagne, Le camping. Paris, PUF, 1975.

Michel de Montaigne, Journal du voyage de Montaigne. (1744) FB Editions, s.d..

Alain Montandon (sous la dir.), Lieux d'hospitalité : hospices, hôpital, hostellerie, Clermont-Ferrand, Presses universitaires Blaise Pascal, coll. « Littératures », 2000.

Violaine de Montclos, et. al., Comment suaver le patrimoine français. In: Le Point (en couverture), pp. 45-71, 29 mars 2018.

Alain Montferrand (Introduction scientifique), Cent ans d'administration du Tourisme. 'Pour Mémoire', la revue du comité d'histoire, revue du Ministère de l'Ecologie, du développement durable et de l'énergie. n° hors-série, juillet 2012.

Raphaël Morera, ‘Environmental Change and Globalization in Seventeenth-Century France: Dutch Traders and the Draining of French Wetlands (Arles, Petit Poitou)’, in: IRSH 55 (2010), Supplement, pp. 79–101

Roy & Alma Moore, Thomas Jefferson's Yourney to the South of France. New York, NY, Stewart, Tabori & Chang, 1999.

Jacques Morand, Le Canal du Midi et Pierre-Paul Riquet. Aix-en-Provence, Edisud, 1993.

Jules Morand, De Parijse onderwereld. Moulin Rouge Pockets. Rotterdam, Uitgeversmij. 'De Boekenmolen', 1949.

Paul Morand, La Route Paris Méditerranée. Librairie de Paris, Firmin-Didot et Cie, 1931.

N. J. Morgan & A. Pritchard, Tourism promotion and power: creating images, creating identities. West Sussex, John Wiley & Sons Ltd., 1998.

Helène Morlier, Les Guides-Joanne. Genèse des Guides-Bleus. Paris, Les Sentiers débattus, 2007.

Paul Morrand, La Route Paris Méditerranée. Paris, Firmin-Didot et Cie, 1931.

Joseph R. Morray, Grand Disillusion. François Mitterrand and the French Left. Westport CT, Praeger Publishers, 1997.

J. Mosedale (ed), Political Economy of Tourism: A Critical Perspective. London and New York: Routledge, 2011.

J.J. Mostard, Parijs. Geen stad, maar een wereld. Amsterdam/Antwerpen, N.V. Uitgeversmij. Kosmos, 1963 (2-de druk).

J.J. Mostard, L'Europe c'est moi. Frankrijk van de Zonnekoning tot De Gaulle. Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 1967.

Georges Mounin, Introduction à la sémiologie. Paris, Les Editions de minuit, 1970.

Brian Moynahan, Fool's Paradise ... to the great tourist tourist rip-off. 1983.

Brian Moynahan, The Tourist Trap: The Hidden Horrors of the Holiday Business and how to Avoid ThemLondon, Pan Books, 1985.

Anne H. Mulder, Een Ruiker Camelia's. Geplukt in het Parijs van de Romantiek. Amsterdam, N.V. Em. Querido's Uitgeversmij, 1955.

W. W. Mulier, (met medew. van Ary Prins, C. G. Tebbutt, K. Pander), Wintersport. Haarlem, Erven Loosjes, 1893.

Richard Mullen & James Munson, The Smell of the Continent: The British Discover Europe. London, Pan, 2009.

Johanna Muller, The Future of Tourism. Willford Press, 2019.

Ch. de Munck, Lodewijk Napoleon, koning van Holland, 1997.

Brigitte Munier, Quand Paris était un roman. Les essais. Paris, Editions de la différence, 2007.

John Murray IV, John Murray III, 1808 - 1892: A Bref Memoir. London, John Murray, 1919

R. Murris, ‘La Hollande et les Hollandais au XVIIe et au XVIIIe siècle, vus par les Français’. (diss. Amsterdam), Paris, Bibliothèques de la littérature comparée’, nr. 24, 1925.

Paul A. Myers, French Sketches: Cap Ferrat and Somerset Maugham. 2011.

Paul A. Myers, French Sketches: Cap d'Antibes and the Murphys. 2011.

Johanna W. A. Naber, Prinsessen van Oranje en hare Dochters In Frankrijk. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1901.

Johanne W. A. Naber, Overheersching en Vrijwording. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1913.

Jean-Benoît Nadeau & Julie Barlow, Sixty Million Frenchmen Can't be wrong. What makes the French so French. London, Portico, 2008.

Steven Naifeh and Gregory White Smith, Van Gogh : The Life. New York (NY), Random House, 2011.

D. Nash, 'Tourism as a form of imperialism'. In: V. Smith (ed.), Hosts and Guests: the Anthropology of Tourism. Oxford, Basic Blackwell, pp. 33-47, 1977.

D. Nash, Anthropology of Tourism. Oxford, Elsevier Science Ltd, Pergamon, 1996.

Thierry Nellas, Histoire de la Nationale 7: De l'Antiquité à la route des vacances. 2014.

Henk Nellen, Hugo de Groot, Een leven in strijd om vrede, 1583 – 1645. Amsterdam, Uitgeverij Balans, 2007.

Michael Nelson, Queen Victoria and the Discovery of the Riviera. London – New York NY, Tauris Parke Paperbacks, 2007.

Andreas Nijenhuis, Les 'voyages de Hollande'. La perception française des Province-Unies dans la première moitié du XVIIe siècle. Amsterdam, Vrije Universiteit, thèse, 2012.

Andreas Nijenhuis, L'Hercule français et le lion batave aux Temps Modernes. In: DESiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 52-68.

Philippe Noble en Aart van Soest, Een Nederlander in Par?s: Eddy du Perron. Cahiers de Meridon. Voorburg, Vereniging Volkshogeschool Méridon, 1994.

Pierre Nora (sous la direction de), Les lieux de mémoire:
tome 1: La République. Paris, Gallimard Quarto, 1984.
tome 2: La Nation (trois volumes). Paris, Gallimard Quarto, 1986.
tome 3: Les France (trois volumes). Paris, Gallimard Quarto, 1992.

Joëlle et Gérard Neudin, Les cartes postales. Rennes, Ouestfrance, 1982.

A.P. Newton, ed., Travel and Travellers of the Middle Ages. London, Routledge and Kegan Paul, 1949.

David Nicolle, Poitiers AD 732. Charles Martel Turns the Islamic Tide. Bloomsbury, 2008.

Max Nord, Josepha Mendels, Portret van een kunstenaar. Amsterdam, Meulenhoff, 1981.

Jelle Noorman, De haan op een mesthoop. Een culturele geschiedenis van Frankrijk. Amsterdam / Antwerpen, UItgeverij Atlas, 2001.

Cees Nooteboom, De Parijse beroerte. Amsterdam, De Bezige Bij, 1968.

Max Nord, ‘L'amour d'Alexander Cohen pour la France’. In: Septentrion, jaargang 10, 1981.

Wilhem de Nordling, L'Unification des heures. In: BSG, VII, XI, pp. 111--37, 1890.

D. Nordman, Les Guides-Joanne, ancêtres des Guides Bleus. Dans: P. Nora, Les Lieux de mémoire, vol. II, La Nation, t. 1., p. 529-567. Paris, Gallimard, 1986.

C. Nuijen, Lourdesreis in lichtbeeld. Pelgrimslust. Tevens ter weerlegging der Lourdesbestrijding op aanschouwelijke wijze. Amsterdam, N.V. De R.K. Boek-Centrale, 1916.

Derek C. Offord, Vladislav Rjeoutski, Gesine Argent (eds.), European Francophonie: The Social, Political and Cultural History of an International Prestige Language. Oxford, Peter Lang International Academic Publishers, 2014.

Philippe Olivier, Sages Industrielles en Languedoc-Roussillon. Villeveyrac, Le Papillon Rouge Editeur, 2007.

Brigitte Ollier, Robert Doisneau. Paris, Editions Hazan, 2013.

J. Ollivro, L'homme à toutes vitesses. De la lenteur homogène à la rapidité différenciée. Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2000.

J. Ollivro, Quand la vitesse change le monde. Rennes, Apogée, 2006.

Bijan Omrani, Caesar's Footprints. Journeys to Roman Gaul. London, Head Of Zeus, 2017.

Pieter Oosterhuis, Spoorwegbrug over het Hollands Diep bij Moerdijk , vervaardigd door de Koninklijke Fabriek van Stoom- en Andere Werktuigen te Amsterdam in 1869 tot 1871, 28 april 1871.

Pascal Ory, L'invention du bronzage. Paris, Editions Complexe, 2008.

Ian Ousby, The Englishman's Engeland. Taste, travel, and the rise of tourism. Cambridge, 1990.

Corine den Ouden (hoofdred.), Toch gaan we ieder jaar weer mee! 75 jaar LCKV jeugdvakanties 1920-1995. Leiden, LCKV 1995.

Brigitte Ouvre-Vial e.a. (dir.), Les vacances. Paris, Autrement, 1990.

Mr. Dr. Overvoorde, Geschiedenis van het postwezen in Nederland vóór 1795, met de voornaamste verbindingen met het buitenland. Leiden, 1902.

Gerrit Paape, De gelukkige emigranten.

Gerrit Paape, Mijn vrolijke wijsbegeerte in mijne ballingschap. 1792.

Philippe Palat (Edito), 'La folle aventure des citadelles de la mer. Port-Camargue, La Grande-Motte, le Cap d'Agde, Gruissan, Port-Leucate, Port-Barcarès, Saint-Cyprien et Carnon.' Saint-Jean-de-Vedas. Il y a 50 ans, la Mission Racine a révolutionné le littoral du Midi Méditerranéen. Midi-Libre, Hors-Série, 2018.

Albéric de Palmaert, Un siècle de bords de mer (1850-1950). Caen, Editions Ouest-France, 2005.

Leo Panitch and Sam Gindin, The Making of Global Capitalism. The Political Economy of American Empire. London UK - Brooklyn NY, Verso, 2012.

Luc Panhuysen, Rampjaar 1672. Hoe de republiek aan de ondergang ontsnapte. Amsterdam, Uitgeverij Atlas Contact, 2012.

Luc Panhuysen, Oranje tegen de Zonnekoning. De strijd tussen Willem III en Lodewijk XIV om Europa. Amsterdam, Uitgeverij Atlas Contact, 2016.

Thierry Paquot, Le voyage contre le tourisme. Paris, Eterotopia France, 2014.

Alexandre Parent-Duchâtelet, La prostitution à Paris au XIXé siècle. Paris, Editions du Seuil, 1981.

Paris et ses expositions universelles, architectures, 1855 – 1937. Paris, Editions du Patrimoine - Centre des Monuments Nationaux, 2008.

Parijs mei juni '68. Tentoonstelling onder auspiciën van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam '69. Museum Fodor, 7.2.69 tot 7.3.69.

Parijs - stad van de avant-gardes. Amsterdam, CREA-Studium Generale, 1995.

Hans Pars, En we gaan nog niet naar huis! 100 jaar Nederlanders op vakantie. Schiedam, Scriptum Publishers, 2006.

Partir. Conquérir - Quitter - Fuir - S'exiler - Voyager - Découvrir. Paris, Le Monde -Hors-Série, 2016.

Partir aujourd’hui sur les routes du Moyen Age. GeoHistoire Hors Serie, 2006.

Niek Pas, De geschiedenis van Frankrijk in een notendop. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2008.

Dominique Pascal et Marie-Claire Lauvray, La Renault 4L de mon père. 2017.

Paul-Gérard Pasols, Louis Vuitton: la naissance du luxe moderne. Editions de la Martinière, 2005.

J.P.M. Passage, Havank. Schets van leven en werk. Groningen, Uitgeverij Passage, 1997.

Mireille Pastoureau, Les atlas français, XVIe-XVIIe siècles. Paris, Bibliothèque nationale, 1984.

Ben de Pater, Tom Sintobin e.a., Koninginnen aan de Noordzee. Scheveningen, Oostende en de opkomst van de badcultuur rond 1900. Hiversum, Verloren, 2013.

Dr. J. C. H. de Pater, De Familie Falck in den patriottentijd en de reis van Anton Reinhard Falck uit het bezette gebied van Holland naar Frankrijk in het jaar 1995. Amsterdam, N.V. Amsterdamsche Boek- en Courantmij, 1943.

Valéry Patin, Tourisme et Patrimoine. Paris, La Documentation française, 2012.

Sylvain Pattieu, Bons Baisers de Paris. 300 ans de tourisme dans la capitale. Paris, Paris bibliothèques / Comité d’histoire de la Ville de Paris, 2015.

Jacques Paviot, La politique navale des Ducs de Bourgogne, 1384 / 1482. Lille, Presses Univeritaires de Lille, 1995.

Shanny Peer, France on Display: Peasants, Provincials, and Folklore in the 1937 Paris World'sFair. New York, State University of New York Press, 1998.

Karel Peeters, Het ontstaan der staatsbaan Antwerpen - Breda te Wuestwezel (1806 - 1811). Wuestwezel, Wesalia, 1926

Nathalie Pégé-Défendi, Une invitation au tourisme: l’affiche ferroviaire française, 1880-1936. Paris, thèse, Université de Paris I, 2001.

I.M. Pei, Emile Biassini, Jean Lacouture, L'Invention du Grand Louvre. Paris, Editions Odile Jacob, 2001.

Monique Pelletier, La Carte de Cassini. Pont et Chaussées, 1990.

Monique Pelletier, La cartographie de la France et ses acteurs avant les Cassinis, in: CFC, N° 172, Juin 2002.

Monique Pelletier, Les Cartes des Cassini. La science au service de l'Etat et des provinces. Paris, Edition du CTHS, 2015.

John Pemble, The Mediterranean Passion: Victorians and Edwardians in the South. Oxford, Oxfoord University Press, 1987.

H. J. Peppink, Geheimen van het Autostuur.(U en Uw Auto "De cultuurserie van het snelverkeer"). Ad. M. C. Stok, Zuid-Hollandsche Uitgevers Mij, Den Haag, 1954.

H. J. Peppink, Goed Autorijden kan iedereen leren. Handleiding, zowel voor Autuveteranen (Kilometer-millionnairs!) als voor hen, die nog maar aan het begin staan van hun automobilistische carrière. 5e, Volledig nieuwe uitgave. Koninklijke Nederlandsche Toeristenbond A.N.W.B., 1954.

H. J. Peppink, Veredelde Rijkunst & op reis met uw auto. Uitgave van de Kon. Nederlansche Toeristenbond ANWB & Ad. M. C. Stok, Zuid-Holl. Uitgevers Mij., 1956.

H. J. Peppink, Veredelde Rijkunst & Op Reis Met Uw Auto. Ervaringen uit een 30-jarige rijpraktijk: Prettig, veilig en economisch reizen? De taal van de weg, van de nacht, van de bergen. - Autobanen; druk stadsverkeer - Zoek de zon op; slecht weer. Koninklijke Nederlandsche Toeristenbond A.N.W.B., 1956.

H. J. Peppink, De Autohogeschool (die u de veredelde rijvaardigheid onthult en in staat stelt vlotter en veiliger meer van uw auto te profiteren, in eigen land zowel als in Parijs of Londen en in het hooggebergte). Den Haag, Ad. M. C. Stok Zuid-Hollandsche Uitgeversmaatschappij, 1956.

H. J. Peppink, Leven en Welzijn van U en Uw Auto. (U en Uw Auto "De cultuurserie van het snelverkeer"). Ad. M. C. Stok, Zuid-Hollandsche Uitgeversmaatschappij, 1958.

H. J. Peppink, Om het Behoud van Uw Auto (en van U zèlf). Den Haag, A.N.W.B. & Ad. M. C. Stok, Zuid-Holl. Uitgvers Mij., 1958.

C. A. Pequignot, Chunnel. Everyman's guide to the technicalities of building a Channel tunnel. London, CR Books Ltd;, 1965.

Denis Perrin, L'hôtellerie. Paris, PUF, 1983.

Petrarca, De top van de Mont Ventoux & Het geheim. Baarn, Ambo, 1990.

Ann Pettifor, The Production of Money. How to Break the Power of Bankers. London-New York, Verso, 2017.

Prof. Dr. C. A. van Peursen, Michel de Montaigne. Het reizen als wijsgerige houding. Amsterdam, H.J. Paris, 1954.

Ilja Leonard Pfeijffer, Grand Hotel Europa. Amsterdam, De Arbeiderspers, 2018.

Rafaël Pic, Balnéaire. Une histoire des bains de mer. Paris, Editions Little Big Man, 2004.

Ronald Pickvance, Van Gogh en Arles. Genève, Skira Art Sélection, 1985.

Sander Piek, Nationale identiteit in Frankrijk en in Nederland : een vergelijkend onderzoek ... . Phd Thesis, Faculteit der Geesteswetenschappen, Leerstoelgroep Europese studies, 2006

' H. Pigeonneau, Histoire du commerce de la France depuis les origines jusq'au la fin du XVe siècle, 1885.

Steven Pike, Destination Marketing. An integrated marketing communication approach. Oxford UK / Burlington, MA, Butterworth-Heinemann, 2008.

Anne Pineot et Robert Hoozee, Parijs-Brussel, Brussel-Parijs: Realisme, impressionnisme, symbolisme, art nouveau: de artistieke dialoog tussen Frankrijk en België 1848-1914. Antwerpen, Mercatorfonds, 1997.

Pierre Pinon et Bertrand Le Boudec, Les Plans de Paris. Histoire d'une capitale. Paris, Le Passage / Bibliothèque Nationale de France / Atelier parisien d'urbanisme / Paris Bibliothèques, 2004.

Jean-Robert Pitte, Histoire du paysage français: De la préhistoire à nos jours. Paris, Editions Tallandier, 2012 (5e éd.).

Bernard Plasait, Améliorer l'image de la France. Paris, Rapport du Conseil Economique, Social et Environnemental, Journal Officiel, 14 avril 2010.

Ds. A.C.J. van der Poel, Vous êtes à l'écoute ... U luistert naar ... . Bespiegelingen, herinneringen en feiten rond het zestigjarig bestaan van de NPB-Parijs. Den Haag, Uitgeverij "De Nieuwe Haagsche", z.j..

H. A. Poelman , Geschiedenis van den handel van Noord-Nederland gedurende het Merovingische en Karolingische tijdperk. Amsterdam, proefschrift. ‘s Gravenhage, 1908.

Agnes Poirier, Left Bank. Art, Passion, and the Rebirth of Paris, 1940-50. Picador USA, 2019.

Barber van der Pol, Lieve Erasmus. Verkeren met een denker. Amsterdam, Athenaeum, Polak & Van Gennep, 2002.

Claire Polders, Beauté. In: DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, n° 8/2014, pp. 11-26.

Pau Obrador Pons, Cultures of Mass Tourism: Doing the Mediterranean in the Age of Banal Mobilities. London, Routlegde, 2009.

P.G.J. Post, Lopen met een missie. Mapping the field. In: Paul Post & Suzanne van der Beek (Eds.), Onderweg met een missie. Verkenning van de opkomende trend om te lopen, fietsen pelgrimeren met een missie of een een goed doel. (pp. 11 - 21). Utrecht, Camino Academie. (Camino Cahiers, 1), 2017.

Paul Post, Jos Pieper & Marinus van Uden. The Modern Pilgrim. Multidisciplinary Explorations of Christian Pilgrimage. Leuven, Peeters, 1998.

Jean-Yves Pouilloux, Montaigne. Que sais-je? Paris, Découvertes Gallimard, 1987.

Paul Poulgy (présenté par), Guide-Itinérairede la route Paris - Nice. Offert gracieusement par la Société des Grands Hôtels de la Route Paris-Nice. Edité pour la Société des Grand Hôtels de la Route Paris-Nice, Année 1932.

Marinus M. van Praag, Parijs, rendez-vous der wereld. Baarn, Het Wereldvenstern 1953.

Marinus M. van Praag, Maîtresses Royales. Drie eeuwen Franse geschiedenis uit de levens van vijf Grote Koninklijke Maitresses (De Chateaubriant, De Poitiers, D'Estrées, De la Valliere en Du Barry). Den Haag, W. P. van Stockum, 1956.

Marinus M. van Praag, Liefde en terreur. De levensroman van Madame Tallien. Den Haag, W. P. van Stockum, 1957.

Marinus M. van Praag (met inleiding van Prof. Dr. J. Presser), De man met het droge hart. M. Thiers / staatsman en publicist. Den Haag, N.V. Uitgeverij W.P. van Stockum & Zoon, 1958.

Marinus M. van Praag, Zo was Parijs. Den Haag, N.V. Uitgeverij W.P. van Stockum & Zoon, 1958.

Marinus M. van Praag, De tijger van Montmartre. Het leven van Georges Clemenceau. Amsterdam, J.M. Meulenhoff, 1960.

Olf Praamstra, Busken Huet. Een biografie. Amsterdam, Uitgeverij SUN, 2007.

Hans-Werner Prahl, Albrecht Steinecke, Der Millionen-Urlaub. Von der Bildungsreise zur totalen Freizeit. Darmstadt/Neuwied, 1979.

Premiers bains de mer. Douarnenez, Editions du Chasse-Marée, 2007.

C. Prelorenzo et A. Picon, L’aventure du balnéaire – La Grande Motte de Jean Balladur. Marseille, Ed. Parenthèses, Coll. Eupalinos, Série Architecture et Urbanisme. Marseille, 1999.

M. J. Premsela (met inleiding van Prof. Dr. P. Valkhof), Lectuurgids voor de moderne Franse letterkunde. Groningen-Batavia, P. Noordhoff N.V., 1936.

J. Presser, Napoleon. Historie en legende, tome 1 et tome 2. Amsterdam-Brussel, Elsevier, 4e ed., 1963.

Leo Prick, Mijn Frankrijk. Amsterdam, Van Gennep, 2003.

Leo Prick; Van Frankrijk moet je houden. Hoe de Fransen hun eigenheid koesteren. Amsterdam, Van Gennep, 2015.

Claude Pujol (texte) et Y. Sauvegeot (Photographies), Itinéraire Paris Côte d'Azur. Paris, Editions 'Par monts et vaux', 1949.

Bob Putigny, L'épopée de Bourgogne. Une marche vers l'Europe. Paris, Robert Laffont, 1986.

Henk Puvée, Beste ouders, lieve Ine, ik schrijf dit uit La Courtine. Het Nederlandse leger in Frankrijk 1959-1971. Bussum, Uitgeverij THOTH, 2009.

Jacqueline Queneau, Les Arts de la table. Us et coutumes du Moyen Age jusqu'à nos jours. Paris, Editions de La Martinière, 2011.

Pierre Racine, Mission impossible ? l'aménagement touristique du littoral Languedoc-Roussillon. Montpellier, "Midi Libre", coll. « Collection Témoignages » (no 1), 1980.

Clotaire Rapaille, Culture Codes. Comment déchiffrer les rites de la vie quotidienne à travers le monde. Paris, J.C. Lattès, 2008.

André Rauch, Le souci du corps : histoire de l’hygiène en éducation physique. Paris, Presses Universitaires de France, 1983.

André Rauch, Vacances et pratiques corporelles : la naissance des morales du dépaysement, Paris, Presses Universitaires de France, 1988.

André Rauch, Les vacances en France de 1830 à nos jours. Paris, Hachette Littérature, coll. Pluriel, 2001.

André Rauch, Le souci du corps : histoire de l’hygiène en éducation physiques. Paris, Presses Universitaires de France, 1983.

André Rauch, Vacances et pratiques corporelles : la naissance des morales du depaysement. Paris, Presses Universitaires de France, 1988.

André Rauch, Paresse : histoire d’un peché capital. Paris, Armand Colin, 2013.

W. Fraser Rae, The Business of Travel: A Fifty Years' Record of Progress. London, Thomas Cook, 1891.

Jan Raymaekers, Congé paté. Op vakantie vanaf de jaren 30. Antwerpen, Van Halewyck, 2012.

P. Raynaud, Le Languedoc-Roussillon en l’an 2000. In: 8000, n° 26, pp. 2-5. 1974.

Wyatt Rawson, The Werkplaats Adventure. An account of Kees Boeke's great pioneer comprehensive school: it's methods and psychology. London, Vincent Stuart, 1956.

Charles Rearick, Paris Dreams, Paris Memories. The City and Its Mystique. Stanford University Press, 2011.

B. Réau, La distinction ne prend pas de vacances ! Sociologie des offres et pratiques de loisirs en vacances. Paris, CNRS, 2011.

Jan H. E. Reeskamp, Reizen en pleisteren. Zaltbommel, Europese bibliotheek, 1965.

Alexander Reid, De jonge reiziger in Frankrijk. Amsterdam, C.P.J. van der Peet, ca. 1960.

Loes Reijmer, De kunst van het verleiden op Instagram.In. 'de Volkskrant', 6 augustus 2019. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-kunst-van-het-verleiden-op-instagram~bdd6ed5b/

Lucas Reijnders, Reislust. Op weg naar het paradijs en andere bestemmingen. Amsterdam, Van Gennep, 2000.

Stijn Reijnder, Plaatsen van verbeelding. Media, Toerisme, Fancultuur. Alphen, Uitgeverij Veerhuis, 2011.

Max Rémy, ?Transatlantiques et long-courriers. La mémoire des grands paquebots. Marines Editions, 2010.

Jean-François Revel, L'obsession anti-américaine. Son fonctionnement, ses causes, ses inconséquences. Paris, Plon, 2002.

Georges Reverdy, Atlas historique des routes de France. Paris, Presses de l’Ecole Nationale des Ponts et Chaussées, 1986.

Georges Reverdy, Les routes de France du XIXe siècle, Paris, Presses de l'ENPC, 1993.

Georges Reverdy, Histoire des routes en France. Paris, PUF, 1995.

Georges Reverdy, Histoires des routes de France du Moyen-Age à la Revolution. Paris, Presses de l’Ecole Nationale des Ponts et Chaussées, 1997.

Howard C. Rice, Jr., Thomas Jefferson's Paris. Princeton. New Jersey, Princeton University Press, 1976.

Pierre Riché, Les Carolingiens; Une famille qui fit l'Europe. (1983) Paris, Librairie Arthème Fayard/Pluriel, 2010.

K.-J. Riemens, Esquisse historique de l’enseignement du français en Hollande du XVIe au XIXe siècle. Thèse présentée à la faculté des lettres de l’université de Paris pour le doctorat de l’université. Leyde, Société d’Editions A. W. Sijthoff, 1919.

Jean Rieucau et Jèrôme Lageiste, L'Empreinte du tourisme. Contribution à l'identité du fait touristique. Paris, L'Harmattan, 2006.

Jim Ring, How the English Made the Alps. John Murray Publishers, 2000.

Hermann Ringeling und Maja Svilar (Hg.), Tourismus - das Phänomen des Reisens. Bern, 1982.

Aline Ripert et Cl. Frère, La carte postale, son histoire, sa fonction social. Editions du CNRS, 1983.

P. H. Ritter Jr., De ijlende reis. Bussum, C. A. J. van Dishoeck, 1923.

G. Ritzer, The MacDonaldisation of Society. Thousand Oaks, Pine Forge Press, 1993.

Charles Rivers Editors, Mata Hari: The Controversial Life and Legacy of World War 1's Most Famous Spy. CreateSpace Independent Publishing Platform, 2016.

André Rivollet, Maurice Chevalier. De Ménilmontant au Casino de Paris. Paris, Grasset, 1927.

Graham Robb, The Discovery of France. London, Picador, 2007.

Graham Robb. Parisians. An Adventure History of Paris, London, Picador, 2010.

Isabella Roberts, Riviera Revelations: The real story behind the walls of the grand villas on the French Riviera. 2014.

L. Robrecht, Van elitair toerisme naar massatoerisme. Twee eeuwen vakantiegangers aan de Belgische kust. Onuitgegeven licentiaatsverhandeling, UFSIA, 1990.

Daniel Roche, La Culture des apparences. Une histoire du vêtement XVIIe -XVIIIe siècle. Paris, Seuil, 1989.

Daniel Roche, La France des Lumières. Paris, Fayard, 1993.

Daniel Roche, (Sous la direction de) La Ville promise. Mobilité et accueil à Paris (fin XVIIe - début XIXe siècle. Paris, Fayard, 2000.

Daniel Roche, Humeurs vagabondes : de la circulation des hommes et de l'utilité des voyages. Paris, Fayard, 2003.

Daniel Roche, La Culture équestre de l'Occident, XVIe - XIXe siècle., L'ombre du cheval, Tome Ire: le cheval moteur. Paris, Fayard, 2008.
Tome 1, Le cheval moteur, Essai sur l'utilité équestre, vol. 1, 2008;
Tome 2, La gloire et la puissance, Paris, Fayard, 2011.

Etienne Rodin, L'Horreur managériale:Gérer, instrumentaliser, détruire. Montreuil, Editions L'échapée, 2011.

Geneviève Rodis-Lewis, Descartes. Biographie. Paris, Calmann-Lévy, 1995.

Vanessa Rodrigues, Social Media and Tourisme Marketing. A Match Made in Digital Heaven. www.uhurunetwork.com, 2018.

Sue Roe, In Montparnasse. The Emergence of Surrealism in Paris, from Duchamp to Dali. Penguin Books Ltd., 2019.

Philippe Roger, L’Ennemi américain : généalogie de l’antiaméricanisme francais. Paris, Seuil, 2002.

H. C. Rogge, Hugo de Groot te Parijs van 1621 tot 1625, De Gids dl. 3, 1893; blz. 249-273 en 450-477.

Heguy Roland, Réinvention le Tourisme en France. 2019.

Patrick Rollet, Histoire des plaques de cocher. 2019. http://plaquedecocher.fr/histoire-des-plaques-de-cocher/

D. J. Roorda, Het rampjaar. Bussum, 1971.

Marguerite Roques, Les apports néerlandais dans la peinture du sud-est de la france. (xiv, xvè et xvième siècles). 1963.

Ronald. C. Rosbottom, When Paris Went Dark. The city of light under German occupation, 1940 - 1944. New York NY, Little, Brown and Company, 2015.

Joost Rosendaal, Bataven ! Nederlandse vluchtelingen in Frankrijk, 1787 – 1795. Nijmegen, Uitgeverij Vantilt, 2003.

Christophe des Roseaux, Dominique Pianon-Gergam, Le groupe Caisse des dépôts, acteur historique de l’investissement touristique en France. Dans: 'Espaces, tourisme & loisirs', Septembre 2018.

Petra Rösgen en Jet Baruch, Zimmer Frei. Nederland en Duitsland na 1945. Rijksmuseum Amsterdam, Zwolle, Uitgeverij Waanders b.v., 2001.

George Ross, Stanley Hoffmann and Sylvia Malzacher (eds.), The Mitterrand Experiment. Continuity and Change in Modern France. Oxford UK, Polity Press, 1987.

Joseph Roth, Im Bistro nach Mitternacht. Ein Frankreich-Lesebuch herausgegeben von Katharina Ochse. Köln, Verlag Kiepenheuer & Witsch, 1999.

Henry Rousso, Les années noires. Vivre sous l'Occupation. Paris, Découvertes Gallimard Histoire, 1992.

Jacques Rouzier (red.), Le Languedoc-Roussillon 1950-2001: histoire d'une mutation. Editions Privat, 2002.

Eva Rovers, De eeuwigheid verzameld. Hélène Kröller-Muller, 1869 – 1939. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2012.

Emmanuel Le Roy Ladurie, Les paysans de Languedoc. Paris, S.E.V.P.E.N., 1966.

Emmanuel Le Roy Ladury, Histoire du Languedoc. Paris, Presses Universitaires de France, Coll. 'Que sais- je?, 2000.

Mario Rutte, 'Leuke vakantie gehad?': verhalen over antropologisch veldwerk. Amsterdam, Aksent, 2007.

Isabelle Sacareau, Benjamin Taunay, Emmanuelle Peyvel (Souus la direction de), La mondialisation du tourisme: Les nouvelles frontières d'une pratique. Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2015.

Eric Sadin, La Vie Algorithmique. Critique de la raison numérique. Paris, Editions L'échappée, 2015.

Christian Sadoux et Jean Guibal, La route des vacances: Des nationales 6 et 7 à l'autoroute du Soleil. 2010.

Olivier Saillard et. al., Volez, voguez, voyagez: Louis Vuitton. Catalogue de l'eposition dans le salon d'honneur deu Grand Palais. Paris, 2015. de Olivier Saillard

Stéphanie de Saint Marc, Nadar. Paris, Gallimard, « NRF Biographies », 2010.

Gilbert Salachas, Le Paris d'Hollywood. Sur un air de réalité. Paris, Caisse Nationale des Monuments Historiques et des Sites, 1994.

Yves Salgues, Paris by night.Utrecht/Antwerpen, A. W. Bruna & Zoon, 1968.

Dr. J. J. Salverda de Grave, De Franse woorden in het Nederlands. Amsterdam, 1906.

J. J. Salverda de Grave, L’influence de la langue française en Hollande d’après les mots empruntés, leçons faites à l’université de Paris en janvier 1913. Paris, Champion, 1913.

J. J. Salverda de Grave, Waarom het genootschap "Nederland-Frankrijk" is opgericht. S. l., 1917.

J. J. Salverda de Grave, De Troubadours. Leiden, A. W. Sijthoff's Uitgeversmij, 1925.

J. J. Salverda de Grave, Gedenkschrift 15-jarig bestaan Genootschap Nederland-Frankrijk 1916-1931. Wageningen, Vada / Genootschap Nederland-Frankr?k, 1932.

Steven Sampson, L'écrivain américain à Paris: touriste ou prophète. In: L'Infini, no. 130, pp. 71-81, Hiver 2015.

Mathijs Sanders et al. (red.), ‘Het Frans als lingua franca in de Lage Landen (1800-1914)' in: De Negentiende eeuw 37, 2013, 177-183.

Stephan Sanders, Essay. Weg met het toerisme. Bestemming bereikt, bestemming verwoest. Amsterdam, 'De Groene Amsterdammer', 8 november 2017 – verschenen in nr. 45-46.

Pierre Sansot, La France Sensible. Seyssel, Editions du Champ Vallon, 1985.

C Sargentson, Merchants and Luxury Markets. The Marchands Merciers of Eighteenth-Century Paris. London, 1996.

Niek van Sas, De metamorfose van Nederland. Van oude orde naar moderniteit 1750-1900; Amsterdam, 2005.

Saskia Sassen, Globalisation and its Discontents: Essay on the New Mobility of People and Money. New York, 1998.

Saskia Sassen, A Sociology of Globalization. New York - London, W. W. Norton & Company, 2007.

Saskia Sassen, Expulsions. Brutality and Complexity in the Global Economy. Cambridge, Massachusetts - London UK, The Belknap Press of Harvard University Press, 2014.

Marcel Sauvage (Verteld door), De Mémoires van Josephine Baker. Met 30 tekeningen van Paul Colin. Amsterdam, Mulder & Co., 1927.

J. H. Sauveur, Reisindrukken van Frankrijk en het front. Druk Volharding, 1916.

Dick Schaap (hoofdtekst), Een Eeuw Wijzer. 100 jaar ANWB. 1883 - 1983. Den Haag en Utyrecht, ANWB en Oosthoek's Uitgeversmaatschappij, 1983.

Caroline Scarles, Jo-Anne Lester, Mediating the Tourist Experience: From Brochures to Virtual Encounters. Farnham,. UK: Ashgate Publishing, 2013.

Wulf Schadendorf, Zu Pferde, im Wagen, zu Fuss. Tausend Jahre reise. Munchen, Prestel, 1959.

Simon Schama, The Embarrassment of Riches: An Interpretation of Dutch Culture in the Golden Age. 1987.

Simon Schama, Patriots & Liberators. Revolution in the Netherlands 1780 – 1813. London, Fontana Press, 1992.

Simon Schama, Landscape and Memory. 1995.

Esther Scheepers en Chris Will, Looy met de Noorderzon, weg! De reizen van Jacobus van Looy. Zutphen, Walburg Pers, 1998.

H. J. Scheffer, Portret van een fotograaf. Henri Berssenbrugge 1873-1959. Leiden, Sijthoff, 1967.

Albertina Schelfhout-V.d. Meulen, Eiland van schoonheid. Herinneringen aan Corsica. Eindhoven, Poirters-Reeks, 1941.

Simone Schell, Wiwill. Kroonprins van Oranje. Kind tussen twee vuren. 1994.

Wolfgang Schivelbusch, The Railway Journey: The Industrialization of Time and Space in the 19th Century. Berkeley, Cal., University of California Press, 1986.

Wolfgang Schivelbusch, Licht, Schein und Wahn: Auftritte der electrischen Beleuchtung im 20. Jahrhundert. Berlin, 1992.

Wolfgang Schivelbusch, Disenchanted Night: Industrialization of Light in the 19th Century. 1995.

Wolfgang Schivelbusch, Geschichte der Eisenbahnreise. Zur Industrialisierung von Raum und Zeit im 19, Jahrhundert. Frankfurt am Main, Fischer Taschenbuch, 6-en Auflage, 2015.

Joachim Schlör, Nachts in der großen Stadt. Paris, Paris, Berlin. London 1840 - 1930. München, 1991.

Jan Schmidt (Inleiding en annotatie), Per koets naar Constantinopel. De gezantschapsreis van baron van Dedem van de Gelder naar Istanbul in 1785. Zutphen, Walburg Pers, 1998.

Joël Schmidt, Le royaume wisigoth d'Occitanie. Paris, Perrin, 2008.

Steffie Schmidt, Die Niederlande und die Niederländer im Urteil deutscher Reisender. Eine Untersuchung deutscher Reisebeschreibungen von der Mitte des 17. bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts. Siegburg, 1963.

David Schoenbrun, Triumph In Paris. The Exploits of Benjamin Franklin. New York, N.Y., Harper & Row Publishers, 1976.

B.W. Scholten, F.M.E.W. Haalmeijer, Rotterdamsche Lloyd, Houten, 1988.

Y. van der Schoot, Vlucht naar Frankrijk. Neerbosch, Neerbosch boekhandel en uitgeverij, 1945.

Daniel Scott, C. Michael Hall, Gossling Stefan, Tourism and Climate Change. Impacts, Adaptation and Mitigation. New York, Routledge, 2012.

Daniel Scott & Stefan Gössling, What could the next 40 years hold for global tourism ? Tourism Recreation Research, 2015.

David Scott, Semiologies of Travel: From Gautier to Baudrillard. Cambridge, Cambridge University Press, 2004.

Joachim Schlör, Nachts in der großen Stadt. Paris, Berlin, London 1840 - 1930. Munich-Zurich, Artemis & Winkler, 1991.

H. Schreiber, Van karavaanpad tot autoweg. Symfonie van de weg. Amsterdam - Brussel, Elsevier, 1961.

Albertine Schelfhout-Van der Meulen, Eiland van schoonheid. Herinneringen aan Corsica. Eindhoven, de Pelgrim, 1941.

Marinus Schroevers, Op zoek naar de Dordogne. Den Haag, Servire, 1962.

Marinus Schroevers, Het oudste Frankrijk. Op zoek naar de Dordogne. Wassenaar, Servire, 1971.

Marinus Schroevers (tekst) & Dirk de Herder (fotografie) Van Gogh achterna. Utrecht/Antwerpen, Uitgeverij Het Spectrum, 1975.

W. J. Schuyt, Marianne's lusthof. Het Franse landschap. Baarn, Het Wereldvenster, 1956.

W. J. Schuyt, Frankrijk. Land / Volk / Cultuur. Baarn, Het Wereldvenster, 1957 (1ste druk), 1959 (2de druk), 1961 (3de drk).

Maria Schweiger, Paris in Erlebnis der deutschen Dichter von Herder bis Rainer Maria Rilke. Masch. Diss. München, 1943.

Sylvie Schweitzer, André Citroën (1878 – 1935). Le risque et le défi. Paris, Fayard, 1992.

Patrick Seale en Maureen McConvill, De Nieuwe Franse Revolutie. Documentaire over de gebeurteniisen in en om Parijs in de maanden mei en juni 1968. Leiden, A. W. Sijthoff, 1968.

Fritz Sebastian, Thurn und Taxis. 350 Jahre Post. 1948. .

Christian Sedoux, Johan Barthold Jongkind. Un peintre en Dauphiné, Les Patrimoines Editions Dauphiné Libéré, 2009.

Henri Sée, Les auberges françaises à la fin de l'Ancien Régime, d'après Arthur Young. Revue d'Histoire Economique et Sociale, n° 4, p. 445 - 455, 1930.

André J. M. van Seggelen, Sadi de Gorter, 1924-1994, in: Ons Erfdeel, jaargang 38, 1995.

T. Selwyn (ed.), The Tourist Image. Myths and Myth Making in Tourism. Chichester, John Wiley & Sons, 1996.

Louis de Semein, Parijs en de Parijzenaars. Gouda, G. B. van Goor Zonen, 1875.

Louis de Semein, Het Parijsche leven. Gouda, G. B. Van Goor Zonen, 1877.

Louis de Semein, Parijsche schetsen. Arnhem, Minkman's Reisbibliotheek, 1877.

Louis de Semein, Door eene wereldstad (met illustratie van Eug.Ladreyt). Arnhem, Minkman, 1878.

Louis de Semein, Achter het gordijn (Schouwburgschetsen) met voorrede, aanteekeningen en naschrift van J.H. Rössing. J. Heijnis Tsz., Zaandijk, 1878.

Jacques Seray, Le monde du vélo. Histoire, curiosités, accessoires. Boulogne-Billancourt, Editions du May, 2004.

Olivier de Serres et Anne Bony, Traction-avant Citroën (1934-1957). 2017.

Cornelia Serrurier, ‘Pierre Bayle en Hollande’, Lausanne 1912.

Shakespeare and Company, Paris: A History of the Rag & Bone Shop of the Heart. Shakespeare and Company Paris, 2016.

William L. Shirer, The Collapse of the Third Republic: An Inquiry into the Fall of France in 1940. Rosettabooks, 2014.

Philip Short, A taste for intrigue. The multiple lives of François Mitterrand. New YORK, A John Macrae Book,Henry Holt and Company LLC, 2014.

Friedrich Sieburg, Gott in Frankreich. Ein Versuch. Frankfurt, Societäts-Verlag, 1929 (bis 1993 75-zig Auflagen).

Catherine Sicart, Jean-Michel Hoerner, Tourisme, une affaire de classe. Editeurs Balzac, 2015.

Louis Sicking et Hendrik Lodewijk Wesseling, Frontières d'Outre-Mer: La France et les Pays-Bas dans le monde atlantique au XIXe siècle. 2006.

André Siegfried, Suez, Panama et les routes maritimes mondiales. Paris, Armand Colin, 1940.

Gilbert Sigaux, Geschiedenis van het toerisme. Amsterdam, Scheltema & Holkema, 1966.

J. A. Sillem, Het leven van mr. Johan Valckenaer (1759-1821). Amsterdam, 1876.

John Sillevis et Hans Kraan, L'Ecole de Barbizon. Un Dialogue Franco-Néerlandais. Paris, Albin Michel, 1985.

Kenneth E. Silver, Making Paradise. Art, Modernity, and the Myth of the French Riviera. Cambridge, Massachusetts / London, England, The MIT Press, 2001.

Georges Simenon (Foto's van Daniel Frasnay), Vrouwen van Frankrijk. Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1962.

Wim van Sinderen, Gare du Nord. Nederlandse fotografen in Parijs 1900 – 1968. Antwerpen, Ludion// Fotomuseum Den Haag, 2011.

J. R. W. Sinninghe, Oude pleisterplaatsen. Amsterdam, Actuele Onderwerpen, 1957.

Prof. Dr. A. Sizoo, Reizen en trekken in de oudheid. Kampen, Uitgeversmaatschappij J. H. Kok N.V., 1962.

Bert Sliggers jr. (Ingeleid en bewerkt door), Dagelijckse aentekeningen van Vincent Laurensz van der Vinne. Reisjournaal van een Haarlems schilder (1652-1655). Haarlem, Fibula-Van Dishoeck, 1979.

Dr. B. Slot, Vriendschap en Wantrouwen. Twee eeuwen Frans-Nederlandse betrekkingen 1588 - 1795 / Amitié et Soupçon. Deux Siècles de relations diplomatique franco-néerlandaises 1588 – 1795. 's Gravenhage, Algemeen Rijksarchief, 1988.

Claus Sluter en de kunst te Dyon. Rotterdam, Museum Boymans, juni - juli 1950.

Gérard De Smaele, Du vélocipède à la bicyclette. Paris, L'Harmattan, 2018.

Mathieu Smedts, Leven als God in Frankrijk. Baarn Het Wereldvenster, 1972.

Marc Smeets, Over reizen, schrijven en geluk. Théophile Gautier in Nederland. In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.245 - 259. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

J. Smit, Bilderdijk et la France. Amsterdam, H.J. Paris, 1929.

Martin Smit (Redactioneel), Een Fransman uit Friesland: Alexander Cohen. Themanummer 'de AS', anarchistisch tijdschrift, 39ste jaargang, no. 175, najaar 2011.

Prof. H.A.M. Snelders, Descartes et les Pays-Bas, Septentrion, Jaargang 11, 1982.

Dr. Z. W. Sneller, Le développement du commerce entre les Pays-Bas septentrionaux et la France jusqu'au milieu du XVe siècle. Lille, Robbe, 1922.

Dr. Z. W. Sneller, De Hollandse korenhandel in het Somme-gebied in de 15e eeuw. Overdruk uit Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde. ‘s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1925.

Dr. Z. W. Sneller, De ontwikkeling van den handel tusschen Noord-Nederland en Frankrijk tot het midden der vijftiende eeuw. Overdruk uit Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde. ‘s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1922.

Dr. Z. W. Sneller, Bronnen tot de geschiedenis van den handel met Frankrijk. Deel 1 : 753 – 1585. ‘s-Gravenhage, B. W. Unger (uitg.), 1930.

Dr. Z.W. Sneller en W. S. Unger, Bronnen uit de geschiedenis van den handel met Frankrijk. Suplement. ‘s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1942.

Sociaal Cultureel Planbureau, De sociale staat van Nederland, Hoofdstuk 9, Vrije tijd. Den Haag, SCP, 2017. https://www.scp.nl/dsresource?objectid=32b8ebe1-4792-4bd9-bc5a-9dbb771657c4&type=org

Social Media and Tourism Marketing : A Match Made In Digital Heaven. uhurunetwork.com, 2018.

Henri Solas, Essai sur l'économie des Pyrenées Orientales. Perpignan, Le Publicateur, 1993.

Martin Sommer, Heimwee naar Frankrijk. Amsterdam, Meulenhoff, 2003.

Paul Sonnino, Louis XIV and the origins of the Dutch War. Cambridge, Cambridge University Press, 1988.

Fritz Stahl, Paris. Eine Stadt als Kunstwerk. Berlin, Rudolf Mosse Buchverlag, 1929.

Huib Stam 5tekst), Sem Presser (fotografie), Hier is Cannes. Amsterdamn, Voetnoot, 2002.

Helga Stamm, Der Urlaubstraum ein Urlaubstrauma? Bühren, 1984.

Pelle Stampe, Geschiedenis van de post: van duiven tot levensgevaarlijke postvliegtuigen. Historia. https://historianet.nl/cultuur/geschiedenis-van-de-post-van-duiven-tot-levensgevaarlijke-postvliegtuigen, 21 maart, 2017.

A. Staring, Fransche kunstenaars en hun Hollandsche modellen in de 18de en in den aanvang der 19de eeuw. 's-Gravenhage, A. A. M. Stols Uitgever, 1947.

Evert van der Starre, Vestdijk over Frankrijk. Zutphen, De Walburg Pers, 1998.

Gertrude Stein, The Autobiography of Alice B. Toklas. The Bodley Head, 1933.

H.J. Stein, Boileau en Hollande. Essai sur son influence aux XVIIe et XVIIIe siècles’, Nijmegen-Utrecht 1929.

Anke Stegehuis, 'Met Lissone op reis!'. De betekenis van de eerste reisorganisator in het Nederlandse toerisme, 1876-1927. In: Op reis in de negentiende eeuw (met bijdragen van Jan Hein Furnée en Leonieke Vermeer ... et. al.. Speciaal nummer van: De negentiende eeuw, vol. 37, afl. 4, 2013, pag. 331-354.

F.van der Stel, Rotterdamsche Lloyd. Rosmalen, 2004.

Stendhal, Mémoires d'un touriste. Paris, Amboise Dupont, 1838. Rééd. Paris, Librairie Ancienne Honoré Champion, Trois Tomes, 1932-1933.

Jan Pieter van der Sterre (Keuze en vertaling:), Voltaire en de Republiek. Teksten van Voltaire over Holland en Hollanders. Amsterdam, Uitgeverij Atlas, 2006.

Diederik Stevens, Hoogtij langs de Seine. Nederlandse kunstenaars in Parijs. Het Parijs van Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs. Amsterdam / Antwerpen, Uitgeverij Atlas, 2012.

Chris Stolwijk, Richard Thomson, Theo van Gogh 1867 - 1891, Kunsthandelaar, verzamelaar en broer van Vincent. Tentoonstellingscatalogus. Amsterdam (Van Gogh Museum) / Parijs (Musée d'Orsay), 1999 - 2000.

Chris Stolwijk & Richard Thomson, Theo van Gogh 1857–1891: Art dealer, Collector and Brother of Vincent. 2000.

Wolfgang Streeck, Gekaufte Zeit. Die vertagte Krise des demokratischen Kapitalismus. Erweiterte Ausgabe. Berlin, Suhrkamp Verlag, 2015.

Madeleine van Strien - Chardonneau, Le Voyage de Hollande: récits de voyageurs français dans les Provinces-Unies, 1748 – 1795. Oxford, Voltaire Foundation, University of Oxford, 1994.

Madeleine van Strien - Chardonneau, Impressions de voyage: Français en Hollande, Néerlandais en France, image et miroir (XVIIe-XIXe siècles). In: DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 69-92.

Madeleine van Strien - Chardonneau, Belle, Betje, Antje...et les autres: Néerlandaises en voyage au XVIIIe siècle, Cahiers Isabelle de Charrière = Belle de Zuylen Papers 9: 115-134. Valkenswaard, Genootschap Belle van Zuylen /HoLaPress, 2014.

Madeleine van Strien - Chardonneau, The Use of French among the Dutch Elites in Eighteenth-Century Holland. In: Derek C. Offord, Vladislav Rjeoutski, Gesine Argent (eds.), European Francophonie: The Social, Political and Cultural History of an International Prestige Language, pp. 145-173. Oxford / Bern / Berlin, Peter Lang International Academic Publishers, 2014.

Madeleine van Strien - Chardonneau, Frans in het privédomein. De reisverslagen van Antje en Truitje van Hogendorp. In. Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.99 - 115. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

K. van Strien, De ontdekking van de Nederlanden. Britse en Franse reizigers in Holland en Vlaanderen, 1750-1795. Utrecht, 2001.

Kees van Strien, Nederland maakt kennis met Voltaire. In: Maaike Koffeman, Alicia C. Montoya, Marc Smeets (red.), Literaire bruggenbouwers tussen Nederland en Frankrijk. Receptie, vertaling en cultuuroverdracht sinds de Middeleeuwen, pp.225 - 242. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2017.

B. G. M. Strootman, Oude rijkswegen: ontstaan, oorspronkelijk en huidig beeld van de oude rijkswegen in Nederland. Wageningen, IKC Natuurbeheer, 1990.

Tyler Stovall, Paris Noir: African Americans in the City of Light. 2012.

C. Studeny, L'invention de la vitesse. France XVIIIe-XXe siècle. Paris, Gallimard, 1995.

Sur les routes de France - avec les itinéraires illustrés de Dimanche-Auto. Paris, Editions Techbniques et Touristiques, 1925.

Serge Sur (Rédacteur en chef), Le réveil des frontières. Des lignes en mouvement. Dossier dans 'Questions Internationales', N° 79-80. Paris, La Documentation française, 2016.

B. D. Swanenburg (Ontwerp), Per Auto naar Frankrijk. Practische vraagbaak voor de auto-toerist. Zeist, Uitgeversmaatschappij W. de Haan N.V., 1957.

Rosemary Sweet, Gerrit Verhoeve, Sarah Goldsmith (Edited by), Beyond the Grand Tour: Northern Metropolises and Early Modern Travel Behaviour. London, Routledge, 2017.

Jan Switzer, Rivièra 1950. Touring Club Holland. Toeristencentrum 'De Eekhoorn', Lunteren, 1950.

Jan Switzer (Voorwoord), Cinq Ans La Douce France. TouringClub Holland, Lunteren, 1954.

Roger de Le Taillandier, Dans l'enfer du Minitel rose. Paris, Editions Bernard de Fallois, 1989.

René Taton (avant propos, Huygens et la France. Table Ronde du Centre National de la Recherche Scientifique, Paris 27-29 mars 1979. Paris, Librairie Philosophique J. Vrin, 1982.

Gilles Teissonnières, La tour Eiffel, une ethnologie d'un espace touristique. THS - Collection Le regard de l'ethnologue, 2011.

H. Teitler, De opstand der 'Batavieren'. Hilversum, 1998.

Ir. P. Telder, Het wonder der snelheid. Amsterdam, H. J. W. Becht – Uitgever, z.j..

Emile Temime, Voyages en Provence, Alpes, Côte d'Azur. Paris, Découvertes Gallimard , 1997.

Paul Theroux, The Tao of Travel: Enlightenments from Lives on the Road. Boston and New York, Houghton Mifflin - Harcourt. 2012.

Michel Thersiquel, Daniel Yonnet, et al., La Bretagne aimée des peintres: Quimperlé, Pont-Aven, Concarneau 1880-1920. 2001.

Alexandre Tessier, Le Grand Hôtel: L’invention du luxe hôtelier 1862 – 1972. Rennes, Presses Universitaires, 2012.

Louis van Tilborgh en Richard Thomson (co-auteur R. Thompson), Theo van Gogh. 1857 – 1891. Kunsthandelaar, Verzamelaar En Broer Van Vincent. Zwolle, WBOOKS, 1999.

G. Thiollier-Alexandrowicz, Itinéraires Romains en France. Archéologia Hors-Série N° 8. Dijon, Editions Faton S.A., 1996.

C. W. Thompson, French Romantic Travel Writing: Chateaubriand to Nerval. Oxford, Oxford University Press, 2012.

Aude de Tocqueville, Paris 1945 - 1975. Genève, Aubanel, 2009.

Aude de Tocqueville, Hier, nos villages. Paris, Editions de la Martinière, 2012.

Calvin Tomkins, Living well is the best revenge. New York, Signet - New American Library, 1962 (1972).

Françoise Tournier, L'aménagement du littoral Languedoc-Roussillon: bilan et perspectives. Mémoire présenté sous la direction du professeur Henry Roussillon, Institut d'études politiques, Toulouse, 1986.

Bert Toussaint, 'The Dutch-Flemish role in reclamation projects in France’. Dans: Helga S. Danner, Johannes Renes, Bert Toussaint, Gerard P. van de Ven en Frits David Zeiler (eds.), Polder pioneers. The influence of Dutch engineers on watermanagement in Europe, 1600-2000, Netherlands Geographical Studies 338, pp. 121-149. Utrecht, 2005,

Maarten van Traa, Parijs '68. Amsterdam, De Bezige Bij, 1868.

Mathias Tranchant, Le commerce maritime de La Rochelle à la fin du moyen age. 2003.

Philippe Trapier et Philippe Gloaguen, Une vie de Routard. Paris, Lattès, 1994.

Louis Trenard (sous la direction de), Histoire des Pays-Bas français. Flandre. Artois. Hainaut. Boulonnais. Cambrésis, 1972

Wout Troost, Stadhouder-koning Willem III - een politieke biografie. Hilversum, Verloren, 2001.

Georg Tröscher, Deutsche Künstler in Paris im Wandel der Jahrhunderte. Bonn, 1941.

Florence Trystram, En route ! La France par monts et par vaux. Découvertes Gallimard, Paris, 1996.

Mark Tungate, The Escape Industry. How iconic and innovative brands built the travel business. London –New York, NY, KoganPage, 2017.

J.C.F. Turken, Wijngids. Amsterdam, N.V. Uitgeverij 'Argus', 1954.

Prof. Dr. L. Turksma, Admiraal van Napoleon. Het leven van Carel Hendrik graaf Verhuell, 1764 – 1845. Zutphen, Walburg Pers, 1991.

Louis Turner and John Ash, The Golden Hordes: International Tourism and the Pleasure Periphery. New York, St Martin's Press, 1976.

L. van der Tuuk, De Friezen. Koggen, Kooplieden en Kantoren. Brand, 2013.

L. van der Tuuk, De Friezen. De vroegste geschiedenis van het Nederlandse kustgebied. Utrecht, Uitgeverij Omniboek, 2017.

Mark Twain, The Innocents Abroad, or The New Pilgrim's Progress (1869). New York, New American Library, 1980.

W. S. Unger, De Hollandsche graanhandel en graanhandelspolitiek in de Middeleeuwen. De Economist, 1916.

Jean-Didier Urbain, Paradis verts : désirs de campagne et passions résidentielles. Paris, Editions Payot, 2002 (revue et augmentée, 2008).

Jean-Didier Urbain, La France des temps libres et des vacances, La Tour d’Aigues. Editions de l'Aube, 2002.

Jean Didier Urbain, Les vacances. Paris, Editions Le Cavalier bleu, 2002.

Jean-Didier Urbain, Sur la plage : mœurs et coutumes balnéaires aux XIXe et XXe siècles. Paris, Editions Payot, 2002.

Jean- Didier Urbain, L'idiot du voyage. Histoires de touristes. Paris, Editions Payot, 2002 (1998).

Jean-Didier Urbain, Secrets de voyages: menteurs, imposteurs et autres voyageurs impossibles. Paris, Editions Payot, 2003.

Jean-Didier Urbain, Le voyage était presque parfait. Essai sur les voyages ratés. Paris, Editions Payot & Rivages, 2008.

Jean-Didier Urbain, L'envie du monde. Paris, Editions Bréal, 2011.

Jean-Didier Urbain, Au Soleil. Naissance de la Méditerranée estivale. Paris, Editions Payot, 2014.

Jean- Didier Urbain, Un tour de France en affiches. Paris, Editions de La Martinière, 2015.

John Urry, The Tourist Gaze. (Second edition). London – Thousand Oaks – New Delhi, DAGE Publications, 2002.

Amanda Vaill, Everybody was so young. Gerald and Sara Murphy—a lost generation love story. Boston and New York, Houghton Mifflin, 1998.

Eugène Vaillé, Histoire des postes françaises jusqu'à la Révolution. Paris, PUF, 1946.

Eugène Vaillé, Histoire des postes françaises depuis la Révolution. Paris, PUF, 1947.

Eugène Vaillé, Histoire générale des postes françaises. Paris, PUF, 6 tomes en 7 vol., 1947 - 1955.

Georges Valence, Haussmann le grand. Paris, Flammarion, 2000.

Piet Valkhoff, ‘Voltaire et la Hollande’, Paris 1926,

Prof. Dr. Piet Valkhoff, Ontmoetingen tussen Nederland en Frankrijk. ‘s Gravenhage, H.P. Leopolds Uitgevers Maatschappij N.V., 1943.

Maïthe Vallès-Bled, Van Dongen. Du Nord et du Sud: From the north and the South. Mazotta, 2004.

Françoise Vallet, De Clovis à Dagobert. Les Mérovingiens. Paris, Découvertes Gallimard, 1995.

J. Valmy-Baisse, Les grands magasins. Paris, Gallimard, 1927.

Alain Vanneph, Les touristes. Une histoire d'argent, de temps et d'envie. Des précurseurs aux professionnels. Paris, L'Harmattan, 2017.

John Vardalas, "From Gaining Weeks to Milliseconds The Transatlantic Cable". In: IEEE-USA's Today's Engineer, November 2010.

V. Vattier d'Ambroyse, Le littoral de la France, Côtes Languedociennes du Cap Cerbère à Marseille. Ed. Champion-Slatkine, Paris, 1888. Réed, 1984.

John Vaughan, The English Guide Book, c. 1780 - 1870: An Illustrated History. London, David & Charles, 1974.

Vaut le voyage: artistes et intellectuels du Nord à Paris, Septentrion, 2003.

Thorstein Veblen, The Theory of the leisure class: an economic study of institutions. New York, Macmillan Company, 1899.

Sylvain Venayre, Panorama du voyage (1780-1920): mots, figures, pratiques. Les Belles Lettres, 2012

Paul van ‘t Veer, Daendels. Maarschalk van Holland, Bussum, Fibula-Van Dishoeck, 1983.

Adriaan Venema, Nederlanders schilders in Parijs 1900 – 1940. Baarn, Het Wereldvenster, 1980.

Rob Verbeek, Carl Lücker e.a., Traces & Tracés. Sporen van verdwijnend Frans cultureel erfgoed. Leeuwarden, Uitgeverij Wijdemeer, 2016.

Jean Verdon, La femme au Moyen Age. Paris, Editions Jean-Paul Gisserot, 1999.

Jean Verdon, Voyager au Moyen-Age. Paris, Editions Perrin, 2003.

Anne-Claire Verham, Uitvindingen vervoer rond 1900. 2018.

Bart Verheijen, “Beef dwingeland! Verzet tegen de conscriptie tijdens de Napoleonti-sche bezetting 1810-1813”. In: in Lotte Jensen en Nina Geerdink (eds.), Oorlogsliteratuur in de vroegmoderne tijd: Verbeelding, herinnering en identiteit, pp. 119-132. Hilversum, Verloren, 2013,

Bart Verheijen, Geschiedenis onder de guillotine. Twee eeuwen geschiedschrijving van de Franse revolutie, Nijmegen, Vantilt, 2013.

Ger Verhoeve, Om de vernieuwing van de Franse socialistische partij. Amsterdam, Socialisme en Democratie, jaargang 38, no. 4, pp. 177 - 187, april 1981.

Ger Verhoeve, Nederlandse held begraven in het Panthéon. In: Trouw, 8 december 2001.

Ger Verhoeve, Sneller ! Amsterdam – Marseille. Een korte geschiedenis. In: Het Parool – PS van de week, pp. 22-27, 21 juni, 2003.

Gerrit Verhoeven, Reisgidsen van Frankrijk in de XVIe en XVIIe eeuw. Antwerpen, Universiteit van Antwerpen, Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, Sectie Geschiedenis, onuitgegeven kandidaatsoefening, 2000.

Gerrit Verhoeven, "Het bysonderlijk dienstig Reys-boek, of wat er in vreemde landen aan-merkenswaardig, noodig en vermakelijk om te weeten is." In de Nederlanden gepubliceerde reisgidsen in de periode 1690 – 1740. Verhandeling aangeboden door Gerrit Verhoeven tot het behalen van de graad van licentiaat in de Geschiedenis, Leuven, 2002.

Gerrit Verhoeven, L'influence des guides imprimés aux Pay-Bas sur la construction et l'évolution de l'espace touristique européen (17e et 18e siècles). In: Revue belge de philologie et d'histoire / Société pour le progrès des études philologiques et historiques, 83, pp. 399-423, Bruxelles, 2005.

Gerrit Verhoeven, Anders Reizen? Evoluties in vroegmoderne reiservaringen van Hollandse en Brabantse elites (1600 - 1750). Hilversum, Uitgeverij Verloren, 2009.

Gerrit Verhoeven, Koekeloeren op de "paepse" religie: gereformeerde reizigers en hun visie op de katholieke cultuur in de Zuidelijke Nederlanden (1675-1750). In: Trajecta, 18:2, pp. 81-193, 2009.

Gerrit Verhoeven, 'Travel and transport'. The rise and evolution of a domestic network in the Netherlands. In: Journal of Transport History, 2010(?)

Gerrit Verhoeven, Calvinist pilgrimages and popish encounters: religious identity and sacred space on the Dutch Grand Tour (1598-1685). In: Journal of social history, 43:3, pp. 615-634, 2010.

Gerrit Verhoeven, Foreshadowing Tourism. Looking for modern and obsolete features – or some missing link – in early modern travel behavior (1675–1750). In: Annals of Tourism Research, Volume 42, Pages 262-283, July 2013.

Gerrit Verhoeven, Europe Within Reach: Netherlandish Travellers on the Grand Tour and Beyond (1585-1750). Series: Egodocuments and History Series, Volume: 9. Brill, 2015.

Paul Verlaine, Quinze jours en Hollande - nouvelle édition. Paris, Albert Messein, éditeur, 1927.

Paul Verlaine, Twee weken in Holland. Brieven aan een vriend, Kwadraat, Vianen, 1985.

Paul Verlaine, Correspondence inédits relatifs à son livre 'Quinze jours en Hollande' (Ed. 1897), Hachette Livre / BNF, Paris.

Rienk Vermij, De geest uit de fles. De Verlichting en het verval van de confessionele samenleving. Amsterdan, 2014.

Dolf Verroen, Van eeuwigheid tot amen. Den Haag, H. P. Leopolds Uitgeversmij N.V., 1956.

Alain Viala, La France galante. Essai historique sur une catégorie culturelle, des ses origines à la Révolution. Paris, Presses Universitaires de France, 2008.

Alain Viala, La Galanterie. Une mythologie française. Paris, Seuil, 2019.

Jean Viard, Court traité sur les vacances, les voyages et l'hospitalité des lieux. La Tour d’Aigues, Editions de l'Aube, 2000.

Jean Viard, Eloge de la mobilité. Essai sur le capital temps libre et la valeur travail. La Tour d’Aigues, Editions de l'Aube, 2014.

Jean Viard, Triomphe d'une utopie. Vacances, loisirs, voyages: la révolution des temps libres. La Tour d’Aigues, Editions de l'Aube, 2015.

Daniella Vidanovski (Introduction), Vacances -Vakantie. Les congés payés en Belgique - Het betaald verlof in België - Holidays. Payed Leave in Belgium. Plus DVD compiled by the Royal Film Archive of Belgium. Cinematek, Brussel, 2016.

Georges Vigarello, Le prope et le sale. l'hygiène du corps depuis le Moyen Age. Paris, Editions du Seuil, 1985.

Christian Vignol, La curieuse et amusante histoire de l'automobile. Bruxelles – Paris, Editions Jourdan, 2016.

Sylvain Villaret, Histoire du naturisme en France depuis le siècle des Lumières. Paris, Vuibert, 2005.

Henri Vincenot, La vie quotidienne dans les chemins de fer au XIX siècle. Paris, Hachette, 1979.

Diana Vinding (tekst) en Kees Scherer (fotografie), Parijs (in de reeks: 'De wereld in kleur'). Utrecht, A. W. Bruna & Zoon, 1969.

Marin de Viry, Tous touristes. Paris, Flammarion, 2010.

Louis Vis, Verlaine in Nederland. In: Paul Blom e.a. (red.), La France aux Pays-Bas. Invloeden in het verleden. pp. 153-199. Vianen, Kwadraat, 1985.

Ab Visser, God in Frankrijk. Kroniek van een reis. 's-Gravenhage, Uitgeverij A. A. M. Stols, 1958.

P. Visser, De Slag om de Marne. Alkmaar, Gebr. Kluitman, 1915.

Louis Vitet, Peintres modernes de la France – Ary Scheffer. FBEditions, Createspace, 2015.

A. Voogd, De scheepvaart op Indië en de Rotterdamsche Lloyd. Rotterdam, 1924.

Christophe de Voogd, Huizinga, les Pays-Nas et l'image de la France. Cahiers de Meridon. Chevreuse, Verniging Volkshogeschool Meridon, 1997.

Ferry van der Vliet, Ongewoon Parijs. Deventer, Edicola Publishing B.V., 2018.

Ferry van der Vliet, Ongekend Parijs. Deventer, Edicola Publishing B.V., 2019.

A. Voogd, De scheepvaart op Indië en de Rotterdamsche Lloyd. Rotterdam, 1924.

Christophe de Voogd, Huizinga, les Pays-Bas et l'image de la France. Vereniging Volkshogeschool Meridon, Cahiers de Meridon, 1997.

M. C. M. Voorbeijtel, Van veerkracht en heldenmoed. Aan en achter het Fransche front. Amsterdam, Scheltens & Giltay, 1917(?).

M. C. M. Voorbeytel, Hoe Parijs Parijs werd. Iets over het nu en vroeger van onze twintig arrondissementen. Zutphen, W. J. Thieme & Cie, 1931.

Tony Vos, Vierkant Renault 4. De geschiedenis van de Renault 4. 2004.

J. J. Voskuil, Reisdagboek 1981 - Twee tochten door Frankrijk in het voorjaar van 1981. Gottmer / Becht, 200O.

J. J. Voskuil, Terloops. Voettochten door Frankrijk 1957 - 1973. Amsterdam, Uitgeverij G. A. van Oorschot, 2004.

J. de Vries, Barges and Capitalism. Passenger transportation in the Dutch Economy, 1632-1839. Utrecht, Hes Studia Historica, 4, 1981.

L. de Vries en I. van Amstel (red.), De dolle entree van automobiel en velocipee. Bussum, 1983.

Louis Vuitton, Histoire des bagages; Le voyage depuis les temps les plus reculés. 2011.

Hans van de Waarsenburg, A. den Doolaard. Portret van een kunstenaar. Gesprekken over zijn leven en werk. Amsterdam, Meulenhof, 1982.

Jan Walch, Karel de Stoute. Amsterdam, J. M. Meulenhoff, 1940.

Mark Waller, Kleine geschiedenis van de vakantie. Reformatorisch Dagblad, 09-07-2013. https://www.rd.nl/meer-rd/cultuur-geschiedenis/kleine-geschiedenis-van-de-vakantie-1.322845

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. New York/London: Academic Press, 1974.

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. II: Mercantilism and the Consolidation of the European World-Economy, 1600-1750. New York: Academic Press, 1980.

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. III: The Second Great Expansion of the Capitalist World-Economy, 1730-1840's. San Diego: Academic Press, 1989.

Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, vol. IV: Centrist Liberalism Triumphant, 1789–1914. Berkeley: University of California Press, 2011.

Armand Wallon, La Vie quotidienne dans les villes d'eaux: 1850-1914. Paris, Hachette, 1981.

Henriette Walter, Honni soit qui mal y pense. L'incroyable histoire d'amour entre le français et l'anglais. Paris, Lafont, 2001.

Marc Walter, Legendäre Reisen in Frankreich. München, GEO Saison und Frederking & Thaler, 2003.

Jean-Pierre Warnier, La mondialisation de la culture. Paris, La Découverte, 1999.

Eugen Weber, France, Fin de siècle. The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts and London England, 1986.

Eugen Weber, Peasants into Frenchmen, The Modernization of Rural France. Stanford (Cal.), Stanford University Press, 1976.

Eugen Weber, The Hollow Years: France in the 1930’s. London, Sinclair-Stevenson, 1996.

Florence Weber, Une anthropologie de l'Europe est-elle possible? In: Florence Weber, Brève histoire de l'anthropology. Paris, Flammarion, Champs essais, 2015.

R. E. J. Weber, De koninklijke postwagen Gent - Amsterdam. In "Spiegel Historiael", 6, Nr. 1, blz. 11 - 17, 1971.

Paul Webster er Marcella Webster (coll.), Voyages sur la ligne de démarcation. Héroisme et Trahisons. Paris, le cherche midi, 2004.

Marie-Christine Weidmann Koop (ed.and assisted by Rosely Vermette), La France à l'aube du XXIe siècle. Tendances et Mutations. France at the Dawn of the Twentieth-First Century. Trends and Transformations. Birmingham, Alabama, Summa Publications Inc, 2000.

Claude Weill et Luc Alphand, SCHUSS: Histoire des Sports d'Hiver. 2008.

Anne Wegener Sleeswijk, Franse wijn in de Republiek in de 18e eeuw: economisch handelen, institutionele dynamiek en de herstructurering van de markt. Proefschrift UvA. Hilversum, Uitgeverij Verloren, 2006.

Anne Wegener Sleeswijk, Franse wijn in de republiek in de 18e eeuw: economish handelen, institutionele dynamiek en de herstructurering van de markt. 2006.

Andrea Weiss, Paris Was a Woman: Portraits from the Left Bank. Counterpoint, 2013.

Ruud Welten, Het ware leven is elders. Filosofie van toerisme. Utrecht, Uitgeverij Klement/Pelckmans, 2013.

Ruud Welten, Onder vreemden: de ander in reisliteratuur. Utrecht, Uitgeverij Klement, 2014.

Ruud Welten, Filosofie van het toerisme. Wat ontvlucht u deze zomer? Essay. Amsterdam, 'de Groene Amsterdammer, nr. 28, I1 juli 2018.

J. W. F. Werumeus Buning, De witte wingerd van Frankrijk. Rotterdam, AD. Donker, 1951.

Henk L. Wesseling, Vele ideeën over Frankrijk. Opstellen over geschiedenis en cultuur. Amsterdam, Uitgeverij Prometheus, 1987.

Henk L. Wesseling, Frans met de Fransen. Kleine bijdragen tot de Frankrijkkunde; Amsterdam, Prometheus, 2001.

Henk L. Wesseling, De man die nee zei. Charles de Gaulle 1890 - 1970. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2012.

Henk L. Wesseling, La grande nation: regards d'un historien neerlandais sur l'histoire de France. Amsterdam, Prometheus - Bert Bakker, 2014.

Caroline de Westenholz, Een witte stad van weelde. Louis Couperus en Nice (1900 - 1910), 1996.

Rudi Wester, Transfert culturel. DESHiMA (Strasbourg), Les relations franco-néerlandaises, in n° 8/2014, pp. 229-243.

T. E. Westerterp (Voorwoord), De Moerdijkbrug. Schakel tussen Holland en Brabant. Tilburg, Uitgeverij Brabant b.v., 1976.

Dr. Anna Frank van Westrienen, De Groote Tour. Tekening van de educatiereis der Nederlanders in de zeventiende eeuw. Amsterdam, Noord-Hollandsche Uitgeversmaatschappij BV, 1983.

G. van der Weyde (red;), Onder de luifel. Kampeertechnisch handboek. Den Haag, Koninklijke Nederlandsche Toeristenbon A.N.W.B., 1962.

Barbara Wheaton, Savoring the Past: The French Kitchen and Table from 1300 to 1789. Philidelphia, University of Ohilidelphia Press, 1983.

Lynne Whitney, Grand Tours and Cook's Tours. A history of leisure and travel, 1750 – 1915. New York, William Mprrow and Company, Inc., 1997.

Ulrich Wickert, Frankreich: Die wunderbare Illusion. Hamburg, Hoffmann und Campe, 1989.

Ulrich Wickert, Frankreich muss man lieben, um es zu verstehen. Hamburg, Hoffmann und Campe, 2017.

Ulrich Wickert, Und Gott schuf Paris. Hamburg, Hoffmann und Campe, 1993.

Jacobine Wieringa, Breitner en Parijs. De invloed van het verblijf in Parijs op het leven en werk van George Hendrik Breitner. Deventer, Uitgeverij Scriptio, 2007.

N. J. van Wijck Jurriaanse, Van stoom tot stroom. Alkmaar, 1980.

Wikipedia, Willem van Oranje-Nassau (1840-1879). https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_van_Oranje-Nassau_(1840-1879)

Wikipedia, Willem (Wiwill) van Oranje-Nassau (1840-1879).https://kunst-en-cultuur.infonu.nl/koningshuis/169201-willem-wiwill-van-oranje-nassau-1840-1879.html

Hugh Wilkins, «Souvenirs: What and Why We buy». In: Journal of Travel Research, vol. 50, no 3, p. 239-247; mai 2011.

G.L.S. Willemse, Trans Europ Express. Alkmaar, De Alk, 1966.

Martin Willougby, La Carte postale, une histoire illustrée. Paris, Bookking International, 1993.

André Wilmots, Le défi français ou la France vue par l'Amérique. 1991.

Brenda Wineapple, Genêt. A biography of Janet Flanner. New York, Ticknor & Fields, 1989.

Val Wineyard, Mary Magdalene and the Secrets of Languedoc: Your Everlasting Yearbook. Narbonne, Val Wineyard Publishing, 2014.

Marc Wingens, Over de grens - De bedevaart van katholieke Nederlanders in de zeventiende en achttiende eeuw. Nijmegen, SUN, 1994.

Michel Winock, Le siècle des intellectuels. Paris, Seuil, 1997.

Michel Winock , Jacques Julliard , et al., Dictionnaire des intellectuels français. Les personnes, les lieux, les moments.Paris, Seuil, 2009.

Michel Winock, La Belle Epoque : la France de 1900 à 1914. Paris, Perrin, 2003

Michel Winock, Décadence fin de siècle. Paris, Gallimard, 2017.

C.H.E. de Wit, De Nederlandse revolutie van de achtiende eeuw, 1780-1787. Oligarchie en proletariaat. Oirsbeek, 1974.

F. H. de Wit (Samenstelling), Van reizende schrijvers. Utrecht/Antwerpen, Uitgeverij Het Spectrum, 1982.

William Wiser, The Twilight Years. Paris in the 1930’s. London, Robson Books, 2001.

M. Woestenberg, J. Lengkeek, W. Timmermans, Recreatie & Landschap 1900 - 2009: Van bermtoerisme tot Dance Valley. Wageningen, Landwerk, 2009.(Zie tevens: https://mens-en-samenleving.infonu.nl/sociaal/75740-ontstaan-van-recreatie-1900-tot-heden.html).

P. Wolff (dir), Histoire du Languedoc. Toulouse, Privat, 1967.

F. Wolfzettel, Le discours du voyageur. Pour une histoire littéraire du récit de voyage en France, du Moyen Age au XVIIIe siècle. Paris, 1996.

Basil Woon, A Guide to thr Gay World of France. From Deauville to Monte Carlo via Le Touquet, Biarritz, Vichy, Aix-les-Bains and Cannes. New York, Horace Liveright, 1929.P> World Tourism Organization, Tourism Towards 2030. Global Overview. Madrid, UNWTO, 2011. http://media.unwto.org/sites/all/files/pdf/unwto_2030_ga_2011_korea.pdf.

World Economic Forum, Paving the way for a more sustainable and inclusive future. The Travel & Tourism Competitiveness Report 2017.

World Tourism Organization (UNWTO), International tourism trends in EU-28 member states. Current situation and forecasts for 2020-2025-2030. Prepared for the European Commission. Madrid, 2014.

Laurence Wylie, Village in the Vaucluse. (1957) Third Edition. Harvard University Press, Cambridge, Massasuchetts and London, England, 1974.

Laurence Wylie (editor), Chanzeaux, a village in Anjou. Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1966.

Ian Yeoman, Tomorrows Tourists: Scenarios & Trends. Oxford, Elsevier, 2008.

Ian Yeoman with Tan Li Yu Rebecca, Michelle Mars and Mariska Wouters, 2050 – Tomorrow’s Tourism. Bristol-Buffalo-Toronto, Channel View Publicatons, 2012.

Ian Yeoman and Una McMahon-Beattie (Editors), The Future Past of Tourism: Historical Perspectives and Future Evolutions (The Future of Tourism). 2020.

George Young, Tourism: Blessing or Blight?. Hammandsworth, Penguin, 1973.

Ernest Zahn, Regenten, rebellen en reformatoren. Een visie op Nederland en de Nederlanders. Amsterdam, Uitgeverij Contact, 1989.

G. P. Zahn, De geschiedenis der verlichting van Amsterdam. Amsterdam, 1911.

Lucas Zandberg, De vergeten prins. 2015.

Theodore Zeldin, Histoire des passions françaises. Paris, Encres, Editions Recherches:
1. Ambition et Amour (1978);
2. Orgueil et Intelligence (1978);
3. Goût et corruption (1979);
4. Colère et politique (1979);
5. Anxiété et hypocrisie (1979).

Theodore Zeldin, The French. William Collins Sons & Co. Ltd., 1983.

H. H. Zeijlstr Fzn., Nederland te Parijs 1931. Gedenkboek van de Nederlansche deelneming aan de Internationale Koloniale Tentoonstelling. Uitgave van de Vereeniging 'Oost en West', ten bate van het Steuncomité-Parijs. 1931.

Henri Ziegler, La Grande Aventure de Concorde. Paris, Grasset, 1976.

Annejet van der Zijl, Anna - Het leven van Annie M. G. Schmidt. Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 2002.

Ph. Zilcken, Langs wegen der Fransche Rivièra. 's-Gravenhage, H. P. Leopold's Uitgevers-Maatschappij, 1925.

Peter van Zonneveld (red.), Naar de Oost. Verhalen over vier eeuwen reizen naar Indië. Amsterdam, Bert Bakker, 1996.

Aart van Zoest, Nederland in Frankrijk. Cahiers de Meridon. Bergen, Vereniging Volkshogeschool Méridon, 1988


Terug naar de voorpagina van 'de Franse verleiding',

de geschiedenis van het reizen

en het toerisme in Frankrijk.

Back to the cover of 'the French seduction',

the story of travel and of tourism in France.

Retour vers la couverture de 'la séduction française',

l'histoire du voyage et du tourisme en France.

Zurück nach die Titelseite von 'die Verführung Frankreichs',

die Geschichte Reizens und Tourismus in Frankreich.

Voor meer informatie / for all information send an email to:

gerrit.verhoeve@gmail.com.

Phone: 00.33.(0)4.68436016 or 00.33.(0)6.49936049.